GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI CHO MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ TẠI VIỆT NAM

M9t sff gidi phap hoim thi~n chfnh sdch tY gid hffi dodi cho m~;~c tieu phdt triln kinh te' tgi Vi~t Nam - Ty ghi c6 ky h~n forward exchange rate Ia ty gia rnua ban ngo~i hO'i rna vi~c

BQ GIAO Dl)C VA DAO T~O

TRUONG D~I HOC KINH TE TP HO CHi MINH

KHOA SAU D~I HQC

CHUYEN NGANH: TAl CHINH- Lu'U THONG TIJ~N T:Jt & TiN Dl)NG

MA so : 5.02.09

NGu'OI Hu'ONG DAN KHOA HOC: TS TRAN HUY HOANG

, " ' " ' ? ~ '

1 TINH CAP THIET CUA DE TAl

Ty gia hO'i doai Ut m<)t khau xung ye"u, la c~u nO'i quan tr9ng d~ m<)t n€n kinh te" h<)i nh~p voi n€n kinh te" the" gioi Co m<)t chinh sach ty gia dung da:n se gop ph~n quan trQng trong 6n dinh n€n kinh te" vi mo, thuc d~y san xua"t phat

•Jl

tnen

Trong nhung nam qua, d~c bi~t la nhung nam d6i moi, chinh sach di€u hanh ty gia cua chung ta da d~t du'<;jc nhi€u thanh cong dang khich 1~, gop ph~n

6n dinh n€n kinh te", dam bao tang tru'dng cao 6n dinh, thu hut m~nh ngu6n vO'n

d~u tu' cua nU'oc ngoai, t~o du'<;jc long tin dO'i voi nha d~u tu', d~y m~nh ho~t d<)ng xua"t kh~u l~m phat du'<;1c duy trl C1 muc dQ 6n dinh trong ph~m vi cho phep

Tuy nhien, hi~n nay cd che" di€u hanh ty gia va chinh sach ty gia vfin chu'a dap ling nhu c~u thlfc ti~n cua n€n kinh te" thi tru'ong, do do vi~c tie"p tl,1c nghien

c~n thie"t khong nhung trong hi~n nay rna ca trong tu'dng lai v oi t~m quan trQng

va y nghia do toi da ch9n d€ tai "M()t s6 ghii phap hoan thi~n chinh sach ty gh1 cho ml}c tit~u phat tri~n kinh te' t~i Vi~t Nam"

2, MT)C I>ICH NGHIEN CUU

Tren cd sd ly lu~n v€ ty gia, nhung tu' li~u thlfc ti€n cua chinh sach ty gia hO'i

doai the" gioi va Vi~t Nam, tu do toi xac dinh ffil,lC tieu nghien cuu:

a H~ th6ng l~i nhung va"n d€ ly lu~n cd ban v€ ty gia

b Phan tich chinh sach ty gia hO'i doai t~i Vi~t Nam trong thoi gian va anh hu'dng cua no de"n n€n kinh te"

c Xay dlfng h~ thO'ng cac giai phap nh~m hoan thi~n chinh sach ty gia, gop

ph~n vao m1,1c tieu phat tri~n kinh te" t~i Vi~t Nam

3 I>OI Tu'QNG v A PH~M VI NGHIEN cuu

• Tren Cd sd ly lu~n thlfc ti~n v€ ty gia hO'i doai va chinh sach ty gia (1

m<)t sO' nu'oc va Vi~t Nam, tu do du'a ra nhung giai phap hoan thi~n chinh sach ty gia hO'i doai cua Vi~t Nam trong n€n kinh te" md

• Nghien cuu ly lu~n v€ ty gia hO'i doai va toan b<) chinh sach ty gia hO'i doai cua Vi~t Nam tu tru'oc de"n nay E>6ng thoi nghien cuu kinh nghi~m

gtli, tu'dng d6ng voi Vi~t N am Tren cd sd ph an tich va danh gia nhung u'u

khuye't di€m trong dieu hanh ty ghi nltoc ta d;Jc bi~t trong nen kinh te' md

Tu d6 dua ra nhfi'ng ghli pha p nh~m hoan thi~n chinh sach dieu hanh ty gia h6i doai C1 Vi~t Nam trong hi~n t~i va tltdng lai phu h<Jp voi qui lu~t

cung c~u, phu h<Jp voi s-g phat tri€n kinh te' trong khu vlfc

4 PmfONG PHAP NGHIEN CUU

Be tai d-ga tren cd sd phltdng phap duy v~t bi~n chung, duy v~t lich sa ke't h<Jp voi cac phu'dng phap t6ng h<Jp, phan tich so sanh d6i chie'u B6ng thoi ke't h<Jp VOi cac hQC thuye't kinh te' hi~n d~i, kinh nghi~m thlfc te' CUa m(}t s6 llUOC, tu d6 dua r a cac gilti phap hoan thi~n chinh sach ty gia h6i doai C1 nuoc ta

5 GIOI THitU VE KET CAU LU~N VAN

Lu~n van g611')3 chltdng:

- Chudng 1: T6ng quan ly lu~n ve ty gia h6i doai

- Chudng 2: Th-gc tr~ng ve chinh sach ty gia h6i doai C1 Vi~t Nam trong thoi g1an qua

- Chudng 3: M()t s6 giai phap g6p ph~n hoan thi~n chinh sach ty gia h6i doai cho ml;lc tieu phat tri€n kinh te' t~i Vi~t Nam

cAc cHff VIET TAT

an cit vao p u'dng tHfn c uyen 01

C an cit vao V1tfC quan y v ~ ' 0 A ? 1 ~ ngo~1 • h 01 -<'• 3

1 1 3 3 Ch "' dA ? e 9 ty g1a 0 ~ th? a no1 co quan y :!• ~ ? 1 ~ 6

1.1.4 VAl TRO CUA TY GIA TRONG NEN KINH TE MO 6

1141 Tac Qng cua y g1a 01 oa1 en ~ dA • t• ·~h"''d ~·d"' XNK 6 1.1.4.2 Ty gia h6i doai va san lu'qng cong an vi~c lam, l~m phat 7

1.1.5 CAC YEU TO Cd BAN TAC BQNG BEN TY GIA 8

1.1.5.1 Can can thanh toan ~ 8 1.1.5.1.1 Tai khoan vang lai 8

1.1.5 1.3 Tfti kholm thanh tmin chinh thuc 10

1.1.5.2 Ty lt% 1~mphat 11

1.1.5.3 Lai sua't 12

1.1.5.4 Cac ye'u tO'khac 13

a Dl! bao trong tu'dng 1ai 13

b Ye'u tO' tiim 1y 13

c Nha nuoc can thit%p bAng hanh chfnh 13

1.2 KINH NGHI¢M QUAN LY NG041 HOI (j MOT so NUOC TRONG KHU V{.!C • •••.• • • • • • •• • •• • • 13

1.2.1 cHfNH sAcH QUAN LY NGOAI HOI d cAc Nude TRONG KHU VljC 13

1 2 1 1 Ch, h ' h m sac quan y • 1 ' ngo~I h , - 01 ll v T rung uoc Q "' 14 1.2.1.2 Chinh sach qmln 1y ngo~i hO'i (J Nh~n Ban 14

1 2 1 3 Ch, h ' h In sac quan y • 1' ngo~I h"'' 01 ll v H' an uoc Q "' 15 1.2.2 NHAN XET RUT RA Tu CHfNH sAcH QUAN L Y NGOAI HOI d cAc NUOC TRONG KHU VljC J 15

1.3 BAI HOC KINH NGHI¢M TU CUQC KHUNG HOANG TAl CHINH A " " , TIEN T~ T41 DONG NAMA 16

A A ? ? ? 1.3.1 NGUYEN NHAN CUA KHUNG HOANG 16

1.3.2 NHUNG KINH NGHI~M RUT RA CHO VI~T NAM TRONG VI~C EHEU ' , , ? , ,.( HANH CHINH SACH QUAN L Y NGOAI HOI 17

CHu'ONG 2: THVC TR~NG VE CHINH SACH TGHD VA TGHD fJ VItT

NAM TRONG TH(ji GIAN QUA • •.• • • 20

2.1 DIEN BIEN TGHD (j VI¢T NAM TRONG THOI GIAN QUA 20

2.1.1 DIEN BIEN T'Y GIA HOI E>OAI GIAI E>OAN TRUOC TRANG 3/1989- THOI KY KE ROACH HOA TAP TRUNG NEN KINH TE 20

2.1.2 DIEN BIEN T'Y GIA HOI BOAI GIAI BOAN TU TRANG 311989

BEN NAy- THOI KY NEN KINH TE vAN HANH THEO co CHE

THJ TRUONG VOl BJNH Hu'ONG XHCN 22

2.1.2.1 Thoi ky "tha n6i" ty ghi 1989-1992 22

2.1.2.2 Giai do~n tu 1992 d6n khi n6 ra cu()c khi'mg hoang ali chinh Bong NamA (thang 7/1997) 23

2.1.2.3 Giai do~n tu thang 7/1997 d6n thang 0211999 26

2.1.2.4 Giai do~n tu ngay 26/0311999 d6n nay 27

, , , , ? , , , , ? "

2.2 DANH GIA CHINH SACH TY GIA HOI DOAI CUA VI~T NAM 30

2.2.1 NHUNG THANH QUA BAT Bu'QC TRONG VI~C THljC HI~N cHiNH sAcH TY GIA THA Nch c6 slj BIEU TIET cuA NHA Nu'dc 30

2.2.2 NHUNG TON TAI TRONG vr~c xAY Dl)'NG v A BIEU HANH , , ? , CHINH SACH TY GIA 31

2.2.2.1 Vi~c xac dinh ty gia chua thich ung voi cung c~ u ngo~i t~ 31

2.2.2.2 Ch~m thay d6i ty gia theo muc d9 cua ph at 32

2.2.2.3 Chinh sach ty gia thi6u g~n b6 ch~t che voi chinh sach Iai sua't 32

2.2.2.4 Ho~t d()ng dt! bao ty gia h~u nhu' khong t6n t~i 33

CHu'ONG3: "' , , ? , , ~ ' " , , ? , ~

MOT SO GIAI PHAP GOP PHAN HOAN THI~N CHINH SACH TY GIA HOI , " , ,Q , , "

DOAI CHO MlJC TIEU PHAT TRIEN KINH TE T~I VI~T NAM 35

3.1 CAC QUAN DIEM CAN QUAN -' ~ ~ , TRI~T A TRONG VI~C HO~CH A DJNH , , ? , CHINH SA CH TY G lA 35

A ? , , ? , K , 3.1.1 Ml,JC TIEU CUA CHINH SACH TY GIA HOI BOAI 35

-' ,f/ ~ , A~, ~ ' A 3.1.2 CAC QUAN DIEM CAN QUAN TRI~T BE GOP PHAN HOAN THI~N , , ? , K , CHINH SACH TY GIA HOI BOAI 35

3.1.2.1 Nhii'ng quan di€m chung 36

3 1.2.2 Nhii'ng quan di€m trong vi~c ll;ia ch<;>n che' d9 ty gia 36

3 1 2 3 Nh -ti'ng quan tern rong d' ,[! t VH(C " d';:, teu c m ty gta h? h ? ~ 37

