Thực trạng nhiễm giun ở học sinh, kiến thức, thái độ, thực hành của học sinh lớp 3 và phụ huynh trong phòng chống nhiễm giun đường ruột tại huyện chương mỹ tỉnh hà tây năm 2004

Kết quả nghiên cứu như sau: -Tỷ lệ nhiễm giun ở học sinh là 82,9%, mức độ nhiễm nhẹ các loài giun, nhiễm đa loài cao hơn nhiễm đơn loài.. 'Trình độ học vấn của phụ huynh được phỏng vấn N

'TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

MAI THI HIEN

THỰC TRẠNG NHIỄM GIUN Ứ HỌC SINH ; KIEN THUG,

THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH GỦA HỌG SINH LỚP 3 VÀ PHỤ HUYNH

TRONG PHONG CHONG NHIEM GIUN BUGNG RUỘT

TAL HUYEN CHUUNG MY TINH HA TAY NAM 2004

LUAN VAN THAC SY Y TE CONG CONG

Ma sé: 607276

pins

Lời cảm OR

Để lioàn thành luận văn này tôi xiu chân thành cảm Gn Ban giám liệu,

phong đào tạo, phòng điều phối thực địa, các phòng ban chức năng, các

thầy cô giáo trường Đại học Y tế Công Cộng, các thẩy oô giáo trường Dại

lọc Y khoa Hà Nội, Viện ®ết tét- ký sinh trùng- côn trùng Trung ương,

Trung tam Y tế quận Hoàn Kiếm, Phòng khám da khoa số 5 đã giúp đỡ tôi

về tính thẩn và vật chất trong hai năm tôi học tập và làm luận văn

Téi v6 cing biét Gn PCS, TS Pham Văn Thân, người thầy kính yêu đã tận tỉnh hướng đẫn chỉ bảo và động viên tôi trong suốt quá trình làm luận

vat nay

Xin cảm on Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ, các trạm y tế xã, Ban

giám hiệu các trường tiểu học, các thẩy cô giáo, các gia dinh, các em học

sinh lÓp 3 của huyện Chương Mỹ tỉnh Hà Tây đã ủng lộ và tham gia nhiệt tinh để tôi hoàn thành luận văn

Xin cảm ơn tập thể lớp cao học Y tế Công Cộng khoá 6, các bạn đồng nghiệp, gia đỉnh và người thân đã động viên giúp đỡ tôi về mọi mặt

để hoàn thành khoá học tập này

Hà Nội, tháng 8 năm 204

Tác giả Mai Thị Hiển

móc/mỏ là tình trạng rất phổ biến ở hầu hết các nước đang phát triển Tỷ lệ nhiễm giun tuỳ theo từng vùng, từng khu vực dao động từ 25-95% và phụ thuộc vào nhiều yếu tổ như địa lý, khí hậu, trình độ dân trí, tập quán vệ sinh, điều kiện kinh tế,

Từ tháng 3 đến tháng 8 năm 2004 phối hợp cùng Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ chúng tôi triển khai nghiên cứu: “Thực trạng nhiễm giun ở học sinh lớp 3; kiến thức thái độ thực hành của học sinh và phụ huynh học sinh trong phòng nhiễm giun đường ruột”

Nghiên cứu được tiến hành theo phương pháp mô tả cắt ngang có phân tích, xét nghiệm phân cho 375 học sinh khối lớp 3 theo phương pháp Kato-Katz, phỏng vấn trực tiếp các em được xét nghiệm và phụ huynh của các em theo bộ câu hồi được thiết kế phù hợp Kết quả nghiên cứu như sau:

-Tỷ lệ nhiễm giun ở học sinh là 82,9%, mức độ nhiễm nhẹ các loài giun, nhiễm đa loài cao hơn nhiễm đơn loài

- Kiến thức, thực hành của phụ huynh trong phòng nhiễm giun còn rất hạn chế, tỷ lệ phụ huynh có kiến thức thực hành được đánh giá là dạt chỉ chiếm 15% các đối tượng nghiên cứu

~ Các yếu tố liên quan đến thực trạng nhiễm giun ở học sinh bao gồm: Kiến thức, thực hành, trình độ học vấn, nghề nghiệp của phụ huynh, sử dụng phân chưa được xử lý đúng quy trình vệ sinh, sử dụng nhà vệ sinh chưa hợp vệ sinh của gia đình các em học sinh Trong nghiên cứu cho thấy những em gia đình mới tẩy giun thì có tỷ lệ nhiễm thấp hơn, mức độ nhiễm nhẹ hơn so với các

em chưa được tẩy giun

Dựa vào kết quả của nghiên cứu chúng tôi đưa ra một số kiến nghị nhằm góp phần làm giảm tỷ lệ nhiễm giun và hạn chế tác hại của bệnh tại địa bàn nghiên cứu đồng thời có thể áp dụng cho các địa bàn có đặc điểm tương đồng Tuy nhiên do thời gian và kinh phí có hạn nén luận văn còn một số hạn chế của một nghiên cứu mộ tả cắt ngang, một số sai số nhớ lại của đối tượng nghiên cứu, chưa xác định được tỷ lệ tái nhiễm ở học sinh

CÁC CHU VIET TAT

Cong nhân viên chức

Cần bộ y tế

Điều tra viên

Điều phối thực địa

Đối tượng nghiên cứu

'Vệ sinh môi trường,

Tổ chức y té thé gidi (World Health Organization)

Xét nghiem

'Trình độ học vấn của phụ huynh được phỏng vấn

Nguồn nước của các hộ gia đình

Hố xí hộ gia đình

Hỗ xí hợp vệ sinh của hộ gia đình

Tình hình sử dụng phân tươi của các hộ gia đình 'Tình hình tẩy giun của phụ huynh

'Tỷ lệ nhiễm giun của học sinh 'Tỷ lệ nhiễm giun của học sinh theo giới 'Tỷ lệ nhiễm một loài và nhiễm phối hợp nhiêu loài Cường độ nhiễm các loại giun

Cường độ nhiễm các loại giun

Biết về những loại giun đường ruột

Hiểu biết về nguyên nhân có thể nhiễm giun

Hiểu biết về tác hại của bệnh giun đường ruột với con người Hiểu biết về thời gian ủ phân người

“Tổng hợp kiến thức của ĐTNC trong phòng nhiễm giun

'Thái độ về sự nguy hại của bệnh giun đường ruột

“Thái độ về phòng bệnh giun đường ruột

“Thái độ của ĐTNC về sự cần thiết phải tẩy giun

Đánh 9

“Thói quen cất ngắn móng tay của ĐTNC

Thói quen rửa tay của ĐTNC

'Thói quen ăn rau sống, uống nước lã của ĐTNC

Thói quen đi chân đất của học sinh

“Thói quen dùng phương tiện bảo hộ của phụ huynh Quan sát vệ sinh cá nhân của các ĐTNC

®Đánh giá thực hành của ĐTNC

Mối liên quan giữa TĐHV của PH và thực trạng nhiễm giun

lên quan giữa nghề của PH và thực trạng nhiễm giun lên quan tấp quán sử dụng phân và thực trạng nhiễm giun

lên quan giữa sử dụng HXHVS và thực trạng nhiễm giun iên quan giữa kiến thức của PH và thực trạng nhiễm giun lên quan giữa thực hành của PH và thực trạng nhiễm giun Mối liên quan giữa tẩy giun của PH và thực trạng nhiễm giun

Chu kỳ phát triển của giun đũa

Chu ky phat triển của giun tóc

Chu kỳ phát triển của giun móc/mỏ Nghề nghiệp của phụ huynh được phỏng vấn Giới của phụ huynh và học sinh

