Diễn biến sinh lý, sinh hóa và hóa học khi cơ thể vận động

MUC LUC • •Sinh ly va su chuyen hoa co the khi van dong 9 Qua trinh lien quan giUa nhting chuyen hoa cac glucid, protid va lipid 33 Tac dung tong hup cac chat trong ca the 42 Bo nao voi

b s n g u y£n h a c t h u y

JYEN

.ieu

BS NGUYEN HAC THUY

DIEN BIEN SINH LY, SINH HOA VA HOA HOC

■KHI Cff THE VAN DONG■ ■

HA NOI - 2001

L O I N O I D A U

Trong qua trinh dat nuoc tien len cong nghiep hoa, hien dai hoa, viec nang cao sure khoe va doi song van hoa cho moi’ nguoi da tro thanh mot yeu cau cap bach mang tinh xa hoi De dap ung yeu cau do, tac gia bien soan quyen sach nay mong muon gop mot phan nho de ph

vu sir hieu biet them ve qua trinh dien bien sinh ly, sinh hoa, bien hoa, cac yeu to ufc che - hung phan than kinh, xuyen suot ca the con nguoi song va trudng thanh cho tat

ca cac anh chi dang cong tac lao dong tri oc, lao dong chan tay Dac biet phuc vu trong va ngoai benh vien cho cac thaythuoccac huan luyen vien, cac sinh vien a cac trtfcmg dai hoc, trung hoc, nhting khan gia yeu the thao, va cac van dong vien Dai song con nguofi tu luc lot long cho den khi trut hoi thd cuoi cung, no duoc trai qua cac thoi ky : sinh, lao, benh, tii Sir dien bien phat trien ca the no cung trai qua nhieu khau nhu : qui luat thay cu doi moi, di hoa

va dong hoa

Tat ca con ngiroi tren hanh tinh nay muon song can phai giai phong nang lirong can thiet cho ca the, nang ltftfng nay co diroc la nhof sir phan giai vat chat til cac chat ben ngoai dira vao ccf the va chat song trong co the luon luon tan vd chuyen hoa ra khoi co the Qua trinh nay duoc goi la di hoa

Va con nguc/i can thu nhan nhung vat chat huru co va

vo c o (tu thit, ca, rau, trung, qua, siia ) roi bien no thanh ( dinh duong) chat song, thanh phan cau tao cua te bao de cho con nguoi ton tai va phat trien, qua trinh nay goi la dong hoa

Muon hieu biet day du ve qua trinh song chung ta can nghien cuu, nam bat su bien hoa hoa hoc va qua trinh dien bien sinh ly phat sinh trong co the khi lao dong, van dong, khi nghi ngoi va om dau Cung nhu muon biet dirgfc qua trinh song phai nghien cuu anh huomg cu the cua qua trinh qua lai cua ctf the va moi trtfdng quanh ta Cu the la phai nhin nhan de khai niem co the gay ducrc an tuong qua trinh cua nao bo lam viec, hung phan urc che

va su dieu khien cua he than kinh trung uong trong qua trinh lao dong, van dong va nghi ngoi Nam duoc chuc nang cua tim, bo may tuan hoan lam viec co bop, van hanh m au di khap co the cung nhu nam duoc chuc nang cua phoi, bo may ho hap thuc hien nhiem vu ho hap trao doi oxy, thai carbonic trong qua trinh lao dong, van dong, luyen tap, thi dau cung nhu liic nghi ngoi va om dau nhu the nao ?

D ong thoi, nam b k t duoc qua trinh hap thu protid, glucid, lipid vao co the va bien hoa chung, cung nhu tong hop cac chat ay qua qua trinh chuyen hoa khi lao dong, van dong, luyen tap thi dau nhu the nao de chung ta biet duoc cai gi tranh, cai gi can va tim cac phuorng phap bao

ve, de ra cac cach ring xur, thuc hien an uong , boi duang, nghi ngoi, lao dong cho thich hap Dac biet, vai cac thay

co giao, cac sinh vien, hoc sinh d cac trudng, cac bac si o’ benh vien can n&m bat, cu the hoa de long vao cac chuang trinh giang day va dieu tri benh nhan

Bien soan quyen sach nay co tham khoa cac tai lieu cua Lam Thu Mo (Trung Quo'c), GS LuP.Frolop, GS Sockin, GS I-A-Koplep, GS A.H.Kreptonhhicop va G Pharephen (Lien Xo), GS Runhehedoman (Thuy Dien)

Hy vong co the gop dutfc mot phan nho, giup cac anh chi, cac ban tim hieu them cac dac diem ca ban ve churc nang hoat dong, cua nao bo, tim, phoi, su chuyen hoa cua cac chat protid, glucid, lipid Neu ngiing chuyen hoa la ngving sir song, roi loan chuyen hoa la ro'i loan chiic nang

ca the ve qua trinh sinh ly, sir bien hoa hoa hoc trong bap thit khi lao dong, hoat dong va yen nghi cung nhir qua trinh sinh ly lam cho sir bien hoa hoa hoc trd thanh ca nang hoat dong cua ca the trong hoat dong lao dong, luyen tap va thi dau Sir chuyen hoa khac trong qua trinh nghi ngoi va lao dong van dong

Tap sach nay chSc khong khoi nhung thieu sot, mong duac su quan tam gop y cua anh chi va cac ban Xin cam an !

NHA XUAT BAN Y HOC

: X

MUC LUC • •

Sinh ly va su chuyen hoa co the khi van dong 9

Qua trinh lien quan giUa nhting

chuyen hoa cac glucid, protid va lipid 33

Tac dung tong hup cac chat trong ca the 42

Bo nao voi cac to chuc van dong co the 46

Bien hoa hoa hoc bSp thit khi van dong 95Qua trinh bien hoa sinh ly khi van dong 115Cac tuyen noi tiet cung lien quan den dien bien

sinh ly, sinh hoa va hoa hoc trong co the 145

SINH LY VA SU CHUYEN HOA CO THE

KHI VAN DONG

Trong qua trinh phat trien cuoc song con ngudi bao gid cung phai tieu hao mot so' nang luong nhat dinh, dong thdi cung can phai tiep nap mot luong dinh dudng tii ben ngoai de bu d ip lai cho su tieu hao do, neu khong se khong bao gid co the phat trien va ton tai duoc Vi vay con ngudi luon luon phai hap thu nhiing chat can thiet cho co the tu moi trudng xung quanh de cung cap nang luong cho co the phat trien

