Phương tiện truyền thông trong kỹ nguyên công nghệ thông tin

C uon sach khong di sdu ve ly thuyet cdng n h u ky thudt nid chi di'mg lai 6 nhung khdi niem , y tuong, d u bao trong tucmg lai cua phuong tien truyen thong nen de hieu, hap dan va rat p

Phuong tien tmyen thong trong kg ngugen rang nghe thong

Ban goc tieng Anh:

Sayling Wen

Future of th e M edia

Making sense of the IT Era ASIAPAC, Singapore - 1999

SAYLING WEN

Phuong tien truyen thong

trong ky nguyen cong nghe thong tin

BIEN D|CH: BUI DL/C KHANH

TRAN THj THU HIEN

NHA XUAT BAN B JU DIEN

Ha Noi, thang 12 - 2002

N g a y nay, ky thudt va cong nghe phat trien rat nhanh chong trong m oi Imh vtfc S u hoi tu cua vien thong, cong nghe thong tin va truyen thong ngay cang ro net, gop phan quan trong vao s u pliat trien chung cua xa hoi P huong tien truyen thong d d tr a thanh cong

cu giao tiep khong the thie'u ducfc cua con ngtftri Si/ ph a t trien cua

no gchi lien vdi qua trinh tien hoa va s u phat trien cua x a hoi loai ngitcfi De dap i(ng nhu cau tim hieu ve truyen thong noi chung va phuc/ng tien truyen thong noi rieng, N ha xuat ban Bifu dien xuat

ban cuon sach "Phuong tien truyen thong trong ky nguyen cong nghe thon g tin".

N o i dung cuon sach de cap nhifng khdi niem ve phuo ng tien truyen thong 6 qua khu, hien tqi va tucmg lai; s u ket hap giua cong nghe va phuong tien truyen thong trong d&i song con ngUcfi; mo td chi tiet ve p hu ong tien Itfu giu, cdch thuc truyen p h a t thong tin va tucmg lai cua Imh vi/c truyen thong va phuong tien truyen thong.

C uon sach khong di sdu ve ly thuyet cdng n h u ky thudt nid chi di'mg lai 6 nhung khdi niem , y tuong, d u bao trong tucmg lai cua phuong tien truyen thong nen de hieu, hap dan va rat phi) hop voi dong dao ban doc lira tuoi thanh thie'u nien, hoc sinh, sinh vien; can

bo, con g nhdn vien trong N g dn h va nhifng doc gid quan turn toi

Im h vuc nay H y vong cu o n sach se giup ich cho nhieu ban doc.I.

N H A X U A T B A N BUU D IE N

C hi/ong 1: Phuong ti&n truyen thdng: C6ng cu giao tiep cua con ngudi 7

C huong1

PHUONG Tl£N TRUY&1 THONG:

c O ng eg q iao t i £ p cdn con ngo O i

Giao tiep rat quan trong doi vdi su ton tai cua con ngudi A-ri-xtot, mot nha triet hoc Hy Lap, da noi: “Con ngudi la mot dong vat xa hoi” Tir “xa hoi” co nghia la giua nhung con nguai

co sir giao tiep vdi nhau Vi the de giao tiep thi con ngudi can co mot phuong tien truyen thong (media) hieu qua

Mot tac gia viet truyen tranh da co l^n ve mot buc tranh vui

ve mot ngudi nguyen thuy gap mot con voi Sau khi quay trd ve hang thi anh ta m uon ke voi ngudi ban th&n cua minh v6 loai vat

ma anh ta da nhin thay trong nhu the nao Mac du anh ta co gdng mieu ta bang chfnh nhirng cu chi khoa chan m ua tay cua minh nhung ngudi ban cua anh ay vdn khong the hieu loai vat m a anh

ta da nhin thay n h u the nao D ay la do d do khong co mot phuong tien giao tiep hieu qua giua ho

Phuong tien truyen thdng m a chung ta su dung de giao tiep

co the duoc phan loai thanh van ban (text), do hoa (graphics), giong noi (voice), am nhac (music), hinh hoa (animation) va video Dudi day chung ta se m inh hoa nhung dac diem va su ung dung cua 6 phuong tien truyen thdng nay

8 Phuong ti&n truyen thdng trong ky nguy&n cdng nghG thdng tin

Noi mot cach van tat thi phuong tien truyen thong la mot cong cu giao tiep cua con ngudi Chung ta giao tiep thong qua 6 loai phuong tien truyen thong - van ban, d6 hoa, giong noi, am nhac, hinh hoa va video Trong noi dung cuon sach nay chung ta

se de cap den su phat tritin cua mdi loai theo trinh tir sau: giong noi, d6 hoa, am nhac, hinh hoa va video

1 Giong noi

Trudc khi ngon ngu va van ban ra ddi, con nguai da bat dau

d iln dat y nghla bang he thong giao tiep khong ngon ngu nhu la

so, ngiri va nhin Phuong thuc giao tiep nay bao gom timg loai cu dong cua c o th6 nhu cu chi tay, net mat hay hanh dong No cung bao gom nhung bieu tuang nhu dau hieu cua lira hay bien quang cao Ben canh do, con ngudi cung giao tiep bang nhung ky hieu phat am tho so co lien quan den ngon ngu nh u la cudi, khoc hay het

Trong bo phim Tarzan, nhan vat chinh Tarzan giao tiep vdi nhung dong vat bang giong noi cua anh ta De trieu tap m uong

Chuang 1: Phuong ti&n truySn th in g : COng cu giao ti&p cua con ngudi 9

thu trong rimg, anh a'y chi het lgn, “ph -y ee-oh-yee-ohhh ” , va

tat ca nhung con vat se tu tap trudc mat anh a'y trong choc lat.Tren man hinh, Tarzan giao tiep voi dong vat bang tieng Anh Tuy nhien, tren thuc te anh ta phai nhap vai la giao tiep voi ddng vat bang “ ng6n ngu cua dong vat” ma co the duoc coi nhu

la mdt phuong tien phat am don gian va tho so, vi du nhu tieng chim hot hay tieng cho siia Con ngudi cung sir dung giong noi cua ho de truySn thong diep Tieng cudi co the d iln ta niem vui trong khi do tieng khoc lai didn ta n6i budn hay su lo so