'Tình hình tẩy giun của phụ huynh 'Tỷ lệ nhiễm giun ở học sinh Hiểu biết về nguyên nhân có thể bị nhiễm giun Hiểu biết về tác hại của bệnh giun với con người

'Đánh giá thực hành phòng nhiễm giun của ĐTNC

Mục tiêu nghiên cứu

Chương 1 ˆ Tổng quan tài liệu

Chương 2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

2.1 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.2 Đối tượng nghiên cứu

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.4 Xử lý và phân tích số liệu

2.5 Một số đánh giá chỉ tiêu nghiên cứu và định nghĩa, 2.6 Những hạn chế và khó khăn trong nghiên cứu

2.7 Biện pháp khắc phục và khống chế sai số

2.8 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu

Chương 3 Kết quả nghiên cứu

3.1 Một số thông tin chung về đối tượng nghiên cứu

3.2 Thực trạng nhiễm giun của học sinh lớp 3

3.3 Kiến thức của ĐTNC về bệnh giun đường ruột

3.4 Thái độ của ĐTNC về bệnh giun đường ruột

3.5 Thực hành của ĐTNC về bệnh giun đường ruột

3.6 Một số yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm giun ở

ĐẶT VẤN ĐỀ

Bệnh giun sán là một bệnh ký sinh trùng (KST) gây hại đến sức khoẻ con người, thường gặp nhất là các bệnh giun đường ruột (giun đữa, giun tóc, giun móc/mỏ ) Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trén thế giới có khoảng, 1,4 tỷ người nhiễm giun và số chết do giun hàng năm cao (số chết do giun dia, giun tóc, giun móc hàng năm khoảng 60.000, 10.000, 65.000 người) [18], [ 48]

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nóng ẩm có điều kiện rất thuận lợi cho mầm

bệnh giun sán phát triển quanh năm Các bệnh giun đường ruột có liên quan chặt chẽ với tập quán sinh hoạt của nhân dân và vệ sinh môi trường Hơn nữa kinh tế nước ta chủ yếu dựa vào nên nông nghiệp với tập quán dùng phân người để bón ruộng lúa và hoa mâu Đặc biệt tập quán và ý thức vệ sinh còn chưa cao, môi trường sống bị ô nhiễm nặng bởi các mầm bệnh ký sinh trùng Chính những lý do này đã làm cho tình trạng bệnh giun sản ở nước ta là một bệnh phổ biến mang tinh xã hội [6], [12]

Qua số liệu điều tra năm 2003 của Viện sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung, ương, tỷ lệ nhiễm giun đũa ở đa số các vùng phía Bắc từ 80-95%, nhiễm giun tóc từ 58-89%, giun móc từ 30-60% Ở phía Nam tỷ lệ nhiễm giun đũa và giun tóc có thấp hơn song nhiễm giun móc gần như tương tự [30] Bệnh đã gây những tác hại nghiêm trọng, ảnh hưởng không ít tới sức khỏe tuổi thọ và sự phát triển của cơ thể con người Trẻ em là đối tượng bị nhiễm giun đường ruột với tỷ lệ và cường độ nhiễm cao, bị tái

có thói quen ăn rau sống, uống nước lã Các yếu tố trên là điều kiện thuận lợi để bệnh giun san tổn tại và phát triển, gay ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ nhân dân Đã từ lâu chưa có các hoạt động đánh giá thực trạng nhiễm giun nói chung cũng như

Nguy cơ nhiễm giun đường ruột ở các nhóm tuổi là khác nhau song nhóm tuổi

từ 5-11 có tỷ lệ nhiễm giun cao hơn cả Câu hỏi đặt ra là tỷ lệ nhiễm giun đường ruột

ở học sinh tại địa phương này là bao nhiêu, hiểu biết của người dân trong phòng, nhiễm giun đường ruột như thế nào? có mối liên quan nào với thực trạng nhiễm giun ở học sinh Để trả lời các câu hỏi trên chúng tôi đặt vấn để tìm hiểu tình hình nhiễm giun đường ruột ở học sinh khối lớp 3 tại huyện Chương Mỹ và xác định một số yếu

tố liên quan đến tình trạng nhiễm giun đường ruột tại địa phương Hy vọng rằng kết

quả nghiên cứu sẽ góp phân trong công tác phòng chống bệnh giun tại huyện Chương

Mỹ và có thể áp dụng cho khu vực khác có các đặc điểm tương tự

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

3 Mô tả một số yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm giun ở học sinh lớp 3

'Từ kết quả thu được, đưa ra các khuyến nghị nhằm góp phần vào việc phòng

chống giun sán tại địa phương nói riêng, cộng đồng dân cư nói chung

Giun sán là những ký sinh trùng có lịch sử xuất hiện rất sớm ngay từ khi sơ khai hình thành trái đất và các sinh vật trên trái đất [64]

'Thế kỷ XVI trước công nguyên, những tài liệu của Ebers đã nói tới các loài giun sán ở người như sán dây, giun đũa, giun kim và giun chỉ Aristote cũng đã sơ

bộ phân loại giun sán làm ba loại: những loại thân đẹt, những loại thân hình ống và những loại có hình thể giun đũa [64], (65] Các nhà y học Hy lap Dioscoride, Cohimelle (thế kỷ thứ nhất) cũng đã mô tả

t nhiều về giun đũa Danh y Avicenne (980-1037) đã mô tả giun đữa, giun kim, giun móc/mỏ Francesco Redi (1626-1697)

đã xác dịnh giun sán cũng có giới tính như các sinh vật cao cấp khác [70]

Đến thế kỷ thứ 19, những hiểu biết vẻ giun sán càng ngày càng đầy đủ và hoàn chỉnh hơn Năm 1879, T.S Cobbold đã xuất bản tài liệu về giun sán ký sinh ở người

và động vật

Ở Việt Nam, cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã có những công trình điều tra

vẻ giun sán đầu tiên của Mathis, Leger khá cơ bản và toàn điện vẻ các loài giun

đường ruột ở miễn Bắc Việt Nam Bran (1911) cũng có những nghiên cứu về tình

hình nhiễm giun đường ruột ở miễn Nam Việt Nam [64]

Từ thời Hải Thượng Lãn Ông và Tuệ Tĩnh đã có các bài thuốc Đông Y điều trị bệnh giun sán

Năm 1936, Đặng Văn Ngữ đã có những công trình nghiên cứu điều tra cơ bản các loài giun sán ký sinh và xác định tình hình nhiễm giun sán nghiêm trọng ở người [28] Từ đó đến nay đã có hàng nghìn công trình nghiên cứu về các bệnh giun sán của các Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng, các tỉnh, các trường Đại học [2], [12], [13], [22] Các lĩnh vực nghiên cứu quan trọng về bệnh giun sán là:

~_ Dịch tế, lâm sàng, chẩn đoán, điều trị các bệnh giun sán ở Việt Nam Phản ánh mức độ nhiễm các loại giun đường ruột ở các vùng dịch tế, dân tộc, lứa tuổi, điều kiện lao động khác nhau [12], [15], [30]-

- Nghiên cứu mô hình phòng chống các bệnh giun đường ruột, áp dụng các

biện pháp điều trị kết hợp giáo dục truyền thông, vận động vệ sinh môi trường, vệ

sinh ăn uống, vệ sinh cá nhân cho kết quả khả quan Điều trị hàng loạt cho trẻ em bằng mebendazole 6 tháng một lần sau một năm tỷ lệ nhiễm các loại giun đều giảm

[19] [20], [31], [37], [39]

