Sổ tay quy trình thực hành Hộ sinh Trung học

Cụ thể là: ư Thảo luận với ngưòi bệnh về tình trạng bệnh và phương thức điều trị ư Hướng dẫn và hỗ trợ người bệnh dùng thuốc theo đơn của thầy thuốc.. Thực hiện kế hoạch chăm sóc Thảo

TS Huúnh ThÞ Thu Thuû

BS Phan ThÞ Kim Thuû

Ban th− ký

DS §ç ThÞ Dung ThS §ång Ngäc §øc

BS Phan ThÞ Kim Thuû

Tham gia tæ chøc b¶n th¶o

ThS PhÝ V¨n Th©m

© B¶n quyÒn thuéc Bé Y tÕ (Vô Khoa häc vµ §µo t¹o)

Tµi liÖu nµy ®−îc sù hç trî cña Quü D©n sè Liªn HiÖp Quèc (UNFPA)

Lời giới thiệu

Thực hiện quyết định số 23/2003/BYT – QĐ, ngày

6/1/2003 và công văn số 10019/YT – K2ĐT ngày

24/10/2003 của Bộ Y tế về việc ban hành Chương trình

khung và Chương trình giáo dục ngành Hộ sinh trung

học, Vụ Khoa học và Đào tạo tổ chức biên soạn tài liệu các

môn học chuyên môn đào tạo Hộ sinh trung học cho phù

hợp với chương trình đào tạo mới

“Sổ tay quy trình thực hành hộ sinh trung học” là một

tài liệu tổng hợp các quy trình chăm sóc và quy trình thực

hành theo chương trình đào tạo mới Cuốn sách được cấu

trúc gồm 5 môn học về sức khoẻ sinh sản tương ứng với

các phần lý thuyết của Chương trình đào tạo hộ sinh

trung học Mỗi môn học lại được chia thành hai phần:

Phần 1 là “Kế hoạch chăm sóc” dựa theo kế hoạch chăm

sóc người bệnh tương ứng với các bài thuộc phần lý thuyết

trong chương trình đào tạo Phần 2 là “Các quy trình thực

hành” là những nội dung chưa được đề cập trong phạm vi

các bài lý thuyết, giúp cho học sinh dễ dàng hơn trong việc

học thực hành các kỹ thuật hộ sinh

Cuốn sách này đã được Hội đồng chuyên môn thẩm

định sách giáo khoa và tài liệu dạy – học của Bộ Y tế,

thẩm định trong tháng 7 năm 2004, là tài liệu dạy – học

chính thức trong chương trình đào tạo hộ sinh trung học

của ngành y tế Hội đồng cũng khuyến nghị trong thời

gian từ 3 đến 5 năm, cuốn sách cần được chỉnh lý, bổ sung

để cập nhật kiến thức mới Sách được trình bày ở dạng sổ tay để thuận tiện cho giáo viên, học sinh tiện tra cứu và

sử dụng khi học thực hành tại trường và bệnh viện

Vụ Khoa học và Đào tạo - Bộ Y tế xin chân thành cảm

ơn Dự án VIE/01/P10, Quỹ dân số Liên hiệp quốc đã hỗ trợ trong quá trình biên soạn tài liệu Cảm ơn các chuyên gia quốc tế, các tác giả đã tham gia nhiệt tình và trách nhiệm

để cuốn sách kịp thời phục vụ cho công tác đào tạo cán bộ

y tế

Vì là lần đầu xuất bản nên chắc chắn còn nhiều thiếu sót, chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của đồng nghiệp, các thầy, cô giáo và các học sinh để cuốn sách ngày càng hoàn thiện

Bộ y tế

Vụ khoa học và đào tạo

Mục lục

Lới giới thiệu 3

Môn học 15 Chăm sóc sức khoẻ phụ nữ 11

Phần 1 Kế hoạch chăm sóc 11

Chăm sóc người bệnh rối loạn kinh nguyệt và ra máu âm đạo bất thường 11

Chăm sóc người bệnh sa sinh dục 14

Chăm sóc người bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản và các bệnh LTQĐTD 18

Chăm sóc người bệnh khối u sinh dục 20

Chăm sóc sức khoẻ sinh sản tuổi vị thành niên 27

Chăm sóc sức khoẻ phụ nữ mãn kinh 29

Chăm sóc người bệnh rò bàng quang - âm đạo 32

Chăm sóc người bệnh vô sinh 35

Chăm sóc người bệnh có dị tật bẩm sinh ở đường sinh dục nữ 38

Phần 2 Quy trình thực hành 40

Sắp xếp trang thiết bị, dụng cụ tại phòng khám và phòng thủ thuật phụ khoa 40

Khám - chẩn đoán, điều trị viêm âm hộ - âm đạo - cổ tử cung, lộ tuyến cổ tử cung 42

Khám, phát hiện viêm tiểu khung 45

Lấy bệnh phẩm làm xét nghiệm dịch âm đạo 48

Lấy bệnh phẩm làm xét nghiệm tế bào âm đạo 49

Lau rửa âm đạo, đặt thuốc âm đạo 51

Khám người bệnh u xơ tử cung 52

Khám người bệnh u nang buồng trứng 55

Chăm sóc người bệnh trước mổ kế hoạch 57

Chăm sóc người bệnh sau mổ 60

Chăm sóc người bệnh điều trị bệnh phụ khoa 64

Phụ giúp bác sỹ nạo buồng tử cung 67

Phụ giúp bác sỹ chụp tử cung - ống dẫn trứng 69

Phụ giúp bác sỹ sinh thiết cổ tử cung - niêm mạc tử cung 71

Ghi bệnh án, sổ sách, phiếu theo dõi 72

Phá thai bằng phương pháp hút thai chân không 76

Giáo dục sức khỏe về vệ sinh phụ nữ 81

Môn học 16 Chăm sóc bà mẹ thời kỳ thai nghén 83

Phần 1 Kế hoạch chăm sóc 83

Chăm sóc thai phụ sẩy thai 83

Chăm sóc thai phụ chửa ngoài tử cung 87

Chăm sóc thai phụ chửa trứng 90

Chăm sóc thai phụ thai chết trong tử cung 93

Chăm sóc thai phụ rau tiền đạo 96

Chăm sóc thai phụ rau bong non 98

Chăm sóc thai phụ doạ đẻ non và đẻ non 102

Chăm sóc thai phụ nôn nặng do thai nghén 107

Chăm sóc thai phụ cao huyết áp do thai nghén 110

chăm sóc thai phụ tiền sản giật - sản giật 112

Chăm sóc thai phụ bị bệnh tim 115

Chăm sóc thai phụ bị bệnh thận - tiết niệu 118

Chăm sóc thai phụ thiếu máu 121

Chăm sóc thai phụ thiếu iod 124

Chăm sóc thai phụ bị nhiễm khuẩn đường sinh sản

và bệnh lây truyền qua đường tình dục 127

Chăm sóc thai phụ nhiễm HIV - AIDS 130

Chăm sóc thai phụ bị bệnh lao phổi 134

Chăm sóc thai phụ bị bệnh sốt rét 137

Chăm sóc thai phụ bị viêm ruột thừa cấp 140

Chăm sóc thai phụ bị bệnh tiểu đường 143

Phần 2 Quy trình thực hành .146

Quy trình quản lý thai nghén 146

Quy trình chăm sóc thai nghén 155

Tư vấn cho phụ nữ có thai 162

Khám toàn thân cho phụ nữ có thai 167

Khám vú 173

Khám thai cho phụ nữ có thai trong ba tháng đầu 179

Khám thai cho phụ nữ có thai ba tháng giữa 184

Khám thai cho phụ nữ có thai ba tháng cuối 188

Kỹ thuật phát hiện thai sớm bằng que thử thai nhanh 192 Qui trình xét nghiệm định tính glucose trong nước tiểu 192 Kỹ thuật xét nghiệm định tính protein niệu bằng phương pháp nhiệt 195

Định tính protein niệu ở nhiệt độ thường bằng phương pháp sử dụng acid nitric 196

Định tính protein niệu ở nhiệt độ thường bằng phương pháp sử dụng acid tricloacetic 197

Định tính protein niệu ở nhiệt độ thường bằng phương pháp dùng giấy thử 198

Tư vấn cho phụ nữ có thai về chăm sóc trẻ sơ sinh và cho trẻ bú mẹ 199

Tư vấn cho phụ nữ có thai nhiễm HIV 203

Tư vấn cho phụ nữ có thai về biện pháp tránh thai sau khi sinh 205

Tư vấn cho phụ nữ có thai về chế độ vệ sinh và sinh hoạt tình dục 208

Môn học 17 Chăm sóc bà mẹ trong đẻ Phần 1 Kế hoạch chăm sóc Chăm sóc sản phụ trong quá trình theo dõi chuyển dạ 212

Chăm sóc sản phụ trong đỡ đẻ ngôi chỏm 215

Chăm sóc sản phụ khi đỡ đẻ ngoài cơ sở y tế 218

Chăm sóc sản phụ trong thời kỳ bong rau - đỡ rau 220

Chăm sóc sản phụ chấn thương đường sinh dục trong cuộc đẻ 223

Chăm sóc sản phụ chuyển dạ đẻ khó do thai 226

Chăm sóc sản phụ đẻ khó do các nguyên nhân từ mẹ 228

Chăm sóc sản phụ đẻ khó do cơn co tử cung bất thường 230 Chăm sóc sản phụ chuyển dạ kéo dài - chuyển dạ đình trệ 232