3.2 BJNH HUONG CHINH sACH T'Y GIA d VIeT NAM 37

,.t ' ~ ? "' ? ~ " ~ K 3.2.1 TIEP TUC DUY TRI Cd CHE, TY GIA THA NOI CO SU BIEU TIET A ? ' y"f / CAN THIJ;P CUA NHA NudC 37

3.2.2 TH{jC HieN CHINH SACH BA NGOAI Te 38

? -' ? A A TY GIA CUA VI~T NAM HI.eN NAY 39

3.3.1 xAc BJNH MDC TY arA HOI BoAr CHfNH THUC v A cAc GIAI PHAP KINH TE vi M6 KEM THEO ; 39

3 3 1 1 X ' d h ac ~ll ffiuC .~ t? ' h ,- d ' h' h y g1a 01 oai C Ill th·~ uC 40

3.3.1.2 Cac giai phap vi m6 di kern voi che' dQ ty gia du'<;Jc llfa chQn 40

3.3.2 GIAI PHAP CHO vrec BIEU CHiNH TY GIA CHO GIAI BOAN TOI 42

3.3.2.1 Giai phap cho vi~c danh gia tlnh hlnh tru'oc va sau khi thlfc hi~n di~u chinh ty gia 42

3.3.2.2 M9t s6 giai phap nh~m nang cao nang llfc cac cong;._cd ban trong can thi~p ' t ? • ' e.y 43 vao y gta

3.3.2.2.1 Cong c1:1 nghi~p v1:1 thi tru'ong md 43

3.3.2.2.2 Cong c1:1 Hii sufft 44

3.3.2.2.3 Cong c1:1 hanh chinh 45

3.3.3 PHOI H0P cAc cHfNH sAcH KINH TE vi M6 HE HOAT BONG CAN A ' ? / A ? THI.eP V AO TY GIA BAT HI.eu QUA CAO 45

3.3.3.1 Khong ngung chu trQng hoan thi~n cong c1:1 nghi~p v1:1 h' ' ? " " 45 t ~ tru'ong mo llQl t~

3.3.3.2 B6i voi chinh sach tai chinh, ngu6n v6n trong nu'oc la giai phap kha di cho vi~c bu dii:p thie'u hl)t ngan sach 46

3.3.4 PHA GIA NHO, GIAI PHAP TOI uu BE TAI TR<;j XK v A THAM H{JT ' " l.f CAN CAN TH dNG MAI 46

3.3.5 ROAN CHiNH THl TRu'CJNG NGOAI T~ LIEN NGAN HANG 47

3.3.6 THl/C HI~N VI~C QUAN Li CHAT CHE VAY N(J VA VI~N TR(J Nu'OC

NGOAI 48 3.3.6.1 Thtfc hi~n qmln If ch~t che vay n<J mtoc ngoai 48 3.3.6.2 Thlfc hi~n qmln li ch~t che cac khoan vi~n tr<J mtoc ngoai .48

3.3.7 ROAN THieN THl TRu'<JNG NGOAI HOI BE TAO BIEU KieN CHO

vi~c THl/C HI~N cHiNH sAcH NGOAI HOI c6 HI~u QuA 49

" ' K ? , ~?-' K

3.3.8 MOT SO GIAI PHAP VE QUAN L Y NGOAI HOI 50 3.3.8.1 Thu hut ngo;;ti t~ vao tay Nha nu'oc 50 3.3.8.2 Quan ly tO't dlf tru ngo;;ti hO'i 50

Ml}t sd gidi phdp hoan thi~n chfnh sach tY gia hf/i doai cho m11-c tieu phdt triin kinh te' t{li Vi~t Nam

Ngay nay, cac quan h~ kinh t~ tren mQi linh Vl}'C cua m(>t mtoc ngay cang md r(>ng ra cac nttoc, do d6 vffn d€ thanh toan, dinh gia, so sanh phan tich, danh gia v€ mi_it gia

tri va hi~u qua trd nen phuc t~p hdn Xet tren ph~m vi thi tru'ong m(>t nude, cac phttdng ti~n thanh toan qu6c t~ dttqc mua va ban tren thi tru'ong hO'i doai b~ng ti€n t~ qu6c gia cua m9t nu'oc theo m(>t ty gia nhfft dinh Do d6, c6 th~ hi~u ty gia Ia gia

ca m(>t ddn vi ti€n t~ m(>t nu'oc bi~u hi~n b~ng s6 lttqng ddn vi ti€n t~ m(>t nu'oc khac, hay b~ng s6 lu'qng ngo~i t~ nh~n dttqc khi d6i m(>t ddn vi n(>i t~ jhoi_ic b~ng s6

lttqng n(>i t~ nh~n dttqc khi d6i m9t ddn vi ngo~i t~ Cac nu'oc c6 gia tri d6ng n(>i t~ thffp hdn gia tri ngo~i t~, thttong su d1;1ng each thu hai./

M(>t d6ng ti€n hay m(>t lu'qng d6ng ti€n nao d6 d6i dttqc bao nhieu m(>t d6ng ti€n khac dttqc gQi la ty 1~ gia ca trao d6i gifi'a cac d6ng ti€n voi nhau hay gQi tAt la ty gia hO'i doai hoi_ic ngAn gQn hdn la ty gia Nhtt v~y chung ta c6 th~ dinh nghia ty gia nhu' sau: "Ty gh1 Ia ghi ca ciia mqt d6ng ti@n dti«jc biiu thi thong qua mqt d6ng ti@n khac"

Vi d1;1:

. Ma NT Ten ngoc;~i t~ Mua vao Chuyen Ban ra

DEM DEUTSCHE MARK 6.731,55 6.779 6.874,39

FRF FRENCH FRANC ~.007,1 2.021,25 ~.049,69

trang 1

Ml)t sd gidi phap hoan thi~n chfnh sdch ry gid hOI dodi cho m~,tc tieu phat triin kinh te' tr,zi Vi~t Nam

1.1.2 CAC LOAI TY GIA THONG DVNG

1.1.2.1 Ty ghi chinh thuc va ty gia thj trtiang

- Ty gia chfnh thric: Bay Ia ty ghi do ngan hang TW cong b6 Ty ghi chinh thuc c6 tac d1;1ng:

• La ty gia dung d€ tinh va thu thue' xu!t nh~p kh~u ciing nhu' cac ho~t d()ng khac c6 lien quan

• Ty gia chinh thuc Ia ty gia chu~n d€ hlnh thanh cac ty gia tren thi tru'C1ng ho'i doai

• Ty gia chinh thuc Ia cong Cl;l d€ di€u chinh m~nh me cac m~t ho~t d()ng cua n€n kinh te' d~c bi<%t trong linh vlfc ngo~i thu'dng

- Ty gia tht tru?mg: Ia ty gia hlnh thanh tren thi tnl'C1ng h6i doai hay thi tru'C1ng lien ngan hang

1.1.2.2 Can cu vao phtidng ti~n chuyin ngo~i ho'i

- Ty gia di?n hffi (Telegraphic- transfer rate): la ty gia mua ban ngo~i h6i trong d6 ngan hang chuy€n ti€n b~ng di<%n Ty gia nay nhanh chong va chinh xac Ia cd s(J

d€ xac djnh cac lo~i ty gia khac

- Ty gia thu hffi (Mail transfer rate) Ia ty gia mua ban trong d6 ngan hang chuy€n ti€n b~ng thu', ty gia thu' h6i thu'C1ng thffp hdn ty gia di<%n ho'i

trang 2

Ml)t so' gidi phdp holm thi¢n chfnh sach tY gia hO'i doai cho mr,tc tieu phdt triln kinh te' tt;~i Vi¢t Nam

1.1.2.3 Can cu vao vi~c qmin Iy ngol,li ho1

- Ty gid co' dtnh (Fixed exchange rate) Ia ty ghi hinh thanh trong che' d9 ti€n t~ Bretton Woods Ty ghi c6 dinh chinh Ia ty gia chinh thuc

- Ty gid thd ndi (Floating exchange rate) Ia ty gia hinh thanh W phat tren thi

tntong rna nha mtoc khong chiu trach nhi~m quan ly bie'n d()ng ty gia nay Sau khi che' d() ti€n t~ Bretton Wood SlJP d6 cac mtoc tu' ban khong cam ke't gifi' vfi'ng ty gia c6 dinh, d6ng ti€n cac nttoc ttt ban w do tha n6i, nen ty gia tha n6i thttong Ngan hang TW se quy dinh bien d() dao d()ng so voi ty gia chinh thuc d~ xac dinh giOi h~n

la ty ghi tt! do

- Ty gid thd ndi c6 qudn ly (Managed Floating exchange rate) la ty du'<Jc hinh

thanh do quan h~ cung cdu tren thi tru'ong c6 st;t di€u tie't quan ly cua Nha nttoc nh~m 6n djnh ty ghi tren thi tru'ong

1.1.2.4 Can cti' vao phlidng ti~n thanh tmin qu6c te'

- Ty gia sec la ty gia mua ban cac lo~i sec ngo~i t~

- Ty gia h6i phie'u Ia ty gia mua ban cac lo~i h6i phie'u tra ngay, ho~c hfii phie'u ky h~n b~ng ngo~i t~

- Ty gia chuy~n khoan la ty gia mua ban ngo~i h6i thong qua chuy~n khoan gifi'a cac ngan hang vOi nhau

- Ty gia ti€n m~t Ia ty gh'i mua ban ngo~i hfii b~ng ti€n m~t Thong thu'ong ty gia ti€n m~t nho hon ty gia chuy~n khoan vi ngan hang phai thu 1~ phi khi tht;tc hi~n nghi~p VlJ chuy~n ti€n

1.1.2.5 Can cti' vao thoi diim mua ban ngol,li hffi

- Ty gia md cil'a (Opening rate) Ia ty ghi mua ban ngo~i h6i cua chuye'n giao djch ddu tien trong ngay

- Ty gia dong cil'a (Closing rate) Ia ty gia mua ban ngo~i h6i cua chuye'n giao dich cu6i cung trong cung ngay

- Ty gia giao ngay (spot exchange rate) Ia ty gia mua ban ngo~i hfii rna vi~c

giao nh~n ngo~i h6i du'<Jc tht;tc hi~n ngay trong ngay hom d6 he~c sau d6 m()t vai ngay

trang 3

M9t sff gidi phap hoim thi~n chfnh sdch tY gid hffi dodi cho m~;~c tieu phdt triln kinh te' tgi Vi~t Nam

- Ty ghi c6 ky h~n (forward exchange rate) Ia ty gia rnua ban ngo~i hO'i rna vi~c giao nh~n ngo~i hO'i se du'<;1c thlfc hi~n theo thoi h~n trong h<;1p d6ng

1.1.2.6 Can ell' vao nghi~p Vl} kinh doanh ngo~i ho'i

- Ty gia rnua (buying rate) Ia ty gia ngan hang rnua vao ngo~i hO'i, chinh Ia ty ghi ban ciia khach hang

- Ty gia ban (selling rate) la ty ghi ngan hang ban ra ngo~i hO'i chinh Ia ty gia rnua ciia khach hang

Ty gia ban luon IOn hdn ty gia rnua ph~n chenh l~ch chinh Ia thu nh~ p ciia ngan hang trong ho~t d9ng kinh doanh ngo~i hO'i (SPREAD)