~_ Bước đầu đưa công tác phòng chống giun các bệnh giun sán lồng ghép trong các chương trình dự án liên quan khác như cung cấp nước sạch và vệ sinh môi trường ở Thái Bình [29], chương trình hành động quốc gia vẻ dinh dưỡng tại Hà Nam và một số tỉnh khác [39], [2], [11], [13], chương trình phòng chống thiếu máu thiếu sắt ở phụ nữ có thai, sự phối hợp tốt giữa các Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng với Viện Dinh dưỡng, Vụ giáo dục thể chất (Bộ giáo dục và Đào tạo) trong công tác phòng chống các bệnh giun đường ruột ở phụ nữ và trẻ em [18], [37]

Năm 1998 Bộ trưởng Bộ Y tế đã có quyết định số 288/1998/QĐ-BYT đưa công tác phòng chống giun sán thành một dự án cấp Bộ thì công tác này càng được quan tâm và có chuyển biến mới ở nhiều địa phương và đơn vị trong cả nước

1.2 Phân bố dịch tế học các bệnh giun đường ruột

Nhiễm ký sinh trùng đường ruột, đặc biệt là các loài giun đữa, giun tóc, giun mốc, giun mỏ là tình trạng phổ biến ở hầu hết các nước đang phát triển Tuỳ theo từng vùng, từng khu vực có tỷ lệ nhiễm khác nhau, đao động từ 25 - 95% và phụ thuộc nhiều yếu tố như địa lý, khí hậu, trình độ dân trí,

ký sinh trùng, chính vì vậy mà bệnh giun sán ở nước ta là một bệnh phổ biến và mang tính xã hội

thế giới Những vùng Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ La tỉnh là những vùng nóng ẩm, mật độ dân số cao, nền kinh tế chưa phát triển nên có tỷ lệ nhiễm giun đũa cao [50] Những vùng khí hậu ôn hoà và khí hậu lạnh, dân số thưa, nền kinh tế phát triển có tỷ

lệ nhiễm thấp hơn [76]

Ở Việt Nam, giun đũa là loài giun phổ biến nhất Tỷ lệ nhiễm giun đũa cao đứng hàng đầu trong các bệnh giun đường ruột Theo kết quả điều tra mới đây nhất (2003) trên 500 000 mẫu phân cho thấy tỷ lệ nhiễm giun như sau [30]:

'Nhìn chung tỷ lệ nhiễm phân bố không đẻu Tỷ lệ nhiễm ở phía Bắc cao hơn

ở phía Nam, vùng đồng bằng cao hơn vùng núi, nông thôn cao hơn thành thị và trẻ

em cao hơn người lớn

1

Phan bé dich té hoc benh giun t6c( Trichuris trichiura)

Giun tóc là loài giun phân bố rộng khắp trên thế giới, tuy nhiên mức độ bệnh

khác nhau tuỳ theo vùng Do sinh thái giống như giun đĩa nên sự phân bố của giun

tóc tương tự như giun đũa [77]

© Viet Nam những vùng có giun đũa đều có giun tóc Sự phân tỷ lệ nhiễm giun tóc khác nhau rất xa giữa phía Nam và phía Bắc Tỷ lệ nhiễm giun tóc ở phía Bắc rất cao chỉ đứng sau bệnh giun đũa, cụ thể tỷ lệ nhiễm ở các vùng như s

Ving ven biển: 12,7%

+ Miễn Nam: Tỷ lệ nhiễm thấp nhất so với cả nước, ở vùng đồng bằng tỷ lệ nhiễm là 0,5-1,5%

Nhiễm giun đữa và giun tóc có sự liên quan chặt chẽ với nhau, khi nhiễm

phối hợp hai loài giun thì cường độ nhiễm của cả hai loại đều cao hơn nhiễm đơn thuần từng loài Những vùng đồng bằng đông người, sử dụng phân người trong canh tác có tỷ lệ nhiễm cao, vùng đồi núi thưa đân có tỷ lệ nhiễm thấp hơn Tỷ lệ nhiễm ở

đồng bằng cao hơn miễn núi, nông thôn cao hơn thành thị và trẻ em cao hơn người

lớn [42]

1

Necator americanus)

Phân bố dịch tế hoc bénh giun méc/md (Ancylostoma duodenale!

Bénh giun méc/mé cé ở hâu hết các nước trên thế giới nhưng phổ biến ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới từ 45 độ vĩ Bắc đến 30 độ vĩ Nam như Nam Mỹ,

Châu Phi, Nam A, Dong Nam A và một số nước Châu Âu [75], [76], [77], [78]

Bệnh giun móc/mỏ ở Việt Nam là một bệnh giun khá phổ biến ở hầu hết các

vùng Do tính chất địa lý phức tạp, tập quán canh tác, vệ sinh môi trường nên tỷ lệ

tỷ lệ nhiễm đa sở các vùng đồng bằng từ

nhiễm thay đổi tuỳ theo vùng Ở miền

30-60% trong khi ở vùng đồng ngập nước chỉ từ 3-18, vùng ven biển tỷ lệ nhiễm cao hơn cả (67%), rồi dến vùng trung du (64%) và vùng núi (61%) Tại miền Nam

và Nam Trung bộ, vùng đồng bằng tỷ lệ nhiễm là 52%, tỷ lệ nhiễm ở vùng ven biển cao nhất (67%), trung du 61% và Tây nguyên tỷ lệ thấp hơn (47%) Khác với giun dia và giun tóc tỷ lệ nhiễm giun móc/mỏ ở người lớn cao hơn ở trẻ em [48]

lệ 95% [49], [78]

1.3 Tác hại của bệnh giun đường ruột

Bệnh giun sán nói chung, giun đường ruột nói riêng đã và đang gây tác hại rộng lớn trong nhân dân; bệnh có tác hại đến mọi lứa tuổi đặc biệt là trẻ em, làm chậm sự phát triển thể chất và tỉnh thần của trẻ, ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng [6], [50] Các tác hại của giun phụ thuộc vào các yếu tố sau:

- Số lượng giun ký sinh

~ Thời gian nhiễm lâu hay mới

- Cơ quan nhiễm

- Sức để kháng của người bị nhiễm

- Tĩnh trạng dinh dưỡng của cơ thể

1.3.1 Giai đoạn âu trùng

Giun đũa, giun móc có thể gây viêm phổi dị ứng Giun móc còn gây viêm da

tại chỗ nơi ấu trùng xuyên qua đa Trong giai đoạn này do dị ứng với Albumin lạ có thể phát sinh hiện tượng quá mẫn

1.3.2 Giai đoạn giun trưởng thành

Gây kích ứn

lo những chất tiết của giun, những hoạt động của giun thúc

vào thành ruột có thể gây những kích thích hoá học, cơ học tại chỗ làm cho thành

ruột bị tổn thương nhẹ, gây buồn nôn, nôn, dau bung, ia long, di ngoài ra máu

Ngoài ra mỗi loài giun lại gây những tác hại khác nhau;

~ Giun đữa là loài gây tác hại nhiều nhất trong các loài giun đường ruột Chiém chất đinh dưỡng là tác hại hàng đầu của giun đũa Theo thông báo của WHO cứ 20 giun đũa trong một ngày sử dụng 2,8g carbonhydrate và 07mg protein [22], [77] Dựa vào mức độ chiếm thức an do giun đũa gây ra, đối chiếu với dân số Việt Nam năm 1989, Đỗ Dương Thái và Hoàng Tân Dân đã ước tính mỗi năm trong cả nước giun đũa tiêu thụ 28.616 tấn gạo, 31,8 tấn thịt