C o the con ngudi da hap thu nhiing chat gi d moi trudng xung quanh m inh ? Moi ngudi deu biet hang giay, hang phut chung ta phai hit thd khong khi, phai uong nude, phai an thit, an rau, ngu coc va nhiing thiic an can thiet khac Sau khi nhiing thiic an do vao co th e qua qua trinh tieu hoa, bien hoa va hang loat chuyen hoa no se trd thanh nhiing thanh phan bo ich cho to chuc cua co the Song song vdi su bien hoa do, mot so chat trong co the khong ngung phan hoa de sinh ra nang luong huu ich va nhiing chat ba vo dung (nhu nude tieu, phan, mo hoi v.v ) Nang luong dung de cung cap cho cac hoat dong lao dong tri oc va lao dong chan tay cua moi ngudi hang ngay trong cuoc song chung ta , con nhiing chat ba thi thai ra ngoai

co the

Cur nhu vay, ca the khong ngiing trao doi chat vcri moi trudng xung quanh suot nam thang, suot ca doi song con nguoi Nghia la co the luon luon nhd vao nhiing vat chat

d moi trirong ben ngoai de doi moi vat chat cau tao trong

co the minh Qua trinh trao doi cac chat do, trong sinh ly hoc (Paplop), goi la sir chuyen hoa Co the luon luon lien

he vdi moi trirong ben ngoai, do la tinh chat co ban hang dau cua sir song Cho nen sir chuyen hoa la dieu kien tien quyet b i t buoc phai co cho sir can thiet de co the song ton tai

Nhiing vat chat can thiet hang ngay cho co the, co nude, hap thu oxy trong khong khi, glucid, lipid, protid, sinh to va chat muoi vo co, v.v d trong cac loai thuc an nhu thit, rau, chat beo va ngii coc Nhiing chat protid, glucid va lipid co rat nhieu trong cac loai thuc an, no chinh

la nguon nang luong can thiet cho ddi song chuc nang, no cung la nguon nhiet the cua chung ta Nhung chat ay can nhieu hay it la tuy theo dieu kien sinh hoat, lao dong (lao dong tri oc hoac lao dong chan tay, lao dong nang hay nhe ) cua con ngudi, tuy theo khi hau nong lanh va tinh hinh co the nhu sinh trudng, chira de, om dau v.v Thi

du, trong lao dong nang nhoc, tap the due the thao thi

co nang chuyen hoa cung tang len, do do so luong glucid, protid va lipid v.v can thiet cua co the cung tang len.Che do sinh hoat cua moi ngudi, su s i p xep thdi gian lao dong va nghi ngoi, so'lan an uo'ng va so'luon g an, tinh

chat cong tac, cung nhu la tuoi tac va tinh hinh sue khoe v.v deu co lien quan den su chuyen hoa Chat m oi duoc hap thu vao co the de tao nen thanh phan to chuc co the, phai luon luon giu thang bang voi nhiing phan to chuc co the, do la su thang bang cua chuyen hoa.

Qua trinh phat trien ddi song, co the khong ngiing hap thu nhiing chat can thiet d moi trudng ben ngoai, nhung tinh chat va cau tao cua moi chat khong phai deu hoan toan gio'ng nhu nhiing chat cua thanh phan to chuc

co the, cho nen no can phai qua nhieu qua trinh bien ddi moi co the trd thanh thanh phan cau tao nhu cac chat co cua co the, qua trinh do goi la tac dung dong hoa Dong thdi, khi tao thanh nhiing thanh phan nhu thanh phan cau tao co the, no can phai co mot so' nang luong nhat dinh, nang luong do la do vat chat phan hoa sinh ra, sau khi phan hoa, nhiing chat ba duoc thai ra ngoai co the (phan, nude tieu, mo hoi, .) qua trinh do goi la tac dung

di hoa Luc bay gid co the hinh thanh su thang bang chuyen hoa chinh la su thang bSng gitia tac dung dong hoa va tac dung di hoa Trong qua trinh hoat dong cua co the binh thudng ngau nhien, hai tac dung do khang khit vdi nhau, song song ton tai, khong the chi co rieng tac dung dong hoa ma khong co di hoa va nguoc lai Thi du nhu nhiing chat glucid, protid va lipid ma chung ta an vao, khong phai la vao thang ngay to chuc cua co the,

ma trudc het no bi phan hoa d trong he thong bo m ay

tieu hoa (da day ), nhu bo may tieu hoa co nhiem vu cung cap nguyen lieu va che bien thiic an thanh chat dinh dudng cho viec nuoi song co the, bao gom hai phan : ong tieu hoa va cac tuyen tieu hoa Bat dau tii o m ieng va ket thuc d hau mon.

1 T h i/c quan

2. Da day

3 Tuy

4 Dai trang ngang

5 Dai trang xuong

So do bo may tieu hoa

Vom mieng gom : moi, ma trong, rang, ludi, man hau va cac tuyen nude hot co nhiem vu che bien mang tinh co hoc (nhai nghien nho thuc an) nuot qua thuc quan xuong da day.

Su tieu hoa co hai tuyen chinh : gan, tuy Hai tuyen nay deu lam ca hai chiic nang vua noi tiet vua ngoai tiet Cac chat noi tiet duoc hut vao mau tham gia vao qua trinh dieu hoa cac chat Chat ngoai tiet duoc dua vao ong tieu hoa de tieu hoa cac thiic an Chat noi tiet cua gan tham gia vao qua trinh chuyen hoa chat dudng, co tac dung bien glucose thanh glycogen va tiep theo (nguoc lai) tii glycogen thanh glucose Chat ngoai tiet cua gan va

m at do cac te bao gan tiet ra dan tii cac ong nho nhat den cac ong ldn, cuo'i cung duoc do’ vao hai ong gan phai va trai Hai ong nay hop thanh (trong) mot ong chung roi chuyen vao trong long ta trang de lam nhiem vu tieu hoa thiic an

Gan

1 Day c h in g tam giac trai

2 Dien gan ngoai phuc mac

3 Bd difdi

4 D ay tui mat

5 Day chling tam giac phai

Tuyen tuy mat trade

Chat noi tiet la insulin (da co ten thuoc dieu tri benh dai dudng la insulin) duoc dua vao mau de tieu hoa chat duong Chat ngoai tiet la djch tuy duoc dan theo hai ong

la ong tuy chinh va ong tuy phu, ca hai ong nay deu dua chat ngoai tiet vao trong long ta trang thanh nhung phan

co ban, roi duoc ruot (ta trang) bdi cac mao hap thu vao cac bo phan cua co the va cuoi cung mdi hop thanh nhung thanh phan cau tao cua co the, nhu vay tuc la vat chat phan hoa trudc roi moi hoa hop sau M at khac, nhieu chat trong co the trudc khi phan hoa, cung phai ket hqrp vdi nhung chat khac, de tao nen nhting chat phuc tap hem Nhu vay la trudc khi phan hoa, da co su hoa hqrp Do do tac dung dong hoa va tac dung di hoa phai luon luon dua

