MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Thi tnl'ong chung khoan Vi~t Nam ra doi danh dffu mt thai ky mOi trong lich sll' nganh tai chinh J ml'oc ta, t~o ra mt buoc ngo~c moi, mt dng hfc moi cho giai do~n phat tri€n va hoan th

~ A A TRAN THIEN CHAU

" "" ? " ~ ' " ' " A!

MOT SO GIAI PHAP NHAM HOAN THIEN VA PHA T TRIEN 0 •

THI TRu'<JNG CHUNG KHOAN VIETNAM 0 •

CHUYEN NGANH: TAl CHINH

MA so: 5o02o09

LU!N vAN TH~C SI KINH TE

NGu'(H Hu'ONG DAN KHOA HOC:

Trang phl;l bla

Ml,lC ll,lC

Md dffu

1.1 Khai nit%m va lich si't pha t tri~n thi tn.tong chung khoan Trang 1

1.2 Ph an lo~;ti thi tru'ong chung khoan 3

1.2.1 Can cu vao lo~;ti hang h6a giao dich tren thi tru'ong 3

1.2.1.1 Thi tru'ong c6 phie'u 3

1.2.1.2 Thi tru'ong trai phie'u 3

1.2.2 Can cu vao qua trlnh lu'u thong cua chung khoan tren thi tru'ong 3

1.2.2.1 Thi tru'ong so ca'p 4

1.2.2.2 Thi tru'ong thu ca'p 4

1.2.3 Can cu vao hlnh thuc t6 chuc thi tntong 5

1.2.3.1 Thi tru'ong chung khoan chinh thuc 5

1.2.3.2 Thi tru'ong chung khoan phi chinh thuc 5

1.3 Cac lo~;ti hang h6a chu ye'u tren thi tntong chung khoan 5

1.3.1 Trai phie'u 6

1.3.1.1 Khai nit%m 6

1 3 1 2 v(;lC I:'\~ d' I em CUa trai p leU ,f! 0 ' ' h' K 6 1.3.1.3 Phan lo~;ti trai phie'u 6

1.3.2 c6 phie'u 8

1.3 2.1 Khai nit%m 9

1 3 2 2 v(;lC I:'\~ d' I em CUa CO p leU J! 0 J! h' K 9 1.3.2.3 Phan lo~;ti c6 phie'u 9

1.3.2.3.1 c6 phie'u thu'ong (c6 phie'u ph6 thong) 9

I

I

" l

1.4.1 Nha phat hanh 12

1.4.2 Nha dffu ttt 12

1.4.2.1 Nha dff u tu' ca nhan 12

1.4.2.2 Cac t6 chuc dffu tu' 12

1.4.2.2.1 Cong ty chung khoan 12

1.4.2.2.2 Cac t6 chuc ngan hang 12

1.4.2.2.3 Quy dffu tu' chung khoan 12

1.4.2.2.4 Cong ty tin thac dffu ttt 13

1.4.2.2.5 Cong ty bao hi€m 13

1.4.3 Cac t6 chuc lien quan de'n chung khoan 13

1.4.3.1 T6 chuc diSu hanh chung khoan 13

1.4.3.2 T6 chuc trao d6i chung khoan 13

1.4.3.3 Hi~p h9i cac nha kinh doanh chung khoan 13

1.4.3.4 Cong ty bao hi€m dffu ttt chung khoan 14

1.4.3.5 Cac cong ty danh gia h~ so' tin nhi~m 14

1.5 Nguyen ti[c ho~t d9ng cua thi tru'ong chung khoan 14

1.5.1 Nguyen ti[c trung gian 14

1.5.2 Nguyen ti[c cong khai h6a thong tin 14

1.5.3 Nguyen ti[c da'u gia 15

1.6 Vai tro va y nghia cua thi trttong chung khoan d6i voi nSn kinh te' 15

1.6.1 Thi tru'ong chung khoan md ra nhiSu cd hQi dffu tu' d€ hfa chQn kha nang t~o thu nh~p cao nha't, giup cong chung da d~ng h6a dffu tu', phan tan rui ro 15

1.6.2 Thi tru'ong chung khoan t~o tinh thanh khoan cao d6i voi cac lo~i chung khoan 15

1.6.3 Thi tru'ong chung khoan Ia cong Cl;l do htong cac tich san ella doanh nghi~p 16

1.6.5 Thi tru'ong chung khoan t~o di~u ki~n cho chu tru'ong c6 phffn h6a cac

DNNN g~p nhi~u thu~n l<;ii han 16

1.6.6 Thi tru'ong chung khoan g6p phffn thuc dffy sli' d1:1ng vO'n dffu tu' c6 hi~u qua 16

1.6 7 Thi tru'ong chung khoan la cong C\l d~ huy dQng va phan phO'i cac ngu6n vO'n trung va dai h~n 17

1.7 Cac hanh vi tieu qtc tren thi tru'ong chung khoan 17

1 7 1 y e' u tO' dff u co 17

1.7.2 Mua ban n9i gian 17

1.7.3 Thong tin sai st;( th~t 18

1.8 GiOi thi~u m9t sO' thi tru'ong chung khmin tieu bi~u tren the' gioi 18

1.8.1 Thi tru'ong chung khoan New York 18

1.8.2 Thi tru'ong chung khoan Tokyo 19

1.8.3 Thi tru'ong chung khoan Trung QuO'c 20

Chuang 2-THljC TRL}NG THJ TRUONG CHUNG KHOAN VItT NAM TRONG THOI GIAN QUA 2.1 Ho~t dQng cua thi tru'ang chung khoan Vi~t Nam trong thai gian qua 21

2 1 1 Tho ' ~ h' K 0 A K 21 ! tru'ong co p 1eu n1em yet

2 1 2 Th• ! tr vng ra1 p 1eu n1em ye t(>l t ~ • h' , ( • A , (t 24 2.1.3 Tlnh hlnh ho~t d9ng cua cac cong ty niem ye't 26

2.1.4 Tlnh hlnh ho~t dQng cua cac cong ty chung khoan 27

2.2 Nhung m~t tich ct;(c rna TTCK Vi~t Nam da d~t du'<;jc trong thai gian qua 30

2.2.1 T~o ra m9t kenh dffu tu' mOi trong xa h9i 30

2.2.2 T~o tinh thanh khoan cho chung khoan va t~o d9ng 1l;fc d~ dffy nhanh tie'n trlnh c6 phffn h6a doanh nghi~p nha nu'oc 31

d01 mol ve mQl ~ ~· ~ m~t ~ 33

2.3 Nhung m~t chua d~t duqc cua TTCK Vi~t Nam 34

2.3.1 Chua th~ hi~n la kenh huy d9ng v6n chu ye'u cua n€n kinh te' 34

2.3.2 Gia ca tren thi tru'ong chung khoan khong phan anh dung hi~u qua ho~t d9ng ? ""t ki h d h ? , " t " ""t 35 san xu a n oan cua cac cong y n1em ye

2.3.3 Cong b6 thong tin con nhi€u h~n che' 36

2.4 Nguyen nhan cua tlnh tr~ng nay 36

2.4.1 Tam ly khong 6n dinh cua nha dffu tu' 36

2.4.2 Khung phap lu~t con nhi€u h~n che' 37

2.4.3 Nguyen nhan tu h~ th6ng cong b6 thong tin 38

2.4.4 Nang hfc cua d9i ngfi nhan vien moi giOi con ye'u v€ nghi~p Vl;l 41

2.4.5 Slf bie'n d()ng cua cac thi tru'ong khac (thi tru'ong dia 6c, thi tru'ong ti€n t~, thi t fuvng ~~ ngo~l h""' th' t 01, ! r vng vang u'~ ' ) 42 2.4.6 Thie'u cac trung gian tai chfnh, trung gian dffu tu' 43

A A ' ? , ~ ' A ' Chttdng 3 - MQT SO GIAI PHAP NHAM HOAN THI~N VA PHAT TRIEN THJ TRUONG CHUNG KHOAN VItT NAM 3.1 Binh huang phat tri~n thi tru'ong chung khoan Vi~t Nam 45

3 1.1 Binh huang pha t tri~Ii thi tru'ong chung khoan Vi~t N am 45

3.1.2 M1;1c tieu phat tri~n thi tru'ong chung khoan Vi~t Nam 45

3.2 M9t so' giai phap nhiim hoan thi~n va phat tri~n TTCK Vi~t Nam 46

3.2.1 Hoan thi~n khung phap ly 46

3 2.2 Hoan thi~n h~ th6ng cong b6 thong tin 48

3.2.2.1 Giai phap d6i voi Uy Ban Chung khoan Nha nu'oc va Trung tam Giao dich Chung khoan 49

3 2 2 2 G 1a1 p ap 01 v 1 cac cong y c ung .? h, d""' (j' , " t h·~ kh , oan 51

3 2 3 1 C / ac g1a1 p ap tang cau cop 1eu • ? • h / ~ ;:, .:1 h' K 52 3.2.3.1.1 Dffy mt;tnh cong tcic tuyen truy€n, ph6 c~p kie'n thuc v€ chung khmin va thi tntong chung khoan 53 3.2.3.1.2 MCi r()ng va nang cao chfft lu'<jng hot;tt d()ng cua cac cong ty chung khoan, d6ng thoi khuye'n khich vi<%c thanh l~p cac trung gian tai chinh va trung gian dffu tu'

COn t leU rent ~ fuvng 3.2.3.1.3 Tht;tc hi<%n chinh sach u'u dai d6i voi cac nha dffu tu' nttoc ngoai tham gia vao thi tru'ong chung khoan Vi<%t Nam 55 3.2.3.1.4 Thuc dffy nhanh vi<%c thanh l~p quy blnh 6n TTCK 56 3.2.3.1.5 Khuye'n khich thanh l~p cac cong ty phan tich ch(tng khoan va thi tntong chung khoan chuyen nghi<%p 57 3.2.3.1.6 Tang cu'ong cong tac thanh tra, giam sat bao v<% nha dffu tu' 58

3 2 3 2 C / ac g1a1 p ap tang cung co p 1eu • ? • h / ~ .:1 h' K 59 3.2.3.2.1 Khuye'n khich cac cong ty c6 phffn du di€u ki<%n len niem ye't 59 3.2.3.2.2 Hlnh thanh va du'a vao hot;tt d()ng Trung tam Giao dich Chung khoan Ha N(li va thi tru'ong OTC 60 3.2.3.2.3 Dffy nhanh tie'n trlnh c6 phffn h6a doanh nghi<%p nha nu'oc 61

3 2 4 C / ac g1a1 p ap p at tnen • ? • h / h / • .:1 th' ~ tru'ong tra1 p reu ' / • h' K 63 3.2.4.1 Xac dinh lai sufft trai phie'u h<Jp ly ,1 •••••••• 64

3 2 4 2 ua t;tng oa cac O(;ll tra1 p 1eu tren t I:'\ d h / / 1 ' / • h' K A h' ~ tru'ong · ' ( 6'5 3.2.4.3 Sam hlnh thanh cac t6 chuc xe'p ht;tng tin nhi<%m tt;ti Vi<%t Nam 68 KETLUAN

TAl LI];:!:U THAM KHAO

PHl,J Ll,JC

1 Tinh ca'p thie't cda luan van:

Sau gffn 10 nam chuffn bi m()t each nghiem tuc, ngay 20/07/2000 thi tnl'ong chung khoan Vi~t Nam da chinh thuc di vao ho~t d()ng, c1:1 th€ b~ng phien giao dich dffu tien t~i Trung Him Giao dich Chung khoan thanh ph6 H6 Chi Minh vao ngay 28/07/2000 Thi tnl'ong chung khoan Vi~t Nam ra doi danh dffu m()t thai ky mOi trong lich sll' nganh tai chinh (J ml'oc ta, t~o ra m()t buoc ngo~c moi, m()t d()ng hfc moi cho giai do~n phat tri€n va hoan thi~n co che' thi tru'ong, huy d()ng va phan ph6i cac ngu6n v6n trong xa h()i vao qua trlnh phat tri€n kinh te' dfft nu'oc

E>e'n nay, sau gffn 3 nam chinh thuc di vao ho~t d()ng, ben c~nh nhung m~t

tich clfc rna chung ta c6 th€ cam nh~n du'<jc, thi tru'ong chung khoan Vi~t Nam v~n

chile dlfng m()t vai di€u bfft c~p, ch~ng h~n: gia chung khoan len xu6ng d6ng lo~t

khong phan anh dung tlnh hlnh ho~t d()ng san xufft kinh doanh cua cac cong ty niem ye't, tlnh tr~ng vi ph~m che' dQ thong tin xay ra con nhi€u, k€ ca vi~c di€u hanh va can thi~p chua th~t Slf h<jp ly cua cac co quan di€u hanh thi tnl'ong (Ban Giam d6c Trung tam Giao dich Chung khoan, Uy Ban Chung khoan Nha nu'oc) khie'n cho tam ly cua cac nha dffu tu' ngay cang chan min, s6lu'<jng ngu'oi dffu tu' d~t

chan de'n cac d~i ly nh~n l~nh cua cac cong ty chung khoan ngay cang thu'a thot Tru'oc tlnh tr~ng nhu' v~y, vi~c tim kie'm cac giai phap nh~m 6n dinh va phat tri€n thi truong chung khoan la m()t yeu cffu cffp bach va thie't thlfc nh~m som khoi ph1:1c long tin tu cac nha dffu tu', tranh d~n de'n m()t slf Sl:IP d6 thi tru'ong nhu' m()t s6 nu'oc trong khu vlfc da m~c phai

Voi nhung ly do tren, toi quye't dinh ch9n d€ tai cua lu~n van t6t nghi~p la:

"Mqt sfi ghii phap nhdm hofm thi~n va phat triin thi tntong chti'ng khoan Vi~t Nam"

2 Muc dich va yeu cdu nghien cuu:

Nghien cuu qua trlnh hlnh thanh va v~n hanh cua thi tru'ong chung khoan

Vi~t Nam trong su6t gffn 3 nam vua qua thong qua vi~c danh gia thlfc tr~ng va hi~u

qua ho~t d()ng cua cac nha dffu tu', cac cong ty niem ye't, cac t6 chile c6 lien quan khac tren thi tniong duoi tac d()ng cua cac van ban phap quy Tren co sCi d6, xay dlfng lu~n CU khoa hQC cho Vi~c hoan thi~n cac bi~n phap CO ban d€ nang cao hi~U

qua ho~t d()ng cua cac d6i tu'<jng tham gia tren thi tnl'ong chung khoan n6i rieng va toan b() thi tru'ong chung khoan n6i chung

ell' khoa h9c dS tie'n hanh phan tich cac va'n d~ trQng tam tren cd sCJ tuan thu cac nguyen ti{c thO'ng nhfft dam bao tinh khoa hQC thvc te' va khach quan cho nhung n()i dung da trlnh bay Til' d6, rut ra nhung ye'u t6 thu()c v~ ban cha't, lo1;ti bo nhung n()i dung mang tinh hi~n tu'<;jng, dS du'a ra nhung kie'n nghi, bi~n phap dung di{n cho nhung va'n d~ cffn giai quye't

4 Ke't ca'u ctia luan van:

N()i dung cua lu~n van g6m 3 chu'dng:

- Chu'dng 1: Cd sCJ ly lu~n v~ thi tru'ong chung khoan

- Chudng 2: Thvc tr(;lng thi tru'ong chung khoan Vi~t Nam trong thoi gian gffn 3 nam qua

- Chu'dng 3: M()t sO' giai ph a p nh~m hoan thi~n va ph at triSn thi truong chung khoan Vi~t Nam

CHu'ONGI:

1.1 Khai niem va lich sd' phat tri~n thi truong chung khoan:

Hi~n nay c6 nhi~u dinh nghia v~ thi tntong chung khmin, ban dftu xufft phat

tu tie'ng La tinh Hi Bursa, nghia Ia tui dl;ing ti~n, hay con g9i Ia S(J giao dich hay Ia

m9t thi tntong c6 t6 chuc va ho~t d()ng c6 di~u ki~n

M9t dinh nghia dtt<;Jc xem nhtt Ia Cl;l th€ va r5 rang nhfft v~ thi trttong chung khoan: thi tru'ong chung khoan Ia m9t b9 ph~n cua thi tntong tai chinh rna t~i d6

di~n ra Vi~c mua ban cac cong Cl;l tai chinh trung va dai h~n theo nguyen t~c thi tru'ong (quan h~ cung-cftu) Cac hang h6a mua ban, giao dich tren thi trttong chung khoan bao g6m cac chung khoan v6n va cac chung khoan n<;J trung va dai h~n

Tuy nhien, do sv phat tri€n cua n~n kinh te' thi trttong, thu~t ngii' thi tru'ong chung khoan da khong con dung nhu' ban dftu va c6 them m9t s6 n9i dung moi

Mu6n hi€u tr9n vt;n thi trttong chung khoan ta phai nghien cuu qua trlnh hlnh thanh

va pha t tri€n cua n6

Thi trttong chung khoan ban dftu phat tri€n m9t each tv phat va rfft so khai, xufft phat tu m9t sv cftn thie't donIe cua bu6i ban dftu Vao giii'a the' ky thu 15, (J t~i

nhii'ng thanh ph6 trung tam huon ban cua Chau Au, cac thu'ong gia thu'ong tl;l t~p t~i

nhii'ng quan ca phe d€ trao d6i vi~c mua ban, trao d6i cac v~t phffm hang h6a Luc dftu chi m9t nh6m nho, dftn dftn phat tri€n va hlnh thanh m9t khu ch<;J rieng De'n cu6i th€ ky 15, d€ thu~n ti~n hon cho vi~c lam an, h9 th6ng nhfft cac qui ttoc va dftn dftn cac qui ttoc dtt<;Jc sll'a d6i hoan chinh thanh nhii'ng qui t~c c6 gia tri b~t

bu9c chung cho m9i thanh vien tham gia thi trttong

Phien ch<;J dftu tien dtt<;Jc di~n ra vao nam 1453 t~i m9t lii' die'm ctla gia dlnh Vanber (J Bruges (Bi), t~i d6 c6 mQt bang hi~u hlnh 3 tui da va m9t chii' duy nhfft

b~ng tie'ng Phap Ia "Bourse" tuc Ia "m~u dich thi tru'ong' hay con gQi Ia "S(J giao dich"

Vao nam 1547, thanh ph6 Bruges (Bl) mfft di sv ph6n thinh do eo bi€n Even

bi cat lffp nen m~U dich thi tru'ong d day bi Sl;lp d6 va du'<;JC chuy€n qua thi trffn

Auvers (Bi), (J day thi tntong phat tri€n ra't nhanh De'n giua the' ky thu 16, mot quan chuc d~i thfin cua Anh qu6c da de'n quan sat va v~ thie't l~p mot m~u dich thi tntong (J London, noi rna sau nay du'<Jc gQi la S(J giao dich chung khoan London Cac m~u dich thi tru'ong khac cling lfin lu'<Jt du'<Jc thanh l~p t~i Phap, Due va Btic

t~o di~u ki~n thu~n l<Ji cho cac nha dfiu tu' tham gia

Qua trlnh cac giao dich chung khoan di~n ra va hlnh thanh nhtl' v~y mot each tl;l' phat cling tu'ong tl;l' (j Phap, Ha Lan, cac nu'oc B~c Au, cac nu'oc Tay Au va B~c

My Cho de'n nay, tren the' giOi c6 khoang 160 S(J giao dich chung khoan phan tan

kh~p cac chau ll;lC bao g6m ca cac thi tru'ong t~i cac nu'oc dang phat tri€n (j Dong

Au, Chau A, Chau Phi va Dong NamA

Lich sll' hlnh thanh va phat tri€n thi truong chung khoan tren the' gioi cho tha'y thoi gian dfiu, thi tru'ong hlnh thanh mot each tv phat, d6i tu'qng tham gia chu ye'u Ia cac nha dfiu co, dfin dfin v~ sau moi c6 sv tham gia ngay cang dong dao cua cong chung Khi thi tru'ong b~t dfiu xua't hi~n S\1' tfl;lC tr~c va ba't 6n, Chinh phtl buoc phai can thi~p bAng each thanh l~p cac co quan quan ly nham bao v~ quy~n l<Ji dw

cong chung dfi u tu' va dfin dfin h~ th6ng ph a p ly cling b~ t dfi u du'<Jc ban hanh

K€ tu ngay chinh thuc ra doi cho de'n nay, thi tru'ong chung khoan the' gioi da trai qua mot S\1' phat tri€n thang trfim luc len, luc xu6ng Vao nhung nam 1875-

1913, thi tru'ong chung khoan the' giOi phat tri€n huy hoang cung voi sv phat tri€n cua n~n kinh te' the' gioi vao luc d6 Nhu'ng r6i CUOC khung hoang ngay 2911011929 rna chung ta du'<Jc bie't qua ten gQi "ngay thu nam den t6i" da lam cho thi tru'ong chung khoan Tay, B~c Au va Nh~t Ban ma't long tin trong long cong chung Cho mai toi chie'n tranh the' giOi thu hai ke't thuc, cac thi tntong chung khoan moi h6i phl;lc va phat tri€n m~nh

Sau d6 de'n nam 1987, the' giOi da dien dao voi "ngay thu hai den t6i" do h~

th6ng thanh toan kern coi khong th€ dam du'ong du'<Jc yeu cfiu giao dich, dfin de'n

ghi ca cua hffu he't chung khmin tren thj tntong svt giam ghe gam, ngu'oi dffu tu' mfft long tin, rna h~u qua cua n6 d~ l~i con nghiem tn;mg han ca cua khung hoang nam

1929 Mai cho de'n hai nam sau, thj tru'ong chung khoan the' giOi moi khoi phvc va phat tri€n cho de'n ngay nay

Ngoai ra, ljch sli thi tru'ong chung khoan the' giOi con chung kie'n m9t s6 trvc

thoi gian dai do thie'u hang h6a; thi tru'ong chung khoan Philippin ho~t d9ng kern

hi~u qua do thie'u sl;t' chi d~o va quan ly th6ng nhfft cua 2 SCi giao djch Makita va Manila; thi tru'ong chung khoan BaLan, Hungari g~p trvc tr~c do sl;t' chi d~o gia ca qua cao ho~c qua thffp

T6m l~i, sl;t' hlnh thanh va phat tri~n thj tru'ong chung khoan ga:n li~n voi sl;t' hlnh thanh va phat tri~n cua n~n kinh te' the' giOi, dffn dffn n6 trCJ thanh m9t trong nhung cffu n6i quan trQng giua ngu6n v6n cua m9t qu6c gia voi ngu6n v6n qu6c te' Han nua, nhln vao sl;t' phat tri~n cua thi tru'ong chung khoan nguoi ta c6 th~ danh gia du'<;jc sue m~nh kinh te' cua m9t qu6c gia Do d6, vi~c hoan thi~n va phat tri€n thi tru'ong chung khoan Ia m9t trong nhung yeu cffu cffp thie't cua lanh d~o cac qu6c gia, trong d6 c6 ca Vi~t Nam

1.2 Phftn loai thi trtiong chti'ng khmin:

1.2.1 Can cu vao lo~i hang h6a giao djch tren thi tru'ong: thl ngu'oi ta c6 th~

phan chi a ra lam 2 d~ng thi tru'ong co ban, d6 la:

1.2.1.1 Thi truang cd phie'u: la thi tru'ong giao djch v~ cac c6 phie'u do cac cong ty c6 phffn phat hanh Thj tru'ong nay thong thttong rfft soi d9ng do gia ca c6 phie'u rfft nh~y cam vOi tlnh hlnh ho~t d9ng cua cac cong ty va nhung bie'n d9ng cua n~n kinh te'

1.2.1.2 Thj truang trdi phie'u: Ia thi tru'ong giao djch v~ cac lo~i trai phie'u trung va dai h~n du'<;jc phat hanh bCii Chinh phu ho~c m9t vai lo~i hlnh doanh

nghi~p theo lu~t djnh Thi tru'ong nay thu'ong it soi d9ng so vOi thi tru'ong c6 phie'u

vl gia ca cua trai phie'u rfft it khi bie'n d9ng

1.2.2 Can cu vao qua tdnh lu'u thong cua chung khoan tren thi tru'ong thl ngu'oi

ta c6 th€ chia thanh:

1.2.2.1 Tht tnt&ng S(/ cap (hay con g9i la tht tnc&ng phdt hanh, tht tnt&ng dip 1): Ia thi tntong giao djch v6 cac chung khoan moi phat hanh lffn dffu hay nhung lffn phat hanh ke' tie'p tu t6 chuc phat hanh ban ra cong chung nhAm thu hut m9i ngu6n v6n tie't ki~m du'a vao dffu tu' phat tri~n Thj tru'ong so cffp thu'ong mang m9t s6 d~c di~m sau:

-La thi tru'ong tC;to v6n cho don vi phat hanh

- TC;to hang h6a cho thi tru'ong giao djch

- Lam tang v6n dffu tu' cho n6n kinh te' (ti6n tu trC;tng thai nhan r6i

chuy~n sang trt;tng thai dffu tu', dfrn de'n lam tang v6n dffu tu')

- Thj tru'ong so cffp chi hot;tt d()ng trong m9t thoi gian c6 ht;tn djnh cho m9t lot;ti chung khoan Cl;l th~ (thong thu'ong tu 60-90 ngay tuy theo lu~t djnh ho~c

theo nhil'ng qui djnh cua cong ty phat hanh, qua thoi ht;tn nay chung khoan khong ban du'cJc se bj huy bo )

1.2.2.2 Tht tnt&ng thzi dip (hay con g9i la tht tnt&ng dip 2, thi tnt&ng giao

dtch): day Ia thi tru'ong "mua di, ban lt;ti" giua cac nha dffu tu' v6 cac lot;ti chung khoan da du'cJc phat hanh vao lu'u thong Thj tru'ong th(t cffp se mang m9t s6 d~c di~m sau:

- Vi~c mua ban chung khoan tren thj tru'ong nay hoan toan khong lam tang hay giam ngu6n v6n chu th~ phat hanh ra n6

- Gia ca chung khoan tren thi tru'ong nay phan anh cung-cffu chung khoan, phan anh nhil'ng danh gia CUa cac nha dffu tu' v6 tu'ong lai, tri~n VQng CUa cac cong ty da pha t hanh chung khoan

- La m9t thi tru'ong ct;tnh tranh t\1' do, du'cJc t6 chuc thttong xuyen, lien

we va khong ht;tn che' cac lot;ti chung khoan dtl'QC mua di ban lt;ti nhi6u Hin tren thj tru'ong nay

Vl nhil'ng d~c di~m n6i tren cua 2 lot;ti thi tru'ong nay, rna ngu'oi ta xem thi truong so cffp Ia ti6n d6, Ia co sa; con thi truong thu cffp la d()ng lvc Bdi ne'u khong c6 thi truong so cffp thl ch!ng c6 chung khoan d~ lu'u thong tren thi tru'ong thu cffp,

va ngu'cJc lt;ti ne'u khong c6 thi tru'ong thu cffp thl thi tru'ong so cffp kh6 c6 th~ phat

tri~n mt;tnh, cac lot;ti chung khoan rfft kh6 phat hanh do khong ai dam mua vl khi cfin kh6 c6 th~ ban chung d~ chuy~n thanh ti6n m~t (tinh thanh khoan kern)