N hung nhung thdng diep duoc truyen theo cach di6n dat khdng ngon ngu nay bi gidi han Khi ljch su loai ngudi phat trien thi ngon ngu thay the nhung tieng het, cu chi tho so va cac dau hieu tuong trung nhung qua trinh tien trien tir giong noi den ngon ngu la rat cham Theo nhung tai lieu lich sir duoc luu giu thi ngon ngu Sumerian xuat hien vao khoang giua nhung nam

4000 den 3500 trudc Cong nguyen Ngudi Trung Quoc da khdng sir dung ngon ngu cho den tan nam 2000 trudc Cong nguyen

Dau sao thi ngon ngu cua ho d thdi diem do cung da phat trien manh me rdi

N gon ngir la mot ky hieu phat am co he thdng; no khdng chi di6n ta nhung thdng diep don gian ma con giup con ngudi hieu duoc nhung khai niem triru tuong N gon ngu lam cho viec giao tiep trd nen d6 dang hon, truySn dat duoc nhieu thdng diep phuc tap hon va co the truyen ba rong rai ma khdng bi gidi han bdi khdng gian va thdi gian

Ngay nay, chung ta sir dung ngon ngu nhu mot phuong tien giao tiep Vi du, mot tieng coi bao dong vdi 3 h6i dai va 2 hoi

10 P h u o n g tien tru y e n thdng trong ky nguyen cOng nghe thdng tin

ngan co nghTa la "quan dich dang d day, hay den cuu vien” Trong trudng hoc, tieng chuong yeu thfch cua lu tre bao rang buoi hoc da ket thuc va chung co the’ ra choi Do chi la 2 vi du v£; viec con ngudi su dung am thanh nhu mot phuong tien truyen thong de tac dong va tien hanh nhurng hoat dong cua minh

Vi du, trong dong Lascaux d mien Nam nude Phap co mot burc

tranh dong vat a tren tudng da voi Tat ca nhung dong vat trong

burc tranh rat sinh dong Mot vai con dang udn minh ran chac nhu the chung dang muon thoat ra khoi buc tranh

Trong mot cai hang thuoc thdi tien su duoc tim thav a bo

lac Bushmen d mi^n D ong Nam chau Phi cung co m ot burc tranh

ve mot ngudi phu nu dang khieu vu Mot buc tranh khac cung duoc tim thay d do trung bay cac hoat dong cua ngudi di san - chuain bi cung ten va di san trong rung hoang Cac nha khao c6

co nhung giai thfch khac nhau ddi vdi su ton tai cua cac buc tranh nay Mot vai ngudi cho rang nhung buc tranh nay duoc d6 lai do nhung ngudi ti6n su, nhung ngudi muon ghi chep lai cuoc song cua minh; nhurng nha khao co khac lai tin rang chung duoc tao ra bdi nhung ngudi trong thdi ti£n sir de: luu giu truyen thuyet cua bo lac ha\ de giao due cac the he sau

Chuong 1: Phuong tien truyen thdng: Cdng cu giao tiep cua con ngudi 11

M ac du y nghla thirc cua cac burc tranh nay van con chua ro nhung chung ta co the chac chan rang muc dich cua nhung burc tranh tren tuong nay la de truyen thong diep Tham chi sau khi van ban ra ddi, do hoa van la mot phuong tien giao tiep quan trong doi vdi con ngudi

“dudng mot chieu” Neu chung ta nhin thay mot hinh tron mau

do vdi mot vach mau trang d giua thi chung ta biet no cd nghia

la “dudng c am ”

12 Phuong tien truyen thdng trong ky nguydn cdng nghd thdng tin

7(1 xa xi/a con ngufdi da stf dung do hoa de minh hoa hay ghi nhd moi vat

C hi/ang 1: Phuong ti&n truySn thdng: C 6ng cu giao tiep cCia con ngudi 13

Ben canh loai nguai thi nhCmg sinh vat song khac cung co the sir dung do hoa thay the ngon nguf va van ban de gitip chung ghi nhd moi thif.

14 Phuong tien truyen thdng trong ky nguy&n cdng ngh6 thdng tin

Trudc khi ky thuat chup anh ra ddi thi ve tranh la mot cong

cu ghi chep rat quan trong ddi vdi loai ngudi Nghe thuat ve tranh la de’ ghi lai cuoc song duong thdi va de’ truyen dat nhurng suy nghT hay ran day dao due tin ngudng

Nhd vao ky thuat, ben canh do hoa hay dau hieu duoc kc a

tren thi ngay nay van co nhung do hoa va burc tranh ma chung ta thudng sir dung Nhurng burc tranh co the’ the’ hien duoc mot each chmh xac cac tinh huong trong ddi song thirc Bat ky mot ai vdi chie'c may quay cung co the lam duoc dieu do Vi vay chung ta

co the bat gap nhurng canh dep trong mot chuyen di va luu giOr nhung hinh anh nay cho ngudi khac hay la de cat giCr chung cho viec h6i tuong trong tuong lai Ddi vdi nhung phuong tien truydn thong mdi nhu bao va tap chi' thi tranh anh rat quan trong Mot buc tranh dep co the lam noi bat ca mot cau chuyen