Ian nhau, tao nen mot qua trinh chuyen hoa sinh ly tu dong, thong nhat Do la ban chat cua moi lien quan gitia

co the voi moi truOng xung quanh

Nhung thiic an thudng dung hang ngay vao co the se chii yeu duoc cau tao bang ba chat glucid, protid va lipid Ngoai ra con co muoi, sinh to va nhting chat khac Trong

co the chung ta , ba chat glucid, protid va lipid, chuyen hoa lan nhau (tti chat nay co the chuyen hoa thanh chat kia), cho nen qua trinh chuyen hoa cua chung la tien hanh trong cung mot luc vdi cac mtic do khac nhau Nhting cong trinh nghien ctiu phan tich qua trinh chuyen hoa hoan chinh se trinh bay of m ot chuyen de khac sau hon O day chung ta mdi phan tich rieng re qua trinh chuyen hoa cua tting chat noi tren, quan sat su bien hoa cua chung trong

co the, cung nhu la mdi lien quan tuong ho phtic tap cua chung, de hieu duoc tinh chat thong nhat co ban cua chiing cung nhu khai niem co ban ve chuyen hoa cac chat

CHUYEN HOA PROTID

Protid la mot trong nhting chat co ban cau tao nen to chric cua co the va protid luon luon co trong moi te bao Tat ca nhting vat chat song deu co protid “S o song la mot hinh thric ton tai cua protid” Su chuyen hoa protid so vOi glucid va lipid thi phtic tap hem nhieu Protid hinh thanh

tu 20 axid amin tro len nhu glucid, alamin, systin trong

so cac acid amin co 8 den 10 loai acid amin can thiet nhu methionin, valin Moi acid amin co mot cau true rieng, mot con duong chuyen hoa rieng Nhieu acid amin ket hop lai thanh polipeptid, nhieu polipeptid ket hop voi nhau thanh protein

Khoa hoc da neu ra hai thi du de chung minh rang cor the song deu la do protid cau tao nen, khong co protid thi khong co su song

1 Khi lao dong tri oc va chan tay hoac hoat dong the thao, su co bop cua co va cac bap thit la mot the hien hoat dong cua chat protid cau tao nen b ip thit

2 Hong huyet cau trong mau chung ta, co huyet sac

to la dung moi hap thu oxy trong khong khi, dua toi cac to chuc de cung cap cho nhu cau can thiet, khi vat chat phan hoa Neu vi mot nguyen nhan nao do (thi du nhu bi thucmg mau chay qua nhieu hay benh nang keo dai trong chan thuong the thao va lao dong, thieu m a u , ) so luong hong huyet cau a trong mau bi giam xuong, luong huyet sac to

cung do do ma giam thap khong con dii m uc do binh thuOng, vi vay, khong hap thu duoc du duOng khi, ket qua sac mat cua chung ta tror nen xanh xao

Nhiing hien tuong sinh hoat khac deu co lien quan tOi thanh phan protid, mot chat cau tao nen co the Do do ta thay rin g , trong cuoc song hang ngay protid chiem mot dia vi quan trong Vay chung ta phai nghien ciiu xem cau tao cua chat protid nhu the nao Du nguon goc cua chiir

o dau (tu trong thuc pham, thit, trUng, rau v.v ra) tat ca nhung chat protid deu m ang nhiing nguyen to' carbon, hydro, oxy, nito, va mot so' it luu huynh, nhiing nguyen to nay tao nen acid amin Ve cau tao toan bo cua protid o phan nay chung ta chua co phan phan tich toan dien Tuy nhien, chung ta mori biet co tti 20-25 thuf acid amin khac nhau, chung ket hop vOi nhau de tao nen nhiing chat protid phuc tap Vay thi chung ta co the nghi rang do vi tri s ip xep cua nhung acid amin do khac nhau hoac do so luong cau tao cua acid amin khong nhu nhau, se tao ra nhiing chat protid khac nhau, vi vay moi loai protid cung co mot dac tinh rieng cua no

Do do ta thay r in g , moi mot loai sinh vat deu co chat protid dac thu cua no, ngay trong mot so loai con vat, chat protid 0 trong to chUc nay cung khong gio'ng chat protid or trong to chuc kia Thi du : Chat protid trong thit Ion khong giong chat protid O trong thit bo, ngay chat protid d trong thit Ion cung khac vori chat protid o trong

gan ltfn Nhiing chat protid a trong thuc an cua chung ta khong giong nhau ve mat tinh chat cung nhu ve mat cau tao doi voi co the chung ta, no la protid di the Muon dung nhiing chat protid di the do, ca the chung ta phai bien no thanh nhung chat protid phu hop can thiet cho co the minh b in g cach la khi nhiing chat protid a trong thit, ca,

d trong trung, trong rau, dau cung nhu a trong cac loai ngu coc duoc chung ta an vao, truoc het no se bi nhiing men tieu hoa a da day, 6 m ot tieu hoa va phan huy mat tinh dac thu cua no, de tro thanh nhiing acid amin don gian va khac nhau, roi nhiing acid amin do m oi hop lai de tao thanh chat protid thich hop cho nhu cau cua co the.Qua trinh cac chat protid trong thiic an khi an vao da day phan hoa thanh cac acid amin Khi thuc an vao tOi da day, chat protid phiic tap cua thiic an se bi nhiing thu men trong dich vi phan hoa thanh chat pepton don gian Khi ttfi ruot non, chat pepton lai bi thii men cua dich ta trang va djch tuy phan hoa thanh acid amin, do la su bien hoa cua chat protid

Acid amin noi tren duoc di qua quanh thanh ruot non

va duoc hap thu vao mau, theo dong mau di qua tinh mach cua, roi vao gan Sau do mot phan acid amin tiep tuc di theo dong mau vao cac to chiic de tao nen chat protid cua nhiing to chuc khac nhau cua ca the, mot phan thi duoc luu lai trong gan tao nen chat protid du trii cua gan, de

bu dap khi chat protid trong m au bi giam siit Tuy nhien

loai protid nay khong giu diroc lau, mot phan bi phan hoa

d trong gan, tach nhom amin ra khoi acid amin de thanh nhiing san pham cuoi cung cua qua trinh chuyen hoa protid (co amoniac, ure, C 0 2 va nude), nhiing chat nay di qua than va bi dao thai theo nude tieu ra ngoai Phan con lai cua acid amin da tach mat nhom amin de tao nen nhiing acid amin mdi, hoac bi phan hoa nhu glucid va lipid de cung cap nang luong cho co the chung ta

Cac chat protid dac thu cua nhiing to chiic trong co the phai co day dii acid amin, ma nhiing acid amin khac nhau do khi ket hop voi nhau se tao nen theo m ot thU tu dac biet va voi m ot ty le nhat dinh Vay co phai la co the cua chung ta phai hap thu d trong nhiing thurc an hang ngay day du toan b6 25 loai acid amin ma chung ta da biet khong ? hay la co the chung ta co the che tao mot so acid amin can thiet cho minh ? Ket qua nghien cuu cua cac nha khoa hoc ve moi mat da chiing minh rang, co mot

so acid amin co the khong the tu che tao duoc ma chinh nhiing thu do lai can thiet cho su song Nhiing acid amin nay (hien nay da co biet 10 loai) phai lay tii nhiing thiic

an ben ngoai Con nhiing acid amin khac thi co the do co the tu che tao duoc, bling cach la bien loai acid amin nay sang loai acid amin khac, diem nay da noi d tren Thiic an cua chung ta la nhiing chat h6n hop, trong do chat cung nhu lugmg cua protid tuy khong giong nhau, nhung khong bao gid thieu h in hoan toan mot loai acid amin nao do

