SKKN một số biện pháp rèn luyện khả năng diến đạt biểu cảm cho trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi qua việc dạy trẻ đóng kịch

Chính vì vậy mà trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học là một hình thức đặc biệtgiúp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua đóng kịch dạy trẻ nóiđúng cấu trúc ngữ pháp

PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Bậc học mầm non là mắt xích đầu tiên của hệ thống giáo dục Cái tên “mầmnon”đã đủ nói lên sự quan trọng và cần nâng niu của bậc học này Một trong bamục tiêu của cải cách giáo dục nước ta là: làm tốt, giáo dục và chăm sóc thế hệtrẻ ngay từ thời thơ ấu nhằm tạo ra cơ sở ban đầu rất quan trọng của con ngườiViệt Nam mới, người lao động làm chủ tập thể, phát triển toàn diện nhân cách Trong công tác giáo dục mầm non việc hình thành và phát triển ngôn ngữ làcông cụ của tư duy nó đóng góp một vai trò rất lớn trong việc phát triển tri thức vàcác quá trình tâm lí khác Mà đặc biệt tác phẩm văn học đối với trẻ mầm non lànhững bức tranh về con người và cuộc sống được xây dựng nên bởi những hìnhtượng sinh động vừa thực tế lại vừa kỳ ảo, những tình cảm vừa chân thực lại vừasâu lắng lại được nhac văn thể hiện trong những ngôn ngữ có chọn lọc, trong sáng,uyển chuyển, giàu âm điệu và sắc thái phong phú

Do những đặc trưng đó tác phẩm văn học trở thành phương tiện đặc biệt tronggiáo dục mầm non Bằng hình tượng và ngôn ngữ văn học , tác phẩm văn học làmnảy sinh trong tâm hồn trẻ những tình cảm sâu sắc, những rung động mãnh liệt đốivới con ngươig và cuộc sống, giúp trẻ nhận biết tinh tế và phong phú về thế giớixung quanh, tạo ra cho trẻ một đời sống tinh thần trong sáng và lành mạnh Chính

vì vậy mà trò chơi đóng kịch theo tác phẩm văn học là một hình thức đặc biệtgiúp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua đóng kịch dạy trẻ nóiđúng cấu trúc ngữ pháp, khả năng diễn đạt biểu cảm là một hoạt động cần thiếtcoa tác động hỗ trợ trực tiếp và tích cực trong việc học môn “tiếng Việt” ở lớp 1

và các hoạt động kháccủa trẻ ở trường phổ thông

Trò chơi đóng kịch này gần với trò chơi đóng vai theo chủ đề nên được trẻ mẫugiáo đón nhận một cách thích thú Một hình thức đặc biệt hơn cả là giúp trẻ nhậpvai thành nhân vật trong tác phẩm qua trò chơi đóng kịch Trò chơi đóng kịch làmột trong những con đường giúp trẻ tiếp nhận tác phẩm văn học có hiệu quả nhất

và cũng là hình thức phát triển khả năng diến đạt biểu cảm cho trẻ có tac sdụngnhanh và mạnh nhất khi trẻ hứng thu nhập vai chơi vào vở kịch…

1 Cơ sở lí luận:

Trẻ mẫu giáo có nhu cầu lớn về nhận thức, các em khao khát khám phá tìm tòi,tìm hiểu thế giới xung quanh mình, trong đó ngôn ngữ là công cụ giao tiếp quantrọng nhất của con người Trong giao tiếp nhờ ngôn ngữ mà con người có khảnăng hiểu biết lẫn nhau cho dù ngôn ngữ bằng lời nói của con người bị hạn chế vềthời gian và không gian, ngoài ngôn ngữ giao tiếp khác ở hình thức khác nhau thìđứng ở vị trí đầu tiên vẫn là ngôn ngữ Ở trẻ mẫu giáo nhu cầu giao tiếp rất lớn,trong giao tiếp trẻ sử dụng ngôn ngữ của mình để trình bày ý nghĩa biểu cảm củamình với mọi người xung quanh Đây cũng là giai đoạn phát cảm đối với việc họcngôn ngữ của trẻ mẫu giáo , trong thời kì này trẻ lĩnh hội ngôn ngữ đặc biệt dễdàng trong hình vẽ cũng như trong quá trình tâm lí, tri giác, tư duy…Cho nên việctạo cho trẻ được phát triển ngôn ngữ thông qua việc trẻ được nghe kể và diễn đạtlời nói của mình là rất cần thiết

Trò chơi đóng kịch góp phần phát triển trí tuệ, tính đọc lập sáng tạo và tính tíchcực cá nhân có tác dụng trực tiếp đến phát triển ngôn ngữ , trong quá trình đóngkịch các nhân vật đối thoại với nhau nó sẽ phát triển ngôn ngữ độc thoại Tạo chotrẻ có một khoảng không gian rất rộng lớn về mặt sáng tạo, nên trẻ cần phải cóngôn ngữ biểu cảm mạch lạc, tư duy, tưởng tượng, trí nhớ cũng được phát triển + Nhờ có ngôn ngữ trong giao tiếp mà hình thành và phát triển nhân cách chotrẻ:

Sự phát triển ngôn ngữ là cơ sở, là nền móngcủa sự phát triển trí dục, sự pháttriển trí tuệ của trẻ diễn ra khi trẻ lĩnh hội những tri thức đầu tiên về hiện tượngxung quanh và học tiếng mẹ đẻ, tri giác trực tiếp xung quanh các giác quan ( các

bộ máy phân tích) và dùng từ chỉ các tri giác được làm cho tri giác sâu sắc và thểhiện được mối quan hệ qua lại giữa hệ thống tín hiệu thứ nhất và hệ thống tín hiệuthứ hai

Từ ngữ không những chỉ một tri giác cụ thể mà còn khái quát và là phương tiệngiữ gìn, truyền đạt kinh nghiệm tri thức mà loài người thu thập được “Tiếng mẹ đẻ

là cơ sở của sự phát triển trí tuệ và là vốn quí của mọi tri thức”

-

Khi tổ chức tri giác trực tiếp cô giáo dùng từ để hướng dẫn trẻ chú ý vào cáichính, cái chủ yếu nhờ vậy mà trẻ tri giác đầy dủ hơn, sâu sắc hơn qua từ ngữ côgiáo truyền đạt những tri thức khác nhau và hình thành cho trẻ thái độ đúng dắnvới các hiện tượng xung quanh cuộc sống, cô giáo dạy trẻ dùng từ ngữ để diễn đạt

ý nghĩa yêu cầu một cách rõ ràng ngắn gọn để kể lại những điều đã nhìn thấy,nghe thấy và sờ thấy… Dạy tiếng mẹ đẻ (ngôn ngữ ) cô giáo trang bị cho trẻnhững vốn từ bằng cách cho trẻ tiếp xúc với văn học Trẻ học được ở đó biết bao

từ ngữ mới mà trong cuộc sống bình thường trẻ ít hoặc không hề bết mà sử dụng( chẳng hạn các từ tượng hình, tượng thanh, từ láy)…sự mở rộng nhận thức baogiờ cũng gắn chặt với mở rộng vốn từ, bởi vì từ là hình tượng biểu đạt của kháiniệm Trong quá trình cô giáo cho trẻ đóng kịch giúp trẻ luyện tập cách phát âmđúng như không nói ê, a, không nói lắp, không nói ngọng, không nói đứt, nói rõràng có biểu cảm…

+ Ngôn ngữ là phương tiện giáo dục đạo đức cho trẻ:

Thông qua ngôn ngữ trẻ nhận thức được thế giới xung quanh nhận ra vẻ đẹp củaquê hương đất nước, qua bài thơ thông qua các nhân vật, trong các tác phẩm trẻnhận thức được các khái niệm đạo đức, trẻ bộc lộ tình cảm đúng mực đối với cácnhân vật và lấy đó làm bài học cho hành vi đạo dức của mình Mượn các nhân vậtcậu bé, cô bé,(phiếm chỉ) những con vật như gà, mèo, chó, vịt, gấu… các nhà vănnhà thơ đã gửi đến trẻ những bài học giáo dục đạo đức rất nhẹ nhàng, nhưng sâusắc

Các truyện như “ dê con nhanh trí” “Ba cô gái” “ Chú vịt xám” “ cô bé quàngkhăn đỏ”… đã cho trẻ hiểu sự cần thiết phải vâng lời cha mẹ, trẻ cảm nhận đượctình thương yêu, sự chăm sóc của ông bà, cha mẹ đối với trẻ và ngược lại tình cảmcủa trẻ yêu qúi ông bà cha mẹ… từ ngôn ngữ của cô đọc kể cho trẻ nghe nhữngbài theo câu truyện đã đem đến cho trẻ bài học về tình bạn, cần phải thân ái, qúy

trọng bạn biết giúp bạn khi bạn gặp khó khăn…đó là mầm mống của tình bạn, tìnhđồng chí sau này Tình cảm đối với anh chị em trong gia đình…

+ Ngôn ngữ là phương tiện giáo dục thẩm mỹ :

Thông qua ngôn ngữ trẻ cảm nhận được cái đẹp của thế giới xung quanh: qua từngữ chính xác, gợi cảm, những bức tranh thiên nhiên đầy màu sắc được thể hiệntrong bài thơ câu truyện, trẻ cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong xã hội, trong tựnhiên đồng thời phải giáo dục trẻ biết tôn trọng giữ gìn và bảo vệ thiên nhiên Trẻhiểu được cái hay cái đẹp trong hiện thực và cái đẹp của chính ngôn ngữ tácphẩm , làm cho tâm hồn trẻ thơ bay bổng, trí tưởng tượng phong phú, sáng tạo nêncái đẹp, khao khát cái đẹp và tình cảm thẩm mỹ sau này cho trẻ

Ở độ tuổi 5-6 tuổi ngôn ngữ của trẻ tương đối phát triển song vẫn còn chưachính xác, nhiều trẻ còn nói ngọng, diễn đạt chưa mạc lạc biểu cảm vẫn còn hạnchế sở dĩ có tình trạng này là do sự hướng dẫn của người lớn chưa rõ ràng đặcđiểm ngôn ngữ của trẻ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, cơ bản khả năng diến đạtcòn hạn chế, sự phát triển các yếu tố tâm lí của trẻ ở độ tuổi này có nhu cầu giaotiếp bằng ngôn ngữ lớn, để thỏa mãn nhu cầu này trẻ phải tích cực học hơn, khôngnhững vậy, ngôn ngữ cong có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành nhâncách cho trẻ: Ngôn ngữ ra đời nhằm phục vụ cho xã hội, ngôn ngữ giúp cho conngười trao đổi những tâm tư, tình cảm bộc lộ mối quan hệ của con người

