DỊCH TỄ HỌC VÀ PHÒNG CHỐNG MỘT SỐ BỆNH LÂY VÀ KHÔNG LÂY

DỊCH TỄ HỌC VÀ PHÒNG CHỐNG MỘT SỐ BỆNH LÂY VÀ KHÔNG LÂY

BÁO CÁO THỰC HÀNH DỊCH TỄ HỌC

Chủ đề

DỊCH TỄ HỌC VÀ PHÒNG CHỐNG MỘT SỐ BỆNH

LÂY VÀ KHÔNG LÂY

Sinh viên thực hiện: Nhóm 5 YBK35

DỊCH TỂ VÀ DỰ PHÒNG BỆNH SỞI

Chương 1:

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

2 TỔNG QUAN VỀ BỆNH SỞI

3 TÌNH HÌNH MẮC BỆNH TRÊN THẾ GIỚI, TẠI VIỆT

NAM, TẠI ĐỊA PHƯƠNG

4 CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ GÂY BỆNH

5 CÁC BIỆN PHÁP DỰ PHÒNG

8 BÀN LUẬN, KẾT LUẬN, HOẶC KIẾN NGHỊ CỦA NHÓM

VỀ BỆNH, CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG HIỆN NAY

NỘI DUNG

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

- Bệnh nhiễm vi rút cấp tính

- Hay gặp ở trẻ nhỏ

- Lây truyền rất mạnh

- Xảy ra quanh năm, cao nhất vào mùa

xuân và có khắp mọi nơi trên thế giới

- Bệnh gây thành dịch, chu kỳ 3 - 4 năm 1

lần

- Gây tử vong 2,6 triệu ca/ năm khi chưa

có tiêm chủng rộng rãi

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

• 50 triệu trẻ bị sởi/ năm

• 722.000 trẻ < 5 tuổi tử vong

• Chủ yếu ở châu Phi và Đông Nam Á

• Tại Việt Nam: tăng đột biến

ĐỊNH NGHĨA

• Bệnh truyền nhiễm cấp tính

• Lây theo đường hô hấp

• Do vi rút sởi

• Đặc điểm lâm sàng: sốt, viêm long đường

hô hấp, đường tiêu hoá, viêm kết mạc

mắt, phát ban có thứ tự.

• Gặp ở trẻ em và dễ phát thành dịch

• Con đường truyền bệnh:

những hạt nước bọt có chứa vi rút => niêm mạc mũi miệng, hầu hoặc khu trú ở niêm mạc, kết

mạc mắt => tự nhân lên trong biểu mô đường

hô hấp và hệ thống lympho => hệ tuần hoàn => các cơ quan

CHẨN ĐOÁN

• Lâm sàng

• Cận lâm sàng

• Dịch tễ

CHẨN ĐOÁN

 Ban giai đoạn sớm: Hạt Koplik.

 Hội chứng viêm long đường hô hấp.

 Giai đoạn toàn phát: Ban dát sẩn mọc theo thứ tự từ mặt xuống thân mình và chi Ban

bay cũng theo thứ tự và để lại trên da vết

“vằn da hổ”

• Điều trị biến chứng (nếu có), chỉ dùng

kháng sinh khi có bội nhiễm

TÁC NHÂN GÂY BỆNH

• Virus Sởi

Tên khoa học: Polinosa Morbillarum Thuộc nhóm RNA paramixovirus

• Dễ bị tiêu diệt bởi nhiệt

• Chỉ gây bệnh cho người

• Có 2 kháng nguyên chính là:

– Kháng nguyên tan hồng cầu

– Kháng nguyên ngưng kết hồng cầu

NGUỒN BỆNH

• Người mắc bệnh sởi

• Bệnh có thể lây từ 2- 4 ngày trước khi mọc ban cho đến ngày thứ 5-6 sau khi ban mọc

ĐƯỜNG LÂY

• Đường hô hấp

• Tiếp xúc trực tiếp với bóng nước

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ

TÌNH HÌNH BỆNH SỞI

2014 là: Philippines với hơn 17.600 ca

mắc và 69 ca tử vong (đã tuyên bố dịch),

Trung Quốc với 26.000 ca mắc Theo đó,

cứ mỗi một giờ trôi qua, trên toàn cầu có

14 trẻ tử vong do sởi

TẠI VIỆT NAM

Số trường hợp mắc theo thời gian

TẠI VIỆT NAM

Số trường hợp mắc theo khu vực

TẠI VIỆT NAM

Theo độ tuổi

TẠI VIỆT NAM

Tình trạng tiêm ngừa

TẠI CẦN THƠ

• Tại Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ, từ đầu năm

2014 đến ngày 23/4, bệnh viện tiếp nhận 60

bệnh nhi có biểu hiện lâm sàng của sởi, không

có trường hợp biến chứng hay tử vong.