1.1.2.7 Can ell' vao thtfe eha't eiia ty gbi ho'i doai

- Ty gia hO'i doai danh nghia: La ty gia du<;1c sii' d1;1ng hang ngay trong giao dich tren thi tru'ong ngo~i hO'i Ty gia danh nghia chinh la gia ciia rn<?t d6ng ti~n du<;1c bi€u thi thong qua d6ng ti~n khac rna khong d~ c~p d€n tu'dng quan sue rnua hang hoa va dich Vl;l giii'a chung

- Ty gia hO'i doai thlfc: La ty gia danh nghia du'<;1c di~u chinh bCJi tu'dng quan gia ca trong nu'oc va ngoai nu'oc

Khi ty gia danh nghia tang hay ghlrn khong nhfft thi€t phiH d6ng nghia voi sv gia tang hay giarn sue c~nh tranh thu'dng rn~i quO'c te' Vi v~y, ty gia hO'i doai thlfc du'<;1c su d1;1ng d€ do Iuong sue c~nh tranh thu'dng rn~i quO'c t€ ciia rn<?t quO'c gia

1.1.3 CAC CHE DO TY GIA

1.1.3.1 Che' d() ty gia tha nfli

La rn<?t ch€ d9 ty gia hO'i doai rna trong d6 ty gia hO'i doai se du'<;1c xac dinh va v~n d9ng rn<?t each tv do theo quy lu~t thi tru'ong Nha nu'oc rna c1;1 th5 Ia Ngan hang

TW khong can thi~p vao thi tru'ong ngo~i t~, khong c~n d€n bi~n phap quan ly ngo~i hO'i cling nhu' nhii'ng bi~n phap hanh chinh nhfirn tac d9ng vao ty gia L<;1i th€ ciia ch€ d9 ty gia nay Ia can can thanh toan quO'c t€ se do nhu c~u ciia thi tru'ong xac l~p th€ can bfing N€u thi tru'ong ho~t d9ng c6 hi~u qua va cd ch€ ty gia tha n6i thi se kh6fi:g c6 cd h<?i cho nhii'ng ngu'oi d~u cd Nhin chung tinh hinh thi tru'ong trortg nu'oc se khong bi anh hu'CJng bCJi cac Iu6ng vO'n tu ben ngoai va nhu' v~y Ngan hang TW c6 th€ theo du6i rn<?t chinh sach ti~n t~ d<?c l~p khong ph1;1 thu9c nlfi~t1 vao chinh sach

trang 4

Ml)t so' gidi phdp haem thi~n chfnh sdch tY gid hOI dodi cho mf!,c tieu phdt triin kinh te' tg,i Vi~t Nam

M~it h(;ln che' ctia che' d9 ty ghi tha n6i la m9i ho(;lt d<)ng trong n€n kinh te' thi tntong k€ ca ty ghi khong phai hie nao ciing v~n hanh m<)t each thu~n lqi rna thttong xay ra nhii'ng mau thu§:n d§:n de'n slf bie'n d<)ng, hdn nii'a, thi trttong luon c6 nhi€u rtii

ro se d§:n de'n ty gia h6i doai a muc khong phu h<Jp vOi cac chi sO' kinh te' cd ban ctia n€n kinh te', nhtt v~y khuynh httong ctia ty gia trong tttdng lai se kh6 dlf doan va se gay kh6 khan cho vil$c l~p ke' ho(;lch va tinh gia ca, slf tv do ho(;lt d()ng ctia chinh sach ti€n tl$ trong nttoc c6 th€ hi l(;lm d1;1ng, chAng h(;ln Chinh phti do khong c6 trach nhil$m phai ngan ch~n slf ma't gia ctia d6ng ti€n, nen d~ thlfc hil$n vil$c l(;lm phat qua dttong ngan sach va ti€n tl$

1.1.3.2 Che' d() ty gia c6 dinh

La m<)t che' d<) ty gia h6i doai rna trong d6 Nha nttoc rna Cl;l th€ la Ngan hang

TW tuyen b6 se duy trl ty gia hO'i doai giii'a d6ng ti€n ctia qu6c gia minh voi m<)t d6ng ti€n nao d6 ho~c theo m<)t r6 cac d6ng ti€n nao d6 a m<)t muc d() cO' djnh khong d6i V€ cd ban nhii'ng lttqng cung cffu vfin t6n t(;li tren thi trttong ngo(;li tl$ va chi ph6i sO' lttqng ngo(;li tl$ tren thi trttong Ne'u cung tren thi trttong Ion hdn cffu a muc ty gia cO' djnh d6 thi Ngan hang TW se dam bao mua he't sO' lttqng dtt cung ngo(;li tl$ Ne'u cung tren thi trttong nho hdn cffu a muc ty gia cO' djnh d6 thi Ngan hang TW se dam bao ban ra m<)t s6 ngo(;li t<$ bilng voi sO' cung dang thie'u Biing each thttong xuyen can thil$p vao thi trttong ngo(;li t<$ d€ thlfc hil$n cac ho(;lt d<)ng mua hay ban lttqng ngo(;li tl$ dtt thua hay thie'u h1;1t voi muc ty gia hO'i doai cO' djnh da cong b6

l~p ke' ho(;lch va tinh toan gia nhtt v~y thuc d§:y dffu ttl va thttdng ffi(;li qu6c te'

trttong se bu6n te, ra't kh6 xac djnh ty gia t6i ttu cho m<)t n€n kinh te', ty gia h6i doai danh nghia c6 dinh c6 th€ Ut quan trQng nhttng n6 khong quye't dinh ty gia h6i doai thlfc te' Duy trl chinh sach ty gia h6i doai c6 dinh doi hoi Ngan hang TW phai luon san sang can thil$p vao thi trttong ngo(;li hO'i d€ bao dam muc ty gia cO' djnh va muc d<) dn can thil$p thi ciing ra't kh6 xac djnh D€ san sang can thil$p, Ngan hang TW phai duy tri m<)t muc nha't dinh v€ dlf trii' ngo(;li h6i, nhtt v~y chi phi v€ quan ly tai san se tang len va con phai phl;l thu<)c vao chinh sach ti€n tl$ ctia m<)t qu6c gia khac Slf ph1;1 thu<)c c6 th€ dttqc ly giai nhtt sau:

Mu6n dlf trii' phai tim d6ng ti€n dlf trii' va d6ng ti€n nay ta't nhien phai chie'm m<)t ty 11$ ra't IOn trong cd ca'u dlf trii' va hil$n nay d6ng USD c6 ttu the' hdn ca la vi n6

la m<)t d6ng ti€n m(;lnh va 6n djnh Nhtt v~y la da dtta d6ng USD lam d6ng ti€n dlf

trang 5

M9t sif gidi phdp holm thi?n chfnh sdch tY gid hOI dodi cho m¥c tieu phdt triln kinh te' tgi Vi?t Nam

trii' ho~c thanh toan qu6c te' £>~ cho dt! trii' the' gioi tang len theo s1,1' tang tntCJng ciia thttong m~i qu6c te', nu'oc My, ngu'oi cung ung dt! trii' qu6c te' bu()c phili b()i chi can din thanh toan ciia mlnh d~ cho cac nu'oc khac c6 USD dt! trii' Nhu'ng s6Iuqng USD trong dt! trii' ciia cac nu'oc dmg tang thl tren thi truong d6ng E>ola My dmg ma't gia, ngoai ra My c6 th~ dung d6ng ti~n ciia mlnh d€ chi tieu thao tung cac s1,1' vi~c nh~m ffil}C dich chinh trj, kinh te', quan s1,1' M~t khac, trong khi can can thanh toan qu6c te' ciia My thu'ong xuyen b()i chi, thl can can thanh toan qu6c te' cua cac nu'oc cong nghi~p Ion nhu' Nh~t, E>uc, thuong xuyen b()i thu, che' d() ty gia c6 djnh khong th~ l~p

l~i the' can b~ng

1.1.3.3 Che' d() ty ghi tha n<fi c6 quan Iy

E>ay Ia che' d() ke't h<Jp giii'a che' d() ty gia h6i doai tha n6i voi che' d() ty gia c6 djnh

Ty ghi h6i doai se tl! xac djnh tren thi tru'ong theo quy dinh lu~t cung du va duqc bie'n d()ng trong m()t bien d() nha't dinh Chinh phii chi can thi~p vao thi tru'ong khi ty gia h6i doai c6 nhii'ng bie'n d()ng m~nh ch~ng h~n Nha nu'oc se xac dinh va cong b6

l~i muc ty gia h6i doai ci1ng nhu' bien d() dao d()ng cho phep Trong che' d() ty gia linh ho~t c6 quan ly, d~c bi~t Ia trong cac n~n kinh te' cftn phai si't dl}ng cac bi~n phap hanh chinh trong vi~c di~u hanh ty gia h6i doai, vi~c dt! bao s1,1' bie'n d()ng ty gia trong tu'ong lai la m()t va'n d~ ra't kh6 th1,1'c hi~n bCJi vi vi~c di~u hanh chinh sach

ty gia Ia d~ d~t toi ml}c tieu vi mo ciia n~n kinh te', nhttng song song d6 con phai giup bao v~ n~n kinh te' trong nhii'ng tlnh hu6ng nha't djnh Vi dl}: dung tru'oc tlnh hu6ng phai di~u chinh giam gia d6ng n()i t~ nh~m kich thich n~n kinh te' tang san luqng, t~o them cong an vi~c lam Nhttng vi~c giam gia d6ng n()i t~ se gay kh6 khan cho cac doanh nghi~p da de'n ky tra n<J nuoc ngoai Do d6 trong nhii'ng thoi di€m nha't djnh Chinh phii c6 th~ di~u chinh tang gia n()i t~ d~ cuu cac Doanh nghi~p rna t~m hoan th1,1'c hi~n ml}c tieu dai h~n ciia n~n kinh te' Nhu v~y trong che' d() linh ho~t c6 quan ly vi~c can thi~p dfin de'n nhii'ng bie'n d()ng ciia ty gia tren thi truong con tuy thu()c vao tftm nhln ciia cac nha di~u hanh chinh sach kinh te' vi mo Tu ba che' d() ty gia vua neu tren cho tha'y vi~c xac djnh chinh sach ti~n t~ dung d~n trong d6 c6 chinh sach ty gia, hi~n Ia m()t va'n d~ ra't quan tr<;mg va cftn thie't d6i voi ba't cu

1.1.4.1 Tac d()ng ciia ty gia ho'i doai de'n XNK

trang 6

MQt s6 gidi phdp hoim thi~n chfnh sdch tY gid ht/i dodi cho m~:tc tieu phdt triln kinh tt tt;ti Vi~t Nam

Ty gia h6i dmii c6 tac d()ng to IOn d6i vOi quan h~ thu'ong m~i qu6c te", d6i voi XUat nh~p khffu hang h6a, djch Vl;l CUa qu6c gia, V~ ly thuye"t ne"u cac ye"u t6 khac khong d6i khi ty gia c6 sv Sl;lt giam (theo phuong phap ye"t gia trvc tie"p) c6 nghia la d6ng n()i t~ tang gia, nhu' v~y se lam giam xua"t khffu va tang nh~p khffu lam cho can din thu'ong m~i c6 th~ xa"u di Ngu'<Jc l~i, ne"u ty gia h6i doai tang len c6 nghia la dBng n(}i t~ giam gia du'a de"n xufft khffu tang, can din thu'dng m~i se du'<JC cai thi~n