Nhung giao tiep su dung do hoa van co mot vai gidi han Ngudi tien sir duoc de cap luc dau co the giup ban cua anh ta hieu ngay neu anh ta su dung mot cai que de ve con vat to Ion

ma anh ta da nhin thay tren mat dat Vdi su tro giup ciia do hoa,

ca hai ngudi do d6u co the’ giao tiep mot cach hieu qua Nhung mot ngay nao do neu anh ta dung phai mot con su tu va muon canh bao vdi ngudi ban phai tranh xa con vat nguv hiem do thi anh ta se rat kho khan de mieu ta khai niem triru tuong ciia su nguy hiem Anh ta can nhung phuong tien truyen thong khac d6 thuc hien giao tiep

3 Van ban

Viec sir dung do hoa giong noi va ngon ngu n h u nhurng cong cu giao tiep deu co nhurng gidi han ciia no Dau tien la rat

Chaong 1: Phuong tien truyen thdng: Cdng cu giao tiep cua con ngudi 15

kho khan trong viec sir dung do hoa d£ di£n dat nhung khai niem triru tuong Giong noi co the d6 dang bi lang quen vi the nhung thong diep khong th6 duoc luu giu mot cach tron ven Vi vay con ngudi phai nho vao nhung phuong tien truyen thong khac de giao tiep dat hieu qua hon va tron ven hon va de khac phuc nhung gidi han bi tac dong bdi khong gian va thdi gian Nhung bang churng cho thay rang su xuat hien ciia van ban la ket qua tir

su co gang ciia ong cha chung ta de bii lai cho tri nho khdng tot ciia ho

Van ban xuat hien dau tien d nhung viing dong bang ciia

M esopotamia thuoc Trung Dong, noi ma nhurng ngudi dan sinh song bang viec lam dong va chan nuoi Viec khac len nhung phien dat set co the! lam cho ngudi dan giu duoc dau vet ciia luong thuc va kho du trir Ban dau, ngudi Xume phong theo nhung do vat that vdi nhung dudng net don gian, mot dang ciia chu tuong hinh Ve sau nay, ho ket hop mot vai chu tuong hinh

de diSn dat y nghla duy nhat vi vay la dang chu viet ghi y Bat nguon tir tieng La-tinh “cuneus” (cai nem) va “form a” (hinh thu) thi hinh nem (cuneform) duoc hinh thanh bdi viec sir dung nhung cay say dai de ve nhung cai nem va moc cau tren phien dat set Sau nav no tao thanh nen tang cho nhung ngon ngu phuong Tay

Dau hieu duoc viet ra sdm nhat - van ban - duoc sir dung de tinh toan trong chan nuoi gia sue va cdng viec d6ng ang Mot thdi gian sau do, van ban duoc sir dung de ghi lai nhung thuat ngir thdng dung va trd thanh mot cdng cu de bieu lo va giao tiep Khoang 400 nam sau ngudi Ai-cap c6 dai dua vao mot he thdng c'-~- viet rieng biet Chu viet tugfng hinh, mot thuat ngu ma bay

16 Phuong tien truySn thdng trong ky nguy&n cdng nghd thdng tin

gid chung ta sir dung de de cap den ch u vi£t cua ngircn Ai-cSp, bat nguon tir nguai Hy Lap va co nghla la “van ban cua C hu a”

Su khac biet chfnh giua nhirng chu vi£t tucmg hinh va chur

hinh nem d chd chu viet ciia ngudi Ai-cap c6 dai la mdt loai van

ban duoc viet ra tir ngay luc ban dau No co the ghi lai h£u h£t ta't

ca cac loai thuat ngu thong dung va duoc sir dung de’ d iin dat nhung ddi tuong cu the va nhung khai niem triru tuong Ngudi Ai-cap co dai da sir dung tir ngu trong viec thd cung cac vi than ciia ho va vua Pha-ra-ong Cung nhu vay, van ban duoc sir dung

de ghi chep ljch sir, the gidi va cuoc sdng ciia ho, bao gdm viec tinh toan, bien soan nhung dao luat va thao ra cac hop ddng Trong khi trudc do van ban chi duoc sir dung trong cdng vigc vie't van Nhung kho tang van hoc phong phu ciia ngudi Ai-c$p cd dai bao gdm cac bai thanh ca, bai hat ca ngoi, truySn thuy£t, nhung cuoc phieu luu, bai tho tru tinh, thien su thi va truyen ngu ngdn

Vi mot vai ly do, ca hai loai ch u tren d£u bi bo di khdng dung den bdi vi nen van minh nhan loai da tie'n trien Nhirng ngon tir duoc sir dung bdi cac quoc gia phuong Tay ngay nay duoc bat nguon tir he thdng bang ch u cai ciia tieng Hy Lap, Phe-ni-xi va tieng H e-bro khoang 1000 nam sau Cdng nguyen, cung cap cac tir co y nghla vdi nhung su ket ha p khac nhau ma sir dung khong qua 30 ch u cai

Vao khoang nam 2000 trudc Cdng nguyen, Trung Quoc phat trien mot he thong van ban Chu Trung Q uoc cung tien tridn tir d6 hoa hien thuc den nhung ky hieu tuong trung, luu giur nhung yeu to do hoa kha ldn Vi the cd nhung diem giong nhuu giua tir va d6 hoa nhu “ mat trdi” , “ mat trang” , “ cai c a v ” va

Chuong 1: Phuong tien truyen thdng: Cdng cu giao tiep cua con ngudi 17

“canh d6 n g ” Noi chung thi chu Trung Quoc la mot loai ky hieu tir tuong trung va khac xa tir bang chu cai ngu am phuong Tay dua tren nhung chu cai va am tiet C hu Trung Quoc mang nhi6u

y nghla Viec doc va viet kho hon so vdi viec sir dung chu phuong t^y Vi du, am tiet “ yu” co nhieu nghla khac nhau nhu

“va” , “noi” , “m u a” , “ bo long” , “ vu tru” va nhi£u hern nua Mot chu viet cung co the co nhi6u y nghla va chung ta chi co the chon nghla chinh xac theo ngu canh Di6u nay lam cho viec doc

va sir dung van ban thu vi hon va phong phii hon

ChCrhinh nem cua ngiroi Mesopotamia.