• Trung tâm Y tế dự phòng thành phố ghi nhận từ đầu năm đến ngày 18/4 thành phố có 12 bệnh nhi trong độ tuổi 4 tháng đến 19 tháng mắc sởi, tăng 9 ca so cùng kỳ năm trước.

TẠI CẦN THƠ

• Tình hình tiêm ngừa vắc xin sởi:

• Có 1.769 trẻ được tiêm, đạt tỷ lệ 91,7% Trong đó có:

 93,1% trẻ trong độ tuổi được tiêm mũi 1.

 78,5% trẻ trong độ tuổi được tiêm mũi 2

 Đối tượng còn sót lại được tiêm vét: mũi 1 đạt 96,4%, mũi 2 đạt 92,5%.

-Tiêm đầy đủ 2 mũi, thì tỷ lệ bảo vệ là 90-95%.

- Miễn dịch có thể bền vững suốt đời.

CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG BỆNH

Đối với cộng đồng:

• Cần tuyên truyền nâng cao hiểu biết của mọi người

về kiến thức nhận biết và phòng chống bệnh sởi.

• Đối với trường hợp phát hiện ca mắc sởi, cần cách ly

y tế, hạn chế tiếp xúc 7 ngày kể từ ngày phát ban

Tẩy trùng, thông thoáng nơi ở, làm việc Khi có dịch, cần hạn chế tập trung đông người Cần điều trị, xử trí kịp thời để không xảy ra các biến chứng nguy hiểm.

• Báo ngay cho cơ quan y tế để tiến hành phun thuốc tiêu độc khử trùng, bao vây dập dịch.

• Giữa vệ sinh mũi, họng, bàn tay.

• Mang khẩu trang y tế khi

ra đường hay đến trạm y tế.

• Dinh dưỡng dúng cách và hoạt động thể thao lành mạnh

• Đến trạm y tế khám ngay khi có các triệu chứng nghi sởi.

• Bổ sung vitamin A

Bàn luận và kiến nghị về công tác phòng chống dịch

• Dịch sởi diễn biến phức tạp, dễ dàng lây lan, tất cả những trường hợp chưa có miễn dịch với vi rút sau khi tiếp xúc đều có nguy cơ mắc bệnh, đồng thời bệnh còn gây ra nhiều biến chứng nguy

hiểm nếu không phát hiện và điều trị kịp thời

• Số mắc hiện tại thấp hơn so với vụ dịch năm 2009-2010, dịch bệnh chỉ xảy ra với qui mô tập trung tại một số địa phương miền núi là Sơn La, Yên Bái, Lào Cai, Hà Giang, Tuyên Quang, nơi

có khó khăn trong quá trình triển khai tiêm chủng cụ thể có

những xã, huyện có tỷ lệ tiêm chủng thấp (mặc dù tỷ lệ tiêm

chủng trong toàn tỉnh đạt cao) Riêng thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh do dân số đông, người nhập cư lớn nên ghi

nhận số mắc trên diện rộng song không bùng phát thành dịch lớn

do tỷ lệ tiêm vắc xin sởi của các địa phương này tương đối cao

Bàn luận và kiến nghị về công tác phòng chống

dịch

• Một trong những khó khăn trong phòng chống bệnh sởi hiện nay là đối tượng tiêm vaccin thường phân bố rải rác, không tập trung, các đối tượng ở vùng cao, miền núi; việc ghi nhận bệnh nhân mắc sởi cũng khó khăn bởi các triệu chứng lâm sàng có thể nhầm với sốt phát ban chưa rõ nguyên nhân trong khi chưa có kết quả xét nghiệm phân biệt

• Tuy nhiên công tác phòng chống bệnh hiện nay diễn ra theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Y tế trên tất cả các tỉnh thành đã nhanh chóng tạo ra những hiệu quả nhất định trong kiểm soát dịch

và điều trị sởi, giảm hẳn số ca mắc và chết; kế hoạch tiêm vét vắc xin sởi đã diễn ra trên cả nước, đạt tỉ lệ cao trên hầu hết các tỉnh thành

Kiến nghị về phòng chống dịch sởi tại

Cần Thơ

Đẩy mạnh trong phát hiện, chẩn đoán, phòng chống lây chéo, hạn chế trường hợp nặng và tử vong

