Nâng cao chất lượng dạy học lịch sử việt nam (1930 – 1954) ở trường trung học phổ thông miền núi tỉnh thái nguyên

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình DHLS Việt Nam ởtrường phổ thông, các biện pháp sư phạm nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam 1930 – 1954 ở các trường THPT miền núi tỉnh Thái Ng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bước vào thế kỷ XXI, xu thế toàn cầu hóa đã làm cho các quốcgia, một mặt phải ra sức nâng cao năng lực cạnh tranh để tồn tại và pháttriển; mặt khác phải hợp tác với nhau cùng phát huy thế mạnh Trongbối cảnh ấy, giáo dục đóng vai trò đặc biệt quan trọng, trở thành chiếnlược phát triển của mỗi nước Nơi nào có nền giáo dục – đào tạo tốt hơn

sẽ có lợi thế hơn nhiều trong cạnh tranh và phát triển Bởi vậy, nhìn vàotriết lý và chính sách giáo dục người ta có thể đoán được sự phát triểncủa mỗi quốc gia

Trong những năm gần đây, Giáo dục và đào tạo Việt Nam đang đổi mới

toàn diện và đồng bộ theo hướng “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến

và phương tiện hiện đại vào dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho HS”.

Thái Nguyên là một tỉnh trung du miền núi phía Bắc - nơi tập trung kháđông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống Trong tiến trình lịch sử dân tộc,Thái Nguyên có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị,quốc phòng, anh ninh Ngày nay, Thái Nguyên vẫn làm nhiệm vụ chechở, bảo vệ thủ đô Hà Nội, lại là cửa ngõ giao lưu kinh tế - xã hội giữavùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ của Việt Nam.Những năm gần đây, các thế lực thù địch lợi dụng sự cả tin của đồng bàodân tộc để lôi kéo, tuyên truyền chống phá nhà nước Vì vậy, tăng cườnggiáo dục lịch sử dân tộc cho thế hệ trẻ, trong đó có học sinh (HS) trunghọc phổ thông (THPT) miền núi tỉnh Thái Nguyên là vấn đề cần đượcquan tâm

Mặc dù đã có cố gắng trong dạy học lịch sử (DHLS) để đáp ứng yêucầu đổi mới giáo dục hiện nay nhưng chất lượng DHLS ở các trườngTHPT miền núi tỉnh Thái Nguyên vẫn còn nhiều hạn chế Vì thế, đánh giámột cách nghiêm túc thực trạng dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPTmiền núi tỉnh Thái Nguyên để tìm ra nguyên nhân cơ bản, từ đó đề xuấtcác biện pháp đổi mới, nâng cao chất lượng là cần thiết và cấp bách

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi mạnh dạn chọn vấn đề

“Nâng cao chất lượng dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên” làm đề tài luận án tiến sĩ khoa học giáo

dục, chuyên ngành Lí luận và PPDH bộ môn Lịch sử, mã số 62.14.01.11

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án là quá trình DHLS Việt Nam ởtrường phổ thông, các biện pháp sư phạm nâng cao chất lượng DHLS Việt

Nam (1930 – 1954) ở các trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên.

2.2 Luận án nghiên cứu những vấn đề lí luận về chất lượng dạy học nói

chung, chất lượng DHLS Việt Nam nói riêng ở trường THPT; nghiên cứu,tìm hiểu những hình thức tổ chức dạy học, đề xuất các biện pháp sư phạm

nhằm nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954).Việc điều tra,

khảo sát và thực nghiệm sư phạm (TNSP) từng phần, toàn phần các biệnpháp được tiến hành ở các trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích: Trên cơ sở khẳng định tầm quan trọng của việc nâng caochất lượng DHLS ở trường THPT, luận án đề xuất một số biện pháp sư

phạm trong DHLS Việt Nam (1930 - 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh

Thái Nguyên nhằm góp phần nâng cao chất lượng DHLS ở địa phương này.3.2 Để đạt được mục đích trên, luận án giải quyết các nhiệm vụ cụthể sau:

- Tìm hiểu những tài liệu tâm lí học, giáo dục học và giáo dục lịch sử đểlàm rõ cơ sở lí luận về nâng cao chất lượng DHLS ở trường phổ thông

- Điều tra thực trạng DHLS nói chung, DHLS Việt Nam (1930 – 1954)nói riêng ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên (thông qua phiếu điềutra, dự giờ, phỏng vấn…)

Tìm hiểu chương trình, sách giáo khoa (SGK) lịch sử Việt Nam (1930 1954) ở trường THPT; xác định mục tiêu cần đạt về các mặt kiến thức, kĩnăng, thái độ trong dạy học bộ môn

Đề xuất các biện pháp sư phạm cụ thể để nâng cao chất lượng DHLS

Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên.

- Tiến hành TNSP từng phần và toàn phần để rút ra kết luận về tính khảthi của các biện pháp sư phạm mà luận án đã đề xuất

4 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở phương pháp luận: Dựa trên quan điểm chủ nghĩa Mác–

Lênin về nhận thức và giáo dục; quan điểm đường lối của Đảng, tư tưởng

Hồ Chí Minh về công tác giáo dục đào tạo nói chung, giáo dục lịch sử nóiriêng

4.2 Phương pháp nghiên cứu: Để thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng

chủ yếu các phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục cụ thể sau:

- Tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu về giáo dục học và tâm lí học, giáo dụclịch sử, phương pháp dạy học bộ môn Nghiên cứu chương trình, nội dungSGK lớp 12 – THPT (phần lịch sử Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1954),xác định mục tiêu về kiến thức, kĩ năng, thái độ để đề xuất các biện pháp

sư phạm nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954) ở trường

THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên

- Nghiên cứu thực tiễn việc DHLS ở trường THPT thông qua dự giờ,quan sát, điều tra xã hội học, phỏng vấn GV, HS, cán bộ quản lí giáo dục.Ngoài ra, chúng tôi còn tranh thủ lắng nghe ý kiến chia sẻ của đồngnghiệp trong tổ bộ môn Lí luận và PPDH lịch sử ở các trường đại học, cácthầy cô giáo trực tiếp giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông

- Soạn bài TN sư phạm theo những biện pháp đã đề xuất trong Luận

án và tiến hành TN sư phạm

- Sử dụng phương pháp thống kê toán học, tập hợp và xử lí số liệu đãthu được để phân tích, nhận xét, rút ra kết luận và nêu kiến nghị

5 Giả thuyết khoa học

Trong quá trình DHLS Việt Nam ở trường THPT, nếu GV sử dụngnhững biện pháp sư phạm mà luận án đề xuất đáp ứng những yêu cầuđưa ra, phù hợp với đối tượng HS và điều kiện cụ thể của nhà trường sẽgóp phần nâng cao chất lượng DHLS ở trường THPT nói chung và

DHLS Việt Nam (1930 – 1954) trường THPT miền núi tỉnh Thái

Nguyên nói riêng

6 Đóng góp của luận án

Kết quả nghiên cứu luận án sẽ góp phần:

- Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượngDHLS ở trường THPT Đưa ra những biện pháp sư phạm cụ thể nhằm

nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền

núi tỉnh Thái Nguyên

7 Ý nghĩa của luận án

- Về mặt khoa học: Luận án góp phần làm phong phú thêm lí luận và

PPDH bộ môn về vấn đề nâng cao chất lượng DHLS nói chung, DHLS Việt

Nam (1930 – 1954) nói riêng ở trường THPT hiện nay.

- Về mặt thực tiễn: Luận án là nguồn tài liệu tham khảo cho GV lịch sử

ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên, SV ngành sư phạm lịch sửtrong việc vận dụng các biện pháp để nâng cao chất lượng DHLS

8 Cấu trúc của luận án

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận án đượccấu trúc thành 4 chương:

Chương 1: Tổng quan

Chương 2: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nâng cao chất lượng

DHLS Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái

Nguyên

Chương 3: Các biện pháp nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930

– 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm và khái quát các biện pháp

Chương 1.