Chăm sóc sản phụ đẻ khó do ối 234

Chăm sóc sản phụ chuyển dạ có sa dây rau 236

Chăm sóc sản phụ chuyển dạ có dấu hiệu doạ vỡ tử cung 239

Chăm sóc sản phụ vỡ tử cung 241

Chăm sóc sản phụ chảy máu trong thời kỳ sổ rau và sau đẻ 243

Phần 2 Quy trình thực hành 245

Chuẩn bị cho một cuộc đẻ 245

Rửa tay - mặc áo - đi găng 251

Làm sạch dụng cụ sau thủ thuật 252

Làm sạch và tiệt khuẩn găng 253

Tiệt khuẩn dụng cụ bằng hoá chất 254

Khử khuẩn cao bằng nhiệt độ sôi 255

Sấy khô 255

Hấp ướt 256

Khử khuẩn sạch 257

Theo dõi chuyển dạ 258

Theo dõi nghiệm pháp lọt, đẻ chỉ huy 264

Bấm ối 264

Đỡ đẻ ngôi chỏm (sổ kiểm chẩm - mu) 269

Đỡ đẻ ngôi chỏm (sổ kiểu chẩm - cùng) 272

Hút nhớt trẻ sơ sinh 274

Cắt rốn 276

Kỹ thuật lau khô trẻ sơ sinh 277

Kỹ thuật làm rốn 278

Mặc áo, quấn tã lót 280

Đỡ rau theo kiểu cổ điển 281

Đỡ rau theo phương pháp tích cực 282

Kiểm tra rau 284

Hồi sức sơ sinh ngạt 286

Cắt - khâu tầng sinh môn 291

Kiểm tra cổ tử cung bằng tay và dụng cụ 294

Kiểm soát tử cung 298

Quy trình bóc rau nhân tạo 300

Xử trí chảy máu sau đẻ - xoa bóp tử cung để cầm máu 302

Đẩy chi sa, đẩy dây rốn sa 303

Phụ giúp bác sỹ làm giác hút 305

Phụ giúp bác sỹ làm Forceps 306

Chuẩn bị cho một cuộc mổ đẻ 307

Môn học 18 Chăm sóc bà mẹ sau đẻ 310

Phần 1 Kế hoạch chăm sóc 310

Kế hoạch chăm sóc trẻ trong thời kỳ sơ sinh 310

Kế hoạch chăm sóc bà mẹ ngay sau đẻ 314

Kế hoạch chăm sóc bà mẹ nhiễm khuẩn sau đẻ 318

Kế hoạch chăm sóc bà mẹ rối loạn tâm thần sau đẻ 321

Phần 2 Quy trình thực hành 324

Tư vấn cho bà mẹ sau đẻ 324

Kỹ thuật chăm sóc vú 326

Chuẩn bị dụng cụ tắm và thay băng rốn trẻ sơ sinh 328

Tiến hành tắm và thay băng rốn trẻ sơ sinh 330

Quy trình sử dụng giường ấm, lồng ấp 331

Kỹ thuật chăm sóc trẻ sơ sinh non yếu và nhẹ cân 333

Cho trẻ sơ sinh ăn qua ống thông 336

Cho trẻ sơ sinh non yếu ăn bằng cốc chén 338

Kỹ thuật cho trẻ sơ sinh thở oxy qua đường mũi - hầu 339

Kỹ thuật cho trẻ sơ sinh thở oxy bằng mặt nạ 341

Kỹ thuật chăm sóc bà mẹ sau đẻ 343

Kỹ thuật cắt chỉ vết mổ, vết khâu tầng sinh môn 346

Quy trình thực hành môn học 19 (Dân số - kế hoạch hoá gia đình) 351

Chuẩn bị khách hàng triệt sản 358

Phụ cho bác sỹ thực hiện phẫu thuật 364

Quy trình thực hành đặt/ tháo dụng cụ tử cung 365

Kỹ thuật đặt dụng cụ tử cung 367

Môn học 15

Chăm sóc sức khoẻ phụ nữ

Phần 1 Kế hoạch chăm sóc

Chăm sóc người bệnh rối loạn kinh nguyệt

và ra máu âm đạo bất thường

Chăm sóc người bệnh rối loạn kinh nguyệt và ra máu

âm đạo bất thường do các nguyên nhân thực thể (u xơ tử

cung, ung thư cổ tử cung…) hoặc nguyên nhân do thai

nghén, hoặc do bệnh toàn thân…đã được đề cập đến trong

các bài cụ thể Vì vậy, trong bài này chỉ đề cập đến việc

chăm sóc người bệnh chảy máu tử cung bất thường do

nguyên nhân cơ năng

1 Nếu người bệnh điều trị ngoại trú

Trong trường hợp này, phần lớn người bệnh điều trị

ngoại trú, nên người hộ sinh (đặc biệt những hộ sinh công

tác tại cơ sở) có vai trò rất quan trọng đối với người bệnh

Cụ thể là:

ư Thảo luận với ngưòi bệnh về tình trạng bệnh và

phương thức điều trị

ư Hướng dẫn và hỗ trợ người bệnh dùng thuốc theo đơn

của thầy thuốc Cần chú ý là phần lớn thuốc điều trị

nguyên nhân là thuốc nội tiết, mà đặc điểm của người

bệnh có thể do công việc bận rộn, nên dễ quên dùng

thuốc Mặt khác, có một số trường hợp chưa hiểu rõ

tác dụng của thuốc, nên khi dùng thuốc được vài

ngày thấy hết triệu chứng nên không dùng tiếp nữa

Vì vậy, người hộ sinh phải giải thích và nhắc nhở người bệnh dùng thuốc đúng liều, đủ liều và đúng thời gian

ư Tư vấn cho người bệnh những biểu hiện về tác dụng phụ của thuốc và cách xử trí tác dụng phụ, để người bệnh yên tâm điều trị tiếp

ư Theo dõi người bệnh trong quá trình dùng thuốc, để phát hiện các biến chứng do dùng thuốc, chuyển tuyến trên kịp thời

ư Nhắc nhở, đôn đốc người bệnh khám lại theo hẹn của thầy thuốc, vì nhiều trường hợp người bệnh thấy hết triệu chứng tự cho rằng mình đã khỏi bệnh, nên không đi khám lại theo hẹn

ư Một số người bệnh trong tình trạng thiếu máu, vì vậy cần hướng dẫn người bệnh nên có chế độ lao động thích hợp, tránh ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ

ư Hướng dẫn chế độ ăn giàu chất dinh dưỡng, tăng cường các thức ăn có nhiều sắt hoặc uống thêm viên sắt

2 Nếu người bệnh điều trị tại bệnh viện

2.1 Nhận định

Thường những người bệnh có biểu hiện lâm sàng nặng

nề hoặc đã điều trị ngoại trú lâu ngày, mà các dấu hiệu lâm sàng không giảm, mới điều trị tại bệnh viện

ư Nhận định về toàn trạng của người bệnh: Các dấu hiệu sinh tồn, thể trạng, tình trạng thiếu máu

ư Ra máu âm đạo: Thời gian, số lượng, màu sắc

ư Có đau bụng kèm theo không?

ư Bệnh thực thể ở đường sinh dục hoặc các bệnh toàn

thân gây ra máu âm đạo bất thường

ư Chế độ ăn, uống, ngủ Chế độ vệ sinh phòng nhiễm

khuẩn

2.3 Lập kế hoạch chăm sóc

ư Theo dõi toàn trạng của người bệnh, tuỳ theo tình trạng

của người bệnh, nhưng ít nhất mỗi ngày một lần

ư Theo dõi sự ra máu âm đạo hàng ngày tuỳ mức độ ra máu

ư Giải thích và động viên người bệnh an tâm điều trị,

cách khắc phục những tác dụng phụ của thuốc

ư Hướng dẫn chế độ ăn thích hợp, giàu dinh dưỡng,

tăng các loại thức ăn giàu sắt

ư Hướng dẫn và thực hiện các xét nghiệm theo yêu cầu

ư Thực hiện y lệnh điều trị của bác sỹ

2.4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc

Thảo luận với người bệnh về phương thức điều trị bệnh

và các công việc cần làm trong quá trình chăm sóc Động

viên tinh thần, an ủi người bệnh yên tâm điều trị và phối

hợp cùng thầy thuốc trong công tác điều trị và chăm sóc

ư Theo dõi các chỉ số sinh tồn đặc biệt chú ý mạch,

huyết áp

ư Theo dõi ra máu âm đạo: Phải kiểm tra băng vệ sinh

của người bệnh và có sự so sánh giữa các lần khám để

đánh giá đúng tiến triển của bệnh

ư Phát hiện và hướng dẫn người bệnh tự phát hiện

những vấn đề bất thường trong quá trình điều trị, xác

định được tác dụng phụ của thuốc hay biến chứng để báo bác sỹ xử trí kịp thời

ư Hướng dẫn người bệnh vệ sinh cá nhân sạch sẽ

ư Trao đổi thường xuyên với người bệnh và người thân của người bệnh về quá trình điều trị và theo dõi, để người bệnh và gia đình phối hợp trong quá trình chăm sóc, đặc biệt người bệnh ở tuổi vị thành niên

2.5 Đánh giá

ư Toàn trạng người bệnh tốt dần lên, mạch, huyết áp

ổn định, ra máu âm đạo giảm dần là tiến triển tốt

ư Nếu người bệnh có biểu hiện buồn nôn hoặc nôn mà không có dấu hiệu thực thể ở bộ máy tiêu hoá, thì nên nghĩ đến tác dụng phụ của thuốc, cần báo với thầy thuốc ngay

ư Nếu người bệnh có biểu hiện đau bụng, đau đầu, mờ mắt, nên nghĩ đến biến chứng do dùng thuốc, cần báo thầy thuốc ngay

ư Nếu toàn trạng người bệnh không tốt lên, ra máu âm

đạo không giảm hoặc tăng lên, cần báo thầy thuốc ngay

Chăm sóc người bệnh sa sinh dục

1 Nhận định

Người phụ nữ bị sa sinh dục phần lớn là ở độ tuổi cao,

đã mãn kinh, nên thường có tâm lý dấu bệnh, ngại đi khám bệnh Vì vậy, khi người bệnh đến cơ sở y tế điều trị, thì sa sinh dục thường đã ở độ II hoặc độ III, nên điều trị hầu hết là phẫu thuật Vì vậy, cần có kế hoạch điều dưỡng

cụ thể cho người bệnh trước và sau mổ sa sinh dục

1.1 Trước mổ

ư Nhận định tuổi người bệnh: thường người bệnh sa

sinh dục thường cao tuổi nên thể trạng không tốt, có

thể quá béo, quá gầy, tình trạng thiếu máu, tim

mạch, hoặc các bệnh tiểu đường….Đôi khi các yếu tố

này sẽ là yếu tố ảnh hưởng đến quyết định có phẫu

thuật hay không

ư Mức độ sa sinh dục

ư ảnh hưởng của sa sinh dục đến các chức năng khác:

tiểu tiện, đại tiện, đi lại…

ư Tình trạng âm đạo, cổ tử cung bình thường hay viêm

nhiễm

ư Tình trạng tinh thần, ăn, ngủ, đi lại của người bệnh

ư Xét nghiệm có trong giới hạn bình thường không?

1.2 Sau mổ

ư Nhận định cách thức phẫu thuật: đường bụng hay

đường âm đạo?

ư Thời gian phẫu thuật

ư Có tai biến trong phẫu thuật không?

ư Phương pháp gây mê: gây tê tuỷ sống gây hay gây mê

nội khí quản, thời gian gây mê dài hay ngắn

ư Thời gian hồi tỉnh sau phẫu thuật

ư Thời gian, ngày, giờ thứ mấy sau mổ

ư Các dấu hiệu sinh tồn

ư Có ra máu âm đạo hay không

ư Tình trạng tiểu như thế nào, còn lưu sonde bàng

quang không nếu lưu sonde tình trạng sonde, màu

sắc, số lượng nước tiểu nếu đã rút sonde tiểu, tình

trạng tiểu tiện của người bệnh?

ư Tình trạng tinh thần, ăn, ngủ, vận động, vệ sinh

ư Y lệnh

2 Chẩn đoán chăm sóc/ nhận định các vấn đề cần chăm sóc

2.1 Trước mổ

ư Nếu toàn trạng bình thường không viêm nhiễm âm đạo,

cổ tử cung, chuẩn bị mổ như một cuộc mổ bình thường

ư Nếu có viêm nhiễm âm đạo, cổ tử cung, cần đặt thuốc, làm vệ sinh hàng ngày Đặc biệt ở những người lớn tuổi, có thể bôi mỡ estrogen âm đạo nếu có chỉ

ư Các nguy cơ chung như người bệnh sau phẫu thuật phụ khoa

ư Bàng quang cần luôn được xẹp trong vòng 5-7 ngày là yếu

tố quan trọng bảo đảm sự thành công của phẫu thuật

ư Biến chứng không liền vết khâu do nhiễm trùng, hoặc ở người lớn tuổi thành âm đạo khó liền do thiểu dưỡng

3 Lập kế hoạch chăm sóc

3.1 Trước mổ

ư Theo dõi toàn trạng, các dấu hiệu sinh tồn: Tuỳ theo tình trạng người bệnh, mà lập kế hoạch theo dõi, ít nhất mỗi ngày 1 lần

ư Theo dõi đại, tiểu tiện: ít nhất một ngày 1 lần, cần chú ý trong những trường hợp sa sinh dục ảnh hưởng

