Ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống việt nam đến đời sống đạo của người công giáo ở giáo phận bùi chu nam định hiện nay (TT)

Với những lý do trên, đề tài “Ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Namđến đời sống đạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay” cótính lý luận và thực tiễn cấp

MAI DIỆU ANH

¶NH H¦ëNG CñA TÝN NG¦ìNG TRUYÒN THèNG VIÖT NAM §ÕN §êI SèNG §¹O CñA NG¦êI C¤NG GI¸O

ë GI¸O PHËN BïI CHU - NAM §ÞNH HIÖN NAY

Chuyên ngành : CNDVBC & CNDVLS

Mã số: 62 22 03 02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2015

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 GS.TS Nguyễn Hùng Hậu

2 PGS.TS Nguyễn Hồng Dương

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện, họp tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia và

Thư viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Việt Nam là đất nước thuộc loại hình văn hóa nông nghiệp Trong lịch sử hìnhthành và phát triển, do hoàn cảnh địa lý - lịch sử khá đặc biệt nên thường xuyên bịxâm lược bởi các cường quốc như Trung Hoa, Mông Cổ, Pháp, Mỹ cũng như tiếpnhận rất nhiều nền văn hóa ngoại lai Một điều lạ lùng là nước Việt Nam nhỏ bé lạikhông hề bị đồng hóa bởi bất cứ một nền văn hóa nào khác Điều này chỉ có thể được

lý giải bởi một đặc trưng cơ bản của văn hóa Việt Nam, đó là tính dung hợp - sự tổnghợp nhiều yếu tố khác nhau lại và biến đổi linh hoạt để tạo nên cái mới Vì thế, cáchiện tượng văn hóa ngoại lai khi du nhập vào Việt Nam thường bị biến đổi sao chophù hợp với văn hóa truyền thống Công giáo ở Việt Nam cũng là một hiện tượng nhưvậy

Lịch sử Công giáo ở Việt Nam đã thừa nhận giáo phận Bùi Chu - Nam Định làđiểm đến đầu tiên của các giáo sĩ phương Tây nhằm truyền bá tôn giáo này Năm

1533 được giáo sử Công giáo lấy làm thời điểm đánh dấu hoạt động truyền giáo ởViệt Nam Cũng từ đó, Công giáo phát triển lan rộng toàn đất nước Việt Nam, mở đầucho sự giao lưu giữa văn hóa Việt Nam với văn hóa phương Tây nói chung, văn hóaCông giáo nói riêng

Công giáo là một tôn giáo mang đậm tính khuôn mẫu, cứng rắn của truyềnthống văn hóa phương Tây, vì vậy trong một thời gian dài, về mặt quan phương, tôngiáo này không thể hòa đồng với văn hóa Việt Nam Sự xung đột giữa Công giáo vớivăn hóa truyền thống, đặc biệt là với tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên người Việt đã gâynên bao trăn trở với các tín đồ Công giáo

Với Công đồng Vatican II (1962 - 1965), lịch sử Giáo hội đã bước sang mộttrang mới Sau Công đồng Vatican II, tinh thần Canh tân và Thích nghi đã được Giáohội Công giáo Việt Nam tiếp nhận, triển khai từng bước nhằm đưa Công giáo hoà hợpvới văn hoá dân tộc, khắc phục những xung đột của đời sống đạo Công giáo với vănhóa truyền thống

Tinh thần Canh tân và Thích nghi của Công đồng Vatican II phù hợp với đườnglối, chủ trương nhất quán mà Đảng và Nhà nước ta đưa ra, đó là tôn trọng tự do tôn

giáo nói chung, Công giáo nói riêng, giữ gìn và trân trọng những giá trị văn hoá tốtđẹp của Công giáo, đảm bảo sự tự do sinh hoạt tôn giáo cho các tín đồ.

Tuy nhiên, bối cảnh thế giới và trong nước đang diễn biến hết sức phức tạp.Trong sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, xu thế hòa bình, hợptác, phát triển vẫn là một xu thế lớn Xung đột sắc tộc, tôn giáo, chiến tranh cục bộ,can thiệp, khủng bố diễn ra gay gắt Trước tác động của hội nhập, của kinh tế thịtrường, đời sống đạo của người Công giáo Việt Nam có những biến thái phức tạp.Trong bối cảnh đó, phát triển môi trường sinh hoạt tôn giáo tự do, lành mạnh để cáctín đồ thực hiện tốt phương châm “Sống tốt đời, đẹp đạo”, phát huy những giá trị vănhóa, đạo đức tốt đẹp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Thiết nghĩ vấn đề