Bay gid van de la d cho lam sao co the bien dirge so acid amin trong thuc an cua chung ta co du de cung cap cho nhu cau cua co the ? Van de nay co lien quan den su thang bang ve chuyen hoa da neu d tren Vi trong acid amin co nito, chung ta co the so sanh luong nito duoc hap thu vao voi luong nito bi dao thai ra, neu luong nito duoc hap thu tu thuc an trong moi ngay (tong so luong nito trong nhiing protid hon hop cua thiic an), bang tong luong nito bi dao thai ra theo phan va nude tieu, mo hoi thi ta

co the biet duoc luong acid amin duoc cung cap day du Trong sinh ly hoc, ngudi ta goi cach do la su can b&ng nito Su can b in g nito do co the thay doi tuy theo dieu kien sinh hoat khac nhau cua moi co the

Chung ta da biet rang, chat protid la thanh phan ca ban cau tao nen cac to chiic co the Trong ddi song hang ngay, vat chat cua cac to chuc trong co the khong ngung

bj tieu hao, dong thai su tieu hao do phai luon luon duoc

bu dap lai mot cach day du Qua trinh lao dong, van dong, luyen tap, huan luyen the thao, trong lira tuoi thieu nhi

ca the phat trien manh, trong co the khong ngung sinh

ra nhiing to chiic mdi, cho nen viec cung cap chat protid cang trd nen quan trong No dam bao cho viec sinh ra nhiing thanh phan co ban mdi cua cac to chiic co the Luc nay, luong nito duoc hap thu tii thuc an vao, nhieu hon la luang nita bi dao thai ra, nhu vay goi la thang bang nito duong Neu nhu chat protid lay trong thiic an khong dii

cung cap cho nhu cau cor the, thi se su dung tori so protid

du tru or trong mau, trong gan, cung nhu so protid or trong cac to chuc cor quan khac, nen luorng nito bi dao thai ra se lorn horn luorng nitor duorc hap thu tu thuc an vao, nhu vay goi la thang b in g nitor am, co nghia la so protid duorc cung cap khong du Neu tinh hinh do cu keo dai cor the co the sinh ra phu suy dinh dudng va d iln bien xau, met moi, suy kiet, om dau

Theo ket qua nghien cuu cua khoa hoc thi ngudi lorn mdi ngay toi thieu phai duoc cung cap khoang tu 1-15 gam protid cho moi can nang cua cor the, nghia la neu mot ngudi nang 65kg, thi mdi ngay can phai co tii 65 gam - 97,5 gam protid So' protid do lay tii nhiing thiic an nhu rau, dau, thit, ca, trting va ngu co'c Can phai chu y la, cac em d tuoi dang ldn can co mot luong protid gap 3-4 lan so'luorng noi tren, phu nu trong thdi ky co mang hoac cho con bu cung can nhieu protid hem, cac van dong vien the thao tuy theo kho'i liiomg tap cua cac mon hang ngay ma muc tieu hao nang luorng va su bu d ip protid di theo cung gap 4-6 lan Khi lam viec trong nhiing phan xudng nong nuc, luorng protid bi phan hoa se tang len vi anh hudng cua dieu kien mdi trudng, cho nen cung ddi hoi nhieu protid horn

Su chuyen hoa protid dutfc dieu hoa bdi chat thyroxin, loai kich thich to' nay la do tuyen giap trang bai tiet ra,

no theo dong mau chay tdi cac to’ churc, no co the lam tang

su chuyen hoa cua protid Cor nang bai tiet kich thich to'

cua tuyen giap trang lai chiu su dieu khien ciia he thong than kinh Cho nen he thong than kinh dong m ot vai tro chinh quan trong trong viec dieu khien su chuyen hoa protid va chat lucfng protid duoc xac dinh bang ham luong cua acid amin Protid dong vat co 6 cac loai trung, cac loai thit chua nhieu acid amin hon va hon protid thuc vat co d cac loai cay qua Trong lao dong nang, luyen tap the thao can nhieu protid dong vat hon, m at khac

no ben viing hon

CHUYEN HOA GLUCID

Glucid cung la thanh phan cau tao nen cac to chuc cua co the, tac dung cua no cung de bu dap nhung nang luong bi tieu hao mat trong cuoc song lao dong hang ngay Glucid co hau het trong cac loai trai cay, trong cac chat bot va co nhieu nhat trong cac loai cay nhu mia, cu cai, dudng,

Cay xanh co kha nang hap thu nang luong mat troi

de ket hop nude vdi than khi lai, tao thanh chat glucid phuc tap Do la nguyen do tai sao trong san xuat nong nghiep can phai co mat trOi, nude va phan bon Nhu vay

la nang luong mat trOi duoc du tru d trong chat glucid cua hoa qua, roi tao thanh mot phan tu glucose, thi co the

du tru duoc 762 kilo calo nang luong m at troi (kilo calo la mot don vi do nang luong, tuc la so nhiet luong can de

lam nhiet do cua mot khoi luong nuOc tang len m ot do bach phan).

Nguoi hoac nhiing dong vat, sau khi an nhiing thuc

an thuc vat, thi glucid trong nhiing thiic an do se bi phan hoa d trong co the, phong ra so' nang luong m at troi tiem tang trong do, de duy tri su song Cho nen, chung ta co the noi thuc vat tren trai dat co the true tiep hap thu nang luong mat troi de sinh ra su song, con dong vat tl phai dua vao thuc vat, gian tiep hap thu nang luong mat trori de trudng thanh va sinh soi nay no Dieu do cho ta thay r in g , trong to chiic cua co the, mac dau thanh phan cua glucid chiem mot ty le it hon so vdi thanh phan cua chat protid song no cung v ln la chat rat quan trong doi vdi

su song con cua loai ngudi Chiic nang cua glucid trong co the la cung cap nang luong hoa hoc va phan ldn cac phan ling song hanh vdi tong hop adenosintriphosphat (ATP).Cac ket qua nghien cuu phan tich su hinh thanh cua cac glucid chii yeu trong co the laglucosevdi su co mat cua oxy chuyen hoa hinh thanh carbon dioxit va nude, giai phong nang luong Tat ca cac loai glucid deu co 3 nguyen

to C, H va O tao nen; loai dudng don do 3 nguyen to nay tao nen nhu glucose, fructose va glactose Dudng mia la

do glucose va fructose tao nen; m altose la do hai phan tii glucose tao nen lactose la do gluocse va galactose tao nen va tinh hot (glucid) la nguon cung cap 55-68% tong s6' nang lugrng cho ca the