đến đại tiểu tiện của người bệnh

ư Chế độ ăn uống đủ dinh dưỡng, hợp khẩu vị và hợp

với độ tuổi của người bệnh

ư Chế độ vệ sinh: chú ý đến những trường hợp tiểu tiện

không chủ động cần hướng dẫn và hỗ trợ người bệnh

giữ vệ sinh tốt, tránh bội nhiễm

ư Làm thuốc âm đạo: Nếu người bệnh không bị viêm

nhiễm, thì mỗi ngày làm 1 lần, nếu bị viêm nhiễm,

thì cần làm nhiều lần hơn

ư Hoàn thiện thủ tục mổ như những trường hợp mổ khác

ư Động viên người bệnh an tâm điều trị, tránh căng

thẳng, lo lắng quá mức

ư Thực hiện y lệnh

3.2 Sau mổ

ư Theo dõi toàn trạng, các dấu hiệu sinh tồn, đặc biệt

trong 24 giờ đầu sau phẫu thuật

ư Theo dõi tình trạng chảy máu, đặc biệt là chảy máu

trong qua các dấu hiệu mạch, huyết áp

ư Theo dõi, chăm sóc ống thông (sonde) bàng quang

tránh tắc và giảm nguy cơ viêm nhiễm ngược dòng

ư Chế độ ăn sớm, vận động sớm sau mổ Những ngày

sau cần cho người bệnh ăn đủ chất dinh dưỡng, thức

ăn dễ tiêu, uống đủ nước

ư Chế độ vệ sinh: Tại vùng tầng sinh môn hoặc âm đạo

phải làm thuốc cho người bệnh hàng ngày Hướng

dẫn và hỗ trợ người bệnh vệ sinh thân thể hàng ngày,

vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài 2-3 lần/ngày bằng

nước chín

ư Thực hiện y lệnh

4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc

ư Thảo luận với người bệnh về tiến triển của bệnh và

các công việc cần làm trong quá trình chăm sóc

ư Thực hiện theo kế hoạch chăm sóc đã lập

5 Đánh giá

5.1 Trước mổ

ư Toàn trạng người bệnh tốt, tại khối sa sinh dục không còn viêm nhiễm nữa, người bệnh an tâm, là chuẩn bị cho cuộc phẫu thuật tốt

ư Nếu toàn trạng có vấn đề bất thường, tại khối sa sinh dục còn viêm nhiễm thì phải điều trị tiếp, chờ phẫu thuật

ư Đại tiện bình thường là tiến triển tốt

ư Nếu người bệnh có sốt hoặc ra máu âm đạo kéo dài hoặc

ra dịch âm đạo nhiều, có mùi, cần báo bác sỹ ngay

chăm sóc người bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản

và các bệnh lây truyền qua đường tình dục

Phần lớn người bệnh nhiễm khuẩn đường sinh dục điều trị ngoại trú, nên việc điều dưỡng chủ yếu là tư vấn cho người bệnh về vấn đề vệ sinh bộ phận sinh dục, đặt thuốc

âm đạo Tuy nhiên, khi người bệnh điều trị tại khoa phòng, người hộ sinh cần có kế hoạch điều dưỡng cho người bệnh

1 Nhận định

ư Nhận định toàn trạng của người bệnh nhất là những dấu hiệu liên quan đến bệnh và quá trình điều trị bệnh

ư Tinh thần phải đáp ứng với sự thay đổi khi vào viện

ư Đáp ứng của cơ thể người bệnh với chế độ điều trị

như: Mạch, huyết áp, đại tiểu tiện …

ư Đáp ứng của tình trạng bệnh với điều trị: Tiến triển

của các triệu chứng như đau bụng, sốt, ra khí hư,

ngứa âm đạo, cổ tử cung…

ư Các vấn đề mới nảy sinh trong quá trình điều trị như

tác dụng phụ của thuốc

3 Lập kế hoạch chăm sóc

ư Theo dõi toàn trạng

ư Theo dõi diễn biến của các dấu hiệu bệnh lý: Khí hư,

đau bụng, các tổn thương

ư Lập kế hoạch chăm sóc về tinh thần, ăn uống, vận

động, vệ sinh cho người bệnh, làm thuốc âm đạo

ư Thực hiện các xét nghiệm theo yêu cầu của thầy thuốc

ư Thực hiện y lệnh

4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc

ư Thảo luận với người bệnh về tình trạng bệnh lý, tiến

triển của bệnh và việc làm trong quá trình chăm sóc

ư Quan sát toàn trạng người bệnh, đếm mạch, đo nhiệt

độ, huyết áp ít nhất 1ngày/lần Tuỳ theo tình trạng người bệnh mà số lần thực hiện nhiều hơn, ví dụ: Nếu người bệnh có sốt phải theo dõi sát mạch, nhiệt độ…

ư Theo dõi đau bụng, liên quan của đau bụng với sốt,

ra khí hư hoặc ra máu âm đạo như thế nào

ư Làm thuốc âm đạo theo chỉ định của bác sỹ

ư Đảm bảo chế độ ăn đầy đủ chất dinh dưỡng, tránh táo bón

ư Hướng dẫn người bệnh và người nhà của người bệnh thực hiện vệ sinh tốt

ư Động viên người bệnh an tâm điều trị, có thể hướng dẫn người bệnh một số biện pháp điều trị không dùng thuốc

ư Chuẩn bị phương tiện làm các thủ thuật theo y lệnh

Chăm sóc người bệnh khối u sinh dục

Phần lớn các khối u sinh dục điều trị bằng phẫu thuật Vì vậy, chăm sóc người bệnh gồm 2 phần: Chăm sóc trước phẫu thuật và chăm sóc sau phẫu thuật

1 Kế hoạch chăm sóc người bệnh điều trị nội khoa/ trước

gây đau, khó tiểu tiện, bán tắc ruột…

ư Tình trạng dinh dưỡng: Người bệnh ăn uống bình

thường hay bất thường (nếu bất thường thì hiện tại

người bệnh ăn bằng đường nào, chế độ ăn như thế

nào, có phù hợp với tình trạng người bệnh không )

ư Chăm sóc đặc hiệu liên quan đến chỉ định phẫu thuật

ư Trường hợp không có chỉ định phẫu thuật mà điều trị nội khoa khi đó các vấn đề chăm sóc như một trường hợp điều trị bệnh phụ khoa

ư Theo dõi toàn trạng: ít nhất 1 lần/ngày

ư Theo dõi các dấu hiệu cơ năng để đánh giá tiến triển của người bệnh: ít nhất 6 giờ/ lần

ư Theo dõi đại, tiểu tiện

ư Động viên người bệnh và người nhà của người bệnh

để người bệnh bớt lo âu

ư Hỗ trợ người bệnh trong các vấn đề: ăn uống, vận

động, vệ sinh

ư Thực hiện y lệnh của bác sỹ về chế độ thuốc, thủ thuật

ư Theo dõi và phát hiện sớm những tác dụng phụ hoặc tai biến của thuốc để báo cáo với bác sỹ kịp thời

ư Giải thích và hướng dẫn người bệnh xử trí các tác dụng phụ của thuốc, đặc biệt trong những trường hợp dùng hoá chất trị liệu

ư Hỗ trợ người bệnh trong quá trình thực hiện các xét nghiệm

1.4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc

Thực hiện theo kế hoạch chăm sóc đã lập Trong quá

trình thực hiện kế hoạch cần chú ý:

ư Phần lớn những người bệnh khối u sinh dục đã lớn

tuổi nên thể trạng thường yếu, tâm lý dễ mặc cảm tủi

thân Vì vậy người hộ sinh sắp xếp để người bệnh

nằm ở các buồng bệnh tương đối yên tĩnh và ở cùng

những người bệnh khác cùng tuổi Buồng bệnh phải

thuận tiện cho việc phục vụ, vệ sinh

ư Hướng dẫn người thân của người bệnh tránh tâm

trạng lo lắng, buồn rầu khi đến thăm người bệnh, đặc

biệt là người bệnh điều trị khối u ác tính

ư Chế độ dinh dưỡng đảm bảo đủ dinh dưỡng nhưng

phải hợp khẩu vị, tránh tình trạng ép người bệnh ăn

quá nhiều một lúc mà nên ăn nhiều bữa

ư Theo dõi đại tiểu tiện: Nếu người bệnh có khối u chèn

ép có thể ảnh hưởng đến đại, tiểu tiện Nếu cần phải

thụt tháo hoặc thông tiểu, cần chú ý tránh nhiễm

khuẩn ngược dòng

1.5 Đánh giá

Qua quá trình theo dõi và chăm sóc người bệnh, người

hộ sinh cần đánh giá tình trạng người bệnh qua các triệu

chứng cơ năng và tình trạng toàn thân để thông báo

thường xuyên với bác sỹ và điều chỉnh chế độ chăm sóc

cho thích hợp

ư Nếu tinh thần người bệnh ổn định, thoải mái, yên

tâm điều trị, tin tưởng vào kết quả điều trị là tiến

triển tốt

ư Nếu toàn trạng không khá lên, tinh thần người bệnh không ổn định, không cho phép phẫu thuật cần báo bác sỹ để điều chỉnh chế độ điều trị và chăm sóc người bệnh cho phù hợp

2 Kế hoạch chăm sóc người bệnh sau phẫu thuật

2.1 Nhận định

ư Nhận định loại phẫu thuật: Đại phẫu hay tiểu phẫu,

đơn giản hay phức tạp, có biến chứng hay không có biến chứng, ví dụ: Mổ cắt khối u, cắt tử cung bán phần hoặc cắt tử cung hoàn toàn mổ nội soi hay mở bụng?

ư Thời gian phẫu thuật kéo dài bao lâu

ư Cách thức gây mê hay gây tê?

ư Thời gian nhận người bệnh giờ thứ mấy hoặc ngày thứ mấy sau phẫu thuật

ư Toàn trạng của người bệnh:

+ Tỉnh hoàn toàn hay còn ảnh hưởng của thuốc mê + Da/niêm mạc

+ Mạch, huyết áp, nhiệt độ + Hô hấp: Tự thở hay còn phải hỗ trợ hô hấp

ư Tinh thần của người bệnh sau phẫu thuật

ư Tình trạng vết mổ: Khô hay có dịch, có máu

ư Khám bụng (nếu mổ khối u tử cung, buồng trứng): Bụng mềm hay trướng, có phản ứng, có điểm đau

ư Ra máu âm đạo: Nếu có cần xác định vị trí, số lượng,

màu sắc

ư Khả năng vận động: Tuỳ theo thời gian sau mổ, toàn

trạng người bệnh để đánh giá vận động phù hợp hay

chưa

ư Chế độ dinh dưỡng của người bệnh có phù hợp với

phẫu thuật và thời gian sau phẫu thuật chưa

ư Nguy cơ rối loạn hô hấp sau gây mê nội khí quản, do

tăng tiết đờm dãi

ư Nguy cơ tụt huyết áp trong trường hợp gây tê ngoài

màng cứng

ư Tình trạng liệt ruột cơ năng sau phẫu thuật: trướng

bụng, nôn, bí trung đại tiện dẫn đến khó thở

ư Tình trạng thông tiểu, nước tiểu

ư Chăm sóc dây truyền dịch

ư Phát hiện biến chứng sau phẫu thuật nếu có

2.3 Lập kế hoạch chăm sóc

Lập kế hoạch chăm sóc cụ thể phù hợp với từng thời

điểm sau mổ của người bệnh, bao gồm:

ư Theo dõi:

+ Mạch, nhiệt độ, huyết áp + Hô hấp: Nhịp thở, kiểu thở + Tiết niệu

+ Tình trạng ra máu âm đạo, dịch tại vết mổ

ư Chế độ ăn uống: Cho ăn uống sớm để thiết lập lại nhu động ruột

ư Chế độ vận động sớm nhằm thiết lập nhu động ruột

và chống dính ruột

ư Động viên người bệnh, tránh lo lắng quá mức, trao

đổi với người bệnh về tiến triển của người bệnh hàng ngày để người bệnh yên tâm điều trị