Chính vì vậy phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo5-6 tuổi nói riêng thông qua dạy trẻ nói đúng ngữ pháp khả năng diến dạt biểu cảm

là rất quan trọng Ngôn ngữ của trẻ phát triển là tiền đề vững chắc cho mọi hoạtđộng, nhận thức sau này của trẻ

2 Cơ sở thực tiễn.

Thực tiễn ở trường mầm non rất quan tâm đến vấn đề phát triển ngôn ngữ cho trẻtrong đó có việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua việc dạy trẻ nóiđúng cấu trúc ngữ pháp và khả năng diễn đạt lưu loát biểu cảm là một biện pháp

và hướng đi cụ thể tiếp cận ngôn ngữ một cách dễ dàng

Khi dạy trẻ nói đúng cấu trúc ngữ pháp thì điều trẻ định nói ra đã biết suy nghĩ rõràng mạch lạc ngay từ trong đầu đến tư duy trí tuệ của trẻ được phát triển từ đógiúp trẻ cảm thụ được sự giàu có của ngôn ngữ, nắm được phương tiện thể hiệnngôn ngữ , lĩnh hội sự phong phú của tiếng mẹ đẻ, tất cả điều đó tạo tiền đề pháttriển ngôn ngữ của trẻ Chính vì thế việc dạy trẻ nói đúng cấu trúc ngữ pháp vàdiễn đạt mạch lạc biểu cảm cho trẻ ngày càng quan tâm hơn nữa để vốn từ của trẻtăng lên nhanh chóng đạt hiệu quả cao trong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ Quá trình đi thực hành thường xuyên và tham quan ở một số trường mầm non ,tôi thấy ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi phát triển chưa đồng đều giữa giữanhững trẻ được đến trường và chưa được đến trường Khi giao tiếp trẻ chưa thểhiện đúng ngữ điệu của lời nói, nhiều trẻ nói thiếu mạch lạc, ấp úng, nói ngọng,nói không đủ câu, dùng từ chưa chính xác dẫn đến nói năng chưa lưu loát biểucảm Những trẻ nhút nhát, ít tiếp xúc với bạn bè, kém hiếu động vốn từ bị hạn chế,nghèo nàn, diến đạt câu ngữ điệu còn kém Thực tế việc phát triển ngôn ngữ , khảnăng diễn đạt biểu cảm ở ngoài xã hội, trẻ nói hay trống không và rời rạc Một

phần ở gia đình bố mẹ bận công việc, nhiều người chưa hiểu tầm quan trọng pháttriển ngôn ngữ ở lứa tuổi này, ở trường cô giáo chưa chú trọng đến việc nói đúngcâu sửa sai cho trẻ dẫn đến tình trạng trẻ hay nói trống không, nói câu cụt chưa thểhiện được rõ ý của mình, ngôn ngữ biểu cảm còn nhiều hạn chế, bởi thực tế côgiáo mầm non còn ngại việc dạy trẻ đóng kịch thông qua nội dung tác phẩm vănhọc vì khâu chuẩn bị hơi rích rắc và chuẩn bị mất nhiều thời gian nên giáo viênthường cắt xén không cho trẻ đóng kịch đó cũng là một thực tế kìm hãm sự pháttriển ngôn ngữ tư duy- biểu cảm ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi.

Qua hai cơ sở trên, tôi thấy rằng việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là việc làm hếtsức quan trọng và cấp thiết, nó phục vụ cho cuộc sống hàng ngày, là cơ sở để saunày cho trẻ lĩnh hội tri thức ở trường phổ thông được thuận lợi hơn Là điều kiện

để giao tiếp ngoài xã hội…

Vì vậy cần có kế hoạch dạy trẻ đúng đắn, khoa học để có khả năng tự mình diễnđạt có biểu cảm về ý kiến của trẻ để giúp trẻ bớt đi những khó khăn trong giaotiếp Nên tôi chọn đề tài này “ Một số biện pháp rèn luyện khả năng diến đạt biểucảm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi Qua việc dạy trẻ đóng kịch

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Mục đích của chúng tôi khi nghiên cứu đề tài này là nhằm đưa ra và hệ thống hóamột số biện pháp xây dựng cơ sở lý luận cho tiết học “ Dạy trẻ kể lại truyện” cụthể là “rèn luyện khả năng diến đạt biểu cảm thông qua việc dạy trẻ đóng kịch”cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

1 Tìm hiểu thực tế:

Tình hình phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trường mầm non HoaHồng- Yên Hưng Để thấy được mức độ phát triển ngôn ngữ cuat trẻ ở độ tuổi nàyđạt kết quả đến đâu?