1.2.3 Can cu vao hlnh thuc t6 chuc thi tntong: thl nguoi ta phan thanh:

1.2.3.1 Tht truiJng chang khodn chfnh thac (hay nguiJi ta con g9i b!ing nhilng

cdi ten khdc nhu: SiJ giao djch chang khodn, Trung tam giao djch chang khodn, thi trUiJng tqp trung, thj trUiJng c6 tJ chac, thj trUiJng cua cdc cong ty niem yet): la thi tntong rna vi~c rnua ban chung khoan duqc t~p trung t~i rn()t ndi ch6n c6 dinh, c6 gio rnd cua, CO giO dong cua Va ho~t d()ng theo nhfi'ng quy djnh, lu~t 1~ Cl;l the Va

chuffn du<;1c tuyen ch9n niern ye't

Net d~c bi~t cua thi truong nay Ia sv t~p trung dffy du s6 cung, s6 du chung khoan nen n6 cho phep hlnh thanh "gia t6t nhfft" va ttl'dng d6i 6n dinh hdn so voi gia chung khoan tren thi truong phi chfnh thuc

1.2.3.2 Tht truiJng chang khodn phi chfnh thac (hay nguiJi ta con g9i la tht truiJng OTC (over the counter)- thi truiJng mua ban khong qua qudy giao djch, thi truiJng phi tcJ_p trung, thi truiJng mua ban trao tay, thi truiJng chua niem yit): day la thi truong rnua ban chung khoan di~n ra rnQi ndi, rn9i hie khi c6 nguoi rnua, ke ban ben ngoai sa giao djch chung khoan Thi truong nay rnua ban du lo~i chung khoan cua cac cong ty c6 phffn da ho~c chua dang ky niern ye't danh rnvc vao sa giao dich chung khoan, nhung thong thuong thi truong nay danh cho vi~c giao dich cac lo~i

chung khoan chua du di~u ki~n niern ye't Cac giao dich rnua ban du'<;ic tie'n hanh thong qua cac d~i ly tren khil:p dfft nuoc va dUQC n6i VOi nhau b~ng rn~ng di~n tu Gia ca tren thj truong nay du<;1c hinh thanh theo phudng thuc thoa thu~n Thj tnl'ong nay nh~rn t~o di~u ki~n cho cac doanh nghi~p nho, rnoi thanh l~p chua c6 uy tin thvc hi~n vi~c rnua ban chung khoan Nhii'ng thu()c tfnh cd ban cua thi tntong nay

la t~i cung rn9t ddn vi thoi gian se c6 nhi~u lo~i gia cho rn9t lo~i chung khoan, chi phi giao dich thuong tha'p hdn thi truong chfnh thuc, ft c6 kha nang bao v~ cho nha dffu tu

1.3 Cac Ioai hang h6a chu ye'u tren thi tru'Cing chung khoan:

Gi6ng nhu ba't ky rnQt lo~i hlnh thi tntong nao, thi truong chung khoan cling phai c6 hang h6a de rna giao djch, rnua ban va hang h6a chu ye'u cua thi truong nay chfnh Ia chung khoan

Theo Nghi dinh sO' 48/1998/NB-CP do Chfnh phil ban hanh ngay 111711998 thl chung khoan du<;1c dinh nghia nhu sau: "Chung khoan Ia chung chi ho~c but toan

ghi s6 xac nh~n cac quy~n va l<Ji ich h<Jp phap cua ngu'oi sd huu chung khoan d6i voi tai san hoi;i.c v6n cua t6 chuc phat hanh" Tuy theo quy~n nay la gl se n6i len tinh cha't ClJ th€ cua chung khoan N6i each khac, m6i lo~i chung khoan khac nhau cho phep ngu'oi cfim giu n6 c6 quy~n khac nhau Chung khoan bao g6m 3 lo~i sau: trai phie'"u, c6 phie'"u thu'ong, va c6 phie'"u u'u dai

1.3.1 Trai phie'u:

1.3 1.1 Khai niem: Trai phie'"u la mOt h<Jp d6ng n<J dai h~n du'<Jc ky ke'"t giua chu th€ phat hanh (Chinh phu hay doanh nghi~p) va ngu'Oi cho vay, dam bao mOt slf chi tnl l<Ji tuc dinh ky va hoan l~i v6n g6c cho ngu'oi cfim trai phie'"u (J thai di€m dao h~n

1.3.1.2 Bac di€m cua trai phie'"u: thong thuong trai phie'"u c6 mOt s6 di;i.c di€m sau:

- La lo~i chung khoan c6 ky h~n va du'<Jc thu h6i v6n (J thai di€m dao

h~n tu nha phat hanh hay tu cac co quan thu ba dam bao

- Lai sua't thu'ong tha'p nhu'ng 6n dinh, khong ph1;1 thuOc vao ke'"t qua san xua't kinh doanh cua doanh nghi~p

- ft rui ro, ne'"u Ia trai phie'"u Chinh phu thl rui ro hfiu nhu' b~ng 0

- Khi cong ty bi giai th€, pha san thl ngu'oi n~m giu trai phie'"u se dtt<Jc u'u

tien tra n<J tru'oc c6 phie'"u u'u dai, c6 phie'"u thuong

- Kha nang hoan t~ cao du'<Jc bao dam thong qua thi tru'ong chung khoan c6 t6 chuc

1.3.1.3 Phan loai trai phie'"u:

1.3.1.3.1 Can eli vao hlnh thuc phat hanh, trai phie'"u c6 2lo~i:

- Trdi phie'u vo danh: Ia lo~i khong ghi ten ngu'oi sCi huu tren tO trai phie'"u Tren m6i to trai phie'"u c6 cac o gQi Ia coupon (s6 o tu'ong ling voi s6 ky h~n

tra lai), d~i di~n cho s6 ti~n lai du'<Jc tra dinh ky Be'"n ky h~n, tnli chtl chi vi~c c~t

roi mOt o gCii de'"n co quan pha t hanh d€ nh~n Iai

- Trdi phie'u kY danh: la lo~i c6 ghi ten trai chu tren to trai phie'"u

1.3.1.3.2 Can cu vao chu th€ phat hanh thl trai phie'"u du'<Jc chia thanh:

- Trdi phie'u Chinh phil: Ia lo~i tnii phie'u do Chinh phu phat h~mh d~ bu

d~p thie'u hl:lt ngan sach ho~c phl:IC Yl:l nhu cffu dffu tu' cua Nha nu'oc Trai phie'u nay con du'<;jc gQi du'oi nhi~u ten khac nhau nhu': cong trai, cong kho' phie'u, trai phie'u kho b~c va du'<;jc thanh toan b~ng ngan sach nha nu'oc Ngoai ra, lo~i nay con phai

k~ de'n trai phie'u do chinh quy~n dia phu'dng phat hanh nh~m m1:1c dich tai tr<;1 b6 sung cho nhii'ng khoan chi ngan sach thie'u h1:1t t~i dia phu'dng

- Trdi phie'u cong ty: Ia cong Cl:l n<;j do cac cong ty thuoc cac thanh phffn kinh te' (theo Lu~t dinh) phat hanh d~ vay n<;j tn,tc tie'p cua dan cu' nh~m m1:1c dich tai tr<;j dai h~n cho nhu cffu tang v6n cua cong ty Trai phie'u cong ty thu'ang c6 Hii sufft cao hdn so voi trai phie'u Chinh phu

1.3 1.3 3 Can cu vao ban chfft cua trai phie'u thl nguai ta chi a trai phie'u thanh:

- Trdi phie'u c6 thi chuyin d6i: Ia lo~i trai phie'u c6 th~ chuy~n d6i sang mot d~ng Chung khoan khac (thu'ang la chuy~n sang c6 phie'u thttang) theo SJ! lJ!a ch9n cua ngu'ai n~m giii' trai phie'u voi nhii'ng di~u ki~n da du'<;jc quy dinh Lo~i trai phie'u nay thu'ang c6 Iai sufft thffp hdn trai phie'u thu'ang

- Trdi phie'u c6 khd nang mua lr;ti: theo sv thoa thu~n cua nguai phat hanh va ngu'ai mua trai phie'u, cho phep ngu'ai phat hanh mua l~i trai phie'u tru'oc ngay dao h~n voi mot gia xac dinh

- Trdi phie'u c6 quyin mua c6 phie'u mai phdt hcmh: cho phep ngu'ai

n~m giii' trai phie'u c6 quy~n u'u tien d~t mua c6 phie'u moi phat hanh trong tttdng lai theo mot ty 1~ nhfft dinh voi mot gia xac djnh trong mot thai h~n nhfft djnh Trong thai h~n nay, ne'u gia c6 phie'u tang cao thl nguai n~m giii' trai phie'u c6 th~

ban quy~n nay tren thi tru'ang Ne'u qua thai h~n thl quy~n nay se khong con c6

hi~u ll;l'c

- Trdi phie'u tin chdp: Ia lo~i trai phie'u khi phat hanh khong c6 dam bao, chi dl;l'a vao uy tin cua chu th~ phat hanh Thong thu'ang day Ia lo~i trai phie'u cua Chinh phu ho~c la trai phie'u cua cac cong ty IOn, c6 tie'ng tren thi tru'ang

- Trdi phie'u the' chcip: la lo~i trai phie'u c6 dam bao, khi phat h~mh cong

ty se mang tai san cua mlnh ra the' chffp lam dam bao

- Trdi phie'u c6 bdo liinh: Ia tnii phie'u do BQ Tai chinh hay rn9t t6 chuc thu ba dung ra bao Hinh Thong thuong t6 chuc bao Hinh Ia nhung t?p doan tai chinh IOn Ne'u de'n dao h1;1n chu thS phat hanh khong tra du'<Jc n<J thl t6 chuc bao Hinh phai c6 trach nhi~rn dung ra tra thay

1.3.1.3.4 Can cu vao l<Ji tuc cua trai phie'u thl ngttoi ta chia trai phie'u thanh:

- Trdi phie'u c6 chie't khflu tin djnh: la lo1;1i tnli phie'u c6 chie't kha'u 6n

dinh, Hii du'<Jc tra theo dinh ky (6 thang ho~c 1 narn), v6n g6c cua trai phie'u du'<Jc tra rn9t lffn khi dao h1;1n La lo1;1i trai phie'u du'<Jc phat hanh ph6 bie'n, r9ng rai tren

kh~ p cac thi tru'ong chung khoan

- Trdi phie'u c6 chie't khCiu thd ntfi: Ia trai phie'u rna lai sua't cua n6 bie'n d9ng cling voi sv bie'n d9ng cua lai sufft dai hl;ln ho~c ng~n hl;ln ho~c ca hai tren thi tru'ong Thong thu'ong lai sufft du'<Jc ffn djnh 6 thang rn9t lffn va di€u chinh 6 thang ke' tie'p Trai phie'u nay du'<Jc bao hiSrn ch6ng l1;1i l1;1rn phat va sl}' gia tang ctia lai sufft tin dt;mg

- Trai phie'u chie't khflu khdng: la lo1;1i trai phie'u khong tra lai djnh ky

rna can cu vao lai sufft thi tru'ong khi phat h~mh ngu'oi ta tinh ra toan b9 s6lai rna nha dffu tu' du'<Jc hu'dng va khffu tru vao gia tri cua trai phie'u Do d6, lo1;1i trai phie'u nay gia phat hanh cua n6 rfft thffp so voi rn~nh gia, gQi Ia gia chie't khffu va gia ban du'<Jc nang dffn len cho tOi b~ng rn~nh gia khi tdi thoi diSrn dao h1;1n

1.3.1.3.5 Can cu vao ph1;1rn vi htu thong cua trai phie'u thl ngttoi ta c6 thS chia trai phie'u thanh:

- Trdi phie'u nqi dja: Ia tfft ca cac lo1;1i trai phie'u du'<Jc phat hanh va htu thong tren cac thi tru'ong chung khoan trong ph(;lrn vi cua rn9t qu6c gia, nh~rn thu hut v6n dffu tu' cua cac ca nhan va phap nhan trong va ngoai nu'oc dffu tu' vao thi tn.tong chung khoan qu6c n9i

- Trdi phie'u qudc te': La lo1;1i trai phie'u do Chinh phil cua rn9t qu6c gia

phat hanh ra thi tru'ong v6n qu6c t€ vay n<J trvc tie'p tii' cac nha dffu tu' nu'oc ngoai pht,lC Vl;J cho cac rnl;J.C dich sii' dl;lng v6n cua rnlnh

1.3 2.1 Khai niem: c6 phie"u la m<)t lo~i chung tu do cac cong ty c6 phffn phat hanh (du'oi d~ng chung chi v~t cha't ho~c but toan ghi s6), xac nh~n quy~n so huu va lqi ich hqp phap dO'i voi thu nh~p va tai san cua m<)t cong ty c6 phffn

1.3.2.2 Bac di€m: c6 phie"u thu'ong mang m<)t sO' d~c di€m cd ban sau:

- RiU ro cao: d~c di€m nay g~n li~n voi rui ro trong kinh doanh cua doanh nghi~p Nhu'ng rui ro tO'i da Ia sO' ti~n mua c6 phie"u voi tinh thffn "trach

nhi~m huu h~n" theo Lu~t dinh

- L(li nhuijn cao va khong co liii suiit co' djnh: khi doanh nghi~p lam an phat d~t d$ng nghia voi vi~c ngu'oi n~m giu c6 phie"u thu'ong se du'qc httdng lqi

nhu~n cao hdn nhi~u so voi cac lo~i chung khoan khac c6 Hii sua't cO' dinh

- Gia ca co· phie'u thlldng bien d9ng rat m{lnh: gia ca c6 phie"u thu'ong

bi tac d<)ng boi ra't nhi~u ye"u tO' khac nhau nhu'ng nhan tO' cd ban nha't chinh la tlnh hlnh ho~t d<)ng san xua't kinh doanh cua cong ty va Hii sua't thi tru'ong