ư Chế độ vệ sinh phù hợp với thời gian sau mổ: Vệ sinh toàn thân, vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài, làm thuốc

ư Bảo đảm thông đường thở tốt, hút đờm dãi nếu có

ư Truyền dịch đúng tốc độ, mùa lạnh cho dây truyền qua ca nước ấm

ư Có thể cho uống khi người bệnh tỉnh hoàn toàn, cho uống ít một, uống nước lọc hoặc nước có chất điện giải Không cho dùng nước đường, nước hoa quả, uống sữa khi chưa trung tiện Theo dõi tình trạng trướng bụng, buồn nôn, nôn, trung tiện, đại tiện

ư Cho người bệnh vận động ngay khi tỉnh bằng cách

thay đổi tư thế, co chân duỗi tay Chú ý hướng dẫn

tránh chệch dây truyền Ngồi dậy, đi lại tuỳ thuộc

từng người bệnh hoặc từng phẫu thuật theo chỉ định

của bác sỹ

ư Chăm sóc tiết niệu: Có tắc sonde không, nước tiểu số

lượng/màu sắc Nếu không có sonde tiểu theo dõi tình

trạng tiểu tiện, số lần đi tiểu, số lượng, màu sắc…

2.5 Đánh giá

ư Tình trạng người bệnh tốt dần lên, ăn uống tốt, tinh

thần thoải mái, đi lại tốt, tình trạng vết mổ tốt,

không có biểu hiện chảy máu hoặc nhiễm khuẩn là

tiến triển tốt

ư Người bệnh có biểu hiện liệt ruột kéo dài, bí tiểu,

chảy máu hoặc sốt hoặc có bất kỳ bất thường nào cần

báo cáo ngay bác sỹ để điều chỉnh chế độ chăm sóc

phù hợp

Chăm sóc sức khoẻ sinh sản tuổi vị thành niên

Vị thành niên (VTN) là tuổi mà cơ thể có những thay

đổi rất lớn cả về lượng và chất đây là giai đoạn mà nhiều

trẻ không kịp đáp ứng với sự thay đổi, hoặc nếu không

được giáo dục và chăm sóc đầy đủ trẻ sẽ có những thiên

hướng phát triển sai lệch, có nhiều nguy cơ Vì vậy chăm

sóc trẻ đang ở tuổi VTN là vấn đề quan trọng, nhưng đây

không phải là công việc riêng của cán bộ ngành y tế mà là

trách nhiệm chung của cả gia đình, nhà trường và xã hội

Khi VTN có nhu cầu cần sự giúp đỡ của y tế, chúng ta cần

chú ý một số điểm sau:

1 Nhận định

ư Tuổi VTN: Mỗi giai đoạn, mỗi tuổi VTN có đặc tính

cũng như sự phát triển khác nhau Nhận định về tuổi

VTN giúp chúng ta xác định nhu cầu của VTN

ư Nhu cầu chăm sóc sức khoẻ sinh sản cho VTN: Nhu cầu cần tư vấn, cần được cung cấp kiến thức hay hỗ trợ về chuyên môn y tế

ư Nhận định nguy cơ cho VTN: ở mỗi vùng, tuỳ theo

điều kiện sinh sống, tuỳ từng cá nhân có nguy cơ khác nhau Trong đó đặc biệt chú ý nguy cơ mang thai, nguy cơ bị quấy rối tình dục, nguy cơ bị xâm hại tình dục, nguy cơ bị mắc các bệnh lây truyền qua

đường tình dục ở VTN

2 Chẩn đoán chăm sóc/ những vấn đề cần chăm sóc

ư Tư vấn chung cho VTN kiến thức về:

+ Giới tính, vệ sinh kinh nguyệt, các bất thường có thể có và cách giải quyết

+ Chế độ ăn, ngủ, chế độ vệ sinh nói chung

+ Cách tự bảo vệ mình để không bị xâm hại tình dục, quấy rối tình dục

+ Cung cấp kiến thức về các biện pháp tránh thai, nguy cơ của thai nghén ngoài ý muốn và cách phòng tránh các bệnh LTQĐTD

ư Tư vấn đặc hiệu cho từng trường hợp cụ thể

3 Lập kế hoạch chăm sóc

Chăm sóc VTN ở cộng đồng:

ư Thành lập phòng tư vấn miễn phí sức khoẻ sinh sản VTN

ư Nếu VTN có nhu cầu được sự giúp đỡ và chăm sóc về

y tế cần tế nhị giúp đỡ và giáo dục họ, tránh thái độ

thờ ơ, vô trách nhiệm và miệt thị VTN

4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc

ư Chăm sóc VTN ở cộng đồng: Tổ chức các buổi nói

chuyện, tư vấn, kết hợp với các tổ chức đoàn thanh

niên nhà trường và cơ sở tổ chức các sinh hoạt mang

tính giáo dục cao

ư Tư vấn VTN

ư Giúp họ thực hiện kế hoạch

ư Giúp giải quyết những khó khăn và vướng mắc trong

quá trình thực hiện kế hoạch

5 Đánh giá

ư Các chỉ số đánh giá dựa vào tỷ lệ VTN bỏ học, nghiện,

hút, nạo phá thai ở cộng đồng

ư Các chỉ số sức khoẻ VTN

Chăm sóc sức khoẻ phụ nữ mãn kinh

Phụ nữ mãn kinh (PNMK) có nhiều thay đổi từ tính

tình đến hình thể, chất lượng sức khoẻ liên quan đến sự

thay đổi nội tiết của trục dưới đồi - tuyến yên - buồng

trứng Trừ các trường hợp phải vào viện do bệnh lý, còn lại

vấn đề chăm sóc sức khoẻ phụ nữ mãn kinh thực hiện ở

cộng đồng Vì vậy khi chăm sóc sức khoẻ phụ nữ mãn kinh

ư Sự thay đổi thể chất đáp ứng tình trạng mãn kinh,

đặc biệt sự thay đổi của đường sinh dục khi không còn kinh nguyệt

ư Chăm sóc những đáp ứng của cơ thể phụ nữ mãn kinh với sinh hoạt tình dục

ư Nguy cơ mắc một số bệnh như loãng xương, tiểu

đường, bệnh tim mạch, bệnh đường tiết niệu và các bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư sinh dục

ư Sự đáp ứng với công việc thay đổi sau về hưu

3 Lập kế hoạch chăm sóc

ư Tư vấn cho phụ nữ mãn kinh hiểu được sinh lý bình thường từ đó phát hiện những bất thường của cơ thể mình

ư Tư vấn các vấn đề dinh dưỡng và luyện tập, tự chăm

sóc bản thân

ư Tổ chức khám phụ khoa định kỳ cho PNMK nhằm phát

hiện viêm nhiễm đường sinh dục và các bệnh khác

ư Tư vấn cho người thân của PNMK cách động viên,

chăm sóc họ

4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc

ư Chăm sóc tinh thần: Tư vấn cho PNMK chuẩn bị sẵn

sàng từ khi họ còn đang trong độ tuổi sinh đẻ để họ có

những bước chuẩn bị về mặt tư tưởng đón nhận sự

thay đổi của lứa tuổi này

ư Tư vấn cho PNMK về chế độ ăn, uống, vệ sinh, tập

luyện để cơ thể khoẻ mạch, phòng ngừa một số bệnh

có thể xuất hiện trong độ tuổi này Không lao động

nặng, thận trọng tránh ngã vì dễ có nguy cơ gãy

xương do loãng xương

ư Tư vấn về sự thay đổi trong đường sinh dục sau mãn

kinh, hướng dẫn cách vệ sinh, chăm sóc đường sinh

dục tránh viêm nhiễm và cách đáp ứng với hoạt động

tình dục sau mãn kinh

ư Tư vấn cách theo dõi, tự khám phát hiện một số bệnh

như ung thư vú Khám phụ khoa định kỳ phát hiện

sớm ung thư vú, ung thư cổ tử cung, ung thư niêm

mạc tử cung và các bệnh khác

5 Đánh giá

ư PNMK đáp ứng tốt với sự thay đổi: Khoẻ mạnh, tư

tưởng vui vẻ, tham gia các hoạt động đoàn thể tại địa

phương

ư Đáp ứng không tốt: Mệt mỏi, chán nản, bệnh tật

Chăm sóc người bệnh Rò bàng quang - âm đạo

Tuỳ từng trường hợp mà có chỉ định chăm sóc và điều trị khác nhau Nhìn chung nếu rò mới phát hiện có chỉ

định vá rò ngang Trường hợp không được phát hiện sớm, thường phải chăm sóc và phẫu thuật vá rò sau 2 tháng Vì vậy trong quá trình chăm sóc chia 2 giai đoạn: Giai đoạn trước phẫu thuật và sau phẫu thật Kết quả của cuộc vá rò ngoài vấn đề kỹ thuật thì chăm sóc có vai trò rất quan trọng bảo đảm sự thành công của kỹ thuật này

ư Tình trạng vết rò: Đơn giản hay phức tạp; to hay nhỏ;

có viêm nhiễm, loét kèm theo không?…

1.2 Chẩn đoán chăm sóc/ Những vấn đề cần chăm sóc

ư Tuỳ thời gian rò mà có chỉ định khác nhau:

+ Nếu mới rò, có chỉ định đóng rò ngay

+ Nếu rò được phát hiện muộn, cần có kế hoạch chăm sóc cụ thể tuỳ từng người bệnh

Cụ thể là:

ư Chăm sóc toàn thân như các phẫu thuật phụ khoa khác

ư Tinh thần lo lắng, mệt mỏi, luôn căng thẳng

ư Chăm sóc tại chỗ: Thường người bệnh đã rò lâu có

biểu hiện viêm loét tại chỗ do có nước tiểu và người

bệnh phải đóng khố kéo dài

ư Động viên gần gũi người bệnh, thông cảm và chia sẻ

với họ Đặc biệt là những trường hợp rò do tai biến

của phẫu thuật, thủ thuật, người bệnh thường có xu

hướng cho rằng đó là lỗi của nhân viên y tế

ư ăn uống đủ về số lượng và chất lượng Tăng cường

đạm như thịt cá trứng sữa

ư Rửa, vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài, thay khố nhiều

lần trong ngày Chú ý đóng khố mềm, sạch sẽ

1.5 Nhận định

ư Nếu trong quá trình chăm sóc, vết rò nhỏ có thể tự liền

ư Nếu lỗ rò lớn không liền, thể trạng tốt, tại chỗ không

viêm nhiễm

2 Chăm sóc sau phẫu thuật

2.1 Nhận định

ư Nhận định chung: Như một phẫu thuật phụ khoa

ư Vấn đề quyết định cho sự thành công của phẫu thuật

là bàng quang phải luôn xẹp Vì vậy theo dõi sonde niệu đạo là cần thiết (lượng nước tiểu lưu thông)

2.2 Chẩn đoán chăm sóc/ Những vấn đề cần chăm sóc

ư Nguy cơ do gây mê giống như một phẫu thuật phụ khoa

ư Nguy cơ không thành công do tắc sonde niệu đạo hoặc

ư Vệ sinh toàn thân và tại chỗ

ư Chăm sóc sonde niệu đạo

Uống đủ nước Hướng dẫn người bệnh vận động thích

hợp vì người bệnh có sonde bàng quang nên hạn chế

vận động hơn các phẫu thuật khác

ư Vệ sinh toàn thân và tại chỗ

ư Chăm sóc thông tiểu: Lưu sonde bàng quang liên tục

10-14 ngày Hàng ngày theo dõi số lượng, màu sắc

nước tiểu Vệ sinh bơm rửa bàng quang bằng xanh

methylen Mỗi lần 10 ml sau đó tháo sạch không để

bàng quang căng

ư Dùng kháng sinh toàn thân chống nhiễm khuẩn

ư Tư vấn chăm sóc sau ra viện: Nếu lần sau có thai

phải được chăm sóc ở tuyến có cơ sở phẫu thuật,

không để chuyển dạ kéo dài, nếu cần phẫu thuật lấy

thai để bảo vệ kết quả phẫu thuật lần trước

2.5 Nhận định

ư Nếu toàn trạng khá lên, người bệnh ăn uống bình

thường, nước tiểu trong, số lượng bình thường, không

sốt là diễn biến tốt

ư Nếu có biểu hiện nhiễm khuẩn, sonde bàng quang

tắc không xử trí kịp thời, khi rút sonde niệu đạo vẫn

rò nước tiểu… là diễn biến xấu Cần phát hiện sớm

các dấu hiệu bất thường để có kế hoạch chăm sóc và

điều trị kịp thời

Chăm sóc người bệnh Vô sinh

Vai trò của người hộ sinh với vấn đề vô sinh rất quan

trọng Từ xưa đến nay, những người bệnh vô sinh thường

đến cơ sở y tế rất muộn Phần vì họ ngại, phần vì thăm dò

vô sinh rất nhiều công đoạn đòi hỏi người bệnh phải kiên trì Việc phát hiện sớm, tư vấn cho người bệnh đến cơ sở y tế khám và điều trị, cũng như theo dõi, hướng dẫn người bệnh thực hiện đơn thuốc của bác sĩ là nhiệm vụ rất quan trọng của người hộ sinh

1 Nhận định

ư Thời gian vô sinh là bao nhiêu năm?