ChCf vi&t cua ngudi Ai-cap co daiNeu ngon ngir la mot thanh qua trf tue rong Ion trong lich sir loai nguai thi sau nay \a n ban la mot phat minh ldn nhat cua nhan loai Van ban ghi chep ljch sir lau ddi ciia con ngudi, giup

ho luu giir nhung nguon trf tue ciia m6i thdi ky, co the trao doi kien thuc, cung nhu la tap hap lai nhung kham pha va hieu biet chung ciia chung ta

18 Phuong tien trvySn thdng trong ky nguyen cdng nghd thdng tin

4 Am nhac

Ben canh van ban, am nhac la mdt ngdn ngir khac duoc tha'm

nhudn vdri nhung quy tac Am nhac bat ngu6n tir am thanh Nhidu

am thanh ton tai trong tu nhien - nhu la tieng song danh am ao tren bai bi£n va tieng mua rcri ti tach tren la - nhung chung khdng duoc coi la am nhac Mac dii nhirng am thanh tu nhien rat hay nhung chi nhirng thur duoc sang tac va trinh d iin bdi con ngudi va truyen dat nhirng cam xuc mdi cd the duoc xem la am nhac

A m nhac cd the duoc sir dung nh u la nhung cdng cu de’ giao tiep N gay nay, mot vai bo lac co van giao tiep bang am nhac Khi san ban, nhirng chien binh cua ho danh trong de’ tao ra nhirng am thanh an tuong Khi vu thu hoach den thi nhung ngudi dan tu tap nhau lai, nhay m ua va hat ho han hoan N h iiu bai hat tinh yeu hay duoc cat len tir nhung doi yeu nhau de chuyen long thuong yeu cua ho qua am nhac

N hung cam xuc duoc truyen bang am nhac tac dong thing vao con ngudi nhieu hon khi chung duoc truyen qua van ban Trong suot ba vuong trilu , Liu Kun va than dan ciia ong bi bao vay trong mot thanh pho bdi nhung ky binh Hu (nhung dan toe song d mien Bac va mien Tay Trung Quoc) K hdng mot ai biet lam nhu the nao de thoat khoi vong vay Mot buoi toi Liu Kun treo len tudng thanh, keu khoc tham thiet den mire nhirng ky binh Hu phai lay dong Nua dem, ong ta cho mot ngudi thdi sao say, mot dung cu ma duoc sir dung bdi nhirng bo lac phuong Bac sau nay Vi n6i nhd que huong nhirng ky binh Hu da roi nude mat D em dem, ong ta lai d<! nghi mot ai do thdi sao cho den tan

khi nhirng ky binh Hu bo ngu va quay trd v6 nha.

Chc/ang 1: Phuong ti&n truyen thdng: Cong cu giao tiep cua con ngudi 19

Doi vai nhirng ky binh Hu, am nhac la mot tieng goi tir que huong xa xoi ciia ho Liu Kun da ndm lay thuan loi ciia co hoi nay de noi vdi ho hay tir bo quan doi va quay tro v6 nha sum hop gia dinh Khong ngon ngir cung khong van ban giua hai ben nhung m6t inuc dich da duoc truyen dat rat hieu qua

20 P h u o n g tien truyen thdng trong ky nguy&n cdng ngh£ thdng tin

Mot am thanh don gian se de dang bi lang quen sau khi no bien mat Tuy nhien, am thanh co the d i nho va luu truyen neu chung duoc he thong hoa va sap xep thanh am nhac Trudc khi van ban ra doi, con ngudi phat hien ra am nhac chuyen nghiep co the giup cung cd trf nhd Vi vay ho dat nhung huyen thoai va day tin ngudng vao am nhac, do do lam cho viec truyen ba va luu giu cua ho trd nen d i dang hon

2500 nam trudc day, khi Shakyamuni Buddha ra ddi thi a

An Do chua co van ban Van ban chua xuat hien cho den 2000 nam trudc day Mac du sir xuat hien cua van ban bi cham khoang

500 nam nhung viec day do cua Buddha da khong bi tieu tan vdi cai chet cua ong Vao thdi gian do, con ngudi soan thao nhirng bai thanh ca bang viec them am nhac vao nhung ldi day ciia Buddha cot de ho co the hat va tru y in tir the he nay sang the he khac Cho mai tdi tan khi van ban ra ddi thi viec day hoc nay duoc ghi lai va truyen cho cac the he ngay nay

Khi ket hop am nhac vdi nhip dieu, ngon ngir va van ban co the dien dat nhung cam xuc, nang cao tri nhd va cung cd the truyen thdng diep Trong m ot vai chuong trinh phat thanh ngudi nghe co the yeu cau nhirng bai hat danh cho ban be va ngudi thuong yeu ciia ho - mot cach lang man dd bay to cam xuc thuc ciia chung ta

Nhip dieu duoc ket hop vdi van ban, nhu nhung bai hat nhac pop ngay nay la mot dang giao tiep khac dua tren am nhac Mot ban nhac pop nir soi ndi ciia Anh, Spice Girls, dang rat noi tieng tren toan the gidi Trong nhirng bai hat ciia ho “ sue m anh nir tinh” xuyen suot nhan m anh su doc lap long tu trong va su bieu

Chuong 1: Phi/ong tien truyen thong: Cdng cu giao tiep cCia con ngudi 21

d iin xuat sac cua nhung co gai N o cung nhan manh vao hanh phuc va sir tu do

Rat hiem khi con ngucfi chi sir dung duy nhat mot phuong tien truySn thong Ben canh do, viec sir dung am nhac trong thdi hi£n dai khdng don gian nhu trudc nua

5 Hinh hoa

Mot hinh anh don gian cd the truy£n toan bo y nghla Hinh anh ket ndi vai burc tranh va dd hoa lai vdi nhau theo mot y dd Cai chung ta nhan duoc la mot phuong tien giao tiep cd sure manh ldn - hinh hoa