1.3.2.3 Phan loai c6 phie"u: thong thu'ong ngu'oi ta chia c6 phie"u thanh 2lo~i

cd ban:

1.3.2.3.1 c6 phie"u thu'ong (c6 phie"u ph6 thong): la gia'y xac nh~n quy~n

so huu cua c6 dong t~i m<)t cong ty c6 phffn c6 dong n~m giu c6 phie"u thu'ong Ia

m<)t trong nhung ngu'oi chu doanh nghi~p nen Ia ngu'oi tnfc tie"p hu'dng thv cac thanh qua cfing nhu' phai ganh chiu mQi rui ro trong ho~t d<)ng san xua't kinh doanh Trong thtfc t€ c6 phie"u thu'ong du'qc chia th~mh nhung lo~i sau:

*Can cu vao hlnh thuc phat hanh thl ngu'oi ta chia c6 phie"u thu'ong thanh:

- cd phitu vo danh: Ia c6 phie"u khong c6 ghi ten nguoi so huu tren b~ m~t CUa to c6 phie"u, c6 phie"u nay du'QC phep t\( do chuy€n nhu'Qng tren thi tntong

- cd phitu k'} danh: Ia c6 phie"u c6 ghi ten ngu'oi so hfi'u tren b~ m~t cua

tO c6 phie"u Mvc dich cd ban cua c6 phie"u ky danh Ia h~n ch€ chuy€n nhu'qng trong m<)t sO' tru'ong hqp cua m<)t s6 d6i tu'qng theo Lu~t dinh nhu': thanh vien H<)i d$ng sang l~p H<)i d$ng Quan tri, Ban Giam dO'c, Ban Ki€m soat, nhung ngu'oi g6p v6n chua dffy du theo m~nh giL

* Can cu theo quy~n bffu ell' ho~c quy~n du'qc hu'dng c6 tuc thl c6 phie"u thu'ong c6 m<)t s6Io~i sau:

- C6 phie'u thu&ng lof:li "A": la lo~i c6 phie'u phat hanh ra cong chung va du'<Jc httdng c6 tuc nhu'ng khong c6 quy€n bffu cit Gia cua c6 phie'u nay thttang thffp hdn gia cua c6 phie'u thu'ang du'QC bo phie'u

- C6 phie'u thu&ng lof:li "B": thu'ang du'<Jc g9i Ia c6 phie'u sang l~p vien, c6 phie'u nay c6 quy€n bffu eli' nhttng chi du'<Jc hu'dng c6 tuc khi kha nang sinh IQi cua cong ty de'n m()t giai do~n tang tru'dng nha't dinh

- c6 phie'u thu&ng c6 gqp liii: ngttai cffm giii' lo~i c6 phie'u nay se khong

nh~n c6 tuc bfing ti€n m~t rna nh~n c6 tuc bfing m()t s6 c6 phie'u moi phat hanh c6 gia tri tu'dng du'dng rna khong cffn phai g6p them v6n

* Can cu vao tinh cha't thu th~p cua c6 phie'u thttang thl ngttai ta c6 th€ phan thanh:

- Cd phie'u "thur;ng hC:~ng": Ia lo~i c6 phie'u cao ca'p do cac cong ty IOn c6 lich sii' phat tri€n lau dai, c6 tlnh hlnh tai chinh t6t, vii'ng m~nh v€ kha nang sinh l<;1i

va c6 tuc t6t Lo~i c6 phie'u nay c6 gia tri cao tren thi tru'ang

- c6 phie'u tang truifng: la c6 phie'u cua cac cong ty dang d trong thai ky phat tri€n m~nh Thong thu'ang d6 Ia nhii'ng cong ty vua moi tlm ra du'<Jc m()t cong

ngh~ moi, ho~c m()t san phffm moi, ho~c thi tntang moi nhttng ph6 bie'n nha't d6 la nhii'ng cong ty vua moi thanh l~p, c6 ti€m nang tang tntdng m~nh Bi€u hi~n ei'1a nh6m c6 phie'u nay la c6 tuc du'<Jc chia ra't tha'p bdi vl phffn Ion l<Ji nhu~n dung d€ giii' l~i tai dffu tu', md r()ng, phat tri€n san xua't kinh doanh

- CJ phie'u phong V~: 1ft c6 phie'u cua cac cong ty rna Slf tac d()ng cua chu

ky kinh te' d6i voi n6 ra't thffp Bi€u hi~n Cl) th€ cua lo~i c6 phie'u nay Ia gia cua n6 khong tang d()t bie'n trong thai ky tang tru'dng, hung thinh cling nhu khong giam dang k€ trong giai do~n suy thoai, ngu'ng tr~ Thong thu'ang la c6 phie'u cua cac cong ty cung ca'p cac djch Vl) thie't ye'u cho con ngu'ai nhtt: lu'dng thlfc thlfc phffm, thu6c men, hang may m~c

- c6 phie'u chu k)!: Ia c6 phie'u rna hi anh hu'dng ra't n~ng bdi chu ky kinh te' nghia la gia c6 phie'u nay se tang ra't nhanh trong giai do~n tang tru'dng, hung thinh va giam cling ra't nhanh trong giai do~n suy thoai, ngu'ng tr~ Thong thu'ang d6 la c6 phie'u cua cac cong ty thu()c nhii'ng nganh cong nghi~p san xua't hang tieu dung cao ca'p, hang xa xi phffm nhu': nu'oc hoa, xe hdi, djch vl) dia 6c Do d6 c6 phie'u nay c6 rui ro va 1<;1i nhu~n ra't cao

- c6 phiiu thu nhq.p: day Ut 1o~i c6 phie'u rna c6 tuc h~ng nam du'\5c tnl cho d.c c6 dong thu'ong cao hdn muc trung blnh tren thi tru'ong, cho nen n6 c6 sue hffp dfin IOn d6i voi cac nha dffu tu' dai h~n, it chffp nh~n rui ro C6 phie'u nay phffn IOn do cac cong ty cong CQng phat hanh

- c6 phie'u thai v~: la c6 phie'u cua cac cong ty rna c6 doanh s6 se tang cao trong m9t s6 thoi di~m Cl;l th~ (te't, dffu nam h9c moi, giang sinh, noel ), do d6 gia c6 phie'u cling se bie'n d9ng theo tung thoi di~m tu'dng ung

1.3.2.3.2 c6 phie'u u'u di'ii: c6 phie'u u'u dai cling th~ hi~n quy€n Iqi sd hii'u trong m9t cong ty c6 phffn, nhu'ng nhii'ng ngu'oi n~m giii' n6 du'\5c hu'dng m9t s6 u'u

dai hdn so voi nhii'ng c6 dong thuong Nhii'ng c6 dong ttu dai c6 th~ c6 quy€n nh~n

ccS tUC ho~c CO quy€n u'u tien du'\5C nh~n tai san trong tntong h\5p cong ty bi giai th~

tru'oc c6 dong thuong Thong thu'ong, ty 1~ c6 t(tc cua c6 phie'u u·u d~H 1a m9t ty 1~

c6 dinh du'\5C quy dinh theo m~nh gia, khong ph\1 thUQC vao ke't qua ho~t dQng san xufft kinh doanh cua cong ty Trong thlfc te', c6 phie'u u'u dai thu'ong c6 m9t s6 1o~i

cd ban sau:

- c6 phiiu uu diii tich lay (hay con gQi [a c6 phiiu uu dcii c6 g(}p [iii): la

1o~i c6 phie'u u'u dai du'\5c nh~n 1ai c6 dinh h~ng nam nhung trong tru'ong h\'lp cong

ty lam an thua 16, khong c6 1\'li nhu~n d~ tnl ho~c chua tnl du thl s6 n\5 d6 du'\5c tra gQp vao nam sau ho~c nhii'ng nam sau nii'a

- CrJ phifu Uu diii tham dl;f chia phJn: 1a 1o~i c6 phie'u ltU dai rna c6 dong du'\5c hu'dng m9t phffn 1\'li tuc ph1;1 tr9i theo quy dinh khi cong ty lam an c6 1ai

- c6 phiiu uu dai khong tham dl;f chia phdn: la 1o~i c6 phie'u u'u d~ii chi du'\5c hu'dng 1ai c6 dinh h~ng nam, ngoai ra khong c6 m9t ttu dai nao khac

- C6 phiiu uu dai c6 quyin chuy!n d6i thanh c6 phiiu thuiJng: la 1o~i c6 phie'u ttu dai cho phep chu sd hii'u du'\5c chuy~n d6i thanh c6 phie'u thuong trong thoi gian nhfft dinh va c6 m9t s6 di€u ki~n nao d6

- CrJ phifu Uu dai hoan lr;ti: 1a c6 phie'u se dtt\'lC cong ty hoan l~i v6n gop bfft cu khi nao theo yeu cffu cua ngu'oi sd hii'u voi ffiQt m(tc gia da thoa thu~n tru'oc hie pha t hanh

- Co? phiiu uu dai bilu quyit: Ht c6 phie'u c6 s6 phie'u u'u dai bi~u quye't nhi€u hdn so vOi c6 ph~n thu'ong s6 phie'u bi~u quye't cua m()t c6 phie'u u'u dai

bi~u quye't do di€u 1~ cua tung c6ng ty quy dinh

- cd phiiu uu diii cd tac: Ia c6 phie'u du'qc tnl c6 tuc voi muc cao hdn so voi muc c6 tuc cua c6 phie'u thu'ong ho~c mltc 6n dinh h~ng nam c6 t(tc rna c6

phie'u u'u dai nay du'qc hu'dng h~ng nam bao g6m: c6 tttc c6 djnh va c6 We thttdng Muc c6 tuc c6 dinh Cl;l th~ va phu'dng thuc xac dinh c6 tuc thttC5ng dttqc ghi ro tren c6 phie'u u'u dai c6 tuc

1.4 Cac do'i tlio'ng tham gia tren thi trli<ing chti'ng khoan:

1.4.1 Nha phat hanh: la nh6m d6i tu'qng tl;lo ra ngu6n cung chung khoan ban

d~u cho thi tru'ong chung khoan hol;lt d()ng, bao g6m cac c6ng ty cung d(p chung

khoan, Chinh phil va Chinh quy€n dia phu'dng

1.4.2 Nha d~u tu': Ia nhung ngu'oi th~t sv mua ban chttng khoan tren thi tntong Ngttoi d~u tu' tren thi tru'ong chung khoan c6 th~ dttqc chia thanh:

1.4.2.1 Nha d~u tu' ca nhan: Ia nhung ngttoi tv mlnh bo v6n ra kinh doanh

chung khoan, tv quye't dinh mua ban cho rieng mlnh va tv chiu trach nhi~m rui ro

1.4.2.2 T6 chuc d~u tu': bao g6m

1.4.2.2.1 Cong ty chang khoan: Ia lol;li hlnh c6ng ty c6 ph~n ho~c c6ng ty trach nhi~m huu hl;ln du'qc phep thvc hi~n m()t ho~c m()t s6 lol;li hlnh kinh doanh chung khoan, bao g6m: nghi~p Vl;l tv doanh, bao lanh phat hanh, tu' va'n dfiu ttt, moi giOi, qmln ly danh ffil;IC d~u tu' Sv Iva ChQn lol;li hlnh kinh doanh can c(t vao kha

nang cua tung c6ng ty chung khoan cling nhu' s6 v6n di€u 1~ t6i thi~u quy dinh cho tung lol;li hlnh

1.4.2.2.2 Cdc td chac ngan himg: bao g6m h~ th6ng ngan hang thu'dng m1;ti

va cac ngan hang chuyen nganh, si't dl;lng v6n ti€n gdi d~ d~u tu' vao cac lol;li chung khoan tren thj tru'ong ho~c vay v6n thong qua vi~c phat hanh trai phie'u

1.4.2.2.3 Quy ddu tu chang khoan: la quy hlnh thanh tu v6n g6p cl'1a ngttoi

dfiu tu' du'qc uy thac vi~c d~u tu' chung khoan cho c6ng ty quan ly quy va c1fiu ttf

1.4.2.2.4 Cong ty tin thdc ddu tu: cac cong ty nay se giup cho cac nha d~u

tu' tu' nhan qmin ly chung khoan dlfa vao nghi~p Vl;l vo'n c6 ciia mlnh ho~c bao Hlnh mQt so'lu'<Jng chung khoan khong h~n ch€

1.4.2.2.5 Cong ty bdo hiim: ngu6n vo'n ho~t d<)ng ciia lo~i hlnh doanh

nghi~p nay chii ye"u Ia tu cac h<jp d6ng bao hi~m ciia cac ca nhan va t6 chuc trong

xa h<)i Cac cong ty bao hi~m c6 th~ sii' dl;lng ngu6n vo'n ciia mlnh d~ kinh doanh chung khoan kie"m lOi trong nga:n h~n ho~c mua m<)t so' lu'<Jng IOn c6 phie"u trong cac cong ty c6 ph~n d~ tit d6 c6 th~ ell' ngu'oi tham gia trlfc tie"p di€u hanh cac cong ty c6 ph~n V oi ngu6n vo'n tu'dng do'i IOn, vai tro ciia do'i tu'<jng nay tren thi tru'ong chung khoan Ia eve ky quan trQng