ư Tuổi của hai vợ chồng.?

ư Vô sinh nguyên phát hay thứ phát

ư Nguyên nhân vô sinh do vợ hay chồng hay do cả hai

vợ chồng

ư Có phát hiện được nguyên nhân không?

ư Thể trạng của người bệnh thế nào

ư Đáp ứng với phương pháp thăm dò và điều trị thế nào?

2 Chẩn đoán chăm sóc/những vấn đề cần chăm sóc

ư Tinh thần

ư Dùng thuốc không đúng giờ, không đủ liều

ư Bỏ thuốc, bỏ điều trị

ư Tác dụng phụ của thuốc

ư Biến chứng khi dùng thuốc, đặc biệt như dùng thuốc kích thích phóng noãn

ư Khi điều trị có kết quả người bệnh có thai vấn đề chăm sóc thai phụ trong quá trình mang thai đặc biệt quan trọng

ư Tư vấn tự theo dõi biến chứng, tác dụng phụ của thuốc

ư Tư vấn chăm sóc/vệ sinh, ăn uống

ư Nếu có thai, tư vấn quá trình chăm sóc, theo dõi thai

4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc

ư Động viên, an ủi người bệnh kiên trì, tin tưởng trong

quá trình điều trị

ư Nhắc nhở, giám sát người bệnh uống thuốc đúng giờ,

đủ liều, không bỏ thuốc, kiên trì điều trị theo đúng

phác đồ

ư Nhắc nhở người bệnh đến khám đúng hẹn của bác

sỹ vì trong điều trị vô sinh nếu sai lệch chỉ cần vài

giờ là đã lỡ cơ hội điều trị

ư Nếu người bệnh dùng thuốc có thể có biến chứng hoặc

tác dụng phụ Hướng dẫn cho người bệnh biết cách

phòng, xử trí nếu có

ư Hướng dẫn cho người bệnh chế độ vệ sinh, ăn uống vì

trong một số trường hợp vô sinh, chế độ ăn có tác

dụng hỗ trợ quá trình điều trị

ư Nếu người bệnh có thai, hướng dẫn tỷ mỷ chế độ vệ

sinh thai nghén, chế độ ăn, nghỉ, lao động phù hợp

và bác sỹ để thay đổi kế hoạch chăm sóc và điều trị

có chồng nhưng không có âm đạo hoặc khi sinh đẻ mới phát hiện ra những dị tật bẩm sinh đường sinh dục

ư Loại dị tật: Dị tật đơn thuần hay phối hợp, phức tạp hay đơn giản, có ảnh hưởng đến sinh hoạt và cuộc sống nhiều hay ít

ư Loại dị tật có thể giải quyết được hay không, nếu giải quyết được thì tốt nhất ở thời điểm nào?

2 Chẩn đoán chăm sóc/những vấn đề cần chăm sóc

ư Âm hộ hoặc tiểu tiện bất thường

ư Không có kinh nguyệt

ư Không giao hợp được

ư Không rõ giới, sinh dục phụ không phát triển

ư Vô sinh

3 Lập kế hoạch chăm sóc

ư Tư vấn cho người bệnh cách chăm sóc bản thân,

những chăm sóc đặc biệt liên quan những bất thường

ư Tư vấn thời điểm có thể phẫu thuật, giải quyết được

trong những trường hợp có thể

ư Tư vấn cách chăm sóc cho những trường hợp không

thể giải quyết được bằng phẫu thuật

4 Thực hiện kế hoạch chăm sóc

ư Tư vấn cho các bà mẹ từ khi mang thai cách chăm

sóc theo dõi các con mình để phát hiện sớm những

bất thường Khi đã phát hiện dị tật cần sớm đưa các

cháu đến các cơ sở y tế để xác định phân loại dị tật

và xác định thời điểm cũng như khả năng có thể

điều trị được

ư Tư vấn cho người bệnh cách chăm sóc cho bản thân

và chọn thời điểm thích hợp giải quyết căn nguyên

ư Trường hợp không có khả năng giải quyết cần tư vấn

cho người bệnh và gia đình cách chăm sóc và chấp

nhận họ để hoà nhập cộng đồng

Phần 2 Qui trình thực hành

Sắp xếp trang thiết bị, dụng cụ tại phòng khám

và phòng thủ thuật phụ khoa

ư Ghế ngồi của thầy thuốc

ư Ghế ngồi của người bệnh đối diện với ghế ngồi của thầy thuốc (hoặc ở phía bên cạnh)

ư Ghế băng hoặc ghế gấp để cho người bệnh ngồi chờ

ư Giá để giấy xét nghiệm, đơn thuốc, bệnh án

ư Tranh ảnh, tờ rơi truyền thông (nếu có)

1.2 Phòng khám/ phòng thủ thuật gồm

ư Một bàn khám phụ khoa có chỗ gác chân và có bậc lên xuống

ư Một bàn nhỏ hoặc xe đẩy để dụng cụ khám

ư Một đèn khám dùng để chiếu khi khám vào âm đạo

và cổ tử cung

ư Ghế ngồi của thầy thuốc (1-2 chiếc)

ư Hệ thống rửa tay

2 Phương tiện khám

2.1 Dụng cụ khám phụ khoa tối thiểu gồm có

ư Một kẹp dài để gắp bông lau âm đạo, cổ tử cung

ư Một mỏ vịt

ư Một đôi găng cao su hoặc bao cao su 2 ngón

(Tất cả đều được khử khuẩn trước khi dùng)

2.2 Dụng cụ làm thủ thuật tuỳ thuộc từng loại thủ thuật

được chuẩn bị theo y lệnh của bác sỹ

cổ tử cung, lộ tuyến cổ tử cung

1 Chuẩn bị

Các phương tiện khám phụ khoa

2 Tiếp đón người bệnh

Với phương châm ân cần, thân mật, kiên nhẫn, cảm thông, người phụ nữ đến khám phải được ngồi đàng hoàng, thoải mái Người thầy thuốc ngồi đối diện người bệnh nhưng khoảng cách đừng quá xa

ư Chào người bệnh

ư Hỏi tên – tuổi – nghề nghiệp - địa chỉ

ư Hỏi tiền sử kinh nguyệt

ư Hỏi về vấn đề vệ sinh hàng ngày, vệ sinh kinh nguyệt,

vệ sinh giao hợp (nếu người bệnh đã có chồng)

ư Hỏi tiền sử đã mắc và điều trị viêm âm hộ, âm đạo bao giờ chưa? Nếu có, kết quả điều trị như thế nào?

ư Hỏi lý do người bệnh đến khám bệnh, những dấu hiệu khiến cho người bệnh phải đến khám trong viêm

âm hộ, âm đạo, cổ tử cung là những dấu hiệu cơ năng rất có giá trị để người thầy thuốc định hướng cho việc khám và chẩn đoán bệnh

ư Hỏi các dấu hiệu cơ năng: Ra dịch âm đạo, ngứa,

đau thời gian xuất hiện, diễn biến của các dấu hiệu

đó như thế nào?

ư Hỏi người bệnh xem đã điều trị ở đâu chưa hoặc tự

ư Sát khuẩn âm hộ: Theo thứ tự từ trong ra ngoài, từ

trên xuống dưới, sát khuẩn hậu môn cuối cùng

ư Trải khăn sạch dưới mông

ư Mở mỏ vịt: Đưa mỏ vịt vào giữa 2 môi nhỏ theo chiều

dọc của mỏ vịt Nhẹ nhàng đẩy mỏ vịt vào âm đạo,

vừa đẩy vừa nhẹ nhàng xoay ngang và mở dần mỏ vịt

để bộc lộ cổ tử cung, âm đạo (Chú ý sao cho mỏ vịt

không bật mạnh dễ gây xây xát cổ tử cung)

ư Quan sát dịch âm đạo: Số lượng ư màu sắc – mùi

ư Lau sạch dịch âm đạo quan rồi sát niêm mạc âm đạo –

cổ tử cung, nhận định tổn thương

ư Chấm acid acetic hoặc lugol rồi quan sát – nhận định

5 Nhận định – xử trí

5.1 Nếu âm hộ tấy đỏ, chân lông có nang: Viêm âm hộ

thường do tạp khuẩn: Cho người bệnh dùng kháng sinh toàn thân (Thông thường dùng doxycyclin 100 mg x 2 viên / ngày x 10 ngày)

5.2 Nếu âm hộ ngứa, có vết chợt do gãi, có thể thấy dịch

âm đạo trắng, khô: Thường viêm âm hộ do nấm: Dùng

kháng sinh chống nấm toàn thân và tại chỗ

5.3 Nếu âm đạo có dịch âm đạo màu xám trắng thường

là viêm âm đạo do tạp khuẩn: Dùng viên đặt phụ khoa

tại chỗ như: Polygynax, Bisepton

5.4 Nếu âm đạo có dịch âm đạo màu trắng, khô kèm theo ngứa thường là viêm âm đạo do nấm:

ư Nistatin viên đặt âm đạo 100.000 đơn vị, 1 hoặc 2 viên / ngày trong 14 ngày, hoặc

ư Miconazol hoặc clotrimazol viên đặt âm đạo 200 mg, 1viên / ngày trong 3 ngày, hoặc

ư Clotrimazol 500 mg, viên đặt âm đạo, đặt 1 liều duy nhất, hoặc

ư Itraconazol (sporal) 100 mg uống 2 viên / ngày trong

3 ngày, hoặc

ư Fluconazol (diflucan) 150mg uống 1 viên duy nhất

5.5 Nếu âm đạo nhiều khí hư, màu xanh, loãng, có bọt, mùi hôi thường là viêm âm đạo do trùng roi (Trichomonas): Metronidazol 2g hoặc tinidazol 2g uống 1

liều duy nhất, hoặc metronidazol 500mg uống 2 lần / ngày

x 7 ngày (Kết hợp điều trị chồng hoặc bạn tình)

5.6 Chú ý: Metronidazol không dùng cho phụ nữ có thai

trong 3 tháng đầu và không được uống rượu khi dùng thuốc

5.7 Nếu cổ tử cung (nhất là quanh lỗ cổ tử cung) đỏ và

mất tính chất nhẵn bóng, chấm acid acetic hoặc lugol

vùng tổn thương vẫn có màu đỏ là viêm cổ tử cung: Đặt

thuốc âm đạo: Penixillin 1 viên/ ngày x 10 ngày, sau đó

chuyển người bệnh lên tuyến trên điều trị tiếp

ư Nếu cổ tử cung có tổn thương, chấm acid acetic vào

diện đỏ thấy nhợt màu ra, trắng bệch, nên nghĩ đến

lộ tuyến cổ tử cung: chuyển tuyến trên điều trị

ư Thu dọn dụng cụ

ư Hẹn khám lại (nếu cần thiết)

Khám, phát hiện viêm tiểu khung

ư Họ tên, tuổi, nghề nghiệp, địa chỉ

ư Tiền sử bệnh nội, ngoại khoa

ư Tiền sử kinh nguyệt: Chu kỳ, thời gian có kinh, màu sắc máu kinh nguyệt, khi có kinh nguyệt có hiện tượng gì kèm theo không?