Walt Disney Pictures, mot cdng ty san xua't phim hoat hinh ndi tieng d My, san xuat mot bo phim hoat hoa, Mulan, vao nam

1998 No sir dung hinh hoa de lam mot truyen co tfch Trung Quoc ndi tieng thanh mot buoi trinh di6n mdi, de lam bo phim nay mot cdng ty bi chi trich d moi noi tren toan the gidi Bo qua nhung m o tuong va tinh chfnh xac cua no ddi vdi lich su, khan gia luon luon thi'ch thu M ulan ddi khi tinh nghich va ddi khi lai

to ra kin dao Tuy nhien, cd ay danh duoi mot cach dung cam binh Imh X iongnu va giai thoat Hoang de Ngudi ban cdi m d nhung kieu ngao cua cd ay, mot con rdng co ten la M ushu, roi vao mot loat nhurng tinh canh vui nhon V o kich thu hut moi ngudi va nhac nhd chung ta rang phu nil cung cd the dat duoc danh vong ciia ho

Viec sir dung hinh hoa nhu mot phuong tien truyen thong chi duoc chap nhan m ot cach chinh thdng gan day Nhirng tac pham sir dung bong hinh phan chieu cua Trung Quoc trong budi

22 P h u o n g tie n truySn thdng trong ky nguyen cdng nghe thdng tin

so khai va den chieu cua the ky 17 va 18 co the duoc coi nhu la nhurng nguyen mau dau tien cua hinh hoa

Vao lan phat hanh dau tien, hinh hoa duoc sir dung trong bo phim hoat hinh "Candy va Snow White" Ngay nay, da co nhung

bo phim khac nhu "My N eighbor Totoro", "K ik i’s Delivery Service", "Little M ermaid", "Sleeping Beauty", "Hunchback of Notre Dame and Garfield" Tuy nhien hinh hoa khong chi bao gom phim hoat hinh Nhurng bo phim sir dung phuong phap mot khung hinh, trong khong gian hai chi£u (2-D) va ba chieu (3-D), con roi hay ki£u may tinh, la nhirng bo phim hinh hoa

Hinh hoa cung co the la phuong tien truyen thong ciia su thay doi Ben canh viec giai tri, chung co the thuc hien va tao ra nhurng giac mo Tu duy hay khai niem duoc truyen thong bang hinh hoa da duoc tien triein mot cach dd dang

Vao nam 1930, mot c o quan tinh bao d Anh da dung nhirng cong ty san xuat phim hoat hoa de sang tao ra mot loat nhurng bo

phim tuyen truyen v6 chien tranh bang hinh hoa Khi chien tranh the gidi thur hai ket thuc, de giai thich vdi cdng chung \& su thay

doi cau true xa hoi va ke hoach cai tao, chinh phii da pho bien thdng tin nham vao nhurng ngudi da trudng thanh thdng qua hinh hoa Vi the, viec sir dung hinh hoa vi the khdng nhirng bi han che doi vdi nhung cau chuyen thu vi va kich tinh ma con cd the* bi gidi han trong nhirng moi quan he cong dong, quang cao va giao due doan the

Ben canh viec ve bang tay, hinh hoa truydn thong cung duoc san xuat bang cach sir dung nghe thuat dieu khac gom blip be bang giay hay nhirng con roi N guyen tac la dat chung trong

C haong 1: Phuong ti&n truySn thdng: Cdng cu giao tiep cua con nguai 23

khuon m i u va sau do bieu dien theo nhung burc tranh mot each nhanh chong de tao ra su danh lira nhung hanh dong

Trong nhung nam I960, cong nghe may tinh duoc sir dung

de san xu&'t nhirng bo phim hoat hoa Trong thap ky 1970, thuat toan to mau va lam khuon mSu cua d6 hoa may tinh duoc ap dung thanh cong Su tien bo ciia cong nghe trinh dien video trong thap ky 80 tao ra mdt cuoc trinh dien cong nghe cao va mau sac trung thuc, do do cung cap nhieu tac pham hoat hoa may tinh xac thuc Bdi vi cdng nghe may tinh phat trien cao nen hinh hoa tao ra nhirng hieu qua khdng the tudng tucmg duoc Hinh hoa may tinh 3-D la mot tac dong manh trong nganh san xuat phim hoat hoa ngay nay Tuy nhien, hinh hoa may tinh khdng chi bi gidi han nhirng bo phim hoat hoa 3-D nhu "Cau chuyen do choi"

Hinh hoa m ay tinh cd the san xuat ra mot thuc te ao hoan toan mdi Khi quay nhung bo phim nhu Cdng vien ky Jura va Godzilla, khuon mau cua nhirng con khiing long va quai vat phai duoc tao ra d£u tien, sau dd d u lieu duoc cai vao trong may tmh Sau dd, chuong trinh m ay tmh tinh toan nhirng chuyen dong ciia cac con vat Ket qua cuoi cung la nhung sinh vat dudng nhu dang chuyen dong that Trong bo phim tren, nhung con khiing long thdi tien sir di xung quanh cdng vien trong khi dd nhung con quai vat giong nhu con than lan chay dien cuong tren dudng pho N ew York N hung hanh dong nay la ket qua ciia hinh hoa may tinh va khi ket ndi vdi su dien xuat cua con ngudi thi chung trd thanh diem ndi bat cua cuoc chien giua con ngudi va nhirng con vat khong Id Nhung bo phim khac nhu Die Hard, Term inator va R obocop cung sir dung hinh hoa may tinh