TỔNG QUAN

Tìm hiểu về lịch sử nghiên cứu vấn đề, chúng tôi tiếp cận nguồn tài liệutheo các nhóm sau:

1.1 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

1.1.1 Trong lĩnh vực giáo dục học và tâm lí học

Ở Liên Xô trước đây, các tác giả như I.F Kharlamốp, M.N.Sacđacốp,B.P.Exipôp, A.M Đanilop, H.V.Savin đã xuất bản nhiều công trình rấtgiá trị, nêu lên những cơ sở khoa học về phát triển các năng lực nhận thứccủa HS trong DH nói chung, đồng thời cũng chỉ ra cách thức để nâng caohiệu quả bài học và chất lượng dạy học

Gần đây, bộ sách dịch của các nhà giáo dục học Mĩ gồm: ThomasArmstrong; Giselle O Martin- Kniep; Robert J Marzano; Jana S Marzano;Debra J Pickering; Jane E Pollock; James H Stronge đã đưa ra cho chúng tanhững cách tiếp cận mới về đổi mới PPDH, mối quan hệ giữa GV – HS vànghệ thuật sư phạm để nâng cao chất lượng dạy học ở trường phổ thông

1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

1.2.1 Trong lĩnh vực giáo dục học và tâm lí học

Ở nước ta, các tác giả như Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Thái DuyTuyên, Phạm Viết Vượng, Trần Thị Tuyết Oanh… đã công bố nhiều côngtrình có giá trị, trong đó đề cập rất cụ thể các vấn đề trong dạy học nhưnguyên tắc trực quan, hình thức tổ chức dạy học, các biện pháp sư phạmnhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học hiện nay

1.2.2 Trong lĩnh vực giáo dục lịch sử

Trong giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” (do tác giả Phan Ngọc

Liên chủ biên, xuất bản và tái bản nhiều lần) đã nêu lên một cách hệthống về PPDH lịch sử ở trường THPT, đồng thời đưa ra những yêu cầu,biện pháp nhằm phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của HS trongquá trình dạy học Các tác giả cho rằng chỉ khi HS tự giác, tích cực thamgia vào quá trình học tập thì việc lĩnh hội kiến thức mới diễn ra nhanh vàbền vững, chất lượng DHLS mới có thể được nâng lên

Cuốn “Các con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả DHLS ở trường

phổ thông” của tác giả Nguyễn Thị Côi đã trình bày cụ thể vấn đề làm thế

nào để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường phổ thông Đây là tàiliệu cần thiết gợi ý cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu

Tác giả Nguyễn Thị Kim Thành trong cuốn “Bảo tàng, di tích – nơi khơi nguồn cảm hứng dạy và học lịch sử cho HS phổ thông” đã trình bày

rất khái quát, dễ hiểu về mối quan hệ bổ trợ giữa việc truyền thụ kiến thứclịch sử trong nhà trường với phương pháp tiếp cận mới trong việc dạy vàhọc lịch sử từ Bảo tàng và di tích Tài liệu đã bổ sung thêm cho lí luậnDHLS trong việc thay đổi hình thức tổ chức dạy học để nâng cao chấtlượng dạy học bộ môn

Trên tạp chí chuyên ngành, tác giả Nguyễn Thị Côi có các bài viết:

“Khai thác và sử dụng tài liệu của Bảo tàng, nhà truyền thống vào DHLS dân tộc ở trường phổ thông”; “Một số phương hướng, biện pháp nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam ở trường phổ thông” Tác giả Nguyễn Mạnh Hưởng có bài “Các biện pháp nâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường THPT với sự hỗ trợ của CNTT”…

Liên quan đến đề tài luận án còn có Luận văn của các tác giả Phạm VănTại, Nguyễn Thị Thanh Hà, Nguyễn Thị Hà; Luận án tiến sĩ giáo dục họccủa tác giả Nguyễn Mạnh Hưởng

Ngoài ra, thực hiện luận án này chúng tôi còn được tiếp cận một vài đề

tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ của tác giả Nguyễn Thị Côi: “Các giải pháp nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam ở trường phổ thông hiện nay”, tác giả Đỗ Hồng Thái: “Ứng dụng CNTT trong DHLS ở các trường THPT (khu vực trung du, miền núi phía Bắc Việt Nam)”…