ư Tiền sử sản khoa: Có thai mấy lần? Đẻ mấy lần khi

đẻ có phải can thiệp gì không (Chú ý các thủ thuật: bóc rau nhân tạo, kiểm soát tử cung) Có nạo sảy thai, thai chết lưu, nạo hút thai kế hoạch không?

+ Có các dấu hiệu khác: Mót rặn, đại tiện khó ?

ư Hỏi người bệnh đã điều trị chưa? nếu có thì điều trị

từ khi nào/ kết quả điều trị ra sao?

4 Khám

ư Giải thích cho người bệnh trước khi khám

− Kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn

− Nếu có đau bụng một hoặc hai bên hố chậu, khí h− ra

nhiều sau mỗi cơn đau, khám phần phụ đau hoặc có

khối nề bên viêm tiểu khung

− Nếu không đau bụng, khí h− có hoặc không, phần

phụ một hoặc hai bên có khối u đau hoặc không đau

− Kiểm tra lại chỉ định xét nghiệm

− Trang bị đủ mũ, áo, khẩu trang, đi găng vô khuẩn

2 Tiến hành

ư Hướng dẫn người bệnh nằm ở tư thế sản khoa, bộc lộ

vùng hậu môn, sinh dục

ư Không sát khuẩn âm hộ, âm đạo, cổ tử cung

ư Đặt mỏ vịt bộc lộ âm đạo, cổ tử cung

ư Dùng tăm bông lấy khí hư ở túi cùng sau âm đạo

ư Lấy tăm bông ra khỏi âm đạo sao cho tăm bông

không chạm vào thành âm đạo, âm hộ

ư Đưa tăm bông vào ống nghiệm

ư Sát khuẩn cổ tử cung, túi cùng, âm đạo

ư Tháo mỏ vịt

ư Ghi tên, tuổi, số bệnh án vào giấy dán trên ống nghiệm

ư Chuyển ống nghiệm đến khoa xét nghiệm

ư Thụ dọn dụng cụ

3 Chào - cám ơn người bệnh, đưa người bệnh về giường

(nếu người bệnh nằm viện) hoặc hẹn thời gian lấy kết quả

xét nghiệm nếu người bệnh điều trị ngoại trú

Lấy bệnh phẩm làm xét nghiệm tế bào âm đạo

ư Kiểm tra lại chỉ định xét nghiệm

ư Trang bị đủ mũ, áo, khẩu trang, đi găng vô khuẩn

2 Tiến hành lấy bệnh phẩm

ư Hướng dẫn người phụ nữ nằm tư thế phù hợp

ư Bộc lộ vùng hậu môn, sinh dục

ư Không sát khuẩn âm hộ, âm đạo, cổ tử cung

ư Đặt mỏ vịt bộc lộ âm đạo, cổ tử cung

ư Dùng tăm bông quệt lấy tế bào ở túi cùng bên âm đạo

ư Lấy tăm bông ra khỏi âm đạo sao cho tăm bông không chạm vào thành âm đạo, âm hộ

ư Phết dịch lấy được lên phiến kính và cố định bằng cồn

ư Sát khuẩn cổ tử cung, túi cùng, âm đạo

ư Tháo mỏ vịt

ư Chuyển bệnh phẩm đến khoa xét nghiệm

ư Giúp người bệnh về tư thế thoải mái

ư Thu dọn dụng cụ

3 Chào, cám ơn người bệnh, hẹn thời gian lấy kết quả

ư Dung dịch sát khuẩn bethadin 10%

ư Dung dịch rửa âm đạo, nếu có (ví dụ như lactacyd)

ư Thuốc theo y lệnh

1.2 Người bệnh

Chuẩn bị về tư tưởng, được giải thích về việc sẽ làm

1.3 Thầy thuốc

ư Kiểm tra lại y lệnh (đơn thuốc), kiểm tra thuốc: Tên

thuốc, hàm lượng, liều dùng, đường dùng, hạn sử dụng

ư Trang bị đầy đủ mũ, áo, khẩu trang, rửa tay, đi găng

vô khuẩn

2 Tiến hành

ư Hướng dẫn người bệnh nằm tư thế phù hợp

ư Bộc lộ vùng hậu môn, sinh dục

ư Rửa âm hộ bằng nước chín có pha dung dịch sát khuẩn

ư Sát khuẩn âm hộ

ư Đặt mỏ vịt

ư Rửa âm đạo bằng dung dịch sát khuẩn (nếu có chỉ

định); dùng bình phun thuốc để phun dịch vào trong

âm đạo hoặc không có bình phun thì dùng bơm tiêm (không dùng kim tiêm)

ư Sát khuẩn cổ tử cung, túi cùng, âm đạo

ư Dùng kẹp sát khuẩn kẹp viên thuốc đưa sâu vào âm

đạo sao cho viên thuốc nằm tận túi cùng sau (để khi người bệnh ngồi dậy thuốc không rơi ra được)

ư Nhẹ nhàng lấy mỏ vịt ra khỏi âm đạo sao cho mỏ vịt không kéo theo thuốc ra ngoài

ư Thu dọn dụng cụ - xử lý theo qui định

ư Giúp người bệnh về tư thế thoải mái

ư Dặn dò người bệnh: Tránh sinh hoạt vợ chồng trong thời gian đặt thuốc (nếu có sinh hoạt vợ chồng phải dùng bao cao su), vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài

ư Vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài trước khi khám

ư Giải thích cho người bệnh về công việc sắp làm

2 Chào, hỏi người bệnh về

ư Tình trạng chung: Ăn, ngủ, vận động…

ư Diễn biến các triệu chứng cơ năng:

+ Ra khí hư

+ Kinh nguyệt: Chu kỳ có bình thường không, có rong

kinh, kinh quá nhiều, băng kinh không?

ư Bụng có phản ứng không? Có gõ đục vùng thấp không?

ư Có sờ thấy khối u không? Nếu có: Kích thước (dùng thước dây đo để xác định kích thước khối u), mật độ,

di động như thế nào, ấn có đau không?

4.2 Khám âm đạo

Mở mỏ vịt + Kiểm tra âm đạo có máu, dịch âm đạo? Màu sắc niêm mạc âm đạo?

+ Có tổn thương ở âm đạo, cổ tử cung không?

+ Kiểm tra có polyp ở cổ tử cung không? Nếu có, chân polyp xuất phát từ cổ tử cung hay từ trong buồng tử cung

ư Kết hợp tay trong âm đạo và tay ngoài thành bụng khám: + Cổ tử cung: Mật độ, di động

+ Tử cung: Thể tích, mật độ, di động, ấn có đau không? Khi tử cung có u xơ, thường thể tích tử cung lớn hơn bình thường, mật độ chắc Có thể sờ thấy tử cung thay đổi hình dạng, di động hạn chế trong trường hợp tử cung có nhiều nhân xơ, hoặc tử cung dính vào tiểu khung

+ Có sờ thấy khối u cạnh tử cung không, nếu có khối

u di động đồng thời với tử cung là khối u của tử cung, nếu khối u di động độc lập so với tử cung nên nghĩ đến khối u buồng trứng

+ Khám các túi cùng: Bình thường các túi cùng mềm,

ở sâu, ấn không đau Nếu có u xơ tử cung, có thể

làm cho túi cùng bên có u xơ đầy hơn các túi cùng

khác

ư Thu dọn dụng cụ, rửa và xử lý theo qui định

ư Giúp người bệnh trở về tư thế thoải mái

ư Giải thích những vấn đề đã phát hiện được với người bệnh

ư Cám ơn người bệnh

ư Hướng dẫn người bệnh làm các thủ tục hành chính

hoặc các xét nghiệm theo y lệnh của bác sỹ

Khám người bệnh u nang buồng trứng

ư Vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài trước khi khám

ư Giải thích cho người bệnh về công việc sắp tiến hành

+ Người bệnh có tự sờ thấy khối u không?

+ Có bí tiểu tiện, đại tiện không?

ư Bụng có phản ứng không? Có gõ đục vùng thấp không?

ư Có sờ thấy khối u không? Nếu có: Kích thước (dùng thước dây đo để xác định kích thước khối u), mật độ,

di động như thế nào, ấn có đau không?

4.2 Khám âm đạo

ư Khám tử cung: Thể tích, mật độ, di động Trong trường hợp khối u nang buồng trứng to có thể chèn ép làm tử cung hạn chế di động

ư Khám phần phụ để xác định khối u:

+ Ranh giới có rõ không + Thể tích

+ Mật độ

+ Di động: Khối u nang buồng trứng khi di động thì

độc lập so với tử cung Khối u nhỏ, có cuống dài

thường di động dễ hơn các khối u khác Khi di động

khối u người bệnh có cảm giác đau thì phải nghĩ

đến biến chứng xoắn hoặc bán xoắn Tuy nhiên khi

người bệnh có cảm giác đau, không nên cố gắng di

động khối u

ư Khám túi cùng có thể thấy túi cùng phía có khối u

đầy hơn các túi cùng khác

ư Giúp người bệnh trở về tư thế thoải mái, giải thích

những vấn đề đã phát hiện được với người bệnh

ư Hỏi người bệnh về tiền sử dị ứng thuốc

ư Kiểm tra mạch, nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở của người bệnh

ư Bàn giao tư trang cho người nhà bệnh nhân, nếu không có người nhà, hộ sinh nhận bàn giao tư trang ghi vào biên bản, ký tên và lưu giữ trong hồ sơ bệnh

án Khi người bệnh ra viện sẽ bàn giao lại

1.3 Người thực hiện

ư Hộ sinh mặc trang phục y tế theo qui định

ư Rửa tay theo phương pháp rửa tay thường qui

ư Phiếu thử test kháng sinh

2.2 Chăm sóc ngày trước mổ

ư Hướng dẫn người bệnh nằm nghỉ tại giường

ư Vệ sinh thân thể, đầu tóc, răng miệng…tuỳ theo tình

trạng sức khoẻ

ư Cho người bệnh ăn nhẹ bữa chiều: Cháo, súp hoặc sữa…

ư Vệ sinh vùng sinh dục:

+ Rửa âm hộ, vùng tầng sinh môn bằng xà phòng,

nước sạch

+ Lau vùng âm đạo bằng betadin

2.3 Chăm sóc buổi tối ngày trước mổ

ư Thụt tháo cho người bệnh theo đúng kỹ thuật (lần

ư Lấy mạch, nhiệt độ, huyết áp ghi vào hồ sơ Nếu có

bất thường phải báo ngay bác sĩ

ư Thụt tháo phân theo đúng kỹ thuật( lần thứ hai)