“Tripathy và cộng sự nghiên cứu trên trẻ em từ 5 đến 10 tuổi nhiễm giun đũa

với số lượng trung bình 48 giun/trẻ, kết quả cho thấy 7,2% nitrogen và 13,4% chất

mỡ bị mất do giun [69]

Ngoài việc chiếm protein, giun đữa còn chiếm vitamin đặc biệt là vitaminA

và vitaminD, Nghiên cứu về sự hấp thu vitaminA trên trẻ bị nhiễm và không bị nhiễm giun đũa thấy trẻ bị nhiễm giun đũa chỉ hấp thu được 80% liều vitaminA Sau

khi trẻ bị nhiễm giun được uống thuốc tẩy giun thì khả năng hấp thu vitamin A tăng,

lên rõ rệt [69], [77] Do chiếm chất dinh đưỡng của vật chủ làm cho cơ thể vật chủ suy yếu dân, sức để kháng giảm, tình trạng suy dinh dưỡng tiến triển âm thẩm làm giảm khả năng phát triển thể lực và trí lực của trẻ em Giun đũa còn gây tắc ruột,

lồng một và thủng ruột do có nhiều giun hoặc thay đổi pH ở ruột Đôi khi do sự di

em [50], [77], [78]-

- Giun móe/mö sống ở tá tràng và phần đầu ruột non là vùng giàu mạch máu, phương thức hút máu của chúng lại rất lăng phí nên vật chủ mất máu nhiều, nhanh chóng dẫn tới tình trạng thiếu máu; mỗi con giun móc một ngày làm mất từ 0,04-

0,16m! máu [48], [79] Theo Adams va Cabrera, méi ngày một con giun móc hút

0,I6ml máu và một giun mỏ hút từ 0,03-0,05ml máu [49] Trường hợp nhiễm nặng

có thể gây thiếu máu nặng, suy tỉm, phù nẻ, phụ nữ bị rong kinh hoặc vô kinh Nếu không được điều trị các triệu chứng tăng dần, bệnh nhân gầy mòn, phù thững và có thể chết vì kiệt sức hoặc bệnh khác phối hợp [68], [71], [72]

Ở Việt Nam theo nghiên cứu của Nguyễn Văn Để cho thấy 25,6% người nhiễm giun móc/mỏ bị giảm Protein toàn phẩn đặc biệt globulin dưới mức bình thường [20] Trần Thị Minh Hậu, Phạm Thảo Hương thấy học sinh tuổi học đường

bị nhiễm giun m6e/imỏ có tình trạng thiếu máu rõ rệt [22] Theo Bạch Quốc Tuyên thiếu máu do giun móe/tnỏ chiếm 30% trong các bệnh vẻ máu

1.4 Chụ kỳ của giun đường ruột

Các loài giun đường ruột sinh trưởng và sinh sản trong ruột Trứng được bài xuất theo phân ra ngoại cảnh, gặp điều kiện thuận lợi trứng sẽ nở thành ấu trùng hoặc trứng được vào vòng đời

1.4.1 Chu kỳ của giun đũa Ascaris lumbricoides

Giun đũa sống ở ruột non của người nơi giàu chất dinh dưỡng nhất với độ pH thích hợp từ 7,5 đến 8,2 Đời sống của giun đũa ngắn, thường kéo dài từ 13 đến 15 tháng Quá thời gian này, giun sẽ bị nhu động ruột đẩy ra ngoài theo phân Chu kỳ giun đữa đơn giản Ngoại cảnh là nơi ấp ủ trứng giun, khi trứng gặp điều kiện thuận lợi

(nhiệt độ, độ ẩm và có ôxy) trứng giun từ một nhân sẽ phát triển đến giai đoạn có ấu

tring trong trứng Nếu người ăn phải trứng giun đũa có ấu trùng khi vào cơ thể

người trứng có ấu trùng sẽ phát triển thành giun đũa trưởng thành

Tuy nhiên, từ khi người an phải trứng có ấu trùng giun đữa cho đến khi người mang, giun đũa ký sinh ở ruột phải qua thời gian 60 ngày Trong thời gian đó, ấu trùng có một quá trình chu du trong cơ thể người rồi mới tới được nơi ký sinh là ruột non (Hình 1)

Giun đữa trưởng thành ký sinh trong ruột non, đẻ trứng

“Trứng giun đũa theo phân ra ngoài

“Trứng phát triển chứa ấu trùng,

Người ãn phải trứng giun từ thức ăn, tay bẩn

“Trứng vào ruột nở ấu trùng và xuyên qua thành ruột vào máu tới gan, tim, phổi rồi trở về ruột thành giun đũa trưởng thành ký sinh tại đó

1.4.2, Chu kỳ của giun t6¢ Trichuris trichiura

Giun tóc có chu kỳ gân giống như giun đũa Trứng giun tóc sau khí bài xuất khỏi cơ thể và phát triển ở ngoại cảnh sẽ có ấu trùng có khả năng gây nhiễm Nhiệt độ thích hợp nhất để trứng giun tóc có ấu trùng gây nhiễm trong trứng là 25-30C, Với nhiệt

độ như vậy, thời gian cân thiết để trứng giun phát triển là 17 đến 30 ngày Sau khi có

ấu trùng, trứng vẫn có sức đề kháng rất cao Davaine đã giữ được trứng giun tóc có

ấu trùng sống tới 5 năm [57]

Sau khi ăn phải trứng có ấu trùng, ấu trùng sẽ thoát vỏ ở ruột, rồi di chuyển xuống

ruột già để ký sinh cố định Thời gian phát triển ấu trùng thành giun trưởng thành

thường nhanh và chỉ cân một tháng sau khi nhiễm là giun tóc cái đã có thể đẻ trứng

“Trong sinh thái ký sinh, giun tóc cấm phần đầu vào niêm mạc ruột để giữ vị trí ổn

Giun tóc trưởng thành ký sinh trong ruột già, đẻ trứng

Trứng giun tóc theo phân ra ngoài

“Trứng phát triển chứa ấu trùng

Người ăn phải trứng giun từ thức ăn, tay bẩn

Trứng vào ruột, nở thành giun tóc trưởng thành ký sinh tại đó

13

1.4.3 Chu kỳ của giun móc và giun mỏ

Giun móc/mỏ đẻ trứng trong ruột, trứng theo phân ra ngoại cảnh, gặp nhiệt độ độ

ẩm thích hợp sau 24 giờ trứng nở thành ấu trùng giai đoạn 1 (kích thước 0:2- 0,3mm) Sau 2-3 ngày thay vỏ trở thành ấu trùng giai đoạn 2 Sau 5-7 ngày tiếp theo

chuyển thành ấu tràng giai đoạn 3 có khả năng xâm nhập qua da vật chủ và có thể

tồn tại ở ngoại cảnh 6-18 tháng Ấu trùng giai đoạn 3 có đặc tính hướng lên cao,

hướng ẩm, hướng nhiệt (hướng vật chủ) Thời gian hoàn thành chu kỳ là 3-4 tuần

Hình 3: Chu kỳ sống của giun móc/mỏ

1 Giun móc trưởng thành ký sinh trong ruột non, đẻ trứng

2 Trứng giun móc theo phân ra ngoài

3 Trứng phát triển và nở ra ấu trùng trong dat

ẤẨu trùng giun móc chủ động chui qua da vào máu

Ấu trùng giun móc tới tim, phổi rồi trở về ruột thành giun móc trưởng thành

ký sinh tại đó

1.5 Phòng chống các bệnh gian đường ruột

Bệnh giun sán nói chung và bệnh giun đường ruột nói riêng là bệnh mang tính xã hội, vì vậy công tác phòng chống tiến tới khống chế bệnh phải được xã hội hoá Gần đây người ta đã điều chế được các loại thuốc diệt giun sán có hiệu qua cao,