1.3 Những vấn đề luận án kế thừa từ những công trình đã công bố

Tiếp cận những công trình nghiên cứu trên, chúng tôi kế thừa được cácvấn đề sau: lý luận về giáo dục học, tâm lý học, lý luận dạy học nói chung

và DH bộ môn lịch sử nói riêng Quá trình vận dụng từ lý luận dạy họcvào thực tiễn để nâng cao chất lượng dạy học

Tuy nhiên, trên đây là những vấn đề lý luận chung, còn nghiên cứu vềcác biện pháp sư phạm để nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 –

1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên thì chưa có công trình

nào đề cập Vì vậy, đây chính là vấn đề mà luận án tiếp tục giải quyết

1.4 Những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết

Thứ nhất, khẳng định tầm quan trọng của vấn đề nâng cao chất lượng

DHLS Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh TháiNguyên hiện nay

Thứ hai, phân tích những yêu cầu của đổi mới giáo dục, đổi mới PPDH

hiện nay và chỉ ra những yêu cầu để nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam(1930 – 1954) ở các trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên

Thứ ba, đánh giá thực trạng DHLS nói chung, DHLS Việt Nam (1930 – 1954) nói riêng ở trường phổ thông miền núi tỉnh Thái Nguyên dựa trên

kết quả điều tra Từ đó nêu ra những vấn đề của thực tiễn cần giải quyết

Thứ tư, tìm hiểu chương trình Lịch sử Việt Nam ở trường phổ thông

(chương trình chuẩn) để xác định vị trí, mục tiêu, nội dung cơ bản của Lịch

sử Việt Nam (1930 – 1954) Từ đó lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học

và hướng triển khai phù hợp nhằm đạt được mục tiêu dạy học đề ra

Thứ năm, đề xuất các biện pháp sư phạm nâng cao chất lượng DHLS

Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên Tiếnhành TNSP từng phần và toàn phần để kiểm chứng tính khả thi của cácbiện pháp đã đề xuất

2.1 Cơ sở lí luận

2.1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

cứu, chúng tôi cho rằng “chất lượng giáo dục là những lợi ích, giá trị

mà kết quả học tập đem lại cho cá nhân và xã hội, có thể trước mắt hay lâu dài.” Chất lượng ở đây phải được hiểu theo hai mặt của một vấn đề:

Cái phẩm chất của con người gắn liền với người đó, còn giá trị của conngười phải gắn liền với đòi hỏi của xã hội Theo quan niệm hiện đại,chất lượng giáo dục phải bảo đảm hai thuộc tính cơ bản: tính toàn diện

và tính phát triển

2.1.1.2 Chất lượng dạy học

Chất lượng dạy học được xem xét chủ yếu qua bài học hay một quátrình dạy học Song dạy học là hai hoạt động của một quá trình thống nhấtnên khi đánh giá chất lượng người ta còn chú ý đến cả kết quả học tập,rèn luyện của HS Như vậy, chất lượng dạy học là kết quả giảng dạy vàhọc tập xét cả về mặt định lượng và định tính so với các mục tiêu bộ môncũng như góp phần vào quá trình hình thành và phát triển nhân cách HS

2.1.1.3.Chất lượng dạy học lịch sử

Căn cứ vào mục tiêu bộ môn Lịch sử, thực tế DHLS ở trường phổthông, có thể khẳng định chất lượng DHLS ở trường phổ thông là kết quảđạt được sau một quá trình, nó thể hiện trên cả 3 mặt: Hình thành kiếnthức, kết quả giáo dục và phát triển toàn diện HS Như vậy, để đánh giáchất lượng DHLS, ta phải căn cứ vào mục tiêu dạy học bộ môn, trong đó

có tính tới mục tiêu tổng quát của môn học và mục tiêu cụ thể của từngbài học Khi kết quả dạy học đáp ứng được các mục tiêu bộ môn đặt ra,lúc đó có thể nói dạy học đạt chất lượng