Tinh hot la loai glucid chinh d trong thuc an cua loai ngudi Trong gao te, gao nep, lua mach va lua mi co tdi 70-80% tinh hot Tinh hot la loai glucid ma phan tu cua

no rat ldn, no do may tram phan tu glucid tao nen, cho nen chung ta goi loai dudng nay la dudng da phan tu Ngoai ra xenlulose cua thuc vat cung la mot loai dudng

da phan tu do glucose tao nen nhung co the con ngudi ta kho tieu hoa noi xenlulose do Trai lai, loai dong vat an co (nhu bo, ngua v.v ) thi lai tieu hoa duoc de dang

Tinh bot cua thuc vat khac vdi cua dong vat ve tinh chat cung nhu ve cau tao, nen no la m ot chat di the ddi vdi co the con nguOi Do do tinh bot cua thuc vat (nhu tinh bot cua gao, mi, rau dau, va hoa qua v.v ) sau khi duoc con ngudi an vao, qua qua trinh tieu hoa dac biet

no se bi phan huy de trd thanh chat cau true co ban nghia

la glucose roi mdi lai hop thanh tinh bot cua dong vat, tuc la glycogen roi duoc du tru d trong gan va trong to chuc co the

Dudi day qua trinh dien bien ve su tieu hoa tinh bot cua thuc an nhu the nao Khi chung ta nhai thuc an d trong mieng, do tac dung cua mot loai men trong nude bot, tinh bot cua thuc an bi phan hoa, vi thuc an chi nam

d trong mieng chung ta mot thdi gian rat ngan, nen khong phan hoa duoc hoan toan Khi thuc an vao tdi da day qua ruot non, thi men cua dich tuy va dich ta trang se phan hoa nhung tinh bot chua hoan toan tieu hoa do thanh

glucose Den day mao mach thanh ruot co the hap thu nhting phan tti do vao mau Song song ton tai vori tinh hot trong thtic an la xenlulose, co the chung ta kho tieu hoa noi chat nay Tuy nhien, no cung co tac dung tot la lam t&ng su bai tiet dich tieu hoa, tang cuong su nhu dong cua ruot non lam tang toe do tieu hoa thtic an va cuoi cung bi bai tiet theo phan ra ngoai co the Cho nen, xenlulose cua rau va hoa qua cung co loi doi voi co the chung ta.

Sau khi tinh bot hoan toan bi phan hoa thanh glucose

or ruot non, se duoc hap thu qua niem mac cua mao mach cua, roi vao gan Tori day mot p h in se hop thanh glycogen

va duoc du trti trong gan, phan con lai se theo dong mau

ra khoi gan va di vao mach mau cua dai tuan hoan, roi lai di theo dong mau toi khap cac bo phan trong co the de cung cap cho nhu cau cua cac to chtic khac trong co the.Nhting glucose sau khi duoc hap thu vao cac to chtic cua co the, se bi oxy hoa de cung cap nang luong cho nhu cau cua cuoc song lao dong va qua trinh van dong, the thao, Do do, luong glucose or trong m au chung ta luon luon duoc duy tri or m ot mtic do nhat dinh Trong trang thai binh thuomg thi trong 100ml m au co tti 80-120

m iligam glucose Su duy tri do thong qua 2 m a t : m ot mat

do cac to chtic hap thu glucose lam cho luong glucose trong mau bi ha thap, dong thori mat khac, nhting glycogen duoc

du trti trong gan lai bi phan hoa thanh glucose de bu d ip

cho so mat di 6 trong mau So glycogen du tru trong gan toi da cung chi vao khoang 150 gam, trong trudmg hqrp doi hoac sue van dong nang, van dong vien trong luyen tap thi dau the thao cuong do cao, kho duong du trii do se bi dung het rat nhanh Do do su cung cap glucid cua thuc an lai cang to ra quan trong, cai do cho ta thay ro nguyen nhan tai sao nhiing nguoi lao dong chan tay va nhiing van dong vien the thao lai an khoe moi co cor sor cung c ap

su thieu hut nang luong cho ho

Van de de cap lien quan trong qua trinh chuyen hoa protid la thanh phan acid amin o trong gan co the tach nhom amin ra de bien phan con lai thanh glucid va lipid Neu khi thiic an khong cung cap du glucid hoac khi bi doi cac to chuc trong co the van tiep tuc hap thu glucose a

trong mau, neu luc nay so glycogen du trii trong gan da

bj dung het, co the phai dung lan sang protid, do do, lam tang su chuyen hoa protid trong co the

Viec phan hoa acid amin de bu dap duOng huyet (so duong trong mau goi la duong huyet) ma qua trinh van dong lam tieu hao nhiing vat chat co ban tao nen cac to chuc cua co the, do do trong luong cua co the bi giam siit, lam anh hudng tOi siic khoe cua toan than van dong vien

va nguoi lao dong

Nhu vay cho ta biet, gan la mot co quan quan trong trong van de chuyen hoa glucid Qua nhieu thi nghiem da chiing minh rang, khi luorng glucose o trong m au chay

vao gan len tori tren 120 miligam trong 100ml mau, thi se bien thanh glycogen du tru trong gan; khi luorng duong huyet ri trong dai tuan hoan bi giam tri 100 miligam glu­cose xuo'ng toi 60 miligam trong 100ml mau, thi glycogen

dr trong gan lap trie phan hoa thanh glucose va theo dong mau chay vao dai tuan hoan de bu d ip vao luong during huyet bi giam do Than kinh dong vai tro dieu khien luong duomg huyet dr trong mau, khi luong during huyet ri trong mau ha thap thi than kinh se tang curing hung phan de lam tang su bai tiet m ot loai kich thich to' (thuong than to'), loai kich thich to nay se do vao mau, theo dong mau chay vao gan, lam tang su phan hoa glycogen ri trong gan thanh glucose Do do luong during huyet tang len Trong trang thai binh thuring, he thong than kinh duy tri su bai tiet cua tuyen thuong than ri mot mric do nhat dinh, nhung khi trong nhom he thong than kinh hung phan (nhu khi trong ngurii kho chiu, cau kinh hoac van dong manh) thi lam tang su bai tiet kich thich to' tuyen thuong than, do

do luong during huyet se tang cao hon so vrii binh thuring Luc nay so' luong during huyet tang len no co the kich thich to chric dao langerhans cua tuy tang, lam cho no tiet ra nhieu insulin (m ot loai kich thich to' khac), khien glucose co the phan hoa de dang, de cung cap nang luong cho co the hoat dong, dong thrii co the lam tang su hop thanh glycogen cua luong during huyet thria, de du trri ri trong gan va trong cor, do do ma luong during huyet ha

xuong He thong than kinh dong vai tro dieu khien toan

bo qua trinh chuyen hoa glucid phurc tap noi tren Ngoai

ra sinh to BI cung tham gia true tiep vao qua trinh chuyen hoa glucid phiic tap nay Vi vay nen khi luyen tap the thao nhieu, lao dong chan tay nang va manh thi khong nhiing can phai co day du glucid ma con phai chu y den viec cung cap sinh to cho co the mot each thich dang TruOng hop khi co the chuyen hoa co nhiing phan ling true trac d mot bo phan nao do lam cho qua trinh thu nap glucid kem khong du miic binh thuOng thi de lam cho ca

the trong qua trinh van dong rat met moi, bun run tay chan, thuc hien cac dong tac ky thuat bai tap yeu duoi khong hieu qua