1.4.3 Cac t6 chuc lien quan de"n chung khoan:

1.4.3.1 T6 chac ddu hanh chang khodn: bao g6m B9 Tai chinh, Uy ban

Giao dich Chung khoan, Uy ban Chung khoan Nha nu'oc, Uy ban Quan ly Chung khoan Thong thu'ong cac t6 chuc nay Ia cac cd quan quan ly ciia Nha nu'oc, c6 trach nhi~m ban hanh cac chinh sach, quy dinh, thuc dffy vi~c cong khai thong tin

d~y dii cho cong chung va bao v~ cong chung d~u tu' cho'ng l~i cac ho~t d<)ng phi phap tren thi tru'ong chung khoan

1.4.3.2 T6 chac trao d6i chang khodn: thu'ong du'<Jc gQi du'oi cai ten quen

thu<)c la SCi Giao dich Chung khoan hay Ia Trung tam Giao dich Chung khoan, c6

th~ du'<Jc thanh l~p du'oi d~ng cong ty c6 ph~n ho~c Ia m<)t cd quan trlfc thu<)c ciia Chinh phd Chuc nang ciia t6 chuc nay Ia quan ly, di€u hanh va giam sat cac ho~t

d<)ng mua ban chung khoan t~i SCi giao dich Chung khoan ho~c Trung tam giao dich Chung khoan

1.4.3.3 Hi~p h9i cdc nha kinh doanh chang khodn: Ia m<)t t6 chuc phi l<Ji

nhu~n bao g6m ta't ca cac ngan hang d~u tu', cong ty giao dich tren thi tru'ong va

?

va thlfc hi~n ki~m soat lien tl;!C do'i VOi cac tac nhan tham gia thi tru'ong nhu' cac cong ty d~u tu', cong ty moi giOi Ngoai ra, t6 chuc nay c6 th~ thie"t l~p cac tieu chutfn cho qua trlnh giao dich chung khoan, tieu chutfn h6a vi~c thlfc hi~n cac giao dich Khi c6 slf vi ph~m rtao, du la nho nha't do'i vOi cac tieu chi moi giOi, hi~p h<)i c6 th~ "lo~i bo ngay" ba't ky chuyen gia c6 chltng chi nao hay ngay ca cong ty d~u

tu' ra khoi thi tru'ong va du'a hQ ra to a an

1.4.3.4 Cong ty bdo hilm ddu tu chung khodn: la m()t cong ty phi l<;ii nhu~n

va tfft ca cac nha moi giOi va giao dich c6 dang ky voi Uy ban Chung khoan Nha nu'oc phai la thanh vien cua cong ty bao hi~m dfiu tu' chung khoan Vai tro cua cong ty nay gi6ng nhu' m()t cong ty bao hi~m ti@n gai nghia la n6 bao dam cho chung khoan va ti@n m~t trong tai khoan cua khach hang d~t t~i cac cong ty chung khoan thanh vien trong tru'ong hQp cac cong ty nay c6 sai ph~m trong ho~t d()ng tren sa Giao dich Chung khoan Tuy nhien cong ty bao hi~m dfiu tu' chung khoan khong CO nghia Vl;l bao V~ nha dfiu tu' d6i VOi CaC rui fO v@ thi tru'ong

1.4.3.5 Cdc cong ty ddnh gid h~ so' tin nhi~m: la cac cong ty chuyen xe'p

h~ng cac chung khoan nQ cua cac t6 chuc ph at hanh nQ tren thi tru'ong tai chinh nhAm ml;lc dich dinh huang dfiu tu' cua cong chung tdi cac chung khoan do cac cong

ty va cac dinh che' tai chinh phat hanh ho~c chung minh cho sue m~nh tai chinh cua m()t doanh nghi~p Slf co m~t cua cac cong ty danh gia h~ s6 tin nhi~m lam x6a tan khoang each thong tin giua ngu'oi di vay va ngu'oi cho vay, g6p phfin lam cho cac thong tin tren thi tru'ong chung khoan du'QC cong khai, minh b~ch va fO rang

1.5 Nguyen Hie boat dong tren thi tntong ehti'ng khmin:

Hie cd ban sau:

1.5.1 Nguyen Hie trung gian: mQi ho~t d()ng giao dich, mua ban chung khoan tren thi tru'ong chung khoan d@u phai thljc hi~n thong qua cac trung gian ( cac nha moi giOi), cac nha moi giOi se thlfc hi~n cac yeu du cua khach hang Vi~c cac nha dfiu tu' khong trljc tie'p giao dich voi nhau se dam bao tinh bi m~t, an toan va kha nang ki~m soat chung cua toan b() thi tru'ong chung khoan giup cac nha dfiu tu' se tranh du'QC nhung ye'u t6 rui ro bfft lQi trong giao dich Hdn nua, thong qua nguyen

Hie nay cac nha quan ly thi tru'ong c6 th~ ki~m soat cac thong tin ct:'la tat ca cac giao dich va nhanh chong thai lo~i, di@u chinh cac ho~t d()ng khong cong bAng 1.5.2 Nguyen Hie eong khai: sa Giao dich Chung khoan phai cong khai cac thong tin v@ giao dich tren thi tru'ong chung khoan Cac thong tin nay bao g6m: gia

ca chung khoan, kh6i lu'Qng chttng khoan giao dich trong ngay, chi s6 gia chung khoan trong ngay Ngoai ra, cac cong ty niem ye't tren thi tru'ong cling b~t bu()c phai cong khai cac ho~t d()ng tai chinh (lQi nhu~n ho~t d()ng, doanh thu, cffu true v6n, cac ho~t d()ng dfiu tu', thay d6i trong Cd cffu nhan Slf, cac d\f an moi S~p thljc

hi~n cling nhu' cac kh6 khan dang g~p phai ) Cac thong tin nay se giup cho cac nha dffu tu' c6 du'<;jc tffm nhln chung v~ danh gia cua thi tru'ong voi tung lo~i chung khoan, d€ tu d6 du'a ra cac quye't dinh chinh xac cho vi~c dffu tu' Clh mlnh

1.5.3 Nguyen tdc d~u gia: gia ca chung khoan tren thi truong du'<;jc hlnh thanh hoan toan phlJ thu()c vao cung cffu chung khoan, khong ai c6 quy~n quye't dinh gia

ho~c can thi~p vao vi~c hlnh thanh gia C6 hai hlnh thuc dffu gia: dffu gia trl;l'c tie'p

1.6 Vai tro, y nghla cda thi trliong chung khoan dol v6i n~n kinh t~:

1.6.1 Thi trlldng chung khoan mi'l ra nhi~u cd hl)i di ll,la cht.m khd nang t{lo thu nhljp cao nhiit, giup cf)ng chung da d{lng h6a ddu tll, phiin tan rili ro: N goai nhii'ng phu'dng thuc dffu tu' c6 di€n khi xu'a nhu': gCJi tie't ki~m ngan hang, dffu tu' vao bfft d()ng san, mua ngo~i t~ tich trii' thl sl;l' xua't hi~n cua thi tru'ong chltng khm\n c6

th€ giup cong chung c6 them m()t phu'dng th(tc dffu tu' moi Ia mua c6 phie'u (tuc hun v6n vao cong ty c6 phffn) ho~c mua trai phie'u (tltc cho vay) d€ ll;l'a ch9n nh~m tim kie'm khoan sinh lqi cao nhfft ho~c d€ giam thi€u de'n muc thffp nhfft cac rui ro tu d6ng v6n bora b~ng each da d~ng h6a cac khoan dffu tu' (dffu tu' vao nhi~u linh vl;l'c khac nhau ho~c mua nhi~u lo~i chung khoan khac nhau) Ngoai ra, voi s6 v6n tie't

ki~m nho, cong chung cling c6 th€ tham gia dffu tu' vao cac nganh kinh doanh doi hoi quy mo v6n IOn, thong qua d6 khuye'n khich cong chung tie't ki~m, t~o th6i quen d€ danh tich cl;l'c

1.6.2 Thi trlldng chung khoan t{lo tinh thanh khodn cao do'i v6'i cac lo{li chung khoan: Tinh thanh khoan la kha nang chuy€n d6i thanh ti~n m~t, tai san c6 tinh thanh khoan cao la tai san c6 kha nang chuy€n d6i thanh ti~n m~t cang nhanh chong Nho d6, cong chung c6 th€ luan chuy€n v6n de dang, tranh bi d9ng v6n trong nhii'ng chung khoan kern chfft lu'<;jng, h~n che' du<;5c rui ro thua 16 Cling nho

d6 rna cong chung c6 the yen tam chuyen dfin tit dfiu tu' ng~n h~n sang dfiu tu' dai h~n

1.6.3 Thi trlliJng chung khoan Ia cong CTJ, do llliJng cac tich san cua doanh nghifp: Thong qua vit%c mua ban lien t1;1c cac chung khoan cua cong ty tren thi tru'ong thu cffp thi gia tri CUa cong ty c6 phfin phfin nao Se du'QC danh gia ffiQt each tu'ong d6i chinh xac Ngu'QC ll,ti, dlja vao gia ca chung khoan di6n bie'n lien tl;!C tren thi tru'ong se giup cong ty tha'y r6 ni~m tin va nhung danh gia cua cong chung d6i voi cong ty cua minh E>i~u nay, da kich thich cac cac doanh nghit%p phiii cO' g~ng

nhi~u lo~i cong trai voi ffiUC lai sufft hffp dfin, du'QC Slf ung hQ cua dan Chung Thong qua, vit%c mua cong trai cua dan chung thi m<?t kh6i lu'<;jng ti~n se du'QC rut khoi lttu thong, lam ghlm ap llfc cua l~m phat

1.6.5 Thi trlliJng chung khoan ((lO diiu kifn cho chit trlldng co? phdn hoa cac doanh nghifp nha nliUc gijp nhiiu thuQ.n l(li hdn: d day, t6n t~i chile nang h6 tu'dng giua thi tru'ong chung khoan va cac cong ty c6 phfin: thi tntong cht'tng khoan

la noi tieu thl;l chung khoan cua cac cong ty c6 phfin, giup cong ty c6 phfin thu hut ngu6n v6n nhan r6i trong cong chung, con cong ty c6 phfin se la ti~n d~ cho thi tru'ong chung khoan ra doi, dap ling nhu cfiu mua ban cac chung khoan

1.6.6 Thi trlliJng chung khoan gop phdn thuc ddy sit dTJ,ng von ddu tll co hifU qua: MQt trong nhung nguyen t~c co ban cua thi tru'ong chung khoan la nguyen t~c

cong khai h6a thong tin, IDQi ho~t dQng CUa doanh nghit%p d~U du'QC cong Chung tie'p nh~n kiem tra va danh gia VOi ta't ca cac thong tin c6 du'QC, cac nha dfiu tu' se llfa chQn cho minh nhung c6 phie'u thich hQp d6 dfiu ttt nh~m mang l~i l<;1i nhu~n

cao nha't, do d6 ne'u doanh nghit%p lam an kern hit%u qua, cac nha dffu tlt se ban l~i

cac c6 phie'u d6 tren thi tru'ong chung khoan va tai dfiu tu' v6n vao nhung doanh nghit%p lam an c6 hit%u qua hon Chinh di~u nay bu<?c cac doanh nghit%p phai lien tl;!C n6 llfc, pha'n da'u, g6p phfin thuc dffy stl' dl;lng v6n dfiu tu' c6 hit%u qua

1.6.7 Thi tntiJng chung khoan Ia cong Clf, di huy d{jng va phiin pho1 cac ngutJn vffn trung va dai h{ln: Thong qua vi~c mua cac chung khmin phat h~mh lffn dffu

ho~c phat h~tnh moi tu cac chu th€ phat hanh cua cac nha dffu tu' tren thi tru'ong chung khoan thl nhung ngu6n vO'n nho n~m rai rae trong cong chung cling nhu' cac ngu6n vO'n tu nu'oc ngoai se du'<;JC tich tt;t va t~p trung l~i thanh m()t ngu6n vO'n IOn d€ phan phO'i, tai tr<;J cho cac dlf an c6 nhu cffu vO'n IOn dap ung nhu cfiu dffu tu' phat tri€n cua cac doanh nghi~p n6i rieng va cua toan b() n~n kinh te' n6i chung Ngoai

ra, thi tru'ong chung khoan con Ia ndi thong tin kinh te' du'<;Jc t~ p h<;Jp va phan tich, danh gia m()t each dffy du va nhanh nha't, giup cac nha qmln ly c6 th€ ki€m soat cac ngu6n vO'n dffu tu', d~c bi~t la vO'n dffu tu' tu nuoc ngoai, g6p phffn tang tO'c slf phat tri€n cua n~n tai chinh quO'c gia nhanh hoan thi~n va som hoa nh~p vao n~n

kinh te' khu VlfC va the' giOi

1.7 Cac hanh vi tH.~u cue tren thi trtiO'ng chung khoan:

Ben c~nh nhung m~t tich clfc, nhung di€m m~nh rna thi tntong chttng khoan

da mang l~i cho n~n kinh te' cua m()t quO'c gia thl thi tntong chung khoan van t6n

t~i quanh n6 m()t sO' m~t h~n che' sau:

1.7.1 Ye'u to' ddu cd:

f)ffu cd la ye'u tO' c6 tinh toan cua nhung ngu'oi kinh doanh cha'p nh~n rui ro Tren thi tru'ong chung khoan luon khuye'n khich cac nha dffu tu' mua ban chung khoan d€ tang doanh sO' giao dich cho thi tru'ong, tac d()ng m()t each c6 hi~u qua de'n ho~t d()ng cua thi tru'ong chung khoan Do d6 ho~t d()ng kinh doanh chung khoan (ngay ca trong cac van ban phap quy) van khong cffm dffu Cd, nhttng hanh vi dffu cd trt;tc l<;Ji c6 ca'u ke't voi nhau d€ lien we mua vao ho~c ban ra m()t khO'i lu'<;Jng IOn chung khoan, gay slf khan hie'm ho~c du' thua, lam cho c6 phie'u c6 th€ tang

ho~c giam gia gia t~o, gay anh hu'dng day chuy~n, lam rO'i lo~n thi tru'ong Bay la hanh vi dang len an va cffn phai nghiem ca'm ca'u ke't dffu cd du'oi mQi hlnh thuc

1.7.2 Mua ban noi gian:

La hanh vi rna m()t ca nhan nao d6 n~m du'QC thong tin n()i bQ trong m()t ddn

vi kinh te' va sil' dt;tng thong tin d6 d€ mua ban c6 phie'u nh~m thu l<;Ji cho mlnh Mua ban n()i gian la vi ph~m nguyen t~c cong b~ng tren thi tntong chltng khoan va

du'<;Jc xem nhu' la phi d~o due v~ thu'dng m~i bdi vi vOi vi~c l<;Ji dt;tng ngu6n thong tin tu ben trong, ngu'oi mua ban c6 phie'u - · ~ .): g nghia vOi vi~c

BQ GIAO f'UC VA DAO TAO TRUONG f:H K!NH 'iff TP.HCM TIIU• _ ._ VJJ~N ,_ :,

dffy phffn 16 va h~u qua cho nhung nguoi khong c6 dtt<;c nhung ngu6n thong tin d6

Do d6, d~ lot;li tru ~ua ban n()i gian thl cong khai h6a thong tin cua cac cong ty c6 phffn tren thi trtiong chung khoan Ia m()t yeu cffu hue bach va cffn phai lien we du<;c hi~u chinh d~ m9i nha dffu tti tren thi truong luon c6 du<;c m()t lu<;ng thong tin kip thai va chfnh xac nhfft

1.7.3 Thong tin sai sli that:

Tuc Ia phao tin d6n khong chfnh xac ho~c thong tin l~ch l~c v~ m()t don vi kinh te' nao d6, lam cho gia c6 phie'u thay d6i m()t each d()t ng()t nham mua ban hudng l<;i bfft h<;p phap Tuy nhien, d~ h~n che' hanh vi nay la m()t di~u vo cung kh6 khan, chi khi nao xay ra tren di~n r()ng thl moi phat hi~n dti<;c f)i~u nay thu()c thffm quy~n cua H()i d6ng Thanh tra va Giam sat thi trtiong cua Uy ban Chung

khoan Nha nuoc, t6 chuc nay ho~t d()ng cang tO't, phat hi~n cang nhanh va som

1.8 Gi6'i thieu mot s6 thi trliong chti'ng khmin tieu bie'u tren thef gi6'i:

1.8.1 Thi trliong chti'ng khmin New York (The New York Stock Exchange): Thj truong chung khoan New York c6 ljch sii' phat tri~n Hiu doi va da d~t

de'n trlnh d9 cao v~ m9i m~t tu h~ thO'ng lu~t chung khoan, de'n h~ thO'ng giao djch chung khoan, d~c bi~t la da xay dl;l'ng du<;c m()t co quan quan ly nha nuoc m~nh,

du<;c nhi~u nuoc h9c t~p kinh nghi~m

Ban dffu, t~i New York cac giao djch chung khoan du<;c t~p trung thanh cac khu ch<; ngoai troi va phO' Wall trd thanh trung tam giao djch cua cac lo~i hang h6a nay De'n nam 1921, cac khu ngoai troi nay moi du<;c chuy~n vao trong nha, danh dffu sv ra doi cua Sd Giao djch Chung khoan

T~i My hi~n nay c6 tfft ca 14 thj trtiong chung khoan, trong d6 t~i New York c6 3 thi truong Trang d6, c6 2 thi truong n6i tie'ng tren the' gioi, d6 Ia thi truong

chung khoan New York con gQi Hi Wall Street (PhO' tuong) va thj truong chung khoan Hoa Ky (The American Stock Exchange) quy t1;1 2276 cong ty va chie'm khoang 15% nghi~p Vl;l giao hoan chung khoan tren toan ntioc My' va k~ tu ngay 07/03/1962 n6 da trd thanh thi truong chung khoan QuO'c gia (The National Stock Exchange)

Thi tntong chung khmin New York khong phiH la djnh che' cong phap, cling khong phai la m9t cong ty rna la m9t hi~p h9i vdi hon 1300 h9i vien Cac h9i vien nay du'qc quan tri do m9t h9i d6ng cac thO'ng d6c (Board of Governors) du'qc ChQn hta trong sO' cac d~i di~n cong chting H9i d6ng h~ng nam se bffu m9t vi Chil tjch

va m9t T6ng Giam d6c voi quy6n hanh ra't r()ng rai

Bi6u ki~n d~ m9t cong ty c6 phffn du'qc niem ye't ten t~i Sd Giao djch Chung khoan New York la he't sue kh~c khe nhu' t6i thi~u phai c6 1500 c6 dong va 500.000 c6 phffn, lqi nhu~n t6i thi~u phai d~t toi 1 tri~u USD Ngoai ra, cong ty con phai cam ke't cho cac c6 dong bie't cac tin tuc dffy dil va chinh xac v6 cac tai khoan, cac d6i chie'u bi~u, cong b6 cac tai khoan IOi 16 va chi tie't de'n tUng quy, cong bQ' phuc trlnh h~ng nam trong 3 thang ffiQt tuy theo ke't toan nghi~p Vl), cong b6 tilt ca cac thu'ong lu'qng du'qc thl;l'c hi~n cila cac quan tri vien v6 chung khoan cila cong ty

Vao thoi di~m hi~n nay, Sd Giao djch Chung khoan New York (NYSE) voi

6000 nha moi giOi, ky thu~t vien va trq ly ho~t d()ng, khoang 3050 cong ty niem ye't voi t6ng gia tri v6n chung khoan la 13400 ty USD da trd thanh thi truong chung khoan sO' 1 the' gioi

1.8.2 Thi tru'<tng chung khmin Trung Quo'c:

d Trung Qu6c, ho~t d9ng giao djch chung khoan du'qc ph6 bie'n tu nhfi'ng nam 1930 Thuqng Hai ltic ba'y gio la m9t trong nhfi'ng thanh ph6 ph6n vinh nha't the' gioi va SC1 Giao djch Chung khoan cila n6 ho~t d9ng cling ra't nh9n nhjp Tuy nhien, vao nam 1949, Sd Giao djch Chung khoan Thuqng Hai bj d6ng cii'a va m9i giao djch v6 mua ban chung khoan d6u bi ca'm

Mai cho de'n nhfi'ng nam dffu th~p niem 90 cila the' ky 20, thi truong chung khoan mOi b~t dffu tai xua't hi~n t~i Trung Qu6c, danh da'u b~ng s~t ra doi cua thi truong chung khoan Thuqng Hai vao ngay 19-12-1990 va thi tntong chttng khoan Thffm Quye'n vao ngay 01-01-1991

B~ t~o ngu6n hang h6a cho thi tru'ong chltng khoan, Chinh phil Trung Qu6c

da tie'n hanh c6 phffn h6a doanh nghi~p nha nu'oc m9t each cuong quye't Ngoai ra,

do nhu cffu v6n IOn phl)c Vl} cho phat tri~n kinh te', Chinh phil Trung Qu6c cling da quan tam khai thac ngu6n v6n dffu tu' nu'oc ngoai thong qua vi~c phat hanh c6 phie'u "lo~i B" chi danh rieng cho ngttoi nuoc ngoai Nam 1991 c6 10 cong ty phat

h~mh c6 phie'u "lo~i B ", nam 1994 tang len 50 cong ty Khung lu~t 1~ ngay cang du'<Jc hoan chinh thl phu'ong phap giao djch cang trd nen tan tie'n

Sau nhii'ng kh6 khan ban dffu, Trung Qu6c da c6 m()t h~ th6ng lu~t thi tru'ang

chung khoan tu'ong d6i dffy du va hoan chinh va chi de'n nam 1999 da c6 khoang

1000 cong ty niem ye't tham gia tren thj tru'ang chung khoan chinh thuc Tuy nhien, thj tru'ang chung khoan Trung Qu6c v~n chua c6 m()t h~ th6ng vi@n thong th6ng nhfft, kha nang thanh toan con h~n che', kha nang cung cffp thong tin con ye'u, t6n

t~i nhi~u lo~i c6 phie'u khac nhau Bay Ia nhii'ng di~m rna Chinh phil Trung Qu6c rfft quan tam cai t6 nh~m du'a thj tru'ang chung khoan Trung Qu6c trd thanh m()t trong nhii'ng thi tru'ang chung khoan IOn tren the' giOi

1.8.3 Thi trtiilng chung khmin Tokyo:

Thj tru'ang chung khoan Tokyo thanh l~p vao nam 1878 So voi cac thj

tru'ang chung khoan cung thai d cac nu'oc tren the' giOi thl thi tru'ang chung khoan Tokyo chua c6 gl n6i b~t, mai cho tdi sau the' chie'n thu II n6 mOi du'<Jc nhi~u ngu'ai chu y de'n

Sau chie'n tranh, n~n kinh te' Nh~t phat tri~n m~nh va 6n djnh, thai gian tu 1945-1973 t6ng san phffm qu6c gia tang trung blnh hang nam Ia 10%, chi s6 c6 phie'u trong thai gian a'y tang tu 100 len 5000 di~m

Khac vOi thi tru'ang chung khoan d Chau Au, thi tntang chung khoan Tokyo lam vi~c 6 ngay 1 tuffn (tru ngay chu nh~t), sang md cii'a tu 9 giO de'n 11 giO, chi~u

til 13 giO de'n 15 giO Cung nhu' thi tru'ang chung khoan New York, d Nh~t gia md

cii'a la giO djnh gia chung khoan, sau d6 tang, giam gia tuy thu()c vao tlnh hlnh cung cffu cua thi tru'ang

Cho de'n nay, Sd Giao djch Chung khoan Tokyo da trd thanh Sd Giao djch IOn thu 3 tren the' gioi (sau SGDCK New York va SGDCK London) voi khoang hon

2000 cong ty c6 phffn niem ye't va 121 cong ty chung khoan thanh vien, trong d6 c6

97 cong ty chung khoan trong nu'oc va 24 cong ty nu'oc ngoai Ngoaj ra, SGDCK Tokyo da cai each m()t each toan di~n voi ffi\lC tieu w do, cong b~ng, khuon kh6 giao djch tin c~y va hi~u qua, djch Vl;l tang cao tren di~n r()ng, tang cu'ang h~ th6ng cong b6 thong tin kjp thai

THl}C TR~NG THJ TRu'<JNG CHUNG KHOAN

VlftT NAM TRONG TH<JI GIAN VUA QUA

2.1 Hoat dong ctia thi trti<tng chung khmin VietNam trong th<ti gian qua:

Sau m<)t qua trlnh chuffn bi he't sue chu dao va ky h.tong (hdn 7 nam chuffn bi vOi khoang 50 van ban phap lu~t c6 lien quan du'qc ban hanh); duqc sl;t' chi d~o kiP

thai cua Chinh phu; sl;t' ph6i hqp dffy trach nhi~m va hi~u qua cua cac B<), nganh, dia phu'dng, thi tru'ong chung khoan Vi~t Nam da chinh thuc ra doi danh da'u b~ng vi~c du'a vao v~n hanh Trung tam Giao dich Chung khoan t~i Thanh ph6 H6 Chi Minh ngay 20/07/2000 va thl;t'c hi~n phien giao dich dffu tien vao ngay 28/07/2003

TpHCM c6 y nghia ra't quan trQng d6i voi n~n kinh te' Vi~t Nam, n6 md ra m<)t kenh huy d<)ng v6n trung va dai h~n moi ben c~nh h~ th6ng ngan hang thu'dng m~i,

khing dinh quye't tam cua Bang, Nha nu'oc trong vi~c thl;t'c hi~n du'ong IO'i "xay dl;t'ng th~ che' kinh te' thi tru'ong dinh huang X a h<)i Chu nghia "

£)~ danh gia m<)t each chinh xac nhung m~t d~t du'qc cling nhu' nhung m~t

chua d~t du'qc cua thi tru'ong chung khoan Vi~t Nam va anh hu'dng cua n6 de'n sl;t' phat tri~n cua n~n kinh te' da't nu'oc trong su6t gffn 3 nam v~n hanh, ta c6 th~ nhln

nh~n va phan tich du'Oi nhung g6c c~nh sau:

2.1.1 Thi trti<tng ciS phie'u niem ye't:

K~ tu khi chinh thuc khai tru'ong va di vao ho~t d<)ng cho de'n nay (thang

·4/2003), Trung tam Giao dich Chung khoan TpHCM da t6 chile du'qc hdn 500 phien giao dich va cling chung kie'n nhi~u d<)ng thai khac nhau cua mQt thi tru'ong chung khoan con non tre Ne'u chi tinh tu dffu nam 2003 de'n he't thang 4/2003, t~i Trung tam Giao dich Chung khoan TpHCM da thl;t'c hi~n duqc 76 phien giao dich vOi kh6i lltqng giao dich khop l~nh blnh quan d~t khoang 91.000 c6 phie'u/phien, gia tri giao dich blnh quan m6i phien chua d~t de'n 2 ty d6ng Trong khi d6, vao nam 2001,

m~c du moi c6 10 lo~i c6 phie'u niem ye't, nhttng kh6i htqng giao dich blnh quan

d~t gffn 118.000 c6 phie'u/phien, gia tri giao dich blnh quan tren 6 ty d6ng/phien Nam 2002, cac con so' tu'dng ung la 20 lo~i c6 phie'u, 126.000 c6 phie'u giao dich

m6i phien va ghi tri giao dich blnh quan d~t 3 ty d6ng Nhu' v~y, giao dich tren thi tru'ong chung khmin Vi~t Nam c6 dffu hi~u giiim sut qua tung nam va d~c bi~t la nam 2003, quy mo giao dich da giiim dang kS so voi nam 2001 va 2002 Trong s6