Vi du: nam 1994, voi muc ty gia h6i doai la 1USD=10.500VND, 1 xe o to con voi gia 30.000USD c6 th~ du'<Jc nh~p khffu va tinh tu'ong duong thanh ti~n Vi~t Nam

la 315 tri~u dBng E>e"n nam 1998, vOi muc ty gia 1USD=13.500VND thl ciing chie"c

xe a"y chi c6 th~ nh~p khffu va ban voi gia t6i thi~u la 405 tri~u d6ng Ngu'<Jc l~i, 1 ta"n g~o voi chi phi san xufft la 3,5 tri~u d6ng c6 th~ xufft khffu voi ty gia 1USD=10.500VND rna c6 Uii voi gia khmlng 340USD vao nam 1994, nhu'ng voi ty gia 1 USD=13.500 VND nam 1998 va ne"u cac ye"u t6 khac la khong d6i thl da c6 th€ xuat khffu rna c6 lai voi gia khoang 260USD Tu d6, ne"u cac ye"u t6 khac la khong d6i thl khi ty gia tang tu 1 USD=10.500VND de"n 1 USD=13.500 VND (USD tang gia hay VND Sl;lt gia) da lam cho hang nh~p khffu trd nen dii:t hon, con hang xufft khffu trd nen re hon, tu d6 c6 th~ lam giam nh~p khffu va tang xufft khffu Ke"t qua se ngu'<Jc l~i ne"u USD Sl;lt gia va VND tang gia

1.1.4.2 Ty gia ho'i doai va san lliQ'ng cong an vi~c lam l~m phat

Ty gia h6i doai c6 tac d()ng m~nh me de"n m<;>i khia c~nh cua n~n kinh te" nhu' m~t b~ng gia ca trong nuoc, l~m phat, cong an vi~c lam hay tha't nghi~p, chAng h~n khi d6ng n()i t~ giam gia so voi ngo~i t~ thl cac m~t hang nh~p khffu nhu' v~t tu', nguyen li~u san xuat se dfit hon, lam cho gia thanh san phffm tang, dffy m~t b~ng gia ca trong nu'oc len cao gay sue ep d6i vOi l~m phat Tuy nhien, ne"u cac lanh vvc san xuat chu ye"u dva tren ngu6n lvc trong nu'oc thl sv tang gia cua hang nh~p khffu se giup tang kha nang C~nh tranh cua lanh VlfC nay, giup phat tri~n san xufft, san lu'<Jng qu6c gia tang, t~o them cong an, vi~c lam Ngu<Jc l~i, khi ty gia h6i doai giam c6 nghia la d6ng n()i t~ tang gia so vOi ngo~i t~ thl hang nh~p khffu se re hon, keo m~t b~ng gia ca xu6ng lam cho tlnh hlnh l~m phat bot cang thiing Vi~c phan tich v~ ty gia h6i doai n6i rieng va chinh sach quan ly ngo~i h6i n6i chung phai du'<Jc d~t trong cac mo hlnh kinh te' vi mo cua n~n kinh te' Nhu' v~y khi mu6n danh gia tac d()ng cua

ty gia h6i doai ta phai xet nhi~u ye'u t6 trong m()t b6i canh nhfft djnh thl moi rut ra nhung ke't lu~n tu'ong d6i chinh xac Hon nua cac n~n kinh te' khac nhau thl phai c6 m()t che" d() ty gia phu h<Jp voi d~c thu cua n~n kinh te' d6 Trong cac n~n kinh te' t~p trung bao cffp thl ty gia khong du'<Jc coi tr<;>ng vl ban than ty gia ciing la gia ca rna v~

trang 7

M9t so' gidi phdp hoan thi~n chfnh sdch tY gid ho'i dodi cho m¥c tieu phdt triin kinh te' tgi Vi~t Nam

cd ban gia ca Ut m9t ph(;lm tru khong du'<JC xem tn,mg dung muc trong n6n kinh te' t~p trung bao dip Trong n6n kinh te' thi tru'ong phat tri€n, h~u he't m<;>i thfmh ph~n ye'u

t6 cfiu thlmh n6n kinh te' da du'<Jc v~n hanh theo m9t quy d(;lo 6n dinh, cac cong cl) tai chinh, ti6n t<$ rna Nha nu'oc sti' dl)ng trong can thi<$p, di6u hanh n6n kinh te' da dl;lt de'n muc phat tri€n cao va kha hoan thi<$n, ne'u co nhfi'ng sai l<$ch trong ty gia thi chi gay anh hu'CJng xfiu de'n m9t vai khia qnh nao do trong n6n kinh te' ho~c gay nen nhii'ng chao dao nho va thu'ong du'<Jc kha:c phl;lc kiP thoi b~ng vi<$c di€u chinh l(;li chinh sach, dtt<Jc h6 tr<J b~ng cac cong Cl) tai chinh, ti6n t<$ vii'ng m(;lnh khac B6i voi cac n6n kinh te' chuy€n d6i trong do co Vi<$t Nam thi ye'u t6 gia ca trong n6n kinh te'

VO cung quan tr<;>ng, ne'u khong ki€m soat du'<JC no thi CO th€ gay ra nhii'ng tac d(}ng nguy hl;li cho n€n kinh te' Vi<$t Nam da tung bu'oc thoat khoi khung hoang va phat tri€n di len nho vao 6n dinh gia ca trong n6n kinh te' Nh~n thuc vai tro quan tr<;>ng tren day cua ty gia cho nen vfin d€ d~t ra la phai h;ta ch<;>n m9t ty gia phai phu h<Jp, thong qua do d€ CO tac d(}ng tich Cl;l'C de'n cac khia C(;lnh CUa n6n kinh te'

1.1.5 CAC YEU TO CO BAN TAC DONG DEN TY GIA

1.1.5.1 Can din thanh toan

Can can thanh toan qu6c te' chinh Ia nhii'ng ghi chep v€ cac giao dich rna cu' dan va Chinh phu cua m()t nu'oc thlfc hi<$n voi the' gioi ben ngoai trong m9t khoang thai gian nhfft dinh, thttong la m9t nam

Can can thanh toan thttong du'<Jc chia thanh ba b9 ph~n cfiu thanh chu ye'u sau:

1.1.5.1.1 Tai khodn viing lai

Tai khoan nay ghi chep cac ho(;lt d9ng huon ban hang hoa dich Vl), thu nh~p

tu d~u tu' va cac khmln chuy€n giao Ngu'oi ta co th€ chia tai khoan vang lai thanh hai khmln m1:1c nho hi€n thi nhii'ng phan nhom chinh nay Thu nhfft, can can thu'ong ffi(;li bao ham tfit ca cac hot;tt d()ng trao d6i hang hoa, nghia Ia xufit va nh~p nhii'ng hang hoa hii'u hinh, dich Vl) trong do xufit khffu du'<Jc ghi "co", con nh~p khffu du'<Jc ghi "n<J" Thu nh~p tu d~u tu' bao g6m cac khoan thanh toan lai sufft cho cac khoan ti6n vay cua ngu'oi nu'o~ ngoai hay cho ngu'oi nu'oc ngoai vay, c6 tuc Thu hai la nhii'ng khoan chuy€n giao (thu rong hay chi rong) bao g6m cac khoan chuy€n giao cua tll' nhan (vi dl) t~ng phffm do than nhan nu'oc ngoai gCJi v€, nhii'ng nha d~u tu' nu'oc ngoai chuy€n nhii'ng khoan thu nh~p cua h<;> v€ nu'oc, ) va chuy€n giao cua Chinh phu (vi dl) nhii'ng khoan tr<J cffp khong hoan ll;li vay nhii'ng dong gop cua chinh phil cho cac chttong trinh qu6c te' )

trang 8

M9t sd gidi phdp hoim thi~n chinh sdch tY gid hdi dodi cho m¥c tieu phdt tritn kinh te t[Ji Vi~t Nam

Nhu da trlnh bay, thanh phffn cd ban trong tai khoan vang lai chinh la can din

thu'dng m~i Chinh vi v~y, cac ye'u to' c6 kha nang tac d<)ng la thay d6i tinh hinh xua't

- nh~p khffu so voi nhau se la nhung ye'u to' cd ban tac d<)ng de'n ty gia ho'i doai Cl;l th~ la bao gcSm cac ye'u to' cd ban sau:

a Muc gia cii tlldng dol

M<)t Slf tang len trong muc gia tudng do'i (j trong nude so voi muc gia tren th! truC1ng the' gioi (c6 nghia la hang nh~p khffu se c6 xu huang re hdn va hang xua't khffu se trd nen d~t hdn) se lam tang nhu cffu nh~p khffu va lam giam kha nang xua't khffu cua quo'c gia Tu d6, lam giam cung va tang cffu ngo~i t~, lam d6ng ngo~i t~ c6

xu huong tang gia hay dcSng n<)i t~ c6 xu huang giam gia, ye'u to' gia ca chinh la ye'u to' cd ban t~o ra mQt trong nhung xufft phat di~m quan tn~ng d~ xac d!nh ty gia din

M<)t quan ni~m ddn gian xufft phat tu ye'u to' gia ca c6 ten la quy lu~t m()t gia (law of one price) Quy lu~t m<)t gia du<Jc phat bi~u nhu sau: Ty gia ho'i doai se du<Jc xac dinh d muc duy nha't sao cho hang h6a du<Jc ban d ba't ky ndi dau tren kh~p the' giOi cung vOi m()t gia quy d6i nhu nhau rna khong tinh de'n hang h6a Do d6, nude nao san xufft ne'u hang h6a d6 gio'ng nhau v€ phffm cha't, quy each Vi dl;l: 1 ta'n g~o ban tren thi truong the' giOi vdi 300USD va cling m<)t ta'n g~o vdi phffm cha't nhu v~y du<Jc ban t~i thi truong Vi~t Nam voi gia 3.600.000VND thi ty gia ho'i doai giua USD va VND phai la 1 USD=12.000VND (trong thlfc te', quy lu~t m<)t gia du<Jc sit d1,mg cho m<)t r6 hang h6a nhfft dinh)

M<)t slf md r()ng quy lu~t m<)t gia tfft ye'u d~n de'n m9t ke't lu~n gQi la thuye't ngang gia sue mua, thuye't PPP (Purchasing Power Parity) Thuye't PPP du<Jc phat bi~u nhu sau: Ty gia ho'i doai giua ti€n t~ trong nuoc va dcSng ngo~i t~ se du<Jc di€u chinh d~ phan anh dung v€ chenh l~ch muc gia (j trong nude va thi truC1ng the' gidi Ne'u g9i n, n*, Eb E1+1 Iffn lu<Jt la I~m phat n<)i dia, I~m phat tren the' gioi, ty gia hi~n

t~i va ty gia tudng lai thi thuye't PPP c6 th~ di€n ta nhu sau:

7t - 7t = : : : _:

Et Tuy nhien, nhung b~ng chung thlfc nghi~m luon cho thffy c6 slf sai bi~t Ion giua phudng trlnh cua thuye't ppp voi thlfc te' do gia ca chi la m<)t trong cac bie'n so' c6 kha nang tac d<)ng de'n ty gia

b Cac bi?n phap biio hQ

trang 9

Mt)t so' gidi phdp hoim thi?n chinh sdch tY gid hdi dodi cho mr,tc tieu phdt triin kinh te' t(li Vi?t Nam