2 Tìm hiểu nguyên nhân.

Nắm được nguyên nhân tại sao ngôn ngữ của trẻ ở độ tuổi này lại bị hạn chế

3 Đề ra phương pháp thích hợp

Phương pháp giáo dục thích hợp để cho trẻ có khả năng phát triển ngôn ngữmạch lạc biểu cảm

1- Tập hợp tư liệu, phân tích, chọn lọc rút ra những cơ sở lý luận cần thiết liênquan đến đề tài

2- Nghiên cứu tài liệu tâm lí học lứa tuổi để hiểu biết được đặc điểm của trẻ.3- Phương pháp thực nghiệm: (điều tra thực trạng)

- Thực nghiệm đối chứng

- Thực nghiệm hình thành

V ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Khả năng diến đạt có biểu cảm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và hứng thú của trẻtrong quá trình đóng kịch

VI KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU:

Khả năng vận dụng một số biện pháp vào việc dạy trẻ đóng kịch cũng như khảnăng tiếp thu, lĩnh hội tri thức đó là khả năng diễn đạt biểu cảm thông qua việcđóng kịch.

VII GIẢ THUYẾT KHOA HỌC:

Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở thời kỳ này ngôn ngữ đang phát triển mạnh và ngàycàng phong phú có hiệu quả diễn đạt mạch lạc biểu cảm hơn nếu chúng ta sử dụngtrò chơi đóng kịch có nội dung của tác phẩm văn học phù hợp với đặc điểm tâmsinh lí của trẻ, đặc biệt là hấp dẫn của chính trò chơi chứ không phải là sự áp đặtkhiến trẻ kìm hãm sự phát triển ngôn ngữ của trẻ, các nhà sư phạm có thể tìm tòi

hệ thống hóa một số biện pháp từ đó xây dựng lí luận cho tiết học để đạt được yêucầu và mục đích của giáo dục

PHẦN II: NỘI DUNG

CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

I ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ CỦA TRẺ MẪU GIÁO LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC TIẾP NHẬN TÁC PHẨM VĂN HỌC THÔNG QUA “TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH”:

1- Tư duy:

- Khái niệm tư duy: Tư duy là quá trình nhân thức, phản ánh những thuộc tính,bản chất, những mối quan hệ có tính quy luật của sự vật và hiện tượng trong thếgiới khách quan mà trước đó ta chưa biết

Những nhà sinh học và giải phẫu học cho biết cơ sở vật chất của đời sống trẻphụ thuộc vào não và hoạt động thần kinh cao cấp Hoạt động thần kinhcủa trẻ emđược đảm bảo bởi sự trưởng thành về giải phẫu hình thái và chức năng của hệ thầnkinh đặc biệt là của bán cầu đại não Sự trưởng thành ấy diễn ra mãnh liệt nhất ởthời kíơ sinh và giai đoạn mẫu giáo và nó có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành

và phát triển tư duy của trẻ

Ở lứa tuổi mẫu giáo tư duy của trẻ có một bước ngoặt rất cơ bản Tư duy ở trẻmẫu giáo được hình thành và đang phát triển với các tốc độ khác nhau, đặc biệt sựphát triển tư duy trực quan hình ảnh phát triển mạnh nhất nổi trội nhất chiếm ưuthế trong hoạt động vui chơi của trẻ Ở lứa tuổi mẫu giáo 5-6 tuổi xuất hiện kiểu tưduy trực quan hình tượng mới và những yếu tố của kiểu tư duy lô gic

Sự phát triển tư duy lô gic giúp cho trẻ lĩnh hội được những tri thức, những kíhiệu ngôn ngữ toán học, âm nhạc, nghệ thuật tạo hình, văn học… Ngôn ngữ ở lứatuổi này thực sự là công cụ tâm lý để kích thích sự phát triển tư duy cho trẻ Vìvậy nhiệm vụ của cô giáo khi dạy trẻ kể lại truyện, đặc biệt là tái tạo lại câuchuyện khi người khác xem hiểu được, chính là con đường giúp trẻ tiếp nhận tácphẩm văn học có hiệu quả nhất Ngôn ngữ của nhân vật kịch thường có hình thứcphong phú và nội dung đặc sắc, nhân vật kịch không chỉ trò chuyện với nhau bằng( ngôn ngữ đối thoại) mà còn nói về mình ( bằng ngôn ngữ độc thoại)… để pháttriển , rền luyện khả năng diễn đạt lưu loát biểu cảm ở trẻ

2 Ngôn ngữ :

Ngôn ngữ là hình tượng xuất hiện ở cá thể trong quá trình sống, hoạt động trong

xã hội đó là quá trình mỗi cá thể vận dụng ngôn ngữ chưng để biểu đạt ý nghĩa, tưtưởng, tìnhcảm, thái độ của mình với sự vật và hiện tượng cũng như hiểu ý nghĩa,

tư tưởng tình cảm của người khác Ngôn ngữ của mỗi cá nhân phát triển cùng vớinăng lực nhận thức của người đó và bao giờ cũng mang dấu ấn của những đặcđiểm tâm lý riêng