đó sẽ được giải quyết một cách hiệu quả nếu tập trung nghiên cứu trước hết vào vùngđất mà các giáo sỹ truyền đạo đặt chân đầu tiên tới Việt Nam, nơi khởi nguồn cho sựhình thành và phát triển Công giáo ở Việt Nam - giáo phận Bùi Chu - Nam Định Ởnơi đây, ảnh hưởng của văn hóa truyền thống, đặc biệt là tín ngưỡng truyền thống đếnđời sống đạo của người Công giáo đang diễn ra sôi động, nhiều màu sắc Tuy chỉnghiên cứu về một giáo phận cụ thể nhưng luận án phần nào cho thấy bức tranh ảnhhưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam tới đời sống đạo của Công giáo ở ViệtNam nói chung

Với những lý do trên, đề tài “Ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Namđến đời sống đạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay” cótính lý luận và thực tiễn cấp thiết

2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Mục đích của luận án

Luận án tập trung làm rõ thực trạng ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thốngViệt Nam đến đời sống đạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Địnhhiện nay, nguyên nhân của thực trạng; đưa ra dự báo xu hướng, từ đó đề xuất một sốgiải pháp nhằm phát huy những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêucực của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam đến đời sống đạo của người Công giáo ởgiáo phận Bùi Chu hiện nay

- Nhiệm vụ của luận án

Để thực hiện mục đích trên, luận án thực hiện một số nhiệm vụ như sau:

- Khái quát tín ngưỡng truyền thống Việt Nam vùng đồng bằng Bắc Bộ, tínngưỡng truyền thống Việt Nam ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định.

- Khái lược vài nét về Công giáo, lịch sử giáo phận Bùi Chu – Nam Định Làm

rõ khái niệm đời sống đạo, đời sống đạo của người Công giáo, từ đó chỉ rõ những nétđặc thù trong đời sống đạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định

- Làm rõ thực trạng ảnh hưởng tích cực, tiêu cực của tín ngưỡng truyền thốngViệt Nam đến đời sống đạo Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay,nguyên nhân của thực trạng

- Dự báo xu hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy những ảnhhưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng truyền thốngViệt Nam đến đời sống đạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Địnhhiện nay

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu:

Luận án tập trung nghiên cứu đời sống đạo của người Công giáo dưới ảnhhưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Luận án nghiên cứu trong phạm vi giáo

phận Bùi Chu - Nam Định, thời gian tập trung vào giai đoạn từ sau Công đồngVatican II (1962 - 1965) đến nay

Trong khuôn khổ luận án, nghiên cứu sinh chỉ tập trung vào 3 loại hình tínngưỡng: tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên, tín ngưỡng Thành Hoàng làng và tín ngưỡngthờ Mẫu Đồng thời, luận án chỉ nghiên cứu ảnh hưởng một chiều: tín ngưỡng truyềnthống Việt Nam ảnh hưởng đến đời sống đạo của người Công giáo Bùi Chu - NamĐịnh

4 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Cơ sở lý luận

Luận án sử dụng cơ sở lý luận là CNDVBC và CNDVLS, quan điểm của chủnghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách của Đảng Cộngsản Việt Nam về vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo

Ngoài ra, luận án còn dựa vào các văn kiện Đại hội Đảng, các nghị quyết của

Trung ương, tài liệu của các cấp ủy đảng và chính quyền ở tỉnh Nam Định và các địaphương nằm trong khu vực giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay có liên quan đến

đề tài

- Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp luận của CNDVBC và CNDVLS; các phươngpháp cụ thể như phương pháp triết học tôn giáo, phương pháp phân tích - tổng hợp,kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, phương pháp điều tra phỏng vấn sâu, phương phápchuyên gia…

5 ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN

- Luận án khái quát các tín ngưỡng truyền thống Việt Nam, đời sống đạo củangười Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định

- Luận án làm rõ thực trạng những ảnh hưởng tích cực, tiêu cực và nguyênnhân

- Luận án đưa ra dự báo về xu hướng và đề xuất một số giải pháp nhằm pháthuy ảnh hưởng tích cực, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡng truyềnthống Việt Nam đến đời sống đạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - NamĐịnh hiện nay

6 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN

- Ý nghĩa khoa học: Đề tài luận án được thực hiện để góp thêm sự nhận biết

về ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam đến đời sống đạo của ngườiCông giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định, đem lại những giá trị văn hóa với tínhcách là nền tảng tinh thần cho người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định