M()t sl)' gia tang cac bi<%n phap bao h9 se lam hang ngo~i nh~p trd nen dih hon

va lam giam nh~p khffu Tit d6, lam giiim cffu ngo~i t<%, lam d6ng ngo~i t<% c6 xu huang s1;1t gia hay d6ng n()i t<% c6 xu huang tang gia Ngu'<Jc l~i ne'u cac bi<%n phap bao h9 du<Jc cil:t giam lam d6ng ti~n nu'oc d6 c6 xu huang s1;1t gia

c Tam ly 1ia thich hlmg ngof!-i so vfli hlmg nl)i

Ne'u Him ly ngu'oi tieu dung tta thich hang ngo~i hon sovoi hang n()i se lam tang cffu nh~p khffu Tit d6 lam tang cffu ngo~i t<%, lam d6ng ngo~i t<% c6 xu hu'ong tang gia hay d6ng n9i t<% c6 xu httong giam gia Ngu'<Jc l~i, tam ly tta thich hang ngo~i so voi hang n()i c6 xu httong giam se lam d$ng n()i t<% c6 xu httong giam se lam d6ng n()i t<% c6 xu httong tang gia

d Niing sudt lao dl)ng

Ne'u nang sua't lao d()ng trong nu'oc c6 sl)' gia tang se lam cho mile gia tu'ong d6i c6

xu httong s1;1t giam, lam d6ng ngo~i t<% c6 xu hu'ong giam hay d6ng n()i t<% c6 xu httong tang gia

1.1.5.1.2 Tai khodn vfln:

Tai khoan nay ghi chep cac giao dich c6 lien quan de'n vi<%c mua ban tai san gifi'a n~n kinh te' trong nu'oc va nu'oc ngoai ciing nhu' s6 ti~n cho vay ho~c di vay c6 lien quan de'n nu'oc ngoai Khi c6 m9t lu6ng v6n chay vao, n6 du'<Jc ghi "c6 ", b6i vi n6 cung ling ngo~i t<% cho dan cu' trong nu'oc Lu6ng v6n chay ra du'<Jc ghi "n<J", bdi

vi n6 lam giam lu'<Jng ngo~i t<%

1.1.5.1.3 Tai khodn thanh toan chinh thuc

Tai khoan nay ghi chep cac giao dich do Ngan hang TW thay m~t Chinh phil thl)'c hi<%n Bao g6m nhfi'ng thay d6i trong dl)' trfi' Chinh thuc v~ vang va ngo~i t<%, nhfi'ng khoan di vay ctia nude ngoai va cac giao dich voi quy ti~n t<% qu6c te' Nhung giao dich lam tang dlf trfi' chinh du'<Jc ~ghi "n<J ", bdi vi chung lam giam cung v~ ngo~i t<% ctia dan cu' trong nu'oc, con nhfi'ng giao dich lam giam dlf trfi' chinh thuc du'<Jc ghi "c6 "

Can can thanh toan chung bao g6m ta't ca cac khoan chi (thanh toan hang h6a

va dich v1;1 nh~p khffu, mua tai san nttoc ngoai ) d day, ngu'oi ta sti' d1;1ng phttong phap ke' toan kep, nghla la m6i giao dich d~u du'<Jc ghi thanh cac m1;1c "n<J" va "c6" Chinh vi v~y can can thanh toan chung phai luon luon can bAng

trang 10

Mt)t sd gidi phdp holm thi~n chinh sdch tY gid hOI dodi cho mt,tc tieu phdt triin kinh te' tr;ti Vi~t Nam

Nhin chung, bfft ky ye'u tO' nao c6 kha nang tac d()ng lam thay d6i tinh hinh thu chi trong cac tai khoan cua can can thanh toan thi d€u c6 th~ lam thay d6i (m()t s6 ly thuye't khi d€ c~p de'n cac ye'u tO' anh hu'CJng de'n ty gia h6i doai c6 th~ trinh bay g6m c6 cac ye'u tO' nhu': can din thanh toan, ty 1~ ll;lm phat, anh hu'CJng cua Hii sufft Nhu' v~y, cac ly thuye't nay da xem can can thanh toan chi la m()t trong hang lo1;1t cac ye'u tO' tac d()ng de'n ty gia hO'i doai Nhu'ng c6 th~ nh~n thffy ding, ne'u m()t n€n kinh te' hoan toan dong cua, khong c6 bfft ky m()t giao dich nao voi the' giOi ben ngoai thi cho du cac bie'n sO' trong n€n kinh te' nhu' l1;1m phat, lai sufft hay bfft ky m<')t bie'n s6 nao khac du c6 sv thay d6i m1;1nh each mffy ciing ch~ng c6 cai gi g<;>i la ty gia d~ tac d()ng lam thay d6i SCi di, cac bie'n sO' nhu' l1;1m phat lai sufft hay bfft ky m()t bie'n s6 nao khac c6 kha nang tac d()ng lam thay d6i ty gia la do tfft ca nhii'ng bie'n sO' nay khi thay d6i d€u c6 it nhi€u tac d()ng lam thay d6i cac giao dich cua qu6c gia voi the' giOi ben ngoai, tuc la lam thay d6i can can thanh toan Til' d6 lam thay d6i tinh hinh cung cffu ngo1;1i t~ va tac d()ng de'n ty gia hO'i doai Do d6, chi cffn tie'p c~n vao can can thanh toan la c6 th~ chi ra m()t each tu'ong d6i cac ye'u tO' co ban tac d()ng de'n ty gia Di€u quan tr<;>ng la phai tim ra cho du'<;Jc cac ll;l'c nAm dAng sau nhii'ng thay d6i trong can can thanh toan va chung ta ciing se thffy rAng cac ll;l'c nay khong gi khac hon chinh la cac bie'n sO' nhu' l1;1m phat, lai sufft nhu' se thffy du'oi day

M()t sl;l' tang muc gia tu'ong dO'i (J trong nu'oc so voi gia tren thi tru'ong the' giOi (c6 nghia la hang nh~p khffu c6 xu hu'ong re bon MRg- va hang xufft khffu se c6 xu hu'ong d3:t bon) se lam tang nhu cffu nh~p khffu va lam giam kha nang xufft khffu hang hoa cua m()t qu6c gia Til' d6 lam giam cung va tang cffu ngo1;1i t~, lam d6ng ngo1;1i t~ c6 xu hu'ong tang gia, d6ng n()i t~ c6 xu hu'ong giam gia Ye'u tO' gia ca chinh la ye'u t6 co ban t1;1o ra m()t trong nhii'ng xufft phat di~m quan tr<;>ng d~ xac dinh

ty gia can bAng Ci muc bao nhieu trong dai h1;1n Nhu' v~y, v€ dai h1;1n, m()t sv tang len cua muc gia (J m<')t nu'oc (tu'ong dO'i so vOi muc gia (J nu'oc ngoai) se lam cho d6ng ti€n cua nu'oc d6 giam gia, trong khi m()t sv giam xu6ng cua muc gia tu'ong dO'i (J

m()t nu'oc se lam cho d6Q.g ti€n nu'oc d6 tang gia

N6i m()t each khac di, trong di€u ki~n Cl;lnh tranh, thong thu'ong muc d() l1;1m phat cua hai nu'oc ne'u khac nhau lam cho ngang sue mua cua hai d6ng ti€n d6 bi pha vo, tuc

la lam thay d6i TGHD Muc chenh l~ch l1;1m phat cang cao thi kha nang thay d6i ty gia cang IOn

trang 11

Mot sd gidi phdp hoan thifn chfnh sach tY gia hOI doai cho m~:tc tieu phdt triin kinh te' tt;ti Vift Nam

Hii sufft dung) thi khoan khac bi~t gifi'a Hii sufft phan anh ty 1~ thay d6i ky vqng TGHD:

va gay ra slf tang len trong gia ngo~i t~ (E)

N6i m(>t each ng~n gqn, Hii sufft chinh la gia ca cua vO'n, vl the' H'ii sufft la m(>t ye'u t6 hang dffu c6 kha nang tac d(>ng lam thay d6i tinh hinh cac giao dich trong tai khoan vO'n Ne'u Hii sufft trong nu'oc cao hdn so voi Hii sufft nu'oc ngoai hay Iai sufft

trang 12

Mi)t s(J' gidi phdp haem thi~n chinh sach tY giti hOt dotii cho mf:lC tieu phdt triln kinh te' tr;li Vi~t Nam

ngo~i t~ trong n€n kinh te' sang d6ng n()i t~ d~ hudng Hli sua't cao hon E>i€u nay lam tang cung ngot;ti t~ tren thi truong (cling c6 nghia lam tang c~u nO'i vdi d6ng n()i t~)

Tu d6 d6ng ngot;ti t~ se c6 xu hudng giam gia tren thi truong hay d6ng n()i t~ se tang gia va nguqc lt;ti

1.1.5.4 Cac ye'u to' khac

a Dl/ bao trong tlldng lai

Nhii'ng dt,i bao rna Cl;l th~ la dt,i bao v€ bie'n d()ng cua ty gia trong tuong lai se c6 tac d()ng de'n nhii'ng dong vO'n Ne'u ty gia hO'i doai duqc dt,i bao la c6 sl,l' gia tang trong tttong lai (tuc dt,i bao d6ng ngo~i t~ c6 sl,l' tang gia hay d6ng n()i t~ sl;lt gia) se lam tang cac dong vO'n chay ra khoi n€n kinh te' hay se lam chuy~n h6a nhii'ng dong n()i t~ sang ngot;ti t~ d~ bao toan gia tri ti€n t~ m()t each t6t nha't va hudng chenh l~ch ty gia Tu d6 lam tang c~u ngot;ti t~ tren thi truong va d6ng ngot;ti t~ c6 xu hudng tang gia hay d6ng n()i t~ c6 xu hudng giam gia Trong truong hqp nguqc lt;ti, ne'u ty gia hO'i doai duqc dt,i bao la c6 sl,l' Sl;lt giam trong tuong lai se lam d6ng ngot;ti t~ c6 xu hudng giam gia hay d6ng n()i t~ c6 xu hudng tang gia tuc thoi

b Ytu tfi tam lj

M()t ye'u tO' cuO'i cling c~n phai d€ c~p de'n trong nhii'ng ye'u tO' co ban c6 kha nang tac d()ng de'n Sl,l' v~n d()ng cua nhii'ng dong vO'n la Him ly cua nhii'ng nguoi sd hii'u vO'n Ne'u nhii'ng nguoi sd hii'u vO'n c6 tam ly giam sl,l' tin tudng v€ m()t d6ng ti€n d6 c6 xu hudng giam gia tren thi truong

c Nha nlluc can thifp bling hlmh chinh

Se thie'u s6t ne'u khong nha:c de'n sl,l' can thi~p b~ng hanh chinh cua Nha nude cling

la m()t ye'u tO' quan tn.mg tac d()ng de'n ty gia hO'i doai Ye'u t6 nay chinh la m()t cong Cl;l di€u hanh ty gia h6i doai rna h~u nhu qu6c gia nao cling sii' dl;lng, chi khac nhau a