2.1.1.4 Nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên.

Nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT

miền núi tỉnh Thái Nguyên chính là việc phải nâng kết quả DHLS Việt

Nam đã đạt được ở đây lên mức cao hơn trên cơ sở bám sát mục tiêu củamôn học Kết quả học tập của HS sau khi GV sử dụng các hình thức tổchức và PPDH trong quá trình lên lớp; thái độ tư tưởng của HS thể hiệntrước các vấn đề lịch sử, cách ứng xử của HS trong môi trường xã hội; kĩnăng vận dụng những điều đã học vào giải quyết các vấn đề của cuộcsống là thước đo chính xác nhất chất lượng DHLS Việt Nam ở trường

THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên đã được nâng lên hay chưa?

2.1.2 Các yếu tố của quá trình dạy học tác động đến chất lượng DHLS ở trường phổ thông

Xem xét quá trình DHLS ở trường phổ thông, đặc biệt để trả lời cho

câu hỏi “làm thế nào để nâng cao chất lượng DHLS?”, người ta rất coi

trọng vai trò các yếu tố của quá trình dạy học trong mối quan hệ biện

chứng, đó là: mục tiêu dạy học; nội dung dạy học; PPDH; chương trình SGK; phương tiện dạy học; môi trường dạy học; kiểm tra đánh giá; người dạy, người học Thực tế, tất cả các yếu tố này của quá trình dạy học

có tác động rất quan trọng khiến chất lượng DHLS có đạt được kết quảnhư mong muốn hay không Ở mục này, luận án đã phân tích từng yếu tốmột để thấy sự tác động của nó đến chất lượng DHLS, trên cơ sở đó đềxuất những cách thức, biện pháp sư phạm phù hợp nhằm nâng cao chấtlượng DHLS hiện nay

2.1.3 Xuất phát điểm của vấn đề nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên

2.1.3.1.Yêu cầu bảo vệ Tổ Quốc

Trên đất nước ta, địa bàn miền núi, biên giới, trong đó có tỉnh TháiNguyên là những địa bàn chiến lược, có nhiệm vụ trấn giữ, bảo vệ biêncương của Tổ quốc Những năm gần đây, các thế lực thù địch đã lợi dụngđịa bàn này để tuyên truyền chống phá cách mạng, thực hiện âm mưu

“diễn biến hòa bình” Trước tình hình đó, củng cố quốc phòng, an ninh,

đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ Quốc là nhiệm vụ quan trọng cần được quantâm Muốn vậy, tăng cường giáo dục lịch sử dân tộc cho thế hệ trẻ nóichung, HS THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên nói riêng để các em thấyđược trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ và xây dựng đất nước

2.1.3.2.Mục tiêu bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông.

Mục tiêu bộ môn Lịch sử ở trường THPT là cung cấp kiến thức cơ bản,

có hệ thống về lịch sử phát triển hợp quy luật của dân tộc và xã hội loàingười Trên cơ sở đó, giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc, lý tưởngđộc lập dân tộc gắn liền chủ nghĩa xã hội, rèn luyện các năng lực tư duy,năng lực thực hành, khả năng vận dụng kiến thức lịch sử vào cuộc sống.Nâng cao chất lượng DHLS ở trường phổ thông góp phần quan trọngtrong việc thực hiện mục tiêu đó

2.1.3.3 Yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

Định hướng đổi mới PPDH, từ bỏ lối truyền thụ một chiều, “dạy học nhồi nhét” kiến thức cho HS, chuyển sang lối dạy học theo hướng phát

huy tính tích cực của người học đã được quan tâm từ rất sớm Vì vậy,nâng cao chất lượng DHLS nói chung, DHLS Việt Nam từ năm 1930 đến

năm 1954 nói riêng ở các trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên được

đặt ra như một nhiệm vụ cấp thiết để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dụcphổ thông

2.1.3.4 Đặc điểm tâm lí, nhận thức của HS THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên

So với HS ở những vùng miền khác, đặc điểm tâm lí và năng lực nhậnthức của HS miền núi tỉnh Thái Nguyên có những nét riêng rất đặc thù Vìvậy, GV cần thiết phải hiểu rõ đối tượng giáo dục để đưa ra các biện pháp

sư phạm phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng DHLS hiện nay

2.1.4 Những điều kiện cần thiết để nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên

2.1.4.1 Đối với GV bộ môn Lịch sử

Có thể nói, GV là lực lượng quan trọng, có ý nghĩa quyết định sự thànhcông của việc đổi mới, nâng cao chất lượng dạy học nói chung, DHLS nói

riêng, bởi “chính GV là những người thực hiện các ý tưởng của chương trình và cũng là người khích lệ HS kiến tạo những kiến thức của môn học” Vì vậy, điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học bộ

môn chính là việc cần phải có một đội ngũ những người thầy có phẩmchất đạo đức tốt, giỏi chuyên môn, nghiệp vụ, thực sự tâm huyết, đam mêvới nghề

2.1.4.2 Đối với HS

Thực tế cho thấy sự thành công của mỗi giờ giảng phụ thuộc một phầnrất quan trọng từ phía đóng góp, tham gia tích cực của HS Vì vậy, đểnâng cao chất lượng DHLS, các nhà trường cần xây dựng nề nếp học tậpcho HS, khuyến khích, động viên, giúp các em xác định được động cơhọc tập đúng đắn Do đó, yếu tố người học được đặt ra như một điều kiệnquan trọng cho việc nâng cao chất lượng DHLS ở các trường THPT miềnnúi tỉnh Thái Nguyên

2.1.4.3 Đối với môi trường dạy học

Trong bối cảnh hiện nay, môi trường dạy học có tác động, ảnh hưởngkhông nhỏ đến chất lượng dạy học bộ môn Người dạy và người học chịu

áp lực của môi trường xung quanh trong việc thực hiện các chức năng củamình Vì vậy, các nhà trường cần trang bị cơ sở vật chất kĩ thuật cho dạyhọc, tạo môi trường trong lành, gần gũi, thân thiện để thu hút HS Lãnhđạo nhà trường nên quan tâm, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho GV đượcthể hiện các khả năng và sự tâm huyết với nghề; HS được phát triển nănglực của mình, đồng thời, bồi dưỡng, hoàn thiện về nhân cách

2.1.4.4 Đối với gia đình và xã hội

Có thể nói, gia đình là môi trường có ảnh hưởng và tác động mạnh nhấtđến sự hình thành nhân cách của HS THPT, bởi lẽ, gia đình là nơi diễn ranhững mối quan hệ xã hội đầu tiên của con người Vì vậy, để nâng caochất lượng DHLS ở các trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên, các giađình phải tạo mọi điều kiện để con em có thể học tập tốt nhất Bên cạnh

đó, xã hội cần có quan niệm đúng về vị trí của môn Lịch sử ở trường phổ

thông Các cấp chính quyền địa phương tạo điều kiện giúp đỡ nhà trường

về mọi mặt trên tinh thần chủ trương xã hội hóa giáo dục, quan tâm đếnđời sống của GV để họ yên tâm cống hiên lâu dài cho sự nghiệp

Các điều kiện trên đây được coi là những điều kiện cần cho việc nângcao chất lượng DHLS ở các trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên.Việc nâng cao chất lượng dạy học là một quá trình lâu dài, mà trong quátrình đó, gia đình, nhà trường và xã hội tiếp tục tạo ra những điều kiện

đủ để thực hiện đồng bộ các biện pháp nhằm cải thiện tình hình DHLShiện nay

2.1.5 Vai trò và ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954) ở trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên

- Vai trò: Nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954) sẽ góp

phần vào việc thực hiện mục tiêu môn học, đáp ứng yêu cầu của đổi mớigiáo dục hiện nay

- Ý nghĩa:

Nâng cao chất lượng DHLS Việt Nam (1930 – 1954) giúp HS hiểu bản

chất của những sự kiện lịch sử, hình thành các khái niệm, rút ra qui luật

và những bài học kinh nghiệm Hình thành và phát triển cho HS các nănglực tư duy như phân tích, so sánh, tổng hợp, khái quát, đánh giá sự kiện,hiện tượng, nhân vật lịch sử và đặt chúng trong mối quan hệ biện chứng,lôgic Rèn luyện kỹ năng tự học, kĩ năng làm việc với SGK và một số tàiliệu học tập….Ngoài ra còn rèn luyện cho HS năng lực phát hiện và giảiquyết vấn đề; năng lực hành động, biết vận dụng những điều đã học vàothực tế cuộc sống Bồi dưỡng cho HS những tư tưởng, tình cảm tốt đẹp,

có niềm tin vào sự lãnh của Đảng, thấy được sức mạnh của quần chúngnhân dân, của tinh thần đoàn kết Trên cơ sở đó, các em sẽ xác định tráchnhiệm của mình trong việc giữ vững độc lập chủ quyền dân tộc và gópsức xây dựng quê hương

2.2 Cơ sở thực tiễn

Căn cứ vào những thông tin thu thập được, đặc biệt là kết quả khảo sát,điều tra GV và HS các trường THPT miền núi tỉnh Thái Nguyên, chúngtôi rút ra những kết luận sau:

* Về ưu điểm, thuận lợi

Hầu hết GV đều nhận thức được tầm quan trọng của việc nâng cao chấtlượng DHLS ở trường phổ thông Một số GV đã mạnh dạn áp dụng

những đổi mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn HS cũng đã cómột số em yêu thích lịch sử, dành thời gian học bài nhưng số này khôngnhiều.

Tìm hiểu những thuận lợi trong DHLS ở các trường THPT miền núitỉnh Thái Nguyên chúng tôi còn nhận thấy:

Thứ nhất, khoá trình lịch sử Việt Nam (1930 – 1954) rất ý nghĩa bởi nó

gắn liền với vùng đất Thái Nguyên trong thời kì kháng chiến, trong đóhuyện Định Hóa đóng vai trò là an toàn khu Vì vậy, DHLS ở các trườngTHPT miền núi tỉnh Thái Nguyên, GV hoàn toàn có thể sử dụng di tíchATK Định Hoá để làm sáng tỏ tri thức lịch sử dân tộc giúp HS nhanhchóng ghi nhớ kiến thức Từ đó, các em thêm tin tưởng, tự hào, góp phầngiáo dục lịch sử sâu sắc

Thứ hai, những năm gần đây, giao thông thuận lợi đã tạo điều kiện cho

Thái Nguyên nắm bắt kịp thời những thay đổi trong cách dạy học theo quiđịnh của Bộ giáo dục và Đào tạo

Thứ ba, Thái Nguyên có một trường Đại học Sư phạm với bề dày lịch

sử 50 năm- nơi tập trung đội ngũ GV giỏi và giàu kinh nghiệm Vì thế,mặc dù dạy học ở miền núi, vùng sâu, vùng xa nhưng GV lịch sử thườngxuyên được tiếp cận với những đổi mới, góp phần nâng cao chất lượngDHLS hiện nay

* Về hạn chế, khó khăn và nguyên nhân

- Trong DHLS, GV chưa phát huy được tính tích cực học tập của HSbởi lẽ phương pháp mà các thầy cô sử dụng phần lớn vẫn là thuyết trình,đọc chép Trong các giờ lịch sử, GV rất ngại sử dụng đồ dùng trực quan(ĐDTQ) Nhiều tranh ảnh đã bị mờ, nhòe gây khó khăn cho việc theo dõicủa HS

- Số GV thường xuyên ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào dạy

học không nhiều Một số đã sử dụng nhưng lại biến giờ “đọc chép” thành giờ “chiếu chép”.

- Trong các giờ học lịch sử, GV hầu như không tổ chức các hoạt độnghọc tập có sự tham gia của HS Từ cách dạy đó đã khiến HS không hứngthú với bộ môn, tỏ rõ sự chán nản

- Ngoài ra, HS miền núi với số đông là người dân tộc thiểu số vốn ngạigiao tiếp, rụt rè, nhút nhát nên không dám thể hiện quan điểm cá nhân