CHUYEN HOA LIPID

Lipid trong co the gom co 4 thanh phan nhu tnglycend (mo trung tinh), cac phospholipid, cholesterol, mot so chat khac va nhiing chat tuong tu lipid, deu la nhiing thanh phan khong the khong co trong to chuc cua co the

Cac loai lipid co ban cua cac to chiic trong co the va tu ben ngoai hap thu vao cac co quan nay rat it thay doi, con mot phan la loai lipid du trii, no thuong tang hoac giam luon Trong co the cua ngudi beo co nhieu lipid du

trti d trong cac to chufc md Loai lipid co ban la mot thanh phan nhat dinh cau tao nen cac to chiic, khi ta doi so luong cua loai lipid nay cung van giii nguyen d mot miic do nhat dinh, khong bi giam Trai lai, loai lipid du trii thi co the bi mat het, vi phai bu d ip vao so nang luong bi tieu hao trong cudng do luyen tap the thao, trong cuoc song, trong lao dong Noi chung loai lipid du trii chiem vao khoang tii 15-20 % trong luong co the; nhung trong mot trudng hop nao do con so nay co the tang len tdi 25-30% trong luong co the, phan ldn la tap trung d to chiic dudi

da, trong cac m ang ruot va trong cac to chiic khac Gia tri cua no trong qua trinh chuyen hoa dot chay tao nen nang luong gap 2 lan glucid

Trong chat lipid co acid beo cao cap khong bao hoa, can thiet cho viec duy tri co nang binh thuong cua co the Nhiing acid beo nay lay d thuc an dau md, chti co the chung ta khong tao ra duoc Mot so' sinh to phai hoa tan trong md (nhu sinh to A, D, E, K) thi co the mdi hap thu duoc Do do lipid va nhting chat tuong tu lipid cung rat quan trong doi vdi su sinh trudng va phat trien cua co the Lipid duoc cau tao tti glyceron va acid beo Cac loai acid beo khong bao hoa hoac rat kho bao hoa nhu acid linoleic va acid linolinoic la nhting acid tat yeu can thiet

de on dinh va bao tri mot so co quan chtic nang co the ma

co the con ngudi khong the tu san xuat ra cac loai acid do Hang ngay co the luon luon duoc tiep te b in g thtic an

dau thuc vat nhu dau lac, dau dua, dau ngo, dau hurimg duong trong dau hudng duomg, ngo co den 50 den 55% acid linoleic va 20-30% d cac loai khac.

Lipid co hau het trong cac loai dau, md, bo khong hoa tan duoc trong nude, nhung sau khi lan vOi nude, no trd thanh nhung hat rat nho, trong nhu stia, nhu vay lam tang duoc dien tich tiep xiic vdi chat men lipase va co the tieu hoa mot cach nhanh chong trong ruot non Chat lipid

ma chung ta an hang ngay la cac loai dau lac, vting, xa lach, dau, md Ion va md bo v.v

Khi ta an lipid n&m d trong mieng chung ta, khong co

gi thay doi, vi trong nude bot khong co chat men phan hoa lipid Tdi da day mdi co mot phan thay ddi nho V ao den ruot non thi gap chat mat, vi trong chat m at co muoi cua acid mat, no co the bam vao nhiing hat lipid va tao nen mot lop mang mong d ngoai mat lam cho lipid trd thanh nhuyen tuong va gui trang thai nhuyen tuong ay duoc ben lau Dong thdi mat co the lam tang cudng su hoat dong cua men lipase trong dich tuy va dich trang lam cho no tiep xuc vdi nhiing hat lipid do dien tich tiep xuc tang len mot cach ro ret, nen lipid co the phan hoa thanh glycerin va acid beo mot cach de dang

Glycerin hoa tan duoc trong nude, tat nhien la cung nhu nhiing chat co the hoa tan trong nude khac, di qua tham duoc niem mac nhu mao ruot m ot cach de dang Acid beo khong tan duoc trong nude, nhung co the hoa

tan trong mat, no ket hop voi acid m at de trd thanh mot hop chat, do tac dung de hap thu nuOc cua acid m at, nen hop chat nay co the hoa tan trong nude, do do ma co the di qua niem m ac nhu mao ruot non va duoc co the hap thu.

Hop chat cua acid beo voi acid mat sau khi vao toi niem mac nhu mao ruot non, thi no lai phan hoa d ngay trong te bao thuong bi cua niem mac Sau khi phan hoa acid m at ra khoi te bao theo tuan hoan m au trd ve gan, con acid beo se lai ket hop voi glycerin de tao nen lipid dac biet cua loai ngudi, no khac vdi thanh phan lipid cua thuc an Nhiing lipid duoc hop thanh d trong te bao thuong

bi cua niem m ac ruot non, se di dan vao bach m ach, con mot phan nho cung di vao huyet quan Tuy nhien nhiing lipid vao bach mach cuo’i cung cung di vao huyet quan, do

do, sau khi an chat beo vao co the va qua qua trinh chuyen hoa thi mau cua chung ta se trd thanh dang gan nhu nhuyen tuong Nhiing lipid d trang thai nhuyen tuong hoac nhiing chat tuong tu lipid se di theo dong mau tdi

k h ip cac bo phan cua co the, va phan Ion la tap trung d nhiing to chiic dudi da, va mang ruot trd thanh loai lipid

du trii Chung ta co the coi nhiing to chiic nay nhu cai kho

du trii lipid Mot so van de can phai noi ro la kha nang hop thanh lipid trong te bao thuong bi cua niem mac ruot non chi gidi han d mot miic nao do thoi Qua cac thi nghiem da cho thay khi ta cho nhiing con vat nhu cho meo, chuot

doi an nhieu chat beo, thi co mot phan lipid nao do or trong kho du tru lipid chuyen giong nhu nhung lipid ciia thiic

an duoc an vao, tuy nhien nhiing lipid cau tao nen cac to chiic cua co the phai co mot dac tinh dac biet, ma thanh phan ciia no khong de thay doi