IDUC d() sfr dl;lng cong Cl;l rna thoi

Trong H'inh vl,l'c quan ly ngot;ti hO'i, hi~n nay c6 nhi€u nude trong khu vl,l'c c6 trlnh d() phat triSn hon Vi~t Nam, c6 nhi€u nguyen nhan diln de'n st,i thanh cong cua cac nude nay Vi~c tlm hi~u nhii'ng kinh nghi~m quan ly cua h<;> cha:c cha:n se giup

trang 13

Milt stf gidi phdp holm thi?n chfnh sach ry gia hOI doai cho m~,tc tieu phdt triin kinh te' tr;li Vi?t Nam

chung ta rut ra nhii'ng di€u c6 y nghia, b6 feb cho qua trlnh d6i moi va hoan thi<$n chfnh sach quan ly ngot;ti hO'i cua ta

1.2.1.1 Chinh sach qmin ly ngo~i hO'i lJ Trung QuO'c

Giai dot;tn d~u cua thoi ky ddi moi 1986-1993, Trung Qu6c thlfc hi<$n chinh

sach qmin ly ngot;ti hO'i voi n9i dung md r9ng quan hi$ thu'dng mt;ti xufft nh~p khfiu hang h6a, d~u tu' tu' ban cho cac thanh ph~n kinh te' voi ml.Jc dich d~y mt;tnh phat trien kinh te', thu hut v6n d~u tu' C1 nu'oc ngoai De'n cu6i nam 1993 Trung Qu6c ap

dtJng chinh sach quan ly ngot;ti h6i voi n9i dung quan ly g3:t gao tu' ban va cac Iu6ng v~n d9ng ngot;ti hO'i Tren Hinh th6 Trung Qu6c sii' dtJng d6ng nhan dan t<$ Tfft ca cac

t6 chuc ddn vi kinh te' c6 thu ngot;ti t<$ phai ban lt;ti cho ngan hang theo ty gia thi tru'ong Khi c6 nhu c~u chi tieu ngot;ti t<$ h<;ip ly thl du'<;ic ngan hang ban lt;ti sO' ngot;ti t<$ cffn thie't cho vi<$c sii' dtJng Song song d6 tang cu'ong quan ly vi<$c vay n<;1 nu'oc ngoai, xac djnh r5 trach nhi<$m cua ngu'oi di vay Thie't l~p thi tru'ong hO'i doai, duy trl

ty gia hO'i doai h<;ip ly va tu'dng d6i 6n djnh, ty gia du'<;ic xac djnh can cu vao tlnh hlnh cung c~u ngot;ti t<$ tren thi tru'ong va ty gia giii'a d6ng USD voi cac d6ng ti€n khac

1.2.1.2 Chinh sach quan ly ngo~i hO'i lJ Nh~n Ban

Nh~t Ban hi<$n Ia m9t nu'oc cong nghi<$p phat trien, co kim ngt;tch xufft kh~u dung d~u the' giOi, chfnh sach quan ly ngot;ti hO'i vOi ml.Jc tieu kiem soat du'<;ic ngot;ti h6i, ngot;ti thu'dng de tt;to can b~ng trong can can thanh toan qu6c te', 6n dinh ti€n t<$

Trong lu~t kiem soat ngot;ti h6i, ngot;ti thu'dng, Nh~t Ban quy dinh r5 cac d6i tu'<;ing chiu slf di€u chinh cua chinh sach quan ly ngot;ti h6i la nguoi ell' tru va nguoi khong ell' tru Nhii'ng nguoi nay co ngot;ti t<$ d€u phai md tai khoan ngot;ti t<$, phai ban cho quy hO'i doai, lu~t con quy dinh cac phu'dng ti<$n thu9c pht;tm vi quan ly ngot;ti h6i, cac phu'dng thuc thlfc hi<$n thanh toan cfing nhu' cac ht;tn che' Ch~ng ht;tn nhu' nguoi cu' tru khong du'<Jc phep mua, ban, cho vay, di vay b~ng ngot;ti t<$, m<;>i ky ke't h<;ip

d6ng trong thu'dng mt;ti qu6c te' d€u c6 slf chffp thu~n cua BQ Thu'dng mt;ti va Cong

ngh<$ Qu6c te'

N6i chung, chfnh sach quan ly ngot;ti hO'i cua Nh~t Ban cho phep vi<$c tlf do kinh doanh xufft nh~p khfiu hang h6a, djch Vl.J, ngot;ti t<$ nhttng phai n~m trong khuon khd kiem soat cua Chinh phu M<;>i hot;tt d9ng giao dich thanh tmin voi nu'oc ngoai d€u du'<;ic thlfc hi<$n qua ngan sach kinh doanh ngot;ti h6i, tren Hinh th6 Nh~t Ban chi sii' d1,mg d6ng Yen Tu quy 2/1998, chfnh sach quan ly ngot;ti hO'i cua Nh~t Ban co

tfnh chfft md r9ng hdn cho vi<$c thanh toan qu6c te', Chfnh phu cho phep cac Cong ty

trang 14

Ml)t sa' gidi phdp hoim thi¢n chinh sdch tY gid hO'i dodi cho m~c tieu phdt triin kinh te' tr;~i Vi¢t Nam

du'<Jc md tai khoan ngo£.li t<$ mtoc ngoai d~ thlfc hi<$n thanh tmin quO'c te' rna khong phai thong qua h<$ tho'ng ngan hang TW

1.2.1.3 Chinh sach qmin ly ngo~i hol i'J Han Quo'c

Tu tntoc nhung nam 1980, Han Qu6c c6 che' d() qmln ly ngo£.li ho'i voi n()i

dung ki~m smit ch~t che cac Iudng ngo£.li h6i, de'n giua nhung nam 1980 n~n kinh te' Han Qu6c tang tntdng m£.1nh, cho de'n nam 1990 Han Qu6c noi lOng d~n vi<$c t~p trung ngo(_li ho'i xuc tie'n qua trlnh t1f do h6a giao dich ngo(_li hO'i va qu6c te' h6a thi

tn.tong v6n Cac Cong ty trong nlioc dli<Jc phat hanh chung khoan c6 gia tri bAng

d6ng ngo£.li t<$ C1 thi trliong nlioc ngoai cho phep nglioi khong eli tru dli<Jc d~u tli tren

thi trliC1ng chung khoan trong nlioc Theo lu~t quan ly ngo£.li ho'i cua Han Qu6c, va"n

d~ cd ban trong lu~t nay Ia xac dinh che' d() ty gia sao cho phil h<Jp vOi xu hliong phat tri~n kinh te' va phan anh chung xu the' tren thi trliong h6i doai qu6c te' Nam

1980 che' d() ty gia dli<Jc xac dinh tren cd sd r6 ti~n t<$, che' d() ty gia nay c6 m()t s6

h£.1n che' nha"t dinh, d~c bi<$t Ia khong tinh de'n slf bie'n d()ng cung c~u tren thi trliong

h6i doai Be'n thang 311991 h<$ th6ng ty gia blnh quan tren thi trliC1ng da dli<Jc ap

dvng Khi tlnh hlnh thi trliong ti~n t<$ va thi trliC1ng ho'i doai trong nlioc thay d6i,

Chinh phu Han Qu6c ap dvng che' d() ty gia ho'i doai tha n6i nam 1992

NU'dC TRONG KHU VlJC

Tu cac chinh sach quan ly ngo(_li h6i cua cac nlioc trong khu vlfc rna ta vua xem xet, chung ta c6 th~ rut ra m()t s6 nh~n xet

• Chinh sach quan ly ngo£.li h6i cua cac nlioc nay d~u phan dinh r5 d6i tli<Jng quan Iy ngo£.li h6i, d6 la: nglioi eli tru va nglioi khong eli tru B6i tli<Jng cac phlidng ti<$n quan ly ngo£.li h6i d~u Ia ngo'.li t<$, cac chung tu c6 gia tri ngo£.li

t~, kim khi quy, da quy

• Cac nlioc dang phat tri~n d~u xac dinh ty gia theo cd che' linh ho£.1t voi slf qmin ly vi mo cua Nha nlioc: nho chinh sach ty gia nay Nha nlioc c6 th~ d'.lt dli<JC cac mvc tieu trong cac lanh VlfC xua"t nh~p khffu, can bAng can can thanh

to an

• Chinh sach quan ly ngo£.li ho'i luon di~u chinh phil h<Jp voi tung giai do£.ln phat tri~n kinh te': vi<$c linh ho£.1t di~u chinh chinh sach quan ly ngo£.li h6i dli<Jc ke't h<Jp ddng b() ch~t che voi cac chinh sach kinh te' khac nhli chinh sach thue', chinh sach lai sua"t Khi cffn ngudn d~u tli nlioc ngoai thl thlfc hi<$n chinh sach

trang 15

Ml)t si1 gidi phap hoim thi~n chfnh sach tY gia hO'i doai cho m¥c tieu phdt triln kinh te' t(Ji Vi~t Nam

qufm ly ngo(.li h6i voi n9i dung md r9ng quan h~ thu'ong m(.li, noi long vi~c

quan ly d6i voi d~u tu' tu' ban, t(.lo thu~n l<Ji cho vi~c chuy~n v6n d~u tu' va sii' d1;1ng ngo(.li t~ tren Hinh thd qu6c gia Khi cac lu6ng v6n ngo(.li t~ tu nu'oc ngoai du'<Jc thu hut kha IOn, xu huang san xua't kinh doanh trong nude ngay cang phat tri€n, ngo(.li t~ tren thi tru'ong n9i dja du'<Jc sii' d1;1ng r9ng dii due cung ngo(.li t~ kha IOn, cong n<J nu'oc ngoai tang len, khi d6 se chuy€n sang co che' quan ly ngo(.li h6i voi n9i dung quan ly chi;tt che cac ho(.lt d9ng ddu tu' nu'oc ngoai va cac ngu6n vay v6n ciia nu'oc ngoai, trong lanh thd qu6c gia chi

sii' d1;1ng d6ng n9i t~ duy trl ty gia h6i doai 6n djnh

Giai do(.ln th~p nien 80 va th~p nien 90, khu vl;l'c kinh te' Bong Nam A du'<Jc danh gia Ia c6 sl;l' phat tri€n nhanh chong, thu hut nhi€u v6n d~u tu' ciia nu'oc ngoai, m9t s6 nu'oc da du'<Jc phong ti;lng Ia nhii'ng con r6ng Chau A vi d(.lt du'<Jc thanh cong th~n ky trong vi~c thuc dffy kinh te' phat tri€n nhu' flai Loan, H6ng Kong, Singapore, Han Qu6c Tuy nhien, n€n kinh te' ciia hQ trong nhii'ng th~p nien 90 dl;l'a ra't nhi€u vao ngu6n v6n vay n6ng CUa nu'OC ngoai d~u tu' VaO cac Iinh VlJ'C CO nhi€u rui fO nhu' kinh doanh dja 6c, ba't d9ng san va m9t ph~n d~ bu diip cac khoan b9i chi ciia can can thanh toan Khi ngu6n v6n vay nu'oc ngoai khong sii' d1;1ng hi~u qua ta't ye'u se

d~n de'n ma't can d6i trong chi tra, b9i chi can can thanh toan gay sue ep giam gia d6ng ti€n ciia nu'oc hQ, lam anh hu'dng day chuy€n de'n cac nu'oc trong khu vl;l'c, gay

ra nguyen nhan khiing hofmg tai chinh ti€n t~ vao cu6i nam 1997

1.3.1 NGUYEN NHAN CUA KHUNG HOANG

- Cac nu'oc thu'ong xuyen bi b9i chi can can thanh toan vang lai: trong su6t

nhii'ng nam d~u th~p ky 90, can can thanh toan vang lai ciia cac nu'oc Thailand, Indonesia, Philipine, Malaysia, tu nam 1991 - 1996 d€u b9i chi lien t1;1c Do b9i chi cho nen cac nu'oc nay tim each huy d9ng cac ngu6n v6n nu'oc ngoai nh~m bu diip s6

b9i chi d6 nhung do quan ly va sii' d1;1ng v6n vay khong c6 hi~u qua nen du'a de'n khiing hoang

cac nu'oc trong khu vl;l'c, rna cac lu6ng v6n ngiin h£.1n tu' nhan c6 ty 1~ cang tang, giii'a nhii'ng nam 1990- 1996 lu6ng v6n d~u tu' vao chung khoan cung voi cac khoan vay nga:n h£.1n chie'm 56% tdng s6 ngu6n v6n chay vao Indonesia, 50% vao Thailand va 28% chay vao Malaysia

trang 16

M()t sd gidi phdp holm thi~n chinh sach ry gia hdi doai cho m~:tc tieu phdt triin kinh te' tgi Vi~t Nam