Đảm bảo kinh phí, nhân lực, trang thiết bị, vật tư vắc xin cho công tác phòng chống dịch sởi

Đẩy mạnh công tác kiểm tra giám sát, đôn đốc việc việc điều trị

giảm tử vong,

Giám sát triển khai kế hoạch tiêm vắc xin sởi và tiêm

vét vắc xin sởi

Đẩy mạnh truyền thông phòng chống bệnh sởi, tuyên truyền cho người dân hiểu về bệnh sởi, nguồn lây cũng như các biện pháp

phòng chống

SỐT XUẤT HUYẾT

1.ĐẶT VẤN ĐỀ

• Dengue là một bệnh do virus lây truyền do muỗi thường gặp nhất ở người Trong những năm gần đây bệnh đã trở thành mối quan ngại lớn đối với sức khỏe cộng đồng trên bình diện quốc tế, đặc biệt là các nước đang phát triển

• Năm 2014, tình hình sốt xuất huyết có chiều hướng gia tăng tại nhiều quốc gia khu vực Theo thông báo của Tổ chức Y tế Thế giới khu vực Tây Thái Bình Dương ngày 22/4/2014, sốt xuất huyết đang tăng gia tại các nước Căm Pu Chia, Singapore, Malaysia và Australia

• Tại Việt Nam, từ đầu năm đến nay cả nước ghi nhận 9.011 trường hợp mắc sốt xuất huyết tại

42 tỉnh/thành phố, trong đó có 5 trường hợp tử vong tại

Cà Mau, Bình Dương, Bình Phước và TP Hồ Chí Minh

• Số mắc tập trung tại khu vực miền Nam (83,8%) sau đó đến khu vực miền Trung (12,9%) Mặc dù số mắc cả nước giảm 38,3% so với cùng kỳ năm 2013, tuy nhiên

số mắc có tăng cục bộ tại một số tỉnh như Bà Rịa - Vũng Tàu tăng 36,7%, TP Hồ Chí Minh tăng 32,2%, Bình Dương tăng 28,8%, Bình Thuận tăng 5,7%, Đồng Nai 2,5%

1.ĐẶT VẤN ĐỀ

2.1 ĐỊNH NGHĨA

Sốt xuất huyết Dengue ( SXHD ) là bệnh nhiễm virus cấp tính do virus Dengue gây nên Bệnh có biểu hiện lâm sàng chủ yếu là sốt và xuất huyết với nhiều dạng khác nhau; những thể nặng có sốc do giảm khối lượng máu tuần hoàn, nếu không được chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời sẽ dẫn đến tử vong.

2.2 SƠ LƯỢC BỆNH LÝ

 Tác nhân gây bệnh

• Virus Dengue thuộc họ Flaviridae, được xếp

vào nhóm Arbovirus là nhóm virus gây bệnh cho người và động vật lan truyền do côn trùng tiết túc

Tác nhân gây bệnh (tt)

• Có 4 týp virus Dengue gây bệnh cho người: D1,

D2, D3, D4 Ỡ mỗi nước và khu vực có thể gặp

cả bốn týp, ở nước ta cũng gặp cả 4 týp nhưng chủ yếu là týp D1 và D2

• Cả bốn týp này đều gây ra miễn dịch đặc hiệu đối với týp virus đã nhiễm; giữa bốn týp huyết thanh của virus Dengue có phản ứng chéo nhưng không có khả năng bào vệ chéo lâu dài.

 Đường lây truyền:

Nhiễm virus Dengue lây truyền qua trung gian côn trùng – muỗi Aedes Trong đó có 2 loại chính:

• Aedes aegypti là vector chính lây truyền bệnh SD/SXHD

ở các vùng đô thị Đông Nam Á và nhiều vùng nhiệt đới

và cận nhiệt đới khác

Sự phân bố của muỗi Aedes aegypti trên Thế Giới năm 2006

Sự phân bố của muỗi Aedes aegypti trên Thế Giới năm 2006

• Aedes albopictus là một vector

truyền bệnh SD/SXHD quan trọng

khác ở các vùng nông thôn và

rừng núi Đông Nam Á

• Ngoài hai loại muỗi trên, các loại

muỗi Ae.niveus, Ae.fatigans,

Ae.polinesiensis cũng có vai trò

vector lây truyền virus Dengue ở

một số nơi trên thế giới

 Đường lây truyền (tt):

2.3 Chẩn đoán:

Bệnh sốt xuất huyết Dengue được chia làm

3 mức độ (Theo Tổ chức Y tế Thế giới năm 2009):

• Sốt xuất huyết Dengue.

• Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo.

• Sốt xuất huyết Dengue nặng.

2.3.1.Sốt xuất huyết Dengue

• Sốt cao đột ngột, liên tục từ

2-7 ngày và có ít nhất 2 trong các

dấu hiệu sau:

- Biểu hiện xuất huyết có thể như

nghiệm pháp dây thắt (+), chấm

xuất huyết ở dưới da, chảy máu

chân răng hoặc chảy máu cam

- Nhức đầu, chán ăn, buồn nôn

- Da xung huyết, phát ban

- Đau cơ, đau khớp, nhức hai hố

mắt

• Số lượng bạch cầu thường giảm.

2.3.1.Sốt xuất huyết Dengue (tt)

2.3.2 Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo

Bao gồm các triệu chứng lâm sàng của sốt xuất huyết Dengue, kèm theo các dấu hiệu cảnh báo sau:

 Xét nghiệm máu:

• Hematocrit tăng cao.

• Tiểu cầu giảm nhanh chóng.

• Nếu người bệnh có những dấu hiệu cảnh báo trên phải theo dõi sát mạch, huyết áp, số lượng nước tiểu, làm xét nghiệm hematocrit, tiểu cầu và có chỉ định truyền dịch kịp thời.

2.3.2 Sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo (tt)

2.3.3 Sốt xuất huyết Dengue

ổ bụng nhiều.

• Xuất huyết nặng.

• Suy tạng.

 Sốc sốt xuất huyết Dengue

Suy tuần hoàn cấp, thưởng xảy ra vào ngày thứ 3-7 của bệnh, biểu hiện bởi các triệu chứng như vật vã; bứt rứt hoặc li bì; lạnh đầu chi, da lạnh ẩm; mạch nhanh nhỏ, huyết áp kẹt (hiệu số huyết áp tối đa và tối thiểu ≤ 20 mmHg) hoặc tụt huyết áp hoặc không đo được huyết áp; tiểu ít.

2.3.3 Sốt xuất huyết Dengue

nặng (tt)

• Sốc sốt xuất huyết Dengue được chia ra 2 mức độ để điều trị bù dịch:

+ Sốc sốt xuất huyết Dengue: Có dấu hiệu suy tuần hoàn, mạch nhanh nhỏ, huyết áp kẹt hoặc tụt, kèm theo các triệu chứng như da lạnh, ẩm, bứt rứt hoặc vật vã li bì

+ Sốc sốt xuất huyết Dengue nặng: Sốc nặng, mạch nhỏ khó bắt, huyết áp không đo được

• Chú ý: Trong quá trình diễn biến, bệnh có thể chuyển từ

mức độ nhẹ sang mức độ nặng, vì vậy khi thăm khám cần phân độ lâm sàng để tiên lượng bệnh và có kế hoạch xử trí thích hợp

2.3.3 Sốt xuất huyết Dengue nặng (tt)

 Xuất huyết nặng:

• Chảy máu cam nặng (cần nhét gạc vách mũi), rong kinh nặng, xuất huyết trong cơ và phần mềm, xuất huyết đường tiêu hóa và nội tạng, thường kèm theo tình trạng sốc nặng, giảm tiểu cầu, thiếu oxy mô và toan chuyển hóa có thể dẫn đến suy đa phủ tạng và đông máu nội mạch nặng

• Xuất huyết nặng cũng có thể xảy ra ở người bệnh dùng các thuốc kháng viêm như acetylsalicylic acid (aspirin), ibuprofen hoặc dùng corticoid, tiền sử loét dạ dày, tá tràng, viêm gan mạn

2.3.3 Sốt xuất huyết Dengue

nặng (tt)

 Suy tạng nặng

• Suy gan cấp, men gan AST, ALT ≥ 1000 U/L.

• Suy thận cấp.

• Rối loạn tri giác (Sốt xuất huyết thể não).