ư Huyết áp kế, đồng hồ bấm giây

ư Các phương tiện cấp cứu như: Máy thở, máy theo dõi

điện tim, theo dõi huyết áp….các thuốc cấp cứu

ư Tư thế nằm đầu ngửa và nghiêng sang một bên

ư Đảm bảo nhiệt độ trong phòng phù hợp với người bệnh

2 Các bước tiến hành

* Chăm sóc, theo dõi 24 giờ đầu sau mổ:

ư Hộ sinh hoặc y tá-điều dưỡng rửa tay theo qui định

2.1 Theo dõi toàn thân

2.2 Theo dõi hô hấp

ư Người bệnh còn đặt nội khí quản hay không?Nếu còn

ống nội khí quản đề phòng người bệnh có thể cắn ống

nội khí quản

ư Đếm nhịp thở 15 phút/lần; 20 phút/lần trong 2 giờ

đầu, 1 giờ /lần trong những giờ sau

ư Theo dõi những bất thường về hô hấp như thở chậm,

thở nhanh nông hay khó thở để xử trí kịp thời

ư Thở oxy theo chỉ định của bác sĩ

2.3 Theo dõi tuần hoàn

ư Đo huyết áp, đếm mạch 15 phút/lần; 20 phút /lần

trong 2 giờ đầu, 1 giờ/lần trong những giờ sau, nếu có

bất thường phải báo bác sĩ ngay để xử trí kịp thời

ư Nếu người bệnh có y lệnh sử dụng các thuốc trợ tim phải thực hiện y lệnh chính xác về hàm lựợng, liều lượng, thời gian dùng thuốc

2.4 Theo dõi truyền dịch- truyền máu

ư Trường hợp truyền máu phải kiểm tra nhóm máu của người bệnh và nhóm máu của người cho máu, làm phản ứng chéo trước khi truyền cho người bệnh

ư Theo dõi vị trí truyền,tốc độ truyền

ư Theo dõi, phát hiện và xử trí kịp thời những phản ứng trong khi truyền

2.5 Theo dõi về tiết niệu

ư Người bệnh có tự đái được không hay phải đặt ống thông tiểu Nếu có đặt thông tiểu phải theo dõi và chăm sóc đề phòng nhiễm khuẩn ngược dòng

ư Theo dõi nước tiểu về số lượng, màu sắc

2.6 Theo dõi chảy máu và vết mổ

ư Vết mổ khô hay thấm dịch, thấm máu, báo bác sĩ xử trí kịp thời

ư Có ra máu âm đạo hay không?

ư Nếu có ra máu theo dõi về số lượng, màu sắc

ư Xác định sự co hồi tử cung, nếu là mổ đẻ qua: chiều cao tử cung, mật độ tử cung cứng hay mềm, máu chảy qua đường âm đạo?

ư Theo dõi phát hiện sớm dấu hiệu choáng do chảy máu trong (sắc mặt nhợt nhạt, chân tay lạnh, huyết

áp hạ, mạch nhanh)

2.7 Dinh dưỡng

ư Mổ sản - phụ khoa không liên quan đến đường tiêu

hóa, nên có thể cho người bệnh uống nước 2 giờ đầu

sau mổ, với số lượng từ 15 đến 20ml một lần cách

nhau 1 đến 2 giờ (nên uống nước có điện giải như

ORS, nước cháo loãng không nên có đường ) Từ

ngày thứ hai có thể cho ăn cháo loãng ít bột, ăn nhiều

bữa tùy theo nhu cầu của người bệnh

2.8 Vận động (không áp dụng cho người bệnh gây tê):

Nếu người bệnh tỉnh cho vận động theo mức độ tăng dần:

Co chân, duỗi tay, xoay mình, ngồi dậy tựa lưng, ngồi

không tựa lưng, đứng

2 9 Chăm sóc về tinh thần

ư Động viên, quan tâm để người bệnh bớt lo lắng

ư Hướng dẫn, giải thích cho người bệnh những điều cần

thiết

* Chăm sóc, theo dõi từ giờ 25 trở đi:

ư Theo dõi mạch, huyết áp 3giờ/ lần trong 2 ngày đầu,

sau đó có thể theo dõi 3 lần / ngày cho tới khi ra viện

ư Nhiệt độ, nhịp thở 3 giờ / lần trong 2 ngày đầu, sau

đó có thể 2 lần/ ngày

ư Nếu có đặt ống dẫn lưu, theo dõi màu sắc, số lượng,

tính chất dịch dẫn lưu

ư Nếu có đặt ống thông tiểu theo dõi màu sắc, số lượng

nước tiểu, chú ý chăm sóc tránh nhiễm khuẩn ngược

dòng

ư Tiếp tục theo dõi đường truyền tĩnh mạch để đề

phòng và xử trí kịp thời các tai biến

ư Theo dõi và chăm sóc ống nội khí quản, nếu người bệnh có đặt nội khí quản

ư Theo dõi vết mổ, đánh giá tình trạng vết mổ, thay băng vết mổ theo y lệnh.Cắt chỉ vết mổ khi có chỉ

Chú ý: Những người bệnh mà từ giờ thứ 25 trở đi vẫn

trong tình trạng nặng thì việc theo dõi, chăm sóc vẫn tiến hành như người bệnh sau mổ 24 giờ đầu

chăm sóc người bệnh điều trị bệnh phụ khoa

ư Tình trạng tinh thần ăn, ngủ, …

ư Điều kiện sinh hoạt, mức sống của người bệnh

ư Các triệu chứng thực thể

ư ảnh hưởng của tình trạng bệnh lý tại bộ phận sinh

(Tuỳ theo từng bệnh cụ thể để lập kế hoạch)

ư Theo dõi các dấu hiệu sinh tồn: mạch, nhiệt độ, huyết

áp, nhịp thở: Nếu bình thường 24 giờ/ lần, nếu có yếu

tố nào bất thường cần theo dõi nhiều lần hơn

ư Theo dõi các dấu hiệu cơ năng: Cần chú ý theo dõi sát

đặc biệt ở người bệnh có ra máu âm đạo, ít nhất

12 giờ/ lần

ư Theo dõi đại, tiểu tiện

ư Chế độ ăn đủ dinh dưỡng, thức ăn dễ tiêu, tránh táo bón

ư Chế độ vệ sinh thân thể và vệ sinh bộ phận sinh dục

ngoài

ư Động viên người bệnh an tâm điều trị vì thông

thường các bệnh phụ khoa phải điều trị thời gian dài

ư Nếu có xét nghiệm: Lập kế hoạch lấy bệnh phẩm,

chuyển xét nghiệm đến khoa cận lâm sàng, lấy kết

ư Theo dõi dấu hiệu sinh tồn:

+ Người bệnh điều trị rối loạn kinh nguyệt, cần chú ý theo dõi mạch, huyết áp đặc biệt là mạch để phát hiện sớm những trường hợp mất máu cấp

+ Người bệnh điều trị viêm nhiễm bộ phận sinh dục, cần chú ý theo dõi sát mạch, nhiệt độ

ư Theo dõi các dấu hiệu cơ năng:

+ Sự ra máu âm đạo trong những trường hợp có rối loạn kinh nguyệt: Số lượng, màu sắc, có máu cục không…

+ Tình trạng khí hư trong trường hợp viêm nhiễm: Số lượng, màu sắc, mùi

+ Đau bụng: Vị trí, tính chất, liên quan giữa đau bụng với các dấu hiệu cơ năng khác

ư Theo dõi đại, tiểu tiện: Trong một số trường hợp bệnh

lý phụ khoa ảnh hưởng đến đại tiểu tiện, nên cần hỏi người bệnh xem tình trạng đại, tiểu tiện như thế nào,

có liên quan gì với các dấu hiệu cơ năng khác không?

ư Hướng dẫn người bệnh chế độ ăn uống hợp lý, giàu dinh dưỡng (ví dụ với người bệnh điều trị rối loạn kinh nguyệt, chế độ ăn tăng cường các thức ăn giàu sắt…), giúp người bệnh phục hồi sức khoẻ tốt

ư Hướng dẫn người bệnh vệ sinh thân thể, đặc biệt vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài để tránh bội nhiễm, ngày 2- 3 lần, sau khi đi đại tiện

ư Động viên người bệnh và người nhà của họ để người

bệnh yên tâm điều trị, nhất là trong những trường hợp

rối loạn kinh nguyệt có ảnh hưởng đến toàn trạng

ư Thực hiện các y lệnh, các thủ thuật theo chỉ định của

bác sỹ

4 Đánh giá

Khi theo dõi các dấu hiệu cơ năng, cần đánh giá từng

dấu hiệu và sự liên quan giữa các dấu hiệu đó với nhau,

báo cáo với bác sỹ giúp cho chẩn đoán và chẩn đoán phân

biệt

Đánh giá tiến triển của các dấu hiệu, để nhận định tiến

triển của quá trình điều trị

5 Hướng dẫn người bệnh

ư Thực hiện đúng y lệnh điều trị

ư Chế độ ăn đầy đủ chất dinh dưỡng

ư Vệ sinh thân thể, bộ phận sinh dục

Phụ giúp bác sỹ nạo buồng tử cung

+ Thìa nạo buồng tử cung

ư Thuốc: Giảm đau, chống choáng, tăng co tử cung

1.2 Người bệnh

ư Giải thích cho người bệnh về chỉ định nạo buồng tử cung

ư Vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài

ư Uống thuốc giảm đau trước khi làm thủ thuật

1.3 Thầy thuốc

ư Mũ, áo, khẩu trang

ư Rửa tay vô khuẩn

2 Phụ giúp bác sỹ trong quá trình làm thủ thuật

(theo yêu cầu của bác sỹ)

3 Sau khi làm thủ thuật

ư Kiểm tra mạch, huyết áp

ư Chuyển người bệnh về giường

ư Thu dọn dụng cụ, chất thải và xử lý theo quy trình

ư Chuyển bệnh phẩm đến khoa giải phẫu bệnh

ư Hướng dẫn và hỗ trợ chăm sóc sau nạo:

+ Nghỉ ngơi trong 4 – 6 giờ đầu sau nạo

+ Chế độ ăn giàu dinh dưỡng, hợp khẩu vị

+ Vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài 3-4 lần / ngày

+ Động viên người bệnh, tránh lo lắng buồn phiền nhiều

ảnh hưởng đến sức khoẻ

ư Theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp 4 – 6 giờ/ lần

ư Theo dõi ra máu âm đạo:

+ Bình thường ra máu âm đạo ít dần, màu nhạt dần,

không hôi

+ Nếu ra máu âm đạo nhiều, hoặc ra máu loãng rồi

lại ra máu đỏ tươi, hoặc có mùi hôi là bất thường,

cần báo bác sỹ ngay

ư Theo dõi tiểu tiện, đại tiện 12 giờ/ lần

Phụ giúp bác sỹ chụp tử cung - ống dẫn trứng

1 Chuẩn bị

1.1 Phương tiện

ư Bộ dụng cụ:

+ Kẹp sát khuẩn dài + Van âm đạo + Kẹp cổ tử cung + Thước đo buồng tử cung

ư Vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài

ư Kiểm tra lại chỉ định

ư Kiểm tra dấu hiệu sinh tồn

2 Phụ giúp bác sỹ trong quá trình làm thủ thuật

(theo yêu cầu của bác sỹ)