24 PhUOng tien truySn thdng trong ky nguy6n cdng nghe thdng tin

So sanh voi hinh hoa truyen thong, hinh hoa may tinh co the tiet kiem thdi gian va tien bac bdi vi nhurng dia diem co the dupe tai tao nhd su trp giup cua m ay tinh Hon the' nua, cac chuong trinh may tinh co the thiet ke' de dieu khien nhung vat the, anh sang va may quay, va tinh toan nhung vj tri, dudng di, vi the san xuat ra nhurng hinh anh song dong Ben canh viec dupe sir dung trong phim hinh hoa cung dupe umg dung trong quang cao va truyen thong da phirong tien

6 Video

Trong bp phim Titanic, dudi bau trdi u am va bao la, mot chiec tau thuy ldn cho khach bi vd, tir tir chim vao trong bien sau Nhieu ngudi bi cuon xuo'ng sau trong khi nhirng ngudi khac dang trdi dat tren bien dan diin mat di y thuc va chet vi sir giam nhiet Nhung tieng khoc va la o yeu dt dan chim vao trong bong toi vo tan Jack, vai nam chinh, nhpt nhat va run raiy trong nude bang gia, cd thuye't phuc Rose, vai nir chinh, “ Em phai hura vdi anh rang em se song, rang em se khdng bo cuoc, khdng co chuyen gi xay ra, khong bao gid tuyet vong Hay hua vdi anh bay gid va khdng bao gid khdng giu ldi hura - khdng bao gid bo di” De cam doan mot lan nua vdi Jack, Rose gat dau m ot cach kho khan trong nude mat Cuoi cung cd ay phai nhin canh Jack dan chim xuo'ng sau ben dudi

Khi xem canh tren nhieu ngudi se roi nude mat Bdi vi tai hoa bi thuong nay va cau chuyen tinh cam dong dupe the hien

m ot cach song dong trudc mat chung ta va cam thay n h u the’ la chinh chung ta dang true tiep chiu dung mot ndi dau n h u the

N hung nhirng ngudi m a khdng xem bo phim nay va chi doc su mieu ta tren thi khdng the cam nhan mot cach sau sac n h u the

ChifOng 1: Phuong ti£n truyen thdng: Cong cu giao tiep cua con ngudi 25

Thj giac co the duoc xem nhir la y nghla co ban ve sir kham pha the' gidi cua chung ta Tru nhung ngudi co thi luc suy yeu con chung ta cd the nhin trudc khi chung ta cd the noi hay nhin nhan ra mdt van ban Vi the duoc so sanh vdi nhung phuong tien truyen thdng khac, video anh hudng den sir nhan thurc cua chung

ta hon la bat ky mot thur gi khac Cd mot cau ndi rang: nhin la tin tudng Dieu nay giai thi'ch long tin cua chung ta vao thi lire.Hon 100 nam trudc day, con ngudi khdng the luu giu hinh anh Vi the, hai nhom tuong tac nhau phai ndi len mot sir kien d cung mot thdi diem va cung mot noi bdi vi no khdng the sao chep lai sir kien nay doi vdi nhung su kien khac Viec sir dung video nhu la mot cach de giao tiep khdng duoc dung phd bie'n cho mai de'n khi may quay phim va may ghi bang video (VCR)

ra ddi

Hai phuong tien truyen thdng ke tren, dd hoa va hinh hoa,

cd the duoc xem nhu la hai loai video Tuy nhien, video duoc de cap d day khdng chi la hinh hoa hay dd hoa m a con bao gdm nhung hinh anh tot hon, chan thuc hon D d hoa va hinh hoa chi

la mot loai “ su that duoc tai ta o ’ Tham chi neu dd hoa xuat hien trong cac buc tranh thi no chi cd the dien ta mot vi du ddi song ngan xac thuc N hung hinh anh duoc luu giu tinh lang va khdng thay doi theo thdi gian trong khi dd the' gidi ma chung ta song lai luon luon thay ddi Con doi vdi hinh hoa, chung khdng cd tmh thuc te, chung chi cd the duoc xem nh u la nhung tac pham duoc tai tao Tuy nhien video ket hop chat che sir khac nhau ve khdng gian va thdi gian, lam cho chung ta cd nhung kinh nghiem giong

nh u that

26 P h u o n g tie n tru y e n thdng trong ky nguyen cong nghe thdng tin

Lay mot vi du ve nhung tin tue ma chung ta xem tren truv6n hinh hang ngay Khi nhung thanh vien cua Hoi dong Lap phap thao luan trong mot cuoc hop quan trong chung ta co the nhin thav mot ai do dang nem bom vao tru so cua co quan hanh phap tren truyen hinh Co le chung ta tham chi' nhin thay ap phi'ch dupe dat tren ban cua mot ai do Chung ta khong that su 6 tai cuoc hop nhung chung ta co the cam nhan neu chung ta dich than tham du

no khi chung ta xem nhung hinh anh do tren man hinh

Ngay nay, cac chuong trinh truyen hinh, quang cao va video

am nhac qua thinh hanh den noi ma chung ta rat kho lam viec

ma khong co video Video giu mot su thu hut Ion Chung ta thudng phat hien ra chinh minh dang ngoi trudc chiec vo tuyen, chinh cac kenh tham chi' neu chung ta khong the tim thay mot chuong trinh hay Dieu nay dac biet doi voi the he tre, nhung ngudi ma co su nhay cam tot hon doi vdi video hon nhirng phuong tien truyen thong khac

Bao va tap chi' ma chung ta doc hang ngay sir dung van ban

va do hoa de giao tiep trong khi do dai phat thanh sir dung giong noi va am nhac Viec xem nhung tin tuc hay nhung vo kich da trd thanh mot phan cua cuoc song hang ngay Truyen hinh la mot each giao tiep 6 phuong tien tieu chu^n tren Trong mot chuong trinh tin tuc, d do se co van ban, n hu la ten va nghe nghiep cua ngudi duoc phong van; do hoa, nhu la ban do thdi tiet dupe sir dung trong ban tin du bao thdi tiet; giong ndi, nhu ciia ngudi phong van; am nhac, nhu ban congxecto “ Bon miia" cho violong ciia Antonio Vivaldi dupe sir dung lam nhac nen khi thdng bao ve miia hoa nd; hinh hoa, dupe sir dung ngay khi bat