• Viêm cơ tim, suy tim, hoặc suy chức năng các

cơ quan khác

2.3.3 Sốt xuất huyết Dengue

nặng (tt)

3 TÌNH HÌNH MẮC BỆNH

• Biểu đồ 3.1 số ca mắc SD/SXHD trung bình trên Thế Giới theo WHO

2006 (wiki)

3.1 Trên thế giới:

• Những trận dịch đầu tiên được ghi nhận năm 1778 –

1780 ở châu Á, châu Phi và Bắc Mỹ

• Ở Đông Nam Á, SXH lần đầu được phát hiện ở Philippines năm 1950

• Tỷ lệ mắc SXH tăng lên đáng kể trong những thập kỷ gần đây Hơn 2,5 tỷ người – 40% dân số thế giới đang có nguy cơ mắc bệnh

• Ước tính hiện nay (WHO) có khoảng 50-100 triệu ca bệnh SXH mỗi năm Trong đó có khoảng 500.000 ca nặng phải nhập viện

• Năm 2012, đảo Madeira, Bồ Đào Nha phát hiện gần

• Theo WHO, khu vực Tây Thái Bình Dương ngày 22/4/2014, sốt xuất huyết đang tăng gia tại các nước Căm Pu Chia, Singapore, Malaysia và Australia

3.1 Trên thế giới (tt):

3.2 Tại Việt Nam:

• Năm 1960 phát hiện ca SXH đầu tiên tại Sài Gòn

• SXH tập trung chủ yếu tại các tỉnh miền Nam và miền Trung, trung bình mỗi năm cả nước ghi nhận khoảng 100.000 trường hợp mắc và gần 100 trường hợp tử vong

• So với năm 2012, số trường hợp mắc SXH năm 2013 của cả nước giảm 23,1%, số ca tử vong giảm 47,5% Tuy nhiên, trong năm 2013 tại một số tỉnh/thành phố bệnh SXH vẫn có tỷ lệ mắc/100.000 dân còn cao như: Khánh Hòa (556,68), Bà Rịa - Vũng Tàu (416,47), Đắk Lắk (263,33)

3.2 Tại Việt Nam (tt):

• 2014, cả nước ghi nhận 9.011 ca Trong đó có 5 trường hợp tử vong tại Cà Mau, Bình Dương, Bình Phước, TP Hồ Chí Minh.

• Số mắc tập trung tại khu vực miền Nam (83,8%) sau đó đến khu vực miền Trung (12,9%).

• Mặc dù số mắc cả nước giảm 38,3% so với cùng

kỳ năm 2013, tuy nhiên số mắc có tăng cục bộ tại một số tỉnh như Bà Rịa - Vũng Tàu tăng 36,7%,

TP Hồ Chí Minh tăng 32,2%, Bình Dương tăng 28,8%, Bình Thuận tăng 5,7%, Đồng Nai 2,5%

3.2 Tại Việt Nam (tt):

• ĐỊA PHƯƠNG:

• Số tỉnh có số ca mắc SXH tháng 12/2012 tăng cao so với tháng trước.

3.2 Tại Việt Nam (tt):

• Những trường hợp SXH đầu tiên ghi nhận tại ĐBSCL lan nhanh thành nhiều trận dịch với chu kỳ khoảng 3-5 năm 1 lần Thường bệnh xảy ra quanh năm, cao điểm là mùa mưa.

• Tháng 7-2012, tại Cần Thơ ghi nhận 137 ca (tăng 33 ca

so với cùng kỳ 2011, tăng hơn gấp đôi so với tháng 2012)

6-• Sở Y tế TP Cần Thơ triển khai chủ động phòng chống dịch SXH (diệt lăng quăng, phun hóa chất diệt muỗi )

Và đặt biệt chú ý 25 xã phường: An Hòa, An Khánh,

Thới Long, Thới Lai, Cờ Đỏ

3.2 Tại Việt Nam (tt):

NHẬN ĐỊNH

• Tình hình sốt xuất huyết còn diễn biến phức tạp với số mắc và tử vong cao tại các quốc gia trong khu vực trong thời gian tới Tại Việt Nam số mắc liên tục có xu hướng giảm từ đầu năm đến nay, tuy nhiên nguy cơ năm 2014 ghi nhận số mắc tăng cao nếu không tích cực triển khai các biện pháp phòng, chống

• Theo thống kê của năm 2013 và những năm trước thì số mắc sẽ gia tăng từ nửa cuối tháng 5 (tuần 19, 20) Trong các tháng tới do bước vào thời điểm mùa mưa cùng với thói quen tích lũy dụng cụ chứa nước, ý thức của cộng đồng trong việc chủ động diệt bọ gậy/lăng quăng ngay trong hộ gia đình chưa cao, mật độ dân số và tốc độ đô thị hóa gia tăng nhanh dẫn đến khó kiểm soát bệnh dịch

4 CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ

• Bị muỗi chích.

• Vùng đông dân cư.

• Vệ sinh môi trường kém.

• Vùng dân cư dọc theo các trục giao thông lớn.

• Khí hậu nhiệt đới, mùa mưa.