ít độc, giá thành hạ Kết quả trên đã tạo cho công việc tấn công hạ thấp tỷ lệ nhiễm giun sán dễ đàng hơn trước đây Tuy nhiên bản chất của bệnh giun sán có liên quan chặt chẽ tới môi trường sống Trước tiên ở nước ta là vấn đẻ quản lý phán chưa tốt, vấn đẻ sử dụng hố xí không hợp vệ sinh, vấn đẻ sử dụng phân người làm phân bón gây ô nhiễm môi trường Do đó hiện nay các nhà ký sinh trùng thường có khuynh hướng lồng ghép chương trình phòng chống bệnh giun với công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu và các chương trình y tế khác như vệ sinh an toàn thực phẩm, sức khỏe học đường, chương trình dinh dưỡng quốc gia, cung cấp nước sạch và vệ sinh môi

trường, bảo vệ sức khỏe bà mẹ trẻ em, huy động sự tham gia của cộng đồng và đẩy

mạnh công tác truyền thông giáo dục sức khỏe để người dân tự phòng chống bệnh giun sán [48],

Để công tác phòng chống bệnh giun đường ruột đạt hiệu quả cần tác động, vào một trong những mắt xích sau với sự tham gia tích cực của cộng đồng:

~ Cất đứt nguồn nhiễm: điều trị người bệnh

- Chống sự phát tán mắm bệnh: tăng cường vệ sinh môi trường

- Bảo vệ người, chống lây nhiễm: giáo dục y tế nâng cao ý thức phòng bệnh

1ó Tình hình và kết quả nghiên cứu về nhiễm gian đường ruột trong những

năm gần đáy

1.6.1 Tình hình nhiễm gìn dường ruội trên thế giới

Theo thống kê của tổ chức Y tế thế giới, trên thế giới có khoảng 1,4 ty người nhiễm giun đữa và số chết do giun đũa gây nên là 60.000 người hàng năm Số nhiễm giun tóc là 1.4 tỷ người, số tử vong do giun tóc khoảng 10.000 người mỗi năm Nhiễm giun móc là 1,3 tỷ người, khoảng 65.000 người chết hàng năm [18], [48] Dac biét các bệnh giun đường ruột gây suy dinh dưỡng, thiếu máu, thiếu vitaminA, ảnh hưởng đến sự phát triển thé chat và tỉnh thần của trẻ em và phụ nữ có thai

15

Chau Á có tỷ lệ nhiễm giun đũa cao nhất (khoảng 70%) [60], tỷ lệ nhiễm

giun đữa ở Châu Phi thấp hơn (khoảng 33%) Các nước Châu Mỹ có tỷ lệ nhiễm

thấp nhất (khoảng 8%) [54]

Các nước có tỷ lệ nhiễm giun đữa từ 50% trở lên trong những năm 90 là Ấn

Độ, Banglades, Mianma, Indonesia, Malaysia, Philippin, Trung Quốc, Kenya,

Brazil, Colombia, Mexico va Peru [21], [50], [61]

Cũng như giun đũa, giun tóc phổ biến khắp nơi trên thế giới nhất là các nước

có khí hậu nóng ẩm Một sổ nước nhiệt đới có tỷ lệ nhiễm cao tới 90%, còn các

vùng khác tỷ lệ nhiễm dao động từ 30-60 Tỷ lệ nhiễm giun tóc thường cao hơn ở

trẻ em, Một số nước có tỷ lệ nhiễm giun tóc cao ở trẻ em là Philippines (85%),

Indonesia (55-76%), Guatemala (82%), Jamaica (38,4%) [44], [50], [52], [55], [59]

Giun móc/mô phổ biến ở hầu hết các nước trên thế giới nhưng chủ yếu ở các

nước nhiệt đới và cận nhiệt đới từ 45độ vĩ bắc đến 30 độ vĩ Nam như Nam Mỹ,

châu Phi, Nam Á, Đông Nam Á và một số nước Châu Âu

Ở Châu Âu những khu công nghiệp hầm mỏ thường có tỷ lệ nhiễm cao Tỷ lệ

nhiễm ở Tây Ban Nha khoảng 34%, Modene (Italia) khoảng 40% Ở các vùng dân

cư tỷ lệ nhiễm giun móc hầu như không đáng kể chỉ còn tồn tại số ít ở cộng đồng

những người nhập cư từ Châu Á, Phi, Mỹ

Các nước Đông Nam A nhu Thai Lan 18 41%, trong dé Necaror americanus

chiếm 98,6%[60], ở Indonesia là 63-68%, Trung Quốc 87% Ở Malaysia và Hàn

Quốc tỷ lệ nhiễm thấp hơn chỉ khoảng 2,1% [49]

Ở Châu Phi, qua một số nghiên cứu vẻ giun móc cho thấy tỷ lệ nhiễm tương

đối cao từ 27-53, kết quả nghiên cứu ở châu Mỹ cũng cho tỷ lệ tương tự

1.6.2 Tình hình nhiễm giun đường ruột ở Việt Nam

Ở nước ta các bệnh giun sán có tỷ lệ nhiễm rất cao đặc biệt là các bệnh giun

đường ruột, tỷ lệ nhiễm phối hợp 2-3 loài giun ở miền Bắc rất cao, tới 60-70%

Theo kết quả nghiên cứu của viện Sốt rét-Ký sinh tring-Con tring Trung

ương năm 2003 cho thấy nhiễm giun đường ruột phân bố rộng khắp cả nước, tỷ lệ

nhié

ở các vùng khác nhau đối với từng loài giun:

- _ Nhiễm giun đũa ở miễn Bắc từ 50-95%, trong đó vùng đồng bằng từ 80-95%, vùng trung du 80-90%, vùng núi từ 50-70%, vùng ven biển 70% Tỷ lệ nhiễm giảm ở miễn Trung (12,5-70,5%) Miền Nam có tỷ lệ nhiễm thấp hơn (từ 10- 60%), trong đó vùng đồng bằng từ 45-60%, Tây Nguyên 10-25% Tuy tỷ lệ nhiễm cao song cường độ nhiễm không cao (số trứng giun trung bình trên một gam phân dưới 10.000 trứng tương đương khoảng 5-10 giun/người) Lứa tuổi nhiễm cao nhất là trẻ em 5-9 tuổi

~ Nhiễm giun tóc ở Việt Nam rất khác nhau giữa phía Bắc và phía Nam Tỷ lệ nhiễm chung thay đổi từ 0,5-89% trong đó miễn Bắc từ 28-89%, miền Trung

từ 4,2-47% và miễn Nam là 0,5-1,5% Cường độ nhiễm giun tóc nói chung nhẹ hơn giun đữa và giun móc/mô

~ Nhiễm giun móc/mỏ trong cả nước giao động từ 3-69% Tuy nhiên tỷ lệ này thay đổi theo từng vùng thổ nhưỡng, điều kiện vệ sinh và tập quán canh tác Những vùng đất xốp trồng màu, có sử dụng phân người có tỷ lệ nhiễm cao Cường độ nhiễm nhìn chung không cao (số trứng giun trung bình trên một gam phân dưới 1.000 trứng tương đương khoảng 25 giun/người)

Vũ Đức Vọng, Phan Thị Hà và cộng sự [46] điều tra tình hình nhiễm giun đường ruột tại một số vùng đân tộc Êđê,Mnông, Bana, Giarai và Sêđăng ở Tây Nguyên qua kết quả xét nghiệm 3.958 mẫu phân cho thấy:

'Tỷ lệ nhiễm giun đũa của người dân tộc Êđê là 60%, Mnông74%, Bana 76%, Giarai 839 và Seđăng 21%

Tỷ lệ nhiễm giun móc/mỏ của người dân tộc Êđê là 83%, Mnông77%, Bana 54%, Giarai 30% và Sẻđăng là 21%,

- Tỷ lệ nhiễm giun tóc của các dân tộc trên giao động từ 0,3-3% thấp hơn hẳn

so với giun dia va giun móc/mỏ

Cấn Thị Cúc và cộng sự nghiên cứu vẻ tình hình nhiễm giun đường ruột của người dân tộc Tày và Dao thuộc huyện Hoành Bồ tỉnh Quảng Ninh năm 1996, kết

y có tỷ lệ nhiễm giun đũa là 99,23%, giun tóc52,96%.,

i dan tộc Dao có tỷ lệ nhiễm thấp hơn: giun đũa90%, giun

quả cho thấy người dân tộc

giun méc,md 40%, Ng

tóc 366, giun móc/mỏ 15%

17

Nguyễn Văn Để và các cộng sự năm 1999 đã tiến hành điều tra tình hình

nhiễm giun sán tại xã miễn núi vùng sâu, vùng xa thuộc tỉnh Lào Cai cho thấy tỷ lệ

nhiễm giun chung là 93%, một con số rất cao so với các điểm miền núi khác đã

được Viện SR-KST-CT điều tra

Lê Khánh Thuận, Nguyễn Văn Chương và cs nghiên cứu sự phân bố bệnh

giun sán ở 10 tỉnh ven biển miễn Trung cho thấy tỷ lệ nhiễm giun sán chung từ

44,7%-78,8%, tỷ lệ nhiễm trung bình là 63,2% [42]

'Những kết quả nghiên cứu của các tác giả trên đây cho thấy tỷ lệ nhiễm giun

đường ruột ở nước ta là khá phổ biến và trầm trọng Việc phòng chống giun sán nói

chung, giun đường ruột nói riêng là vấn đề cấp bách và cân được tiến hành trên quy

mô cả nước Đối tượng cân quan tâm hàng đầu là lứa tuổi trẻ em

1.7 Tình hình nhiễm giun đường ruột ở trẻ em

Trẻ em là đối tượng phơi nhiễm sớm với nhiều loại ký sinh trùng, bao gồm

các ldài giun đường ruột Nhiễm giun đường ruột ở trẻ em đã được nghiên cứu rất

nhiều ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển

6 Haiti, noi ký sinh trùng đường ruột đã được nghiên cứu là phổ biến, tỷ lệ

nhiễm giun đũa, giun tóc là 98% Các loài giun đường ruột còn tìm thấy ở trẻ 24 đến

30 tháng tuổi [72]

Giun đũa, giun tóc phổ biến khắp nơi trên thế giới nhất là các nước có khí

hậu nóng ẩm Một số nước nhiệt đới có tỷ lệ nhiễm cao tới 90%, còn các vùng khác

tỷ lệ nhiễm dao động từ 30-60% Tỷ lệ nhiễm giun tóc thường cao hơn ở trẻ em

Một số nước có tỷ lệ nhiễm giun đũa, giun tóc cao ở trẻ em là Philippines (85%),

Indonesia (55-76%), Guatemala (82%), Jamaica (38,4%) [70]

Nghiên cứu so sánh tình trang nhiễm giun đường ruột của học sinh tiểu học ở

thành thị và nông thôn trên đảo Penang, Malaysia đã cho thấy nhiễm giun đường

ruột là phổ biến ở học sinh Tỷ lệ nhiễm giun tóc ở học sinh thành thị là 100%, vùng

nông thôn là 94% Tỷ lệ nhiễm giun đữa tuy có thấp hơn (40-45%) song thường thấy

nhiễm phối hợp với các loài giun khác như giun móc [61]

“

Một nghiên cứu năm 2000 ở Indonesia trên học sinh trung học cơ sở xã

Tambun huyén Bekasi, tay Java tỷ lệ nhiễm giun đường ruột là 84%, trong đó chủ

yếu là nhiễm giun đũa và giun tóc [74]

Nhiễm ký sinh trùng đường ruột là bệnh lưu hành cao ở vùng Kampongcham,

Campuchia, trong đó có giun đường ruột (tháng 2 năm 2002) [72] Một số nước

Đông Nam Á khác như Lào, Myanmar, Philippines, Ấn Độ tỷ lệ nhiễm ở trẻ em cũng tương đối cao (các số liệu theo báo cáo của WHO- 1998 lần lượt là 83%, 80%, 57%, 55,6%) [72]

Việt Nam là nước có đủ điều kiện thuận lợi cho bệnh giun sán tổn tại và phát triển Trẻ em là đối tượng nhiễm giun đường ruột cao nhất (trừ giun móc) Các bệnh

giun đường ruột là một trong những nguyên nhân gây suy dinh dưỡng, thiếu máu,

ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất cũng như tỉnh thần của trẻ em Một trong những khó khăn trong phòng chống các bệnh giun sán là sự tái nhiễm nhanh và dễ dàng cuả các loại bệnh này Dự án phòng chống giun sán Việt Nam có sự hỗ trợ của

tổ chức y tế thế giới đã được triển khai rộng kháp tại các địa bàn trên cả nước từ năm

2000 Mức độ nhiễm giun đường ruột ở các điểm điều tra từ 35-95% Tỷ lệ nhiễm cao ở các tỉnh phía Bắc (89-95%), các tỉnh phía Nam thấp hơn (35-65%) Lứa tuổi nhiễm cao nhất là trẻ em 5-9 tuổi, nhiễm giun phối hợp khá phổ biến ở nước ta (89%

có từ hai loại giun trở lên)

1.8 Kỹ thuật xét nghiệm phát hiện mầm bệnh giun đường ruột

Cách chính xác nhất để chẩn đoán bệnh giun đường ruột là tìm được các giai đoạn phát triển của chúng trong bệnh phẩm Ngày nay, nhiều phương pháp và kỹ thuật tiến bộ đã được cập nhật và ứng dụng trong việc phát hiện mầm bệnh giun sán

Kỹ thuật xét nghiệm phân tim trứng giun đũa là đơn giản và chính xác Hiện nay các nhà nghiên cứu thường dùng kỹ thuật Kato-Katz Đối với giun đũa không cần kết hợp phương pháp xét nghiệm phong phú tập trung trứng vì trứng giun đữa rất nhiều trong phân Các kỹ thuật gián tiếp để chẩn đoán giun đũa cũng không cẩn

thiết Tuy nhiên, người ta cũng có thể tiến hành kỹ thuật huỳnh quang hay ELISA để

xác định các trường hợp bệnh do ấu trùng giun đĩa gây ra (viêm màng não, tăng tế bào ái toan không rõ nguyên nhân) Ngoài ra, một số trường hợp tắc ruột, giun chui