21 c6 phie'u du'<;fc niem ye't, chi c6 m{)t vai c6 phie'u c6 kh6i lu'<;fng giao dich hAng ngay du'<;fc g9i la kha nhu' REB, SAM, GMD hay BBC, tuy nhien muc d{) giao dich cua n6 so voi thoi gian tru'oc tru'oc la kha each bi~t Nhi~u c6 phie'u chi giao dich voi muc d{) cfim chung m{)t vai 16 c6 phie'u hAng ngay (BTC, TS4 )

V~ di~n bie'n gia cii tren thi tru'ong c6 phie'u trong su6t gfrn 3 nam qua t~i

- Giai doan 1: (tit ngay 2810712000 den ngay 2510612001)

D~c diSm n6i b~t nhfft trong giai do~n nay gia c6 phie'u cua cac cong ty niem ye't tang lien t1.;1c du'<;fc minh chung c1.;1 thS thong qua chi s6 gia chung khoan

t~i thi tru'ong chung khoan Vi~t nam (VNindex): tu 100 diSm (J phien giao dich dfru tien (28/07/2000) thl de'n ngay 25/06/2001 chi s6 VNindex d~t (J muc ky l1.;1c la 571,64 diSm (xem so d6 biSu di~n chi s6 VNindex-Hlnh 1) Nguyen nhan chinh cua tlnh tqng nay la do c6 Slf mfft din d6i IOn v~ quan h~ cung-cfru cac lo~i c6 phie'u niem ye't tren Trung Him Giao dich Chung khoan va do ye'u t6 tam ly cua cac nha dfru tu' Trong khi du v~ cac lo~i c6 phie'u niem ye't la kha IOn (thi tru'ong da lien we chung kie'n ciinh nhi~u nha dfru tu' da xe'p hang tu ltic 3 giO sang t~i cac cong ty chung khoan dS hy VQng mua du'<;fc c6 phie'u trong phien giao dich vao luc

10 giO sang cung ngay) thl tren thi tru'ong chi c6 5 lo~i c6 phie'u du'<;fc giao dich vOi

s6 v6n khoiing 320 ty d6ng nhu'ng trong d6 da c6 tdi 60-70% lu'<;fng c6 phie'u nay khong du'<;fc phep giao dich (c6 phie'u ngan quy, c6 phie'u ci\a Nha mtoc, c6 phie'u cua cac thanh vien H{)i d6ng Quiin tri cong ty niem ye't) Chinh slf mfft can d6i v~

quan h~ cung-cfru cua cac c6 phie'u niem ye't l~i tac d{)ng de'n tam ly cua cac nha dfru tu'- hfru nhu' khong c6 ai mu6n ban c6 phie'u, cho hu'CJng lqi nhu~n cao hon do gia tang va ne'u ai mua du'<;fc c6 phie'u thl du'ong nhu' se c6 du'<;fc 2% l<;fi nhu~n cho phien giao dich ke' tie'p (ung voi trfrn bien dQ giao d{)ng gia trong giai do~n nay la

+- 2%), cac nha dfru tu' chi de'n thi tru'ong voi mong mu6n duy nhfft la mua cho bAng du'<;fc c6 phie'u bfft kS d6 la c6 phie'u cua cong ty nao cling nhu' chiing cfrn quan tam de'n ke't qua ho~t d{)ng kinh doanh thlfc Slf cua cac cong ty niem ye't

Ne'u so sanh gia dong cil'a cua tung lo~i c6 phie'u vao phien giao dich dfru tien ngay 28/07/2000 va voi cac phien giao dich vao cu6i thang 6/2001 thl thffy

du'QC st;t chenh l~ch IOn giua 2 muc gia nay, muc tang cua cac c6 phie'u nH~m ye't trong khoang 500-900%

- Giai doan 2: (tit nglty 2510612001 den 3010412003)

Khi c6 st;t can thi~p cua Nha ml'oc vao hOl;l t d()ng cua thj tnl'ong chung khoan

t~p trung thong qua st;t ap dl;lng nhung bi~n phap mang tinh cha't hanh chinh nhu' quy djnh thay d6i bien d9 giao d()ng gia chung khoan tu +-2% thanh +-7%; quye't djnh v€ giOi h1;1n sfJlu'<;fng c6 phie'u d~t mua (J muc 2000 cho m9t l~nh d~t mua m()t lo1;1i c6 phie'u niem ye't trong 1 phien giao djch; quye't djnh v€ vi~c khong cho phep huy cac l~nh da dang ky thl g~n nhu' ngay l~p tuc thi tru'ong chung khoan da c6 nhung bie'n chuy~n ngu'QC ll;li so voi giai dol;ln 1 Trong giai dol;ln nay, cac c6 phie'u cua cac cong ty niem ye't g~n nhu' lien t\IC giam gia va giam m()t each d6ng l01;1t Tru'oc tlnh hlnh thj tru'ong bie'n d()ng m1;1nh nhti v~y da tac d()ng de'n Him ly cua cac nha d~u tu' tren thj tru'ong, h9 to ra he't sue lo Iting va c6 xu hu'ong ban thao c6 phie'u niem ye't rna mlnh dang ntim giu d~ rut khoi CUQC chdi d~y rui ro nay Vl the' cang lam cho gia cac lo1;1i c6 phie'u niem ye't l1;1i cang rot m1;1nh Chi s6 VNindex lien tl;IC mft't di~m Va cac di~m day CUa du'ong bi~U di6n lien tl;IC xuft't hi~n va da d1;1t (J muc tha'p nha't Ia 139.64 di~m vao ngay 01104/2003, di€u rna chua c6 ba't ky

ai c6 th~ nghi tOi tru'oc day tu cac nha d~u tu', cac chuyen vien, cac cong ty chung

? khoan cling nhu' b9 ph~n quan ly thj tru'ong M~c du, Uy ban Chling khoan Nha

m.toc cilng nhu' Trung tam Giao dich Chung khmin da c6 rfft nhi~u c6 g~ng trong

vi~c tim kie'm cac bi~n phap nhiim vvc d~y thi tru'ong nhtt dtta ra 19 trlnh phat tri~n

thi tntong chung khoan tu 2003-2010; ban hanh quye't dinh s6 50/2003/QB-BTC si'ta d6i, b6 sung quye't dinh 79/2000/UBCK ho~c cho phep cac ca nhan nu'oc ngoai nang ty 1~ scJ hii'u chung khoan t~i 1 cong ty c6 ph~n niem ye't tu 20% len 30% ciing nhu' cho phep h9 mcJ tai khoan giao dich trlfc tie'p t~i cac cong ty chung khoan nhu'ng cho de'n nay vi~n canh cua thi tru'ong nay vftn chu'a c6 dffu hi~u kha quan

Nhln chung, di~n bie'n cua thi tru'ong thi tru'ong chung khoan Vi~t nam g~n 3 nam qua kha bu6n te, gia ca cac 1o~i c6 phie'u chi thu'ong bie'n d()ng theo m()t chi~u,

tfnh d~i chung c~n thie't cua n6 con chu'a c6, mua ban chung khoan ph~n nhi~u dlfa theo xu hu'ong phong trao, tranh nhau mua ho~c tranh nhau ban lam cho thi tru'ong

nhi~u luc rdi vao tinh tr~ng cung- c~u mfft can d6i nghiem trQng va doi khi nhii'ng

bi~u hi~n cua thi tru'ong nay lam cho hi~u ung thua c~u ho~c thua cung cang bi dffy len muc d() IOn hdn, giam tinh thanh khoan cua thi tru'ong

Thi tru'ong trai phie'u Chfnh phu ban d~u du'<Jc xem la hang h6a chu d~o t~i

Trung tam Giao dich Chung khoan nhu'ng g~n 3 nam chinh th(tc di vao v~n hanh, thl,l'c te' da khong dap ung du'<jc yeu cffu nay

thang 7/2000 de'n thang 7/2001 da t6 chuc du'<Jc 7 phien giao dich dffu th~u trai phie'u Chinh phu voi t6ng khO'i lu'<jng phat hanh du'<jc la 600 ty d6ng Tuy nhien, chi

c6 2 phien dffu th~u thanh cong voi khO'i lu'<jng trung th~u m6i phien Ia 300 ty d6ng, cac phien dffu th~u sau d6 d~u khong thanh cong, s6lu'<jng cac ddn vi tham gia bo

th~u va khO'i lu'<jng d~t th~u d~u giam d~n qua cac phien giao dich s6 ht<jng cac

thanh vien tham gia d~t th~u cao nhfft ciing chi dtt<jc 9 ddn vi trong t6ng s6 25 ddn

vi du'<jc cong nh~n Ia thanh vien dffu th~u t~i Trung tam Giao dich Chung khoan

Ca bi~t c6 d<jt khong c6 ddn vi nao tham gia dffu th~u

Tu thang 7/2001 cho de'n cu6i thang 4/2003, tinh hlnh giao dich cua trai

chi ke't qua d~t du'<jc con thffp hdn so voi giai do~n d~u M~c du Trung tam Giao dich Chung khoan da lien tl}c mcJ cac d<jt dffu th~u trai phie'u Chfnh phu trong giai

do~n nay nhu'ng ra't nhi~u phien khong c6 don vi nao trung th~u ho~c ty trQng trung

th~u so voi kh6i lu'qng chao ban Ia ra't tha'p (ty tr9ng thanh cong chi khmlng 6% ) Tinh de'n thoi di€m hi~n nay, t~i Trung Him Giao dich Chung khoan TpHCM c6 ta't

ca 44 lo~i trai phie'u du'QC niem ye't Trong d6:

- C6 42 lo~i trai phie'u Chinh phd voi nhi~u thoi gian dao h~n khac nhau: 5 nam, 7 nam, 10 nam va 15 nam va 2lo~i trai phie'u cda ngan hang f)~u tu' va Phat tri€n Vi~t nam (BIDV) c6 thoi gian dao h~n Ia 5 nam

- UH sua't cda cac lo~i trai phie'u nay cling khac nhau tu 6,5% - 9,99%/nam tuy thu<)c vao m6i lo~i trai phie'u

- T6ng gia tri niem ye't cda toan b<) 44 lo~i trai phie'u nay vao khoang 4.200

ty d6ng (chie'm hon 80% gia tri niem ye't cda toan b<) thi tntong) nhu'ng gia tri giao dich cda trai phie'u chi chie'm chua de'n 10% gia tri giao dich tren thi tru'ong Ph~n

Ion lu'qng giao dich d~u Ia giao dich 10 IOn do cac nha d~u tu' c6 t6 chuc mua vao (cac ngan hang thu'ong m~i, cac cong ty bao hi€m )

- Cac lo~i trai phie'u nay chd ye'u ban ra tren thi tru'ong bAng phuong phap da'u gia Hli sua't nhu'ng theo sv chi d~o Hii sua't tdn cda Chinh phd M<)t s6lo~i trai phie'u Chinh phd g~n day c6 ap d1;1ng ca Hii sua't tha n6i thay vl chi c6 Hii sua't c6 dinh nhu' tru'oc day Ho~t d<)ng giao dich ci1a trai phie'u t~i Trung tam Giao dich Chung khoan TpHCM trong thoi gian qua h~u nhu' bi dong bang, boi m<)t s6Iy do sau:

• Lai sua't trai phie'u thffp hon cac lai sua't cda cac lo~i chung khoan khac, khong ha'p dfin cac nha d~u tu'

• Nguoi d~u tu' chua c6 th6i quen d~u tu' dai h~n, chi chu tr9ng vao d~u tu'

ng~n h~n

• Muc phi moi gioi cao lam giam muc sinh lqi cda trai phie'u

• Tinh thanh khoan cda cac lo~i trai phie'u khong cao do d6i tttqng mua trai phie'u chd ye'u Ia cac t6 chuc tai chinh (ngan hang thttdng m~i, cong

ty bao hi€m) rna khong phai Ia d~i b<) ph~n cong chung d~u tu' (ca nhan

ho~c cac t6 chuc d~u tu') va g~n nhu' khong th€ ban l~i trai phie'u tren thi tru'ong thu ca' p

• Thi tn.tong hang h6a tnii phie'u con don dil$u, chi c6 tnii phie'u Chfnh phil va tnii phie'u cua ngan hang D~u tli Phat tri~n, con thie'u nhi~u lo~i

trai phie'u hffp dftn khac nhu': trai phie'u do cac lo~i hlnh doanh nghil$p phat hanh, trai phie'u do thi, trai phie'u cong trlnh

2.1.3 Tinh hinh boat dong ctia cac cong ty niem ye't:

Cling gi6ng nhu' ph~n IOn cac thi tru'ong chung khoan tren the' gioi, cac c6 phie'u du'<Jc dung d~ mua ban t~i cac S(J Giao dich Chung khoan d~u la c6 phie'u cua cac cong ty niem ye't va thi tru'ong chung khoan Vil$t Nam cling khong phai Ia

ngo~i 11$, cac cong ty niem ye't Ia ngu6n cung chung khoan chu ye'u cho thi tru'ong chung khoan Vil$t Nam Chfnh vi v~y, ho~t d()ng san xua't kinh doanh cua cac cong

ty niem ye't sau nay khong nhung Ia nhan t6 quan trQng quye't dinh de'n sv tang

nguyen nhan quye't dinh de'n sl.J' phat tri~n cua ca thi tru'ong chung khm1n Vil$t Nam