- Ý nghĩa thực tiễn: Luận án đưa ra xu hướng và đề xuất một số giải pháp

nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tín ngưỡngtruyền thống Việt Nam đến đời sống đạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu –Nam Định hiện nay

Sản phẩm của luận án sẽ là tài liệu tham khảo cho các cơ quan, cá nhân nghiêncứu, giảng dạy về tôn giáo, các cơ quan chức năng làm công tác tôn giáo

7 KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, phụ lục, danh mục công trình đã công

bố của tác giả có liên quan đến đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo; luận án

gồm 4 chương, 10 tiết.

Chương 1

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TÍN NGƯỠNG TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM VÀ ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA NGƯỜI CÔNG GIÁO Ở GIÁO PHẬN BÙI CHU –

NAM ĐỊNH

1.1.1 Những công trình nghiên cứu về tín ngưỡng truyền thống Việt Nam

và tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định

Đáng chú ý có các tài liệu như cuốn “Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam”,Nxb Tp Hồ Chí Minh năm 1997 của tác giả Trần Ngọc Thêm; cuốn sách “Các hìnhthái tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam” của Nguyễn Đăng Duy, Nxb Văn hóa Thôngtin, 2001; Cuốn sách “Tín ngưỡng và văn hóa tín ngưỡng ở Việt Nam” do NgôĐức Thịnh chủ biên, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2001 Đáng chú ý có côngtrình “Những khía cạnh triết học trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt

Sinh Công trình này đã trình bày những khía cạnh triết học của tín ngưỡng thờcúng Tổ tiên người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ, minh chứng rõ cơ sở hình thành, tồntại, những yếu tố tích cực và tiêu cực, thực trạng và xu hướng vận động, từ đónhằm định hướng đúng đắn cho hoạt động thờ cúng Tổ tiên ở nước ta hiện nay.Luận án Tiến sĩ Triết học của Nguyễn Hữu Thụ năm 2013 “Khía cạnh triết họctrong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt vùng đồng bằng Bắc Bộ” lại tập trungphân tích quan niệm về con người và tự nhiên trong tín ngưỡng thờ Mẫu, chỉ rõ xuhướng vận động cùng những kiến nghị nhằm phát huy những giá trị tích cực, hạnchế những tác động tiêu cực của tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt vùng đồngbằng Bắc Bộ trong giai đoạn hiện nay Các công trình cung cấp cơ sở khoa họcquan trọng giúp tác giả phân tích ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống ViệtNam đến đời sống đạo của người Công giáo vùng giáo phận Bùi Chu - khu vực ghidấu ấn đậm nét của các tín ngưỡng truyền thống - trong chương 3 của luận án

Về tài liệu liên quan đến tín ngưỡng truyền thống Việt Nam ở giáo phận

Bùi Chu - Nam Định, đáng chú ý có cuốn sách “Địa chí Nam Định”, Tỉnh ủy –Hội đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Nxb Chính trị Quốc gia

Hà Nội - 2003; Cuốn sách “Địa chí Hải Hậu”, Huyện ủy - Ủy ban nhân dân

huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, xuất bản năm 2009; Cuốn “Lịch sử Đảng bộ

huyện Xuân Trường 1930 - 2000”, Ban chấp hành Đảng bộ huyện Xuân Trường,

2004 Những cuốn sách trên cung cấp tư liệu quan trọng để tác giả làm rõ đặcđiểm tín ngưỡng, Công giáo ở tỉnh Nam Định với hai huyện tiêu biểu là Hải Hậu

và Xuân Trường, cũng là hai huyện có lượng tín đồ Công giáo đông đảo

1.1.2 Những công trình nghiên cứu về đời sống đạo của người Công giáo

Đó là “Kinh Thánh (trọn 2 bộ Cựu ước và Tân ước)”, Nxb Tôn giáo, Hà Nội, 2002; “Giáo lý Hội thánh Công giáo”, Uỷ ban Giáo lý Đức tin - Hội đồng Giám mục

Việt Nam, Nxb Hà Nội, 2009; các văn kiện của Công đồng Vatican II (1962-1965)như “Công đồng Vatican II, Hiến chế - Tuyên ngôn - Sắc lệnh - Sứ điệp - Thông