Chuong 1: Phuong ti&n truyen thong: Cdng cu giao tiep cua con ngudi 27

d^u chuong trinh tin turc; cung nhu video, cong cu dung de dung len noi dung cua nhung tin tuc tren truyen hinh

Sau cong cu dupe de cap o tren - van ban, do hoa, giong noi

am nhac, hinh hoa va video - la tat ca nhirng phuong tien truyen thong, la nhirng cong cu doi voi sir giao tiep giua ca nhan voi nhau Thieu chung, sir hieu biet, tu duy, cam giac va thong tin khong the dupe truyen tai

28 Phuong tien truyen thdng trong ky nguy&n cdng nghe thdng tin

Chuong 2

phoong n fn ura Gid

Con ngudi dira vao cac phirang tien truyen thong de’ giao tiep nhung khong nhat thiet phai mat doi mat Khi chung ta muon noi vdi nhung ngirdi ban dang d xa rang chung ta nhd ho nhieu nhir the nao hay mong muon truyen lai sir hieu biet va tir duy ddi vdi con chan thi chung ta can “ thimg dung" de liru giur chung Chi bang each luu giur thong tin va kien thurc thi chung ta mdi co the truyen ba chung rong rai vucrt qua khong gian va thdi gian

Chuong 2: Phuong tien luu giur 29

Thdi xa xira, con ngudi truyen mieng nhung thong diep Nhung trong qua trinh truydn thi thong diep d£ bi xuyen tac hay that lac bdi vi bi bo sot hoac do tmh hay quen Vi the con ngudi tim kiein nhung phuong thuc khac de luu giu thong tin Gan 500 nghin mieng cua phien dat set, h&u het dupe tao ra khoang nam

2000 trudc Cong nguyen va chu hinh nem dac trung, dupe tim thay d nhung quoc gia ben bd bien phia Dong thuoc Dia Trung Hai O dd, cung cd mot cuon sach cua ngudi Ai-cap dupe viet tren giay coi, “Cuon sach ve cai chet cua ngudi Ai-cap” , no dupe hoan thanh vao khoang nam 1350 trudc Cdng nguyen Ngudi Trung Quoc khac net chu tren mai rua hay xuong dong vat - do

la nhurng cau ndi cua cac nha tien tri ma chung ta phat hien ra ve

30 P h u o n g tien tru ye n th d n g trong ky nguydn cdng nghe thdng tin

Su phat minh ra van ban cua loai ngUcJi di/a tren

ca sd do hoa Vi the chCr viet tuong hinh ra ddi!

' Ch\sB tuong trung cho mat trdi va ill

tuong trung cho nui trong chu viet cua

nguoi Trung Quoc.

Chuong 2 Phuong ti&n luu giir 31

Ben canh chur viet cua ngudi Trung Quoc, nhufng nen van

minh khac chap nhan chu tuong hinh khi ho b it dau tao

ra van ban

32 P h u o n g tie n tru ye n thdng trong ky nguydn cdng nghe thdng tin

Chu viet cua ngudi Ai-cap co dai cung duoc tao ra ti/d o

hoa va ky hieu de hinh thanh nghTa.

1

Tinh huu nghi

Hai thanh guom

dat cheo nhau

nghla la "Su thu

dich" Hai thanh

guom dat song

song nghla la

"Tinh huu f

nghi" /

Chuong 2: Phuong ti$n luu giCr 33

Nhung chu tuong hinh ban dau duoc ket hop th^nh cac

tU kho hon.

* Dao ( $ ) trong chua vi£t cua ngudi

Trung Qu6c la su k6t hop cua chu

"con chim" (££) va "nui" (lb).

1

34 Phuong tien truyen thdng trong ky nguyen c6ng nghe thdng tin

2800 nam trudc day, khi chu tuong hinh van con pho bien 6 Ai-cap thi Elamites

phat minh ra he thong chu cai dau tien tren the gidi, bang chu cai Elamite

Chuong 2: Phuong tien I l / u giCf 35

2500 nam trudc day, ngudi Hy Lap chon mot vai ky tu tU bang chU cai Elamite

de hinh thanh nhung nguyen am trong ngon ngur cua ho nhU"A", "E" va "O".

Mua ban quyen, cir

1 USD cho 1 tU.

Cho toi muon

mot vai chCf.

Toi ch! can 4

nguyen am "A", '

"O" va "Y".

36 Phuong tien truyen thdng trong ky nguyen cdng nghe thdng tin

Ngirdi Hy Lap cung phat minh ra mot nguyen am m6i khac - T Vi th£ m6t

he thong chu cai Hy Lap bao gom 24 nguyen am <5uoc hoan thanh trong s6

do co 17 nguyen am phu va 7 nguyen am chinh.

Chuong 2: Phuong tien luu giCf 37

Bdi vi ngudi Hy Lap la nhung ngudi di bien chuyen nghiep, nhCfng

ngudi di xuyen qua bien Bia Trung Hai nen ho truyen he thong chu

cai nay den ngudi Etruscans 6 l-ta-li-a.

38 Phuong tien truyen thdng trong ky nguyen cdng nghe thdng tin

2400 nam trudc (Jay, tieng La-tinh xam nhap vao Ro-ma Tieng Etruscans tx thay th£ bdi tieng La-tinh, nhung ngudi (Jen sau ghi lai ngon ngCfcua chinh minh b£ng v&c sir dung bang chu cai Etruscans.