Lứa tuổi mẫu giáo là thời kì bộc lộ tính nhạy cảm cao nhất với các hiện tượngtrong ngôn ngữ điều đó khiến cho sự phát triển ngôn ngữ của trẻ đạt tốc độ khánhanh Ở tuổi mẫu giáo lớn nếu như nói năng ấp úng, pháp âm ngọng, vốn từnghèo nàn đến mức độ không đủ để diễn đạt những điều mà mình cần nói Không

sử dụng được ngữ pháp để nói mạch lạc cho mọi người hiểu mình và hiểu được lờingười khác nói thì có thể đứu trẻ đó vào loại trí tuệ chậm phát triển Chỉ trongtrường hợp bộ máy phát âm của trẻ bị tổn thương, hay chịu ảnh hưởng của lời nóingọng của lớn của người lớn trong địa phương thì trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi mới phạmnhiều lỗi trong việc nắm ngữ âm của tiếng mẹ đẻ Trẻ mẫu giáo lớn đã biết sửdụng ngữ điệu một cách phù hợp với nội dung hay nội dung của câu chuyện mà trẻ

kể Trẻ thường dùng ngữ điệu êm ái để biểu thị tình cảm yêu thương trìu mến.Ngược lại khi giận dữ trẻ lại dùng ngữ điệu thô mạnh Khả năng này được thể hiệnkhá rõ khi trẻ kể những câu chuyện mà mình thích cho người khác nghe Tínhsáng tạo ra những từ ngữ, tính tích cực cao đối với ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo lớndiễn đạt có biểu cảm đặc biệt được thể hiện ró ràng trong khi trẻ đóng kịch

Trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học cô giáo cần chú ý tới đặcđiểm phát triển ngôn ngữ ở lứa tuổi này mà giúp trẻ đóng kịch lại một câuchuyện, một tác phẩm nào đó mang lại kết quả cao khi điến đạt ngôn ngữ

3 Tưởng tượng

Tưởng tượng là quá trình nhận thức phản ánh những cái chưa có trong kinhnghiệm bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở những hình ảnh ( biểutượng đã có)

Đối với trẻ em những gì làm xúc động mạnh mẽ là phương tiện duy nhất để làmcho trí tưởng tượng và tính nhạy cảm phải hoạt động, có thể nói trí tưởng tượngcủa mẫu giáo đã phát triển mạnh mẽ, gặp sự tưởng tượng trong các loại hình vănhọc nghệ thuật sẽ là sự gặp gỡ phù hợp làm bừng sáng lên những tia lửa điện hồquang, làm dễ dàng sự tiếp nhận tác phẩm văn học mà đặc biệt là ở trẻ mẫu giáophát triển trí tưởng tượng cực cao khi phải nhập vai, đóng đúng vai thể hện nhâncách sao cho thật giống với nhân vật trong truyện

Nhưng dù kết quả của tưởng tượng có mới mẻ độc đáo thế nào đi nữa thì các chấtliệu của nó cũng bắt nguồn từ hiện thực bởi trí tưởng tượng có được nhờ ở vốn trithức văn hoá kinh nghiệm sống Văn học góp phần trong phát triển trí tưởng tượngcủa trẻ Vì vậy việc dạy trẻ đóng kịch tái tạo lai tác phẩm văn học để phát triểnngôn ngữ biểu cảm vô cùng quan trọng Qua đó nhà sư phạm cần phát huy những

gì đã có và phải cung cấp cho trẻ các biểu tượng,các khả năng diến đạt lưu loát,biểu cảm thông qua dạy trẻ đóng kịch

4 Chú ý – trí nhớ:

Chú ý là quá trình định hướng các quá trình tâm lý khác Chú ý là xu hướng và là

sự tập trung của chú ý vào một đối tượng xác định Chú ý được coi như sự tổchức, định hướng hoạt động tâm lý vì khi ta được coi như sự tổ chức, định hướnghoạt động tâm lý vì khi ta chú ý đến cái gì thì qua quá trình tri giác tư duy… sẽđược nhận thức sâu hơn , rõ hơn

Trí nhó là một quá trình tâm lý phản ánh những kinh nghiệm của cá nhân dướihình thức biểu tượng bao gồm sự ghi nhớ giữ và tái tạo sau đó ở trong óc, cái màcon người đã cảm giác, tri giác, rung động, hành động hay suy nghĩ trước đây Đặc điểm chú ý- trí nhớ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là chú ý có chủ định Thuộctính của chú ý được phát triển mạnh như sức tập trung chú ý- sức bền vững chú ý-

sự phân phối chú ý- sự di chuyển chú ý Như vậy ở lứa tuổi trẻ có tập trung chú ýhay phân phối chú ý thì trẻ mới tiếp thu các tri thức hay hoạt động nghệ thuậtđược nhanh nhậy Đặc biệt là sự di chuyển chú ý được chuyển từ hoạt động nàysang hoạt động khác, rất phù hợp với việc đóng kịch cho trẻ dù nhập vai bất cứmột nhân vật nào trong tác phẩm văn học trẻ không những phải tưởng tượng màcòn ghi nhớ, chú ý cần được thể hiện từ dáng đi, đứng tang phục, lời nói… thểhiện được đúng tính cách khả năng diến đạt ngôn ngữ phải lưu loát biểu cảm thìngười nhge mới hiểu được vở kịch mà trẻ đóng chính vì vậy đặc điểm chú ý sauchủ định của trẻ thường được gắn vào các trò chơi đặc biệt là trò chơi phân vai.Dựa vào đặc điểm này mà giáo viên dạy trẻ đóng kịch rất thuận lợi để phát triểncác loại trí nhớ các ký tự… ngoài ra còn có trí nhớ dài hạn và ngắn hạn; Mà hìnhthức dạy bài mới giáo viên kể cho trẻ nghe tác phẩm văn học mới trẻ ghi nhớ vàhình thức ôn bài cũ trẻ đóng kịch tái hiện lại tác phẩm đó là cô đã gợi lại chú ý dàihạn cho trẻ