điệp”, Senatus Sài Gòn xuất bản năm 1969; “Giáo hội Công giáo Việt Nam - Niên giám 2004” của Văn phòng Tổng thư ký Hội đồng Giám mục Việt Nam; “Các thư chung, Các giám mục Việt Nam”, Nxb Tôn giáo, Hà Nội, 2005, “Kỷ yếu Đại hội đại biểu những người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

1.1.3 Những công trình nghiên cứu về đời sống đạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định

Về lịch sử giáo phận Bùi Chu, đáng chú ý có cuốn “Sử ký Địa phận Trung”

được thừa sai Manuel Moreno dòng Đa Minh Tây Ban Nha biên soạn năm 1916;

Cuốn “Lịch sử địa phận Bùi Chu” của Lm Trần Đức Huynh Về đời sống đạo Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định có các cuốn sách “Địa chí Nam Định”, Tỉnh

ủy - Hội đồng nhân dân - Uỷ ban nhân dân tỉnh Nam Định, Nxb Chính trị Quốc gia

Hà Nội 2003, cuốn sách “Địa chí Hải Hậu”, Huyện ủy - Uỷ ban nhân dân huyện Hải

Hậu, tỉnh Nam Định, xuất bản năm 2009, cuốn “Lịch sử Đảng bộ huyện Xuân

Trường 1930 - 2000”, Ban chấp hành Đảng bộ huyện Xuân Trường, 2004 Những

cuốn sách này cung cấp cho nghiên cứu sinh tư liệu có giá trị về đời sống văn hóacủa người dân thuộc vùng giáo phận Bùi Chu nói chung, đời sống đạo của ngườiCông giáo Bùi Chu nói riêng, làm cơ sở xây dựng nội dung vấn đề đời sống đạo của

người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định.

1.2 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THỰC TRẠNG ẢNH HƯỞNG CỦA

TÍN NGƯỠNG TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA NGƯỜI CÔNG

GIÁO Ở VIỆT NAM VÀ Ở GIÁO PHẬN BÙI CHU – NAM ĐỊNH HIỆN NAY

1.2.1 Những công trình nghiên cứu về thực trạng ảnh hưởng của tín

ngưỡng truyền thống đến đời sống đạo của người Công giáo ở Việt Nam

Các công trình “Thư chung 1980” của Hội đồng Giám mục Việt Nam; cuốnsách “Tìm hiểu nét đẹp văn hóa Thiên Chúa giáo” của Hà Huy Tú Đối với vùngđồng bằng sông Hồng, có một số bài viết, công trình như: Luận án Tiến sĩ Triết họccủa Nguyễn Thị Quế Hương: “Hương ước làng Công giáo vùng đồng bằng sôngHồng” Các bài viết: “Về tổ chức ban hành giáo xứ, họ đạo ở Giáo phận Phát Diệm”

của Lê Văn Thơ, tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, số 6 năm 2008… Đây là cơ sở để tác

giả luận án xây dựng nội dung thực trạng ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thốngViệt Nam đến đời sống đạo của người Công giáo ở Việt Nam nói chung

1.2.2 Những công trình nghiên cứu về thực trạng ảnh hưởng của tín

ngưỡng truyền thống Việt Nam đến đời sống đạo của người Công giáo ở giáo

phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay

Trước Công đồng Vatican II, có thể kể đến hệ thống hương ước làng Công giáothuộc giáo phận Bùi Chu - Nam Định Qua đó, đời sống đạo của người Công giáo BùiChu - Nam Định với các lễ nghi và thực hành các nghi lễ Công giáo ở giáo phận BùiChu được bộc lộ rõ nét Ngoài ra, phải kể đến luận văn “Đấu tranh với hoạt động tôngiáo trái pháp luật trên địa bàn tỉnh Nam Định trong tình hình hiện nay” của Ngô AnhSáng và luận văn “Quản lý Nhà nước về an ninh, trật tự đối với hoạt động của đạoThiên Chúa trên địa bàn huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định” và nguồn tư liệu điền

dã được tổng hợp trong suốt quá trình tác giả luận án khảo sát tại địa bàn nghiên cứu

- giáo phận Bùi Chu - Nam Định Đây là nguồn tài liệu cung cấp cho tác giả cái nhìn

đa chiều về đời sống đạo của người Công giáo ở Bùi Chu, thấy rõ những hiện tượngtiêu cực vẫn còn tồn tại ở đây cần phải được khắc phục, giải quyết

1.3 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ GIẢI PHÁP CHUNG VÀ GIẢI PHÁP

CỤ THỂ NHẰM PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA TÍN NGƯỠNG TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐẠO CỦA