3 Những việc sau khi làm thủ thuật

ư Kiểm tra dấu hiệu sinh tồn

ư Thu dọn dụng cụ

ư Hướng dẫn người bệnh thực hiện y lệnh sau thủ

thuật: Vệ sinh bộ phận sinh dục ngoài Dùng thuốc

kháng sinh phòng nhiễm khuẩn

Phụ giúp bác sỹ sinh thiết

cổ tử cung - niêm mạc tử cung

1 Chuẩn bị

1.1 Dụng cụ

ư Kẹp sát khuẩn

ư Van âm đạo (hoặc mỏ vịt)

ư Kẹp sinh thiết cổ tử cung

ư Thước đo buồng tử cung, thìa nạo để sinh thiết niêm

ư Thuốc giảm đau

ư Bơm tiêm, kim tiêm

1 2 Người bệnh

ư Giải thích cho người bệnh về thủ thuật sẽ làm

ư Người bệnh nằm tư thế phụ khoa

1 3 Người làm thủ thuật

ư áo, mũ, khẩu trang

ư Rửa tay vô khuẩn

2 Phụ giúp bác sỹ trong quá trình làm thủ thuật

(theo yêu cầu của bác sỹ)

3 Sau khi làm thủ thuật

ư Giúp người bệnh về tư thế thoải mái

ư Xử lý dụng cụ theo quy trình

ư Chuyển bệnh phẩm đến khoa giải phẫu bệnh

ư Hướng dẫn người bệnh dùng thuốc sau thủ thuật theo y lệnh

ư Hướng dẫn người bệnh khám lại theo hẹn của bác sỹ

Ghi bệnh án, sổ sách, phiếu theo dõi

Bệnh án, sổ sách, phiếu theo dõi là các giấy tờ có liên quan đến quá trình điều trị của người bệnh trong các cơ

sở y tế, mỗi loại có nội dung và tầm quan trọng riêng Hồ sơ được ghi chép đầy đủ, chính xác, có hệ thống sẽ giúp cho công tác chẩn đoán, điều trị, phòng bệnh, nghiên cứu

khoa học và đào tạo đạt kết quả cao, giúp cho việc đánh

giá chất lượng điều trị, tinh thần trách nhiệm và khả

năng của cán bộ

1 Nguyên tắc sử dụng và ghi chép hồ sơ

ư Tất cả các tiêu đề trong hồ sơ phải được ghi chép

chính xác, hoàn chỉnh (họ tên người bệnh, địa chỉ,

tuổi, số giường )

ư Chỉ ghi vào hồ sơ những công việc điều trị, chăm sóc,

thuốc men do chính mình thực hiện Chỉ sao chép

những chỉ định dùng thuốc và điều trị của bác sĩ khi

đã được ghi vào hồ sơ của người bệnh

ư Tất cả thông số theo dõi phải được ghi vào phiếu theo

dõi hàng ngày, mô tả tình trạng người bệnh càng cụ

thể càng tốt, không ghi những câu chung chung Cần

có những nhận xét, so sánh về sự tiến triển của người

bệnh sáng, chiều trong ngày

ư Người bệnh nặng, người bệnh sau mổ, cần có phiếu

theo dõi đặc biệt liên tục suốt 24 giờ

Chỉ dùng chữ ký hiệu viết tắt phổ thông khi thật cần

thiết

ư Người bệnh từ chối sự chăm sóc, cần ghi rõ lý do từ

chối Người bệnh mổ hay làm các thủ thuật phải có

giấy cam đoan của người bệnh hoặc thân nhân, có

chữ ký ghi rõ họ tên và địa chỉ

2 Nguyên tắc bảo quản hồ sơ

Trong trường hợp phải sao chép lại hồ sơ, phải dán kèm

bản gốc vào cuối hồ sơ để đảm bảo tính hợp pháp

Hồ sơ phải được bảo quản chu đáo, không để lẫn lộn, thất lạc, không được cho người bệnh tự xem hồ sơ và biết các điều bí mật của chuyên môn

Khi người bệnh xuất viện, hồ sơ phải được hoàn chỉnh

đầy đủ và gửi về phòng kế hoạch tổng hợp của bệnh viện

để lưu giữ

3 Các loại hồ sơ

Bệnh án Bảng theo dõi người bệnh Bảng kế hoạch chăm sóc Các loại phiếu theo dõi Các loại sổ sách: Sổ bàn giao trực, sổ thuốc, sổ thủ thuật, sổ bàn giao mẹ con, sổ chứng sinh, sổ hội chẩn, sổ theo dõi người bệnh nặng

4 Cách ghi chép một số loại hồ sơ

4.1 Bệnh án

Bệnh án là hồ sơ chuyên môn chủ yếu của người bệnh, qua đó thầy thuốc có thể hiểu được hoàn cảnh gia đình, tình hình tư tưởng, bệnh tật, quá trình phòng bệnh, chữa bệnh, diễn biến bệnh tình của người bệnh Bệnh án gồm 2 phần chính sau:

4.1.2 Phần chuyên môn: bác sĩ ghi chép

4.2 Bảng theo dõi mạch, nhiệt độ

4.2.1 Thủ tục hành chính

Điều dưỡng khi tiếp nhận người bệnh vào viện, mỗi

bệnh án phải kèm theo một bảng theo dõi mạch, nhiệt

Người điều dưỡng phải ghi đầy đủ vào các phần: Bệnh

viện, khoa, phòng, số giường, họ tên người bệnh, tuổi, giới

tính, chẩn đoán

4.2.2 Cách ghi và kẻ bảng: tham khảo bài “ Theo dõi dấu

hiệu sinh tồn” trong tài liệu Điều dưỡng cơ bản

4.3 Phiếu theo dõi và chăm sóc người bệnh

ư Dùng cho tất cả người bệnh nằm viện, trừ người bệnh

hộ lý cấp I và II

ư Ghi đủ và rõ vào phần hành chính

ư Khi chăm sóc người bệnh phải ghi rõ ngày, giờ

ư Ghi tất cả những diễn biến bất thường của người

bệnh trong ngày

ư Ghi rõ cách xử trí và chăm sóc sau mỗi diễn biến xảy ra

ư Sau khi thực hiện kế hoạch chăm sóc, phải ghi tên

người thực hiện

4.4 Bảng kế hoạch chăm sóc người bệnh

Dùng cho người bệnh hộ lý cấp I và II

Ghi đủ và rõ phần hành chính

Cột ngày giờ ghi rõ ràng

Cột nhận định tình trạng người bệnh: Ghi rõ tình trạng người bệnh thay đổi trong ngày

Cột kế hoạch chăm sóc: Lập kế hoạch theo thứ tự ưu tiên nặng trước nhẹ sau

Cột thực hiện kế hoạch: Ghi lại tất cả hành động chăm sóc và xử trí của Hộ sinh đối với người bệnh

Cột đánh giá: Ghi lại tình trạng bệnh tại thời điểm

đánh giá có phù hợp với kế hoạch và mục tiêu chăm sóc không? Nếu kết quả chưa tốt, phải điều chỉnh lại kế hoạch chăm sóc cho phù hợp với mục tiêu đề ra

4.5 Các sổ sách khác

Ghi chép sổ đúng loại qui định: Sổ khám bệnh, sổ vào viện, sổ thủ thuật

Ghi đủ các thông tin theo yêu cầu của sổ

Tổng hợp số liệu hàng ngày của từng sổ để thuận tiện cho việc báo cáo cuối tháng

ư Tiền sử bệnh tật (bệnh nội, ngoại, phụ khoa) từ trước

đến nay có mắc bệnh gì không? Nếu có điều trị ở đâu, kết quả điều trị như thế nào?

ư Tiền sử kinh nguyệt: Bắt đầu có kinh nguyệt năm

bao nhiêu tuổi, chu kỳ, thời gian của kinh nguyệt,

màu sắc, số lượng kinh, trong khi thời gian kinh

nguyệt có hiện tượng gì kèm theo không?

ư Tiền sử sản khoa: Số lần có thai, số lần đẻ, sảy, nạo

hút Có băng huyết, nhiễm khuẩn khi đẻ, sảy, nạo

ư Khám bụng: Có phản ứng thành bụng không, có khối

u không, có sờ thấy tử cung trên mu không? Nếu có

bất thường, mời bác sỹ hoặc chuyển tuyến trên

ư Khám âm đạo bằng mỏ vịt:

Mở mỏ vịt quan sát âm đạo, cổ tử cung xem có tổn

thương không, nếu có tổn thương cho khách hàng điều trị

theo phác đồ tùy vào tổn thương, sau 5 ngày khám lại

hoặc chuyển tuyến trên

ư Ký cam kết tự nguyện phá thai

Sau khi hỏi và thăm khám, xác định khách hàng có thể

áp dụng được biện pháp phá thai bằng hút thai chân không hay không Nếu không được chuyển tuyến hoặc mời bác sỹ

4 Chuẩn bị

4.1 Chuẩn bị dụng cụ

ư Kẹp sát khuẩn dài 25 cm x 2 chiếc

ư Van âm đạo x 2 chiếc

ư Cồn iod (Dung dịch bethadin 10%)

ư Thuốc giảm đau: Paracetamol 500 mg

ư Thuốc gây tê lidocain 1% x 1 ống

ư Bơm kim tiêm

4.2 Người thực hiện thủ thuật

ư Rửa tay xà phòng dưới vòi nước chảy

ư Trang phục y tế: áo choàng, quần, mũ, khẩu trang, kính bảo hộ

Giúp người phụ nữ nằm tư thế phù hợp

Cho người phụ nữ uống thuốc giảm đau trước 30 phút

Khám xác định kích thước và tư thế của tử cung,

khám 2 phần phụ để loại trừ chửa ngoài tử cung

Thay găng vô khuẩn

Sát khuẩn ngoài theo trình tự: Từ trong ra ngoài,

từ trên xuống dưới, sát khuẩn hậu môn sau cùng

Trải khăn sạch dưới mông: Hướng dẫn khách hàng

nâng cao mông, người làm thủ thuật đặt khăn dưới

mông khách hàng, sao cho tay mình không chạm

vào bàn và cũng không chạm vào chân, mông của

khách hàng

Đặt van bộc lộ cổ tử cung: Đặt van ở phía xương

cùng, (trong trường hợp đặt 1 van mà không bộc lộ

được cổ tử cung, thì đặt van thứ 2 ở phía xương mu)

Sát khuẩn cổ tử cung, âm đạo: Sát khuẩn theo thứ

tự lỗ cổ tử cung cổ tử cung các túi cùng âm

đạo

Kẹp cổ tử cung: Kẹp ở vị trí 12 giờ hoặc 6 giờ, kẹp

cách mép cổ tử cung khoảng 1 cm

Gây tê cạnh cổ tử cung bằng lidocain 1%, điểm 4 giờ

và 8 giờ (phải thử phản ứng trước khi làm thủ

thuật)

Đo buồng tử cung bằng ống hút: Đưa ống hút qua lỗ

cổ tử cung từ từ (sao cho ống hút không chạm vào

thành âm đạo), đến khi cảm giác đầu ống hút chạm

đáy tử cung thì dừng lại, nhìn dấu chấm xanh trên ống hút ở lỗ ngoài cổ tử cung

Nong cổ tử cung (nếu cần)

Tạo áp lực âm ở bơm hút Karmann

Lắp ống hút vào bơm hút (chú ý nếu ống hút nhỏ thì cần ống nối để sao cho không có khoảng trống giữa bơm hút và ống hút)

Hút thai: Nhẹ nhàng kéo ống hút và bơm hút ra, sao cho ống hút chỉ ra đến eo tử cung, sau đó đẩy ống hút vào chạm đáy tử cung Vừa đưa ống hút, vừa nhẹ nhàng xoay ống hút để cho cửa xổ của ống hút đi khắp bề mặt của buồng tử cung Chất hút sẽ

Nếu xác định buồng tử cung chưa sạch thì lặp lại thao tác hút