5 Xúc cảm và tình cảm.

Xúc cảm- tình cảm đó là những thái độ cảm xúc của con người đối với những sựvật, hiện tượng của hiện thực khách quan, phản ánh ý nghĩa của chúng trong mốiliên hệ với nhu cầu và động cơ của họ

Tình cảm là sản phẩm cao cấp của sự phát triển các quá trình tình cảm trongnhững điều kiện xã hội

Ở trẻ mẫu giáo lớn các loại tình cảm bậc cao đã được hình thành, đặc điểm chính

là những rung cảm, trẻ thể hiện thái độ cá nhân rõ ràng, rứt khoát đúng hoặc sai.Trong những tình huống quen thuộc trẻ có khả năng làm chủ những biểu hiệnphản ứng hành vi xúc cảm của chính mình trẻ có thể kìm nén những xúc cản củatrẻ chính mình trẻ có thể kìm nén những xúc cảm của trẻ chính khả năng này tạođiều kiện cho trẻ thích ứng chuẩn bị cho trẻ vào lớp một

Tóm lại cấu trúc tâm lý tình cảm- cảm xúc ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi được pháttriển cả về nội dung và hình thức các loại tình cảm và vai trò của tình cảm càngngày càng tri phối rõ nét hơn trong đời sống sinh hoạt của trẻ theo hướng từngbước làm chủ các hành vi xúc của mình

Dựa vào đặc điểm tâm lý này mà giáo viên dạy trẻ đóng kịch thể hiện tình xúc cảm của bản thân trẻ mà từ đó diễn đạt biểu cảm trong hoạt động cá nhâncũng như trong cuộc sống

CHƯƠNG II : Tìm hiểu thực trạng việc dạy trẻ nói có biểu cảm qua

2- Trường được điều tra:

Trường mầm non Hoa Hồng- Huyện Yên Hưng

3- Nội dung điều tra:

Thăm dò ý kiến giáo viên về hình thức dạy trẻ nói có biểu cảm thông qua đóngkịch của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Việc soạn giáo án của giáo viên

Tình hình phát triển ngôn ngữ ở trẻmg 5-6 tuổi

4- Phương pháp điều tra:

Thăm dò ý kiến giáo viên bằng cách trả lời câu hói trong phiếu Ankét

Khảo sát khả năng phát âm và ngôn ngữ diến đạt có biểu cảm bằng cách kẻbảng, điều tra nhứng từ cần phát âm chuẩn ( đúng sai) và trả lời các câu hỏi nhiều

từ, ít từ…

Sử dụng phương pháp quan sát để điều tra Chúng tôi đến từng lớp quan sát và

dự giờ ( cho trẻ đóng kịch )để xem xét cách tổ chức của giáo viên , đồng thời ghichép công tác chuẩn bị ở mức độ nào? việc soạn giáo án của giáo viên như thếnào?

II Phân tích kết quả điều tra:

1 Khảo sát để xác định khả năng của trẻ:

- Số trẻ được khảo sát : 30 cháu

- Nội dung khảo sát:

1.1 Phát âm:

Số trẻ phát âm tương đối chuẩn: 35%

Số trẻ phát âm ngọng: 65%

1.2 Tập trả lời câu hỏi:

Số trẻ nói được câu dài lưu loát biểu cảm: 30%

Số trẻ nói được câu từ 4-7 từ : 30%

Số trẻ nói được câu từ 7-10 từ : 40%

III Tình hình phát triển ngôn ngữ ở độ tuổi mẫu giáo 5-6 tuổi.(trường mầm nonHoa Hồng- Yên Hưng)

Thực tế sự phát triển ngôn ngữ của trẻ 5 tuổi còn chưa đồng đều Trẻ chưa sử dụng chính xác các từ của tiếng Việt, từ chỉ thời gian, chưa hiểu hết ý nghĩa của

từ trong hoàn cảnh giao tiếp cho nên trẻ sử dụng chưa đúng nghĩa trong câu ở hoạtđộng vui chơi ở đây trẻ hay sử dụng câu rút gọn thiếu thành phần chủ hoặc vịngữ Tuy trẻ mẫu giáo 5 tuổi diễn đạt chưa mạch lạc câu nói của trẻ còn lộn xộnnhững diễn đạt còn chưa mạch lạc ngữ điệu còn thiếu biểu cảm ( chưa biết lựachọn sắp xếp từ thích hợp) Quá trình trẻ chơi với nhau, trong giờ học còn nóitrống không nhiều trẻ hay nói bậy Kết quả trong quá trình sử dụng phương phápquan sát trẻ –phương pháp đàm thoại 40% trẻ nói đúng, 60% trẻ nói sai

1 Bảng điều tra phát âm:

STT Những từ cần điều tra- Phát âm Từ Ghi chú

Họ và tên L N Quả lựu Quả na

-1.2 trả lời phiếu Ankét của giáo viên ( 3 phiếu)

Thăm dò ý kiến giáo viên bằng phiếu Ankét nhằm mục đích tìm hiểu nhậ thứcđánh giá giáo viên mầm non về vấn đề dạy trẻ nói biểu cảm qua việc cho trẻ đóngkịch với hệ thống câu hỏi đã chuẩn bị sẵn và yêu cầu giáo viên trả lời

- Hệ thống câu hỏi:

+ Địa bàn trường của chị thuộc khu vực nào?