19

ống tuy có thể đùng X quang để chẩn đoán; giun chui ống mật có thể dùng siêu

âm chẩn đoán

Đối với giun tóc việc chẩn đoán cận lâm sàng chủ yếu dựa vào phương pháp

xét nghiệm phân trực tiếp hoặc tập trung trứng

Với giun móc/mỏ, việc xét nghiệm phân tìm trứng giun là phương pháp chính xác và đơn giản Tuy nhiên cẩn chú ý nếu trứng giun móc để lâu trong điều kiện nhiệt độ trên 25C các trứng có thể nở thành ấu trùng Do đấy nhiều tác giả dùng kỹ thuật nuôi cấy trên giấy thấm trong ống nghiệm (kỹ thuật Harada-Mori) để điều tra tình hình nhiễm giun móc/mỏ ở các vùng Kỹ thuật phong phú Willis (làm trứng giun móc/mô nổi lên trên bể mặt của nước muối bão hoà) là kỹ thuật hay được áp dụng để tìm trứng giun móc/mỏ trong các trường hợp bệnh nhân nhiễm số lượng giun thấp

Hiện nay trong chẩn đoán bệnh giun đường ruột kỹ thuật thường dùng nhất là Kato và Kato-Katz

CHUONG II

'ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Dé tai được tiến hành từ tháng 3/2004 đến tháng 8/2004 tại huyện Chương,

Mỹ tỉnh Hà Tay là một huyện thuần nông, xen ké hai vy lúa chính Chương Mỹ còn

là vùng trồng màu cung cấp rau cho huyện và thủ đô Hà Nội Huyện có 33 trường tiểu học với tổng số học sinh là 27.062 Khối trường học rất dễ tiếp cận, học sinh tiểu học (từ 6 đến 11 tuổi) là đối tượng có tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm giun đường ruột cao đồng thời là nhóm có nguy cơ phát tán trứng giun ra môi trường cao (do chưa có ý thức đẩy đủ vẻ VS cá nhân và VSMT) Nghiên cứu của chúng tôi

được thực hiện trên đối tượng học sinh khối lớp 3 là độ tuổi hiếu

ở trường, có chút ít kiến thức vẻ vệ sinh thường thức Tác động vào

và thay đổi hành vì qua giáo dục của gia đình và nhà trường hơn các lứa tuổi lớn

hơn

huyện Chương Mỹ số học sinh nhóm nầy là 5.890 em ở 155 lớp của 33 trường tiểu học Nghiên cứu chủ yếu trên nhóm này và cha mẹ các em nhằm tác động đến ý thức và thúc đẩy các biện pháp PCCBGS của toàn cộng đồng

Vấn đề nghiên cứu trong thời điểm hiện tại

Năm 1996, Tổ chức Y tế thế giới đã khuyến cáo rằng bất kỳ chương trình phòng chống các bệnh giun truyền qua đất đều phải bắt đâu từ điều tra cơ bản để cung cấp cơ sở vững chắc cho việc đánh giá hiện trạng và nhu cầu can thiệp ở cộng đồng, đưa ra số liệu thiết yếu giúp cho chương trình phòng chống ở các tuyến, xây dựng kế hoạch cũng như hoạt động triển khai phòng chống

“Tại địa phương, công tác khám, điều tra về bệnh giun đường ruột những năm gân đây hấu như tiến hành rất ít Việc diéu tri chủ yếu do người dân tự mua thuốc

tẩy giun tại các quây thuốc tại địa phương Công tác truyền thông giáo dục sức khoẻ

21

vẻ phòng chống giun sán nói chung và bệnh giun đường ruột nói riêng trong thời

gian qua hầu như chưa có kể hoạch thực hiện và tìm các biện pháp can thiệp

Trong các nghiên cứu khoa học tại địa phương từ trước chưa đẻ cập đến vấn

để này và chưa có kế hoạch trong thời gian tới để giải quyết vấn để sức khỏe của dia

phương

2.2 Đốt tượng nghiên cứu

Đối tượng diéu tra nhiễm giun dường ruột: Học sinh lớp 3

Đối tượng diều tra KAP: Hoc sinh va phy huynh các em được xét nghiệm

3.3 Phương pháp nghiên cứu:

2.3.1 Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích

2.3.2 Chọn mẫu nghién cru:

2.3.2.1 Điều tra nhiễm giun đường ruột:

- Cỡ mẫu: áp dụng công thức tính cỡ mẫu cho xác định một tỷ lệ:

Z?&pxử

te Trong đó: n là cỡ mẫu tối thiểu

z là hệ số tin cậy, ứng với độ tin cậy 95% thi z = 1.96 plà tỷ lệ ước tính học sinh nhiễm giun, p = 0,8

chia nhóm đối tượng, cỡ mẫu được sử dụng với hiệu quả thiết kế 1,5 Thay số ta

được n = 370 (Đối tượng cần xét nghiệm)

~Cách chọn mẫu: Chọn mẫu cụm phương pháp chọn ngẫu nhiên hệ thống:

Giai doạn I: Lập khung mẫu dựa vào bảng danh sách các trường, số học sinh từng

lớp 3 của mỗi trường, số học sinh cộng dồn của 33 trường, mỗi lớp được xem là một

cụm Tổng số cụm là 155, trung bình mỗi cụm là 5890/155 = 38(em) Số cụm cân

chọn là: 370/38 = 10

“Tính khoảng cách mẫu k = tổng số học sinh 33 trường/ số cụm

Nhu vay k = 5890/10 = 589

Chọn số ngẫu nhiên trong khoảng cách mẫu, cộng dồn số ngẫu nhiên với

KCM để chọn ra 10 cụm (lớp 3) Danh sách các trường và các lớp được chọn theo

phụ lục 2

Giai doạn II: Các lớp được chọn sẽ lên danh sách các em để lấy mẫu xét nghiệm

(quy trình lấy mẫu theo phụ lục 3) Tổng số học sinh trong các lớp được chọn là 398

em Trong quá trình thu thập số liệu tại thực địa, số mẫu được xét nghiệm thực tế là

375 (vì lý do khách quan một số em không thể lấy được mẫu) Như vậy cỡ mẫu thu

thập được đảm bảo theo thiết kế nghiên cứu

-Phương pháp xét nghiệm

+ Sử dụng phương pháp xét nghiệm trong nghiên cứu là phương pháp Kato-

Katz, theo quy trình của WHO Nội dung phương pháp theo phụ lục 4

bộ môn Ký sinh trùng, trường Đại học Y khoa Hà Nội

+ Các chỉ số xét nghiệm gồm:

‘TY lệ nhiễm chung = Tỷ lệ nhiễm ít nhất một loài

TY lệ nhiễm ít nhất một loài = [Số nhiễm ít nhất một loài/Tổng số XN]*100

TY lệ nhiễm từng loài: giun đũa, giun tóc, giun móc/mỏ

+ Phòng xét nghiệ

Tỷ lệ nhiễm phối hợp 2 loài, 3 loài

Cường độ nhiễm (số trứng giun trung bình trên một gam phân): Phụ lục 5

2.3.2.2 Diéu tra KAP

~ Cỡ mẫu: 750 mẫu cho diều tra KAP bao gồm 375 học sinh được xét nghiệm

phân và 375 bố hoặc mẹ của các em đó không phân biệt trình độ học vấn, nghề

nghiệp

- Phỏng vấn viên là các cán bộ ý tế của trung tâm y tế huyện, nhóm học viên

cao học 6 được đào tạo về kỹ năng phỏng vấn trực tiếp và có kinh nghiệm trong điều

tra KAP

~ Công cụ: Bộ câu hỏi thiết kế thích hợp về nhận thức thái độ hành vi đối với

việc phòng chống các bệnh giun đường ruột của học sinh và phụ huynh học sinh

~ Phương pháp diều tra: Phỏng vấn trực tiếp phối hợp quan sát

23

3.4 Phương pháp xử lý và phân tích số liệu

- Số liệu định lượng: Làm sạch và nhập số liệu bằng phần mềm Exel, phân tích số liệu bằng phần mềm Epi info 6.04 với các test thống kê thông thường dùng trong y tế có sự trợ giúp của phần mềm Stat Transfer