Tuy theo nhu cau ciia cuoc song (nhu lao dong nang sinh hoat the thao, ) ma so lipid du trii chuyen dan tii kho du trii vao mau toi gan, s in sang bi oxy hoa, de cung cap nang luong cho nhu cau cua cac co nang sinh ly ciia

co the Qua trinh nay la do he thong than kinh dieu hoa Thuc nghiem tren nhieu cong trinh da chiing minh r in g neu ta c i t bo doan tuy song tii dot song thu 7 trd len or mot con cho binh thuOng beo tot, thi du la doi, mau cua

_ *

cor cho do cung khong trd nen dang nhuyen tuong O day muon noi len, khi he thong than kinh dieu hoa lipid bi mat chiic nang, thi lipid khong chuyen duoc tii noi du trii vao mau

De neu lai y nghia quan trong cua mat trong qua tnnh chuyen hoa lipid, mat lam xuc tien ba qua trinh d trong ruot non :

1 Nhuyen tuong hoa lipid lam cho lipid trd thanh nhiing hat nho li ti de tang cudng dien tiep xuc ciia no vdi chat men

2 Tang cuOng hoat dong cua men lipase lam tang toe

do phan hoa cua lipid

3 Ket hop vdi acid beo thanh mot hop chat co the tan trong nuOc de cho co the hap thu Neu vi mot khiem khuyet nao do, ma mat khong chay duoc tu trung tam vao ruot non, thi nhung thuc an beo duoc an vao se khong tieu hoa duoc d trong ruot non, tat nhien se khong duoc co the hap thu lam cho ngudi yeu oai, kho chiu, bung de day hoi, dau ram ran , ma no se theo phan bai tiet ra ngoai Trong truOng hop nay, neu ta cho them chat m at vao thuc an, thi lam giam duoc chat beo d trong phan Diem nay chung minh rin g , mat co tac dung lam tieu hoa lipid va lam cho

co the hap thu duoc chat beo

QUA t r i n h l i e n q u a n g i u a n h u n g

CHUYEN HOA CAC GLUCID, PROTID

VA LIPID

Chung ta da hieu duoc su chuyen hoa cua glucid, protid

va lipid d trong co the la m ot qua trinh phuc tap, dong bo thong nhat nhip nhang va tinh xao So di thuc hien duoc cac co che tinh xao dong bo noi tren chii yeu la nhd co cac kich thich to cung nhu he thong than kinh Qua trinh chuyen hoa nhiing chat nay co lien quan m at thiet vdi nhau va \ic che l l n nhau Trong ca qua trinh chuyen hoa, hau het moi phan ling deu nhd co nhiing chat men dac

biet, nhiing chat protid khac nhau ket horp vdi loai sinh to nay hoac loai sinh to kia, tao nen dac tinh rieng cua cac chat men.

Nhu cau nang luong cho doi song co the chii yeu la do chuyen hoa glucid cung cap, dong thOi su chuyen hoa cua protid va lipid cung duoc tien hanh song song Tuy nhien miic do tien hanh cua no thay doi tuy theo miic do chuyen hoa ciia glucid Khi chuyen hoa protid cung nhu lipid tang manh len de dap ling day du cho nhu cau tang nang luong ciia co the khi van dong; trai lai neu su chuyen hoa glucid cung cap day du nang luong thi su chuyen hoa cua protid

va lipid se giam di So di nhu vay la vi giiia su chuyen hoa ciia chung co lien quan voi su chuyen hoa qua lai hop

ly vdi nhau Amino acid cua protid sau khi qua gan se phan hoa de tach rdi nhom amin ra, phan con lai co the ket hop thanh glucid hoac lipid San pham trong su chuyen hoa glucid cung co the ket hop thanh lipid, v.v So di lam duoc nhu vay la vi nhung qua trinh chuyen hoa glucid protid va lipid deu phai trai qua giai doan san pham chuyen hoa trung gian (nhu nhiing chat acid pyruvic, acid axetic va nhiing chat khac)

Trong cac loai thiic an hang ngay ciia loai ngucn chat protid chiem khoang 14%, glucid chiem 71%, lipid chiem 10%, con 5% la nhiing chat muoi va sinh to, v.v So nang luong do co the tieu hao di, thuong tinh b&ng kilo calo

Thi du nguoi lai may cay moi ngay can 3.000 kilo calo, nguoi nong dan cay ruong moi ngay can 5.000 kilo calo, ngucri van dong the thao binh quan 3.000 - 4.000 kilo calo, the thao van dong cudng do cao 5.000 - 7.000 kilo calo, tham chi toi 8.000 - 10.000 kilo calo Nhu vay, ta thay

r in g lao dong cang nang nhoc, cang tieu hao m at nhieu nang luong Do glucid la chat chinh trong van de cung cap nang luong cho cuoc song hang ngay cua m oi nguo*, cho nen trong thuc an cua ngudi lao dong nang nhoc, van dong vien the thao can phai co nhieu glucid hon, vi du nhu cong nhan khuan vac, tho mo, tho lan, van dong vien cau long, bong da gitia chiing nghi giai lao bao gid cung uong tiep sure b&ng nude chanh, cam, nude che co pha dudng chu chua bao gid uong nude thit hoac an md

Nhung neu trong thuc an thieu glucid ma thua lipid thi so glycogen d trong gan se giam xuong rat nhieu Trong trudng hop nay, so nang luong can thiet cho cuoc song cua chung ta tat nhien la nhd vao su chuyen hoa cua lipid lam cho mot so luong ldn lipid du trii chuyen tii “kho” vao gan, ket qua la so' acid beo phuc tap thua ra do se bi oxy hoa thanh loai acid beo don gian, dac biet la acid butyric

va acid axetic, roi theo dong mau chuyen tdi cac to chiic cua co the M ot so' trudng hop co the xay ra do so' acid don gian do vao m au qua nhieu trong mot luc, lam cho cac co cung nhu cac to chiic khac khong oxy hoa noi tat ca nhiing

acid beo don gian do, nen so con lai se di qua than theo nuoc tieu bai tiet ra ngoai co the, hien tuong nay trong sinh ly hoc goi la dai ra chat cetonic Khi tang them luong glucid trong thuc an, ma trong gan con du trti mot so luong glycogen nhat dinh thi su chuyen hoa lipid co the trd lai binh thuong khi chuyen hoa trd nen binh thuong, se khong sinh ra qua nhieu loai acid beo don gian, cac to chtic se khong phai ganh mot viec qua nang, do do ma trong nude tieu se khong con chat cetonic.