+ Điều kiện hoạt động của trường chị như thế nào?

+ Chị có thích dạy trẻ đóng kịch không? vì sao?

+ Để thực hiện một trò chơi đóng kịch cho trẻ chị phải làm những công việc gì? + Chị gặp khó khăn thuận lợi gì? khi tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ?

+ Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi có hứng thú với trò chơi này không?

+ Chị đã sử dụng phương pháp, biện pháp gì khi tổ chức trò chơi đóng kịch chotrẻ

+ Theo chị thì cơ sở lí luận về việc dạy trẻ đóng kịch đã được cung cấp đầy đủchưa?

+ Chị gặp khó khăn, thuận lợi gì trong việc soạn giáo án?

Nói chung về nhận thức đánh giá của giáo viên mầm non về vấn đề nầy tương đốiđồng nhất, tuy nhiên cũng chỉ dừng lại ở mức độ nhất định

1.3 Việc soạn giáo án của giáo viên :

Qua việc điều tra chúng tôi thấy mục đích yêu cầu đặt ra trong giáo án cong rấtchung chung Hầu hết giáo viên đặt mục đích yêu cầu theo cuốn chương tìnhchăm sóc giáo dục trẻ em của Bộ giáo dục - Đào tạo

Chủ yếu giáo viên chỉ xác định một số mục đích yêu cầu sau:

- Trẻ hiểu nội dung tác phẩm

- Trẻ biết thể hiện theo giọng nói của nhân vật trong tác phẩm

- Phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Với mục đích giáo dục thông qua các tác phẩm văn học đặc biệt là qua trò chơiđóng kịch rèn luyện khả năng điến đạt có biểu cảm cho trẻ thì không một giáoốannào đề cập đến

* Qua xem một số giờ đóng kịch của trẻ chúng tôi đã ghi chép lại:

- Lần 1: Dạy trẻ đóng kịch mới “ Quả bầu tiên”

+ Cô cũng đã đọc và kể chuyện cho trẻ nghe toàn bộ câu truyện cô đã kết hợpcho trẻ xem tranh, nhưng giáo viên chưa biết sử dụng sắc thái của giọng mìnhtrinhg bày tác phẩm, để thể hiện trọng vẹn nội dung tư tưởng, phong cách củanghệ thuật Khi phân vai cho trẻ còn gò ép trẻ, không cho trẻ thỏa thuận mà cô lạichỉ đích danh từng trẻ phải đóng vai gì, Chưa phát huy được tính tích cực sáng tạophat huy trí tưởng tượng của trẻ , ngôn ngữ bị hạn chếbởi giáo viên làm hộ trẻ quánhiều cô là người hướng dẫn chương trình, những câu phức trong vai diễn của trẻkhó cô lại nói hộ trẻ Chủ yếu lại hay gọi cháu khá giỏi đóng kịch chứ không gọitrẻ học yếu nhút nhát, trẻ hay nói ngọng cô lại không muốn cho trẻ đóng kịch sợtrẻ nói sai ngôn ngữ khi nhập vai

- Lần 2: Cho trẻ đóng lại “kịch nhổ củ cải”

+ Bắt đầu vào cô không kích thích hứng thú, gợi cho trẻ tưởng tượng nhớ lại nộidung truyện qua đàm thoại hay tranh mà cô hỏi luôn các con đã được đóng kịch “nhổ củ cải” chưa? hôm nay cô lại cho lớp mình đóng lại kịch đó nhé!

+ Cô phân vai từng trẻ đóng theo tên nhân vật trong chuyện và cô bắt đầu dẫnchuyện, cứ lần lượt cô dấn đến đau là các vai ra làm động tác thể hiện và nói theotrí nhớ của mình Cô giáo hầu như không để ý sửa sai cho trẻ, nói câu thiếu cấutrúc ngữ pháp hay nói ngọng Kết thúc kịch cô yêu cầu cà lớp vỗ tay khen các bạn,trong khi trẻ diễn kịch song, vai đúng sai như thế nào cô chưa nhận xét cho trẻ

IV Kết luận:

1 Ưu điểm

- Về phía cô đã chú ý đến việc soạn giáo án cho tiết dạy một vài cô cũng đã gâyhứng thú cuốn hút trẻ vào tiết học bằng cách cho trẻ xem tranh, mô hình củatruyện, đã chuẩn bị sân khấu cho trer đóng kịch

- Về phía trẻ đã chú ý nghe cô kể chuyện và đàm thoại truyện để nhớ được nộidung truyện Những trẻ khá giỏi đã biết tham gia đóng kịch

2 Nhược điểm:

- Về phía cô phần lớn là soạn giáo án còn chung chung, chủ yếu là dựa vào cuốn

“ Chương trình chăm sóc, giáo dục và hướng dẫn thực hiện” đây là cuốn sáchmang tính chất và phương hướng chỉ đạo chung nên mục đích yêu câudf đặt racho mỗi vở kịch rất chung chung Chưa chú ý phân mức độ trẻ trong lớp khá-trung bình- yếu Trong tiết học cô chưa xác định được tiết này nên sử dụngphương pháp gì, biện pháp nào là chính, biện pháp nào là hỗ trợ Khi cô sử dụngbiện pháp đàm thoại ( trao đổi, thoả thuận) nhưng câu hỏi đơn giản, bắt buộc, ngay

hệ thống câu hỏi cũng thiếu lô gic , không kích thích được tính tích cực cho trẻ vàngôn ngữ biểu cảm càng khó phát huy Vì vậy khả năng diến đạt ngôn ngữ nóilưu loát, mạch lạc có biểu cảm của trẻ còn hạn chế