~ Các số liệu về môi trường được so sánh với TCVN (1995)

2.5 Một số đánh giá chỉ tiêu nghiên cứu và định nghĩa

Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun ở học sinh theo phụ lục 4

3.6 Những hạn chế và khó khăn

- Nghiên cứu là nghiên cứu cắt ngang nên chỉ xác định được tỷ lệ tại thời điểm nghiên cứu

~ Đối tượng phỏng vấn có thể nhớ lại không chính xác (sai số nhớ lại)

~ Bảng kiểm quan sát hố xí và nguồn nước chỉ đánh giá được về mặt vệ sinh

ách tương đối

~ Có thể có khó khăn trong việc lấy phân của học sinh để xét nghiệm

2.7 Biện pháp khắc phục và khống chế sai số

- Giải thích rõ mục đích ý nghĩa, lợi ích nghiên cứu để ĐTNC hợp tác

~ Với sai số nhớ lại cần gợi lại những mốc chính để đối tượng để nhớ nhất

- Chọn mẫu đại diện, tăng cỡ mẫu để giảm bớt sai số

- Sử dụng các kỹ thuật xét nghiệm chuẩn, phụ huynh học sinh cùng hợp tác trong lấy mẫu XN cho học sinh

~ Pretest để hoàn thiện bộ câu hỏi

~ Tập huấn kỹ cho điều tra viên trước khi tiến hành điều tra để họ có thể khai thác đúng thông tin theo mục tiêu của đề tài

2.8 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu

- Các số liệu chỉ nhằm mục dich phục vụ cho nghiên cứu, kết quả nghiên cứu,

ý kiến để xuất được sử dụng vào mục đích phục vụ sức khỏe không cho mục đích Khác

~ Đối tượng nghiên cứu được biết trước về mục đích, yêu cầu, lợi ích của đẻ tài, sẵn sàng, tự nguyện tham gia và hợp tác tốt trong quá trình nghiên cứu vào nghiên cứu

~ Việc xét nghiệm phân tìm trứng giun rất đơn giản, dễ thực hiện và không

gây ảnh hưởng tới sức khỏe trẻ em Các bậc phụ huynh có thể từ chối làm xét

nghiệm nếu không muốn và sẽ không chọn làm ĐTNC

- Những em được xét nghiệm phân sẽ được điều trị bằng thuốc tẩy giun menbedazol do Viện Sốt rét-Ky sinh trùng-Côn trùng Trung ương cấp miễn phí Việc theo dõi sau điều trị do Trung tâm Y tế huyện Chương Mỹ đảm nhiệm

~ Sẵn sàng tư vấn cho đối tượng phỏng vấn vẻ các vấn để liên quan đến phòng

và điều trị bệnh giun trong điều kiện cho phép

~ Trên cơ sở kết quả thu được đẻ ra các khuyến nghị có tính khả thi giúp cho địa phương trong công tác phòng chống bệnh giun sán nói chung và bệnh giun

đường tuột nói riêng

25

CHƯƠNG II

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Thong tin chung về đối tượng nghiên cứu:

3.1.1 Học vấn của phụ huynh học sinh

Bảng 3.1 Trình độ học vấn của phụ huynh được phỏng vấn

Nhận xét: Phụ huynh học sinh được phỏng vấn có trình độ học vấn cấp trung

học cơ sở và trung học phổ thông là chủ yến, không có mù chữ, trình độ tiểu học và trên

trung học phổ thông chiêm tỷ lệ thấp

3.1.2 Nghề nghiệp của phụ huynh

Các nghề khác

'Công nhân viên 2%

1%

Làm ruộng, 91%

Biểu đồ]: Nghề nghiệp của phụ huynh được phỏng vấn

Nhận xét: Các phụ huynh làm nghề nông chiếm đa số (90.6%), các nghề khác chiếm tỷ lệ thấp.

Biểu đồ 2: Giới của phụ huynh và học sinh được phỏng vấn

Nhận xét: Phụ huynh học sinh được phỏng vấn là nữ chiếm tỷ lệ cao hơn hẳn giới nam (89,3% so với 10.7%) Các em học sinh được phỏng vấn là nữ chiếm tỷ lệ

51,3% cao hơn các em nam (48,5%) nhưng cao hơn không đáng kể.

27

3 1 4, Phân bố nguồn nước của các hộ gia đình

Bảng 3.2 Nguồn nước của các hộ gia đình

Nhận xét: Các hộ gia đình sử dụng giếng khoan chiếm đa số (70,6%), còn lại

là dùng nước giếng đào, không có hộ nào sử dụng nước sông, ao, hồ để ăn uống và

“Nhận xét: 100% hộ gia đình có hố xí riêng, tuy nhiên hộ gia đình chủ yếu dùng hố

xí một ngăn (90,6%), số hộ có hố xí hai ngăn rất ít (3.4%) Hố xí tự hoại, bán tự

hoại hợp vệ sinh chỉ chiếm 5,9%

Nhận xét: Chỉ có 14.9% hộ gia đình hiện đang sử dụng hố xí hợp vệ sinh Tỷ

lệ hộ có hố xí nhưng không hợp vệ sinh còn rất cao Tuy có một số hộ gia đình sử dụng hố xí hai ngăn nhưng chưa hợp vệ sinh vì họ dùng cả hai ngăn một lúc và lấy phân ra sử dụng bất cứ khi nào cần

3.1 6 Tình hình sử dụng phân tươi của các hộ gia đình

Bảng 3.5 Tình hình sử dụng phân tươi của các hộ gia đình

Nhận xét: Các hộ gia đình sử dụng phân người trong canh tác tại dia phương

rất cao: 84,3%.

29

3 1.7 Tình hình tẩy giun

Bảng 3 6 Tình hình tẩy giun của phụ huỳnh trong vòng một năm tính đến thời

điểm nghiên cứu

Nhiễm giunchung Nhiễmgimndũa Nhiễmgluntóc Nhiễmgiunmóc

Biếu đồ 4 T3 lộ nhiễm giun của học sinh

Ahận xét: Tỷ lệ nhiễm giun chung của học sinh lớp ba tại Chương Mỹ rất cao (82.9%), trong đó nhiễm giun tóc chiếm tỷ lệ cao nhất (70.9%), cao hơn cả

nhiễm giun đữa (61.9%) Nhiễm giun móc chiếm tỷ lệ thấp nhất.

$ấ/2J | Tỷ lạ(%) | $ốƒ#) | Tỷ lệ(%) | SốƒJ |Pvalue Giun đũa 114 | 626 | 18 | 614 |232

Giun tóc 136 | 747 | 130 | 673 |266 |>005 Giun móc/mỗ 3 16 1 os |4

Nhận xét: Tỷ lệ nhiễm từng loại giun ở nam và nữ không có sự khác biệt với p>0,05

Bảng 3.9 TỶ lệ nhiễm một loại và nhiễm phối hợp nhiều loại

nhiễm nhẹ, số nhiễm nặng chỉ chiếm 0,4% Nhiễm giun đũa tỷ lệ n

Bảng 3.11 Cường độ nhiễm các loại giun

33

3.3 Kiến thức của ĐTNC với bệnh giun đường ruật

Bang 3.12 Biết về những loài giun đường ruột

Loài giun kể được n | TIỆ(% | on |TÿIỆ(%| Pvaue

Giun móc/mỏ 150 400 | 222 59,2 <0,05 Giun kim 253 232 61,9 30,05

Bảng 3.13 Hiểu biết về nguyên nhân có thể gây nhiễm giun