- Vi?c quan ly ngu6n vffn nztuc ngoai rat ytu kem: Trong thoi ky nay phffn IOn

cac ngu6n v6n ml'oc ngoai (J cac ml'oc Bong NamA dti<JC dffu ttl' vao cac khu vvc phi san xuilt, chii ye'u vao dffu ttl' hilt d()ng san va chung khoan, hai nganh kinh doanh nay c6 d() riii ro rift cao va tilt nhien se gay riii ro cho he$ th6ng ngan hang cho vay trong linh vvc nay M~t khac, do vay n<J ntioc ngoai thtiong la thilp so voi Hii suilt n()i tc$ cho nen cac ngan hang thtidng ID';li (J cac ntioc Bong NamA thtiong cho vay qua ID';tnh tay, phffn Ion cac khoan cho vay nay t~p trung vao cac dv an b!t d()ng san Khi cung vti<Jt cffu tilt nhien nganh kinh doanh dia 6c se bi thua 16, cac Cong ty dffu ttl' Hinh vvc nay khong c6 kha nang hoan tra, bi pha san va keo theo hang lo';tt Ngan hang thtidng ID';li bi pha san theo Tinh hlnh d6 lam cho long tin vao n()i tc$ bi giam sut, ti€n trong nuoc bi milt gia, gia ngo';li tc$ tang v9t dtia de'n cu()c khiing hoang thi truong chung khoan va nguoi ta l';ti 5 ':l t tung chung khoan ra ban lam cho gia c6 phie'u s1;1t xu6ng, v6n ngo';li tc$ 5 ';lt chuy~n ra ntioc ngoai

- S(l ye'u kem cua khu v(lc tid chinh: He$ th6ng tai chinh ciia cac ntioc nay ye'u

kern v€ hai m~t: trong ho';tt d()ng kinh doanh va trong che' d() ki~m tra, ki~m soat

- Cht dl) tj gia khong phu h(lp: Cac nuoc nay d€u c6 ch€ d9 ty gia c6 dinh gftn ch~t d6ng ti€n trong ntioc va d6ng USD Trong giai do';tn 1985- 1995 khi d6ng USD bi milt gia tren 50% so vOi d6ng Yen va d6ng Mac Buc, keo theo sv milt gia ciia cac d6ng ti€n (J cac nuoc Bong NamA lam cho hang h6a xuilt kh§:u ciia h9 tang dti<JC sue C';tnh tranh voi hang h6a ciia Nh~t Ban va Chau Au Nhting tu sau 1995 d6ng USD bAt dffu len gia, tilt nhien cac d6ng ti€n nay cling len theo lam cho sue C';tnh tranh ciia hang h6a xuilt kh§:u bi giam sut Khi cu()c khiing hoang ti€n tc$ bung n5 cac nha dffu co ti~n tc$ thao tUng do cac nuoc vfin duy trl m()t ty gia h6i doai trong m()t bien d9 c6 dinh Do d6, khong c6 kha nang can thic$p vao n~n kinh t€

- Cac nuoc Bong Nam A thvc hic$n chinh sach tv do h6a quan ly ngo';li h6i khi chua chu§:n bi dffy dii cac di~u kic$n: cac nuoc nay thvc hic$n chinh sach tv do h6a quan ly ngo';li h6i qua som trong thi truong chung khoan, thi truong ngo';li h6i phat tri~n khong d6ng b() va vic$c ki~m soat khong ch~t che Khi d6ng n()i tc$ c6 dilu hic$u suy ye'u, sue ep giiim gia tang tren thi truong h6i doai, cac Iu6ng v6n dffu ttl' ngftn h';tn 5 (;lt rut ra khoi n€n kinh t€ Song song d6, cac nha dffu ttl' nuoc ngoai cling ban d5, ban tliao c6 phie'u ra thi truong chung khoan lam cho gia c6 phie'u giam m';tnh gay them sue ep, chuy~n d6i n()i tc$ ra ngo';li tc$ m';tnh, tlnh hlnh tren tuc nhien dtia de'n r6i lo':ln tren thi truong h6i doai cling nhti thi truong chung khoan

1.3.2 NHUNG KINH NGHrEM RUT RA CHO VIET NAM TRONG VIEC nrEu HANH cHiNH sA.cH ouAN LY NGOAI HOI

M{)t so' gidi phdp hoan thi~n chfnh sach tY gia hOI doai cho m~,tc tieu phdt triln kinh te' tqi Vi~t Nam

- Trong chinh sach ty gia, Vi<$t Nam nen hja chqn co che' ty gia linh ho(;lt c6 quan ly cua Nha mtoc: Kinh nghi<$m cho tha'y ne'u duy tri ty gia c6 dinh trong m()t khoang thoi gian dai thl khi ngu6n v6n nu'oc ngoai d6 vao nhi€u n6 se lam cho ty gia thlfc cua d6ng ti€n trong nu'oc se tang len, se lam cho xua't khffu bi ba't l<;ji, can din thanh toan qu6c te' xa'u di, dlf trtl' ngo(;li h6i bi hao hl}t, ty gia tang tru'CJng xua't khffu

se giam va do d6 cffn c6 m()t chinh sach ty gia linh ho(;lt hon d~ ty gia du'<;jc xac dinh theo muc cung cff u cua thi tru'ong phu h<;jp voi muc gia ca' nang sua't lao d()ng trong nu'oc

- Phai quan ly cac ngu6n v6n vay nu'oc ngoai chi,it che va c6 hi<$u qua d~ lanh m(;lnh h6a can can thanh toan d cac nu'oc dang phat tri~n nhu' Vi<$t Nam, ngu6n v6n dffu tu' nu'oc ngoai c6 vai tro ra't quan trqng trong vi<$c xay dlfng co sCJ h(;l tffng, nh~p may m6c thie't bi cho yeu cffu cong nghi<$p h6a d~ nhanh chong rut ng~n khoang each d6i voi cac nu'oc phat tri~n thuc dffy sv phat tri~n kinh te' va hoa nh~p voi n€n tai chinh qu6c te', vi<$c mCJ ci'ta thi tru'ong v6n cua m6i nu'oc la di€u ki<$n cffn thie't nhu'ng phai luon giam sat va ki~m tra chi,it che cac d6ng v6n, duy trl m()t ty 1<$ h<;1p ly giii'a v6n trong nu'oc va v6n vay nu'oc ngoai, giii'a v6n vay ng~n h(;ln, trung h(;ln va dai h(;ln d6i voi nhii'ng khoan n<;1 nu'oc ngoai Ne'u ty 1<$ v6n ng~n qua IOn va khong 6n dinh se d~ du'a de'n vi<$c ma't ki~m soat vi<$c ngan chi,in cac lu6ng v6n chay ra nu'oc ngoai gay refi lo(;ln thi tru'ong hefi doai Va thi tru'ong ti€n t<$

D~ giai quye't t6t cac va'n d€ tren, h<$ th6ng tai chinh ti€n t<$ ngan hang phai

du m(;lnh d~ di€u hanh chinh sach ti€n t<$ phu h<;1p voi tung thoi ky phat tri~n kinh te'

Bai hQC rut ra tu CUQC khung hoang tai chinh ti€n t<$ khu vvc vua qua la m()t qu6c gia kh6 c6 th~ ha'p thu du'<;jc m()t each htl'u hi<$u m()t kh6i lu'<;jng IOn ngu6n v6n qu6c te', ne'u thie'u v~ng m()t h<$ th6ng ngan hang va doanh nghi<$p vtl'ng m(;lnh, d()i ngii quan ly gioi, h<$ th6ng lu~t phap minh b(;lch d~ phat huy du'<;ic nhii'ng chuc nang v6n c6 cua ngan hang nhu' la huy d()ng, phan b6 va si't dl}ng v6n trong nu'oc va nu'oc ngoai d~ thuc dffy san xua't cai thi<$n n€n kinh te' B6i voi Vi<$t Nam, yeu cffu tru'oc

m~t la phai chinh d6n l(;li h<$ th6ng tai chinh ti€n t<$, ra soat, s~p xe'p l(;li cac Ngan hang, dlnh chi ho(;lt d()ng cac ngan hang lam an thua 16 hoi,ic sat nh~p chung vao nhii'ng Ngan hang vii'ng ch~c hon Tu d6, moi c6 th~ gay l(;li long tin cua dan chung trong nu'oc ciing nhu' c()ng d()ng tai chinh nu'oc ngoai va h<$ th6ng Ngan hang Vi<$t Nam Song song d6 cffn phai lanh m(;lnh h6a khu vlfc kinh te' qu6c doanh, s~p xe'p va cha'n chinh l(;li cac doanh nghi<$p d~ vi<$c si't dl}ng th~t sv c6 hi<$u qua, lanh m(;lnh h6a can can thanh toan, 6n dinh gia tri d6ng Vi<$t Nam

Ty gia la m()t ph(;lm tru kinh te' ra't quan trqng trong thu'ong m(;li qu6c te', m()t cong Cl} d~ do lu'ong gia tri tu'dng defi giii'a cac ngo(;li t<$ va CO tac d(}ng nhu' m(}t cong

trang 18

M9t st/ gidi phdp hoan thifn chfnh sach tY gid h6i doai cho mr,tc tieu phdt triin kinh te' tQi Vift Nam

Cl) trong Cl;lnh tranh thu'dng ffil;li gifi'a cac nu'oc, anh hu'dng IOn toi gia ca, tOi hol;lt d9ng kinh te', xa h9i trong nu'oc va cac nu'oc khac

Trong m9t n~n kinh te' md, khi rna quan h~ kinh te' qu6c te' du'<Jc md r9ng, ty gia c6 m9t vai tro rfft Ion trong vi~c di~u chinh cac quan h~ kinh te' qu6c te' d6