Chuong 2: Phuong ti&n luu giCr 39

1 Sach bao (Book and paper)

Khoang 3000 nam trade day, ngudi Trung Q uoc phat minh

ra mot phuong tien liru giu hoan hao dau tien trong lich sir loai ngudi - dd la sach Viec phat minh ra sach vao thdi diem dd cung quan trong nhu la viec phat minh ra may tmh ngay nay Nhung hinh dang ciia quyen sach thdi xa xua khac hoan toan so vdi cai m a chung ta nhin thay ngay nay Chat lieu de viet thdi dd

la da dong vat, than tre hay to lua

Phuong tien liru giu ban dau nay sir dung thdi than de viet hoac ve tren da dong vat da duoc phoi kho Sau do, ngudi co dai khac moi vat len than tre nhu la mot each de viet va de ghi chep Cau thanh ngir “having acquired five gharries of knowledge” (tarn dich la "can 5 chiec xe ngua kien thuc") dupe sir dung de mieu ta nhirng ngudi co hieu biet Trong qua khur, kien thurc dupe ghi lai tren nhung manh tre roi sau dd dupe xau lai vdi nhau thanh mot cuon to Vi the, ngudi ma cd the doc xong tat ca nhung manh tre tren 5 chiec xe ngua dupe xem la ngudi co tri thurc

Trong thdi gian dau ciia ngudi Sumerian va ngudi Ai-cap, sach dupe khac tren phien da, dat set hay giay coi Nhung quyen sach dupe liru giu trong thu vien Babilon va nhung thanh pho co khac thuoc loai sach nay V ao thdi Trung co, nhung vi linh muc

d chau Au viet tren nhirng cuon giay coi Tuy nhien nhirng cuon giay coi rat dat va d l bi hong cho nen sau do no dupe thay the bang giay da lam tir da dong vat So lupng gia'y da bi han che nhung no dupe xem nh u hinh dang ban dau cua sach ngay nay

N hung phuong tien liru giur ban dau nay dan dan phat trien thanh hinh dang ngay nay cua nhung quyen sach sau khi giay viet ra ddi khoang 1500 nam trade day

40 PhifOng tien truyen thdng trong ky nguy&n cdng nghe thdng tin

Sach bao co the luu giur 2 loai phuong tien - van ban va d6 hoa Chung ta khong the nghe nhirng ldi dan day ciia Kh6ng Tir bdi vi h6i do khong co each nao de ghi lai giong noi Tuy nhien chung ta co the hoc bai giang ciia ong bang viec doc quy«Sn Analects Chung ta cung co the phong doan xem ong ay trong nhu the nao tir nhung ldi m o ta trong quyen sach cua td tien chung ta

Sach bao la nhung di vat rat quan trong ciia loai ngudi Con ngudi bien ddi thong tin, kien thurc, giai tri va quan sat thanh van ban va dd hoa sau dd dupe ghi lai trong nhung quyen sach va co

the bao quan, luu truyen muc dich d i nen van minh ciia nhan

loai cd the tiep tuc dupe duy tri

2 May anh (Camera)

Do hoa thdi ky dau chi la su mo phong nhung dd vat thuc Trang thai thuc cua mot vat khdng the dupe phan chieu hoan toan qua van ban va dd hoa Hon the nua, no cd the dan den viec

hieu lam Dudi day la mot vi du:

Cd mot loi don dai rang trong trieu dai nha Han nhurng vj hoang de cd hang nghin my nhan Viec chon Hoang hau la mot nhiem vu kho khan va ddi hoi nhieu thdi gian bdi vi Hoang de phai ngam lan lupt timg ngudi dep mot Vi the' ong ta yeu cau hoa si trong cung ve timg ngudi dep mot de’ lam cho qua trinh chon lira cua ong de dang hern

Trong suot trieu dai ciia Hoang de He Di, mot ngudi dep -

W ang Zhaojun ndi tieng - dupe chon vao trong cung Hoang de yeu cau hoa si trong cung, Mao Yanshou, ve chan dung ciia

Chuong 2: Phuong ti$n luu giur 41

nhirng ngudi dep Trir Wang, tat ca nhirng ngudi umg cir d£u mua chuoc M ao de ve ho dep hon de Hoang de se chon ho Mao tue gian trudc thai do dimg dung cua Wang Vi the ong ta ve co ay trong giong nhu mot mu phu thuy xau xi cho nen co ay bi duoi di

xa vdi cha co ay Neu hoi dd may anh dupe phat minh thi Mao se khdng the lira dao va se khdng cd mot ket thuc bi tham nhu the

K hoang 150 nam trudc day, Louis Jacques M ande Daguerre phat m inh ra ky thuat chup hinh dage (daguerreotype), mot kieu cua ky thuat chup anh Mot ngudi Phap da trung bay thanh cdng mot buc anh dep vao nam 1837 Day la mot budc tien v7 dai trong lich sir loai ngudi Mai toi tan cuoc cach mang cdng nghiep thi viec nghien ciru dupe thirc hien tren may c o khi va quang hoc

Sau khi may anh ra ddi chung ta cd the chup hinh anh cua the gidi thuc Vi vay chung ta chua cd mot phuong phap khac de ghi lai va quang ba qua thdi gian va khdng gian

Trong qua khur do hoa dupe tao ra va ve bang tay Vi du, mot burc chan dung ddi hoi mot thdi gian dai de hoan thanh Ben canh

dd, tham chi neu 2 burc tranh cua cung mot vat dupe ve rat can than thi ket qua hiem khi giong nhau Hon the nua, gia ca rat cao cho nen nhung ngudi dan thudng khdng du kha nang de’ chi tra

M ot chiec may anh cd thd ghi lai mot hinh anh thuc mot cach nhanh chong va chm h xac bdi vi hinh anh dupe chup hau

nh u hoan toan giong nhu cai ma dupe nhin ngay luc dd Ben canh dd, nhirng burc anh cd the dupe tao ra mot so lupng ldn Chi mat mot vai giay d£ chup anh va phim cd th6 dupe rua nhieu lan trong khi kho cd the lam viec dd vdi viec ve tranh Su phat minh