Khi lipid bi oxy hoa trong co the, no se sinh ra mot nang luong gap doi ciia glucid ( l g lipid cho 9 calo) Do do nhting ngudi song d nhting noi lanh vung B i c Cue hay a

mien Tay Bac va mien Bac Viet Nam nhung mua dong gia ret 5-10°C, thuc an hang ngay phai co nhieu thit va

mo hon Song lau d trong dieu kien va hoan canh do, ca

the se thich nghi va tang muc do su dung nhieu acid beo don gian trong khung canh moi truOng lanh, du trong thtic

an co it glucid va co nhieu lipid thi trong nude tieu cung

se khong xuat hien chat cetonic

CHUYEN HOA NUOC TRONG CO THE

Trong ddi song cua con ngudi khong the thieu nude duoc Ngudi ta co the chiu doi ma mat het lipid va glycogen hay 50% protid nhung neu phai nhin nude thi rat kho chiu, neu co the mat tii 15 den 25% nuOc thi co the bi suy kiet, hon me va chet

Nude la mot thanh phan cung cac yeu to cau tao nen cac to chiic cua co the (hop vdi cac chat khac tao thanh chat keo), hem niia tat ca moi tac dung chuyen hoa deu tien hanh d trong dung moi nude Su hoa hop va phan hoa cua vat chat cung nhu su chuyen hoa tuong ho cua chung deu can phai co su tham gia cua nude Nhung chat

ba sinh ra trong qua trinh chuyen hoa cung phai co nude mdi thai du'pc ra ngoai co' the, vi du nhu' phan, nude tieu,

mo hoi, dupe thai ra ngoai hang ngay Ra md hoi con co tac dung d nhu'ng noi nhiet do khong binh thudng (sot nong hoac mua he) de cho co' the co the dieu hoa than nhiet nen mua dong it mo hoi, mua he lai ra nhieu

Nude chiem gan 2/3 trong luong cua co' the, nghia la trong trong lupng ciia moi con ngudi co tu 65-70% la nude

So nude nay, 45-50% n im trong te bao, khoang 15-20% nSm trong mau va trong cac dich to chiic ciia gian bao Nude d trong va ngoai te bao co su trao doi vdi nhau, do

do su trao ddi chat trong qua trinh chuyen hoa phai nhd

co nude lam moi gidi Thi du nhu nhiing chat dinh dudng

phai thong qua nude d trong mau va trong dich bach huyetroi di vao trong te bao cua cac to chuc; cac chat ba sinh ra trong qua trinh trao doi chat d trong cac to chuc te bao cung phai nhd vao nude de di tdi cac co quan bai tiet.Hang ngay, thuc an va nude uong la nguon cung cap nude cho nhu cau ciia co the Luong nude can thiet cho ca the trong m6i ngay thay doi tuy theo mure do tap luyen thi dau the thao, cudng do lao dong cung nhu khi hau nong lanh Thong thuong moi ngay, co the con ngudi binh quan can khoang 2,6 - 3 lit nude, dong thdi thai ra theo dudng nude tieu khoang 1-1,2 lit, bay hoi theo dudng ho hap vao khoang 0,4-0,6 lit, theo phan thai ra ngoai khoang0,2 - 0,3 lit, thai ra ngoai da (mo hoi) khoang 0,5 - 0,7 lit Tong cong moi ngay, cothe binh quan thai ra ngoai khoang 2.1 - 2,8 lit nude nhu da noi tren Luong nude uong vao luong nude thai ra gan thang bang vdi nhau, diem nay rat quan trong Khi uong it nude, thi luong nuoc thai ra ngoai co the cung it, dac biet la nuOc tieu bi anh hudng ldn nhat, co the lam trd ngai den van de bai tiet nhung chat ba sinh ra trong giai doan cuoi cung cua chuyen hoa

do do co the sinh ra nhung su thay doi ve thanh phan a trong mau cung nhu trong dich to chiic, lam anh hudng tdi co nang sinh ly Khi co the mac phai truOng hop nay thi de sinh ra cac benh tat, nhat la trong lao dong tri oc, lao dong chan tay, trong luyen tap thi dau the thao va trong sinh hoat hay bi met nhanh va bat thuOng Diem

nay cho ta thay ro viec duy tri su thang bang ciia nude doi vdi co the la toi can thiet va luon luon duy tri, trong

su song khong the thieu

Khi ca the thieu nude, tu nhien ta se cam thay khat, cam giac nay la ket qua cua su hung phan co tinh chat phan xa ciia vo nao do cac to’ chiic ciia co the thieu nude gay nen Do do ta thay r in g cam giac khat la co che dieu hoa b i t buoc cho viec thieu nude ciia co the

Nude uong vao tdi da day la b i t dau duoc co the hap thu, nhung chii yeu la duoc hap thu d ruot non, b in g cach tham qua nhu mao ciia ruot non, roi vao cac vi huyet quan

va cac mach bach huyet, sau do theo dong m au vao gan, roi lai di vao dai tuan hoan tori k h ip cac to chiic ciia co the de du trii d trong dich t6’ chiic Sau khi ta uong nude,

co khoang 80% nude tam thdi liru lai d dudi da, cho nen

da la mot kho chiia nude chii yeu ciia co the Muoi (NaCl)

la thanh phan tuy la it nhung bao gid cung phai co theo nude uong, thiic an, no co the lam cho nude d l tap trung d trong to chiic, neu ta uong thu nude m uoi khoang 1,65% thi no luu lai d trong co the chung ta tuong doi lau hon

An dudng co the lam cho ta khat nude, thi nghiem da chiing

m inh r in g hap thu lg a m dudng co the tich luy duoc

3 gam nude N hu vay su chuyen hoa nude co lien quan

m at thiet den su chuyen hoa ciia cac chat khac

Nude ton tai or trong co the chung ta khong phai la dudi trang thai nude thuan tuy, ma la qua qua trinh di

qua da day, nhu mao ruot non nude trd thanh dudi dang dung dich Trong do co lln nhung chat glucid, protid, lipid

va cac loai muoi khac Mac du nude khong cung cap dugc nang luong cho co the, nhung no la mot dung dich trung tinh cua vat chat, no giii mot ty le nhat dinh vdi cac chat hoa tan Diem nay co mot y nghia rat ldn doi vdi co n&ng cua cac to chuc co the

CHUYEN HOA MUOI TRONG CO THE

Muoi cung la mot thanh phan tuy nhd nhung khongthe thieu duoc trong doi song cua cac to chiic co the Dong thoi no co mot y nghia quan trong doi vdi co nang cua doi song binh thuong Muoi o trong co the chung ta la do nhiing nguyen to sau day tao nen : Na, K, Ca, Mg, Cl, P, S, v.v Ngoai ra con co mot it Fe, Cu, I v.v nhiing nguyen to nay cung rat can thiet Chung ton tai trong co the chung ta dudi hinh thiic hop chat vo co va hop chat hiiu co Mot phan muoi hoa tan trong nude cua co the va ton tai dudi trang thai dung dich, con phan ket hop vdi nhiing thanh phan khac cau tao nen to chiic co the, mot phan nhd con lai ton tai dudi dang trang thai ion

Trong thuc an cua chung ta co nhiing nguyen to noi tren, nhat la d trong rau xanh Muoi an, mQt chat de tan