Vl v~y, ngay nay nhi~u nu'oc tren the' gioi da nghien cuu slf hlnh thanh cac chinh sach ty gia d~ sii' dl)ng nhu' m9t cong Cl) hang dffu trong di~u h~mh chinh sach ti~n t~, di~u tie't nhfi'ng mfft din d6i trong n~n kinh te' tl;lO the' din bAng d6i n9i- d6i ngo(,li nh~m dl;lt d6ng thai 3 ffil)C tieu: Ki~m soat ll;lm phat, tang tru'dng kinh te' va toan dl)ng nhan cong

Nu'oc ta vua di ra tu m9t n~n kinh te' ke' hol;lch t~p trung d~ de'n vOi kinh te' thi tru'ong, tung bu'oc "h9i nh~p" vao kinh te' toan cffu trong di~u ki~n phai d6i dffu voi SUC C.l;lnh tranh hang h6a ye'u va SUC mua trong nu'OC giam, ben Cl;lnh d6 nhu cffu ngo(,li t~ ll;li thu'ong xuyen cang th~ng Vl v~y, vi~c nghien cuu ty gia va chinh sach

ty gh1 (J Vi~t Nam Ia vi~c lam cffn thie't cffp bach, c6 tinh chie'n lu'<Jc d~ phat tri~n kinh te' Vi~t Nam

trang 19

Mt)t s{/ gidi phdp haem thi~n chfnh sdch tY gid hOI dodi cho mr,tc tieu phdt tri!n kinh te' t(Ji Vi~t Nam

2.1.1 DIEN BIEN TY GIA HOI DOAI GIAI DOAN TRUOC THANG 3/1989 TH(1I KY KE HOACH HOA TAP TRUNG NEN KINH TE

-Sau 1945, mi~n B~c di len xay dl}'ng CNXH, cling nhu' cac nttoc XHCN khac trong

h~ th6ng, voi co che" ke" ho~ch t~p trung, nha nttoc luon can thi~p m~nh vao m<;>i ho~t

d()ng kinh te" thl co che" h6i doai tha n6i khong th~ t5n t~i va phat huy tac d1;1ng, thay vao d6 Ia che" d9 ty gia c6 dinh, Vi~t Nam cung khong nhm ngoai khuon kh6 a'y Trong hai nam lien tie"p, 1952 -1953, Vi~t Nam lffn lu'<;Jt ky hi~p dinh thu'ong m~i va nghi djnh thu' m~u djch ti~u ng~ch voi Trung Qu6c Ngay 25 thang 11 nam

1955, ty gia chinh thuc lffn dffu tien du'<;Jc cong b6 gifi'a d5ng Vi~t Nam (VND) va nhan dan t~ Trung Qu6c (CNY) Ia 1CNY = 1470VND Ty gia nay du'<;Jc xac djnh dl}'a tren vi~c so sanh gia ban le cua 34 mi;it hang tieu dung t~i s6 tinh IOn (J hai nu'oc Vao thoi di~m nay, ty gia Rup cua lien xo (SUR) va nhan dan t~ cua Trung Qu6c (CNY) la 1CNY = 2SUR Tu d6, ty gia tinh cheo t~m thoi giua d5ng Vi~t Nam va Rup cua Lien Xo la 1SUR = 735VND Sau d<;Jt d6i ti~n vao dffu nam 1959 (1 d5ng Vi~t Nam moi bhng 1000 d5ng Vi~t Nam cu), cung da c6 nhung di~u chinh ty gia tu'cJng ung voi sl}' thay d6i m~nh gia cua d5ng ti~n (1 SUR = 0,735VND) Be"n dffu nam 1961 ty gia giua d5ng Vi~t Nam va Rup cua Lien Xo du'<;Jc di~u chinh l~i la 1SUR = 3,27VND, do ham lu'<;Jng vang trong d5ng Rup du'<;Jc di~u chinh tang 4,44 lffn

d giai do~n 1955- 1975 Vi~t Nam c6 thie"t l~p quan h~ kinh t€ thttcJng m~i voi tren

40 nttoc Trong d6 ngoai cac nttoc XHXN, Vi~t Nam cung da thie"t l~p quan h~ kinh te" thu'cJng m~i h~n che" voi mot s6 qu6c gia nhu': Phap (1955), An BQ (1956, Indonexia (1957)), Iraq nhttng chu ye"u vfin Ia vOi cac nu'oc thu()c kh6i XHCN (chie"m tren 70% kim ng~ch xua't khffu va tren 80% kim ng~ch nh~p khffu, nam cao nha't la 1971 1en de"n 99,5%) va hffu nhu' khong mang tinh thttong m~i Tu d6, quan h~ ty gia cua d5ng ti~n Vi~t Nam cung chu ye"u xac dinh voi d5ng Rup, con cac d5ng ti~n chuy~n d6i tl}' do khac thl co ban khong dtt<;Jc xac l~p chinh thuc

Nam 1977, cac nu'oc thu()c kh6i XHCN tho a thu~n thanh toan voi nhau bhng Rup chuy~n nhu'<;Jng (la d5ng ti~n ghi s6 dung trong thanh toan m~u djch giua cac nttoc

trang 20

Mqt so' gidi phdp hoan thi~n chinh sdch tY gid hOI dodi cho m~,tc tieu phdt triin kinh te' tq.i Vi?t Nam

trong kh6i voi ty ghi dti<Jc quy dinh sao cho Uli khoan giii'a cac ben sau khi trao d6i ngol;li thttong theo kh6i lti<Jng da ghi trong hi~p dinh ky ke't vao dffu nam thl cu6i s6

du' phai bhng zero) c6 ham ltt<Jng vang quy dinh la 0,98712 gam tren m6i ddng Rup chuy~n nhti<Jng

Ben Cl;lnh ty gia tren, nha nttoc con su dt,mg ty gia ke't toan n()i b() 1SUR =

5,64VND, dti<Jc hlnh thanh tu nam 1958 va dti<Jc xac dinh tren cd scJ so sanh gia ca hang h6a xua't khau cua Vi~t Nam b~ng ddng Rup va nhan dan t~ voi gia hang hoa

dung d~ thanh toan giii'a cac t6 chuc va don vi kinh te' nha nttoc c6 thu chi ngo(,l.i t~ voi ngan hang, tfnh thu chi ngan sach nha nttoc khi nh~n vi~n tr<J va cffp phat cho cac t6 chuc kinh te' nha nttoc d~ thanh toan voi cac d6i tac ngo(,l.i thttong Ty gia ke't toan n()i b() nay dtt<Jc xac dinh c6 dinh cho de'n t~n nam 1986 mOi dtt<Jc di~u chinh l(,l.i Ia 1SUR = 18VND; nam 1987 di~u chinh l(,l.i Ia 1SUR = 150VND; cu6i nam 1988

Ia 1SUR = 700VND va cho de'n thang 3 nam 1989 thl huy bo che' d() ty gia ke't toan n()i b() nay

Sau khi b~t dffu c6 chu trttong thu hut v6n dffu ttt nttoc ngoai (1985), thl vffn

d~ lu6ng ngo(,l.i t~ b~ng Dollar My vao ra Vi~t Nam phai dti<Jc tinh de'n (nhfft Ia khi

thuc giii'a ddng Vi~t Nam va Dollar My da dti<Jc xac dinh m()t each chii quan theo ty gia hi~n t6n tl;li giii'a d6ng Vi~t Nam va ddng Rup (nam 1985: 1SUR = 18VND va

giii'a d6ng Vi~t Nam va Dollar My vao nam 1985la 1 USD = 18VND)

V oi vi~c thl!c hi~n ty gia ke't toan n()i b(), muc ty gia chinh thuc thttong c6

dinh trong thoi gian ttidng d6i dai va thffp hdn rfft nhi~u so voi muc ty gia h6i doai thl!c te' tren thi trttong

Vi d1,1: giai do(,l.n tu nam 1985 de'n 1988, 1 Rup c6 gia vao khoang 1.500VND, 1 USD c6 gia vao khoang 3.000VND Trang khi d6, ty gia ke't toan n()i b() thanh toan trong quan h~ xufft khau (J muc khoan 1SUR = 150VND va 1USD = 225VND Tu d6, 1Rup nh~p khau nha nttoc phai bu 16 m()t s6 ti~n la 1.350 d6ng va 1 USD phai bu 16 2.775 d6ng Nhtt v~y ne'u kim ng(,l.ch xufft khau trong nam 1987 Ia 650 tri~u SUR-USD, trong d6 khu V\l'C ddng Rup la 500 tri~u va khu V\l'C Bo-la Ia 150 tri~u thl s6

trang 21

M9t sO' gidi phdp hoim thi~n chfnh sach ry gia hOI doai cho mr,tc tieu phdt triin kinh te' t(li Vi~t Nam

• Cac lo<;~.i TGH.E> dttqc hlnh th~mh ho~m to~m theo y d6 ke' ho<;~.ch do nha nttoc qui djnh, khong xufft phat tu cung cffu ngo<;~.i t~ ciia n€n kinh te'

• Ty gia ke't toan n()i b() dttqc sii' dt,mg d€ tinh thu chi ngan sach nha nttoc, khong phan anh trung thl)'c dffy dii sue mua ciia VND vOi d6ng Rup, ciia VND voi USD

tru'oc thang 3/1989 dttqc l~p theo m1;1c tieu ph1;1c Vl;l choke' ho~ch do nha nu'oc quye't djnh, khong xufft ph'H tu quy lu~t thl)'c t~i trong tinh toan, phan anh thu chi ngan sach nha nu'oc bi sai l~ch cong tac di€u hanh ngan sach nha nttoc g~p kh6 khan, can trd

cac quan h~ kinh te' ca trong va ngoai nu'oc E>ay cling vua la m()t bi€u hi~n va cling

Ia ke't qua ciia n€n kinh te' ke' ho~ch h6a t~p trung

2.1.2 DIEN BIEN TY GIA HOI DOAI GIAI DOAN TU THANG 3/1989 DEN NAY- THOI KY NEN KINH TE VAN HANH THEO C(J CHE THI TRUONG

2.1.2.1 Thai ky "tha n6i" ty gbi 1989-1992:

Thong ttl' s6 33/NH-TT ciia ngan hang nha nttoc Vi~t Nam dttqc ban hanh vao ngay 15 thang 3 nam 1989 (httong dftn thi hanh nghj djnh 166/HE>BT v€ quan ly ngo~i h6i) quy djnh v€ ho~t d()ng mua ban ngo~i t~, x6a bo che' d() ke't h6i ngo<;~.i t~; x6a bo che' d() da ty gia mang tinh c6 djnh, ap d~t duy y chi trong thoi ky ke' ho~ch

boa, t~p trung trttoc day; djnh httong tie'n tOi m()t che' d() ty gia h6i doai th6ng nhfft v~n hanh theo cd che' thi tru'ong c6 di€u tie't ciia nha nttoc Trong thl)'c te', tu khi thong ttl' s6 33/NH - TT ciia ngan hang nha nttoc Vi~t Nam dttqc ban hanh da t~o ra rfft nhi€u thong thoang cho vi~c htu thong ngo~i t~ tren thi tru'ong Vi~t Nam, danh dffu m()t giai do~n ngftn ciia sl)' "tha n6i" tu'dng dO'i m~nh trong Jich sii' v~n d()ng ty gia h6i doai t~i Vi~t Nam

trang 22