Trong khi sử dụng trang phục cho trẻ đóng kịch còn đại khái thậm chí không đủtrang phục hết cho các vai đóng kịch Cô giáo chưa chú ý chọn tác phẩm có tínhkịch nhiều, có đối thoại giữa các nhân vật tạo điều kiện phát triển ngôn ngữ chotrẻ

-Về phía trẻ: đa số trẻ chưa tập trung chú ý khi cô hướng dẫn, thỏa thuận trò chơi;nên chưa hứng thú tham gia trò chơi đóng kịch nhiều Khi đóng kịch còn nói đớt,nói ngọng, nói lắp, câu nói còn thiếu cấu trúc ngữ pháp

3 Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên

- Giáo viên chưa nhìn thấy được tầm quan trọng, vị trí vai trò của giáo dục nghệthuật đối với trẻ mẫu giáo

- Giáo viên chưa nắm vững được phương pháp, biện pháp khi dạy trẻ đóng kịch,không có sự linh hoạt sáng tạo, do vậy trong trò chơi đóng kịch không hấp dẫn

- Giáo viên chưa hiểu được qua việc trẻ đóng kịch có tác dụng rất lớn trong pháttriển ngôn ngữ và rèn luyện được khả năng diễn đạt có biểu cảm cho trẻ

- Trong quá trình kể chuyện cho trẻ nghe giọng của cô buồn tẻ đều đều, nét mặt cửchỉ, thiếu sinh động hấp dẫn

- Các tiết học, thời gian có hạn số học sinh trong lớp rất đông, cô giáo không quantâm đến từng trẻ dẫn đến trẻ nói trống không nhiều

Ví dụ: khi cô hỏi trẻ, trẻ đứng lên trả lời câu hỏi của cô hoàn toàn thiếu chủ ngữkhông “thưa cô”, khi cô, người khác đưa quà chiều trẻ chưa nói “ con xin cô” sốtrẻ này còn chiếm khoảng 75-80%

Nhiều trẻ dùng từ chưa chính xác cô hỏi

“con sờ quả bóng bay thấy nó như thế nào”? thì

1/3 số trẻ trong lớp trả lời “quả bóng sờ thấy nó nhẵn”

2/3 số trẻ trong lớp nói: “ sờ quả bóng thấy nó buồn buồn” như vậy cách diễn đạtngôn ngữ mạch lạc biểu cảm còn nhiều hạn chế

Đặc biệt tình trạng trẻ nói ngọng (L,N) còn nhiều bởi do ảnh hưởng ở địaohương Đôi khi cô giáo cong nói ngọng sai chính tả thông qua đọc thơ, kểchuyện, hát cho trẻ nghe… Đó là một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến trẻ nói chưađúng ngữ pháp, diễn đạt thiếu biểu cảm

Chương III: Một số biện pháp rèn luyện khả năng điến đạt biểu cảm trẻ

5-6 tuổi (qua đóng kịch)

I Kế hoạch giáo dục

Qua việc tiếp xúc trực tiếp với trẻ tôi thấy rằng cong nhiều trẻ nói chưa đúng cấutrúc ngữ pháp, điễn đạt còn yếu, chưa mạch lạc biểu cảm Nên tôi đề ra nhữngbiện pháp sau đây để giúp trẻ diễn đạt ttot hơn, nói đúng theo ngôn ngữ tiếng Việtđúng ngữ pháp diễn đạt có biểu cảm

- Lập bảng kế hoạch

Thời gian Nội dung Phương pháp Ghi chú

2-3 ->14-3 Luyện nói đúng cấu trúc câu

2 tuần sau

15-3->30-3

Luyện nói mạch lạc biểu cảm

Ví dụ: Con gà trống Chú dê đen Mèo đi câu cá

Đọc kể diễncảm, đàmthoại

Đóng kịch

II Biện pháp giáo dục

1 Xây dựng mẫu câu:

Xây dựng mẫuc câu là hướng dẫn cho trẻ nói theo cách mô hình tiếng Việt Khixây dựng mẫu câu phải chuẩn mực, các mẫu câu có nội dung đơn giản dễ hiểu, cócấu trúc ngữ pháp đúng, từ ngữ chính xác Nhưng để trẻ hiểu được nói được câuđơn giản dễ hiểu thì cô phải làm mẫu, giới thiệu mẫu câu cho trẻ bằng cách đặt cáccâu hỏi trong các hoạt động vui chơi, học tập

Ví dụ: trong giờ kể chuyện cô có thể đặt ra nhiều câu hỏi mẫu

Cô hỏi “ Cô vừa kể cho lớp mình nghe chuyện gì?

Trẻ trả lời: “ Thưa cô ! Cô vừa kể cho lớp mình nghe câu chuyện hai anh em”

Cô hỏi “ Người anh là người thế nào”?