Khi thi tru'ong chung khoan Vil$t Nam chfnh thuc di vao ho~t d()ng (J phien giao dich d~u tien chi c6 2 c6 phie'u cua 2 cong ty niem ye't t~i Trung tam Giao dich Chung khoan TpHCM, d6 Ia c6 phie'u cua cong ty c6 ph~n Co Dil$n L~nh (REB) va c6 phie'u cua cong ty c6 ph~n Cap va V~t lil$u Vi6n thong (SAM) Cling voi thoi gian ho~t d()ng CUa thi tru'ong, s6 lu'<Jng c6 phie'u cling d~n tang len, Cl;l th~: ke't thuc nam 2000 c6 ta't ca 5 cong ty c6 ph~n dli<Jc niem ye't; nam 2001 s6Ittqng cong

ty du'<Jc niem ye't tang them 7 cong ty nua; nam 2002 s6Iuqng cac cong ty niem ye't mOi la 8 cong ty va 4 thang d~u nam 2003 CO them 1 cong ty chinh th((C dt(QC niem ye't ten t~i Trung tam Giao dich Chung khoan TpHCM, nang t6ng s6 cac c6 phie'u CUa cac cong ty du'QC phep giao dich chfnh thuc la 21 cong ty

Cho de'n thoi di~m ke't thuc thang 4/2003, cac cong ty niem ye't t~i Trung tam Giao dich Chung khoan TpHCM d~u la nhung doanh nghil$p nha nu'oc du'<Jc c6

ph~n h6a, ho~ t d()ng trong nhung IInh vl.J'c khac nhau M~c du nhung cong ty niem ye't hil$n nay chua phai Ia nhung doanh nghil$p t~m co, mang tfnh d~i dil$n cho nhung IInh Vl.J'C trQng di~m cua n~n kinh te', song nhln chung, ho~t d()ng san xua't kinh doanh cua cac cong ty niem ye't d~u ra't t6t, t6c d() tang tntdng v~ doanh thu

va lc,1i nhu~n la kha cao va c6 chi~u hu'ong tang tntdng nhanh trong nhung nam g~n

day (xem bang m()t s6 ke't qua tai chinh cua cac cong ty niem ye't) Doanh thu cua cac cong ty niem ye't blnh quan tang tu 20-35%, l<Ji nhu~n tang tu 16-20% Ca bil$t,

t6c d9 tang l<Ji nhu~n sau thue' cua m9t s6 c6ng ty trong nam 2002 Ia kha cao nhtt c6ng ty c6 phffn Xua't Nh~p Khii'u Long An U't 170,8%, c6ng ty CCC-620 Chau Thai

Ia 78,94%, c6ng ty Savimex Ia 67 ,12%

Ngoai ra, thu nh~p tren m6i c6,phffn thttong cua cac c6ng ty niem ye't (BPS) d(;lt du'<Jc qua cac nam la kha cao va c6 Slf tang tru'dng dang kS Ca bi~t c6 m()t s6

c6ng ty t6ng thu nh~p cua cac c6 phffn thttong d(;lt du'<Jc trong m()t nam c6 th~ gffn

b~ng vOi s6 v6n c6 phffn cua c6ng ty d6, chAng h(;ln, c6ng ty c6 phffn Giffy Hai phong (HAP) c6 BPS trong nam 2000 Ia 8349 d6ng/c6 phffn; nam 2001 la 7941 d6ng/c6 phffn; BPS cua c6ng ty c6 phffn Gilimex trong nam 2001 U't 7 442 d6ng/c6

phffn Ty 1~ c6 tuc rna cac c6ng ty tra cho c6 dong h~ng nam ciing kha cao, phffn IOn cac c6ng ty niem ye't thttong chia c6 tuc trong khoang tu 15-20%/nam Ca bi~t,

c6 m9t s6 c6ng ty chia c6 tuc voi ty 1~ c6 tuc tu 30%/nam trd len nhtt c6ng ty HAP, GMD, GIL Muc c6 tuc nay Ia ra't ha'p d~n d6i voi cac nha dffu ttt

Tuy nhien, trong nam 2002 vua qua, m()t s6 c6ng ty niem ye't ciing b~t dffu b9c 19 m()t s6 kh6 khan trong ho(;lt d()ng san xua't kinh doanh cua mlnh, Cl,l thS ke't qua ho(;lt d()ng tai chinh cua c6ng ty c6 phffn CcJ Khi Blnh Tri~u (BTC), mang thftu

ME cua c6ng ty c6 phffn CcJ E>i~n L(;lnh (REB) d(;lt du'<Jc kha tha'p so voi ke' ho(;lch

d~ ra E>~c bi~t c6ng ty c6 phffn Banh Kyo Bien Hoa (BBC) da hi 16 m9t khoan 5,4 ty d6ng, t(;lo ra m9t Ian song mOi tren thi tru'ong chung khoan Do d6, trong b6i canh hi~n t~i lanh d~o cua cac c6ng ty niem ye't cffn phai n6 llfc cai thi~n kh~c

-ph1;1c nhii'ng t6n dQng, d~ ra nhii'ng phu'cJng huang phat tri~n kh6ng chi vl l<Ji ich rieng cua c6ng ty rna con la l<Ji ich chung cua toan b9 thi tru'ong

2.1.4 Tlnh hlnh boat dOng cda cac cong ty chti'ng khoan:

Lich Slt hlnh thanh va phat triSn cua hftu he't cac thi tru'ong chung khoan tren the' giOi g~n ch~t voi lich slt hlnh thanh va phat tri~n cua cac c6ng ty chung khoan

Ho~t d()ng hi~u qua cua cac c6ng ty chung khoan Ia m()t trong nhii'ng nhan t6 quan trQng quye't dinh de'n Slf phat triSn chung cua thi tru'ong chung khoan

Ngay tu dffu khi thi Trung tam Giao dich Chung khoan TpHCM chinh thuc khai trttcJng thl co 6 cong ty chung khoan triSn khai ho(;lt d9ng cua mlnh va s6lu<Jng cac c6ng ty chung khoan kh6ng ngung tang len Cho de'n ke't thuc nam 2002 t(;li thi tru'ong chung khoan Vi~t nam da c6 9 c6ng ty ch(tng khoan ho(;lt d()ng kinh doanh, trong d6:

- C6 3 cong ty chung khoan ho(;lt d()ng theo lo(;li hlnh cong ty c6 phffn Ia:

cong ty c6 phffn chung khoan Bao Vi~t, cong ty c6 phfin chung khoan SaiGon va cong ty c6 phfin chung khoan D~ Nha't

- 6 cong ty chung khoan con l(;li ho(;lt d()ng theo lo(;li hlnh cong ty trach

nhi~m huu h(;ln (TNHH) Ia: cong ty TNHH chung khoan Thang Long, cong ty TNHH chung khmin Dfiu Ttt, cong ty TNHH chung khoan ACB, cong ty TNHH

TNHH chung khoan Ngo(;li Thttdng

Trong 4 thang dfiu nam 2003, Uy ban Chung khoan Nha mtoc da ca'p gia'y phep ho(;lt d()ng kinh doanh chung khoan cho them 2 cong ty nua la c6ng ty c6 phfin

cong ty chung khoan dtt<;Jc ca'p phep ho(;lt d()ng tren thi tru'Cing chung khoan Vi~t

nam len con s6 11 cong ty

Theo Nghi dinh s6 48/ND-CP/1998 cac cong ty chung khoan dtt<;Jc phep thlfc

va'n dffu tu', nghi~p vt;t quan ly danh mt;tc dffu tu' va nghi~p vt;t bao lanh phat hanh Trong d6 nghi~p vt;t moi giOi httdng hoa h6ng Et nghi~p v~1 mang l';!i doanh thu chu ye'u cho cac cong ty chung khoan Trong ma'y thang dffu ho(;lt d()ng cua th! tru'Cing, khi chi c6 vai c6ng ty c6 phffn niem ye't thl doanh thu moi gioi cua cac cong ty chung khoan IOn cling chi dtt<;Jc khoang 30-70 tri~u ti~n phi m6i giOi h~ng thang Tuy nhien, doanh thu moi gioi cua cac cong ty chung khoan da gia tang dang k~

trong thoi gian sau d6, hfiu he't cac cong ty chung khoan d~u d(;lt doanh thu moi gioi

h~ng thang t6i thi~u tren 100 tri~u d6ng, th~m chi nhung cong ty chung khoan c6 ho(;lt d()ng moi gioi m(;lnh c6 th~ trong m()t vai phien giao dich c6 th~ c6 doanh thu

v~ moi giOi IOn hdn 100 tri~u d6ng va chi rieng doanh thu v~ moi giOi cling c6 th~

dam bao l<;Ji nhu~n h~ng thang cua m()t cong ty chltng khoan

Tinh de'n cu6i thang 4/2003, t6ng s6 tai khoan chung khoan cua khach hang du'<;Jc md t(;li cac cong ty chung khoan Ia 13.500 tai khoan, trong d6 c6 khoang 130 tai khoan la cua cac nha dffu tu' c6 t6 chuc va cac nha dffu tu' nu'oc ngoai Cung vOi Slf gia tang V~ doanh thu moi giOi nhi~u cong ty ch((ng khoan da b~t dffu tlm kie'm nhung khach hang moi b~ng each tri~n khai md r()ng ph(;lm vi ho(;lt d()ng, md chi nhanh va d';!i ly nh~n l~nh d mQt s6 thanh ph6 IOn trong ca nu'oc nhu' thanh ph6 H6 Chi Minh, Ha N()i, HaiPhong, Da Nang, D6ng Nai, Blnh Dttdng, Long An

v€ ho~t d()ng tu va'n d~u tu, cac cong ty chung khoan chu ye'u t~p trung vao tu' va'n rni@n phi v€ d~u tu tren thi truong chung khoan t~p trung cho cac nha d~u tu

md tai khmln t~i-cong ty cua rnlnh vatu va'n cho cac cong ty c6 ph~n chu~n bi niern ye't, giup cho cac cong ty nay nh~n thuc du<Jc 1<;5i fch cua vi~c tharn gia niern ye't tren thi truong chung khoan, tung buoc g6p ph~n tang 1u<Jng hang h6a tren thi tru'ong Ngoai ra, cac cong ty chung khoan con tu va'n cho cac cong ty niern ye't trong vi~c djnh gia cac c6 phie'u rnoi phat hanh d~ tang v6n di€u 1~ cua cong ty' djnh gia ty 1~ phat hanh c6 phie'u thudng Tuy nhien, c6 th~ n6i ho~t d()ng tu va'n

d~u tu cua cac cong ty chung khoan hi~n nay chua th~ dap ung du<jc yeu c~u cua cac dO'i tu<Jng c6 lien quan d~c bi~t Ia tu va'n d~u tu chung khoan do trlnh d() d()i ngi'i cac nhan vien tu va'n con qua non truoc rn()t thi truong con kha rnoi me d Vi~t

Narn

V€ ho~t d()ng tlf doanh cua cac cong ty chung khoan: hi~n nay t~i Trung tarn Giao djch Chung khoan TpHCM chi c6 8111 cong ty chung khoan dang ky tharn gia vao nghi~p Vl;l nay nhung ho~t d()ng cling khong th~t Slf rn~nh Trong giai do~n d~u

cua thi truong, hang h6a con qua It va nhu c~u rnua c6 phie'u IOn cua cac khach hang, cac cong ty phai u'u tien thlfc hi~n cac l~nh cua khach hang truoc nen gia tri giao djch tlf doanh he't sue khiern tO'n Trong khoang 2 narn trd l~i day, cac cong ty cting da b3:t d~U cai thi~n danh ffil;lC tlf doanh Ctla rnlnh nhttng Chi chu tr9ng rnua cac chung khoan niern ye't 16 le, trai phie'u Chinh phd va c6 ph~n cl'ta cac cong ty chua niern ye't nhung ty tr9ng rnua cac c6 phie'u dang niern ye't Ia ra't tha'p, do d6 cac cong ty chung khoan chua th~ hi~n la nha t~o l~p thi truong, chua tharn gia can

d6i cung-c~u chung khoan tren thi truong

v€ nghi~p V\1 bao lanh phat hanh, c6 nhi€u cong ty chung khoan khi dang

ky xin gia'y phep ho~t d()ng cua rnlnh tuyen b6 tren bao chi se chu trQng de'n ho~t

d()ng bao Ianh phat hanh, nhung cho de'n nay vfin chua c6 cong ty nao tri~n khai

rnon rnang tinh ky thu~t cao trong khi kinh nghi~rn thlfc te' va ky nang trong ho~t

IInh VlfC nay d Vi~t Narn con kha khiern t6n Hdn nii'a, phudng thuc bao lanh theo quy djnh hi~n nay t~i Trung tarn Giao djch Chung khoan TpHCM la bao lanh voi cam ke't ch3:c ch3:n nen h~u nhu cac cong ty chung khoan d~u ra't e ng~i vl rui ro ra't cao

V€ nghit%p vv qmln ly danh rnvc dffu tu' thl hit%n nay rn<?t s6 cong ty da b~t

dffu tri€n khai nghit%p vv nay rna tien phong la cong ty chung khmin Bao Vit%t nhu'ng nhln chung ho~t d()ng cua n6 cling kha ye'u at do thi tn.tang Vit%t Narn trong thai gian qua rui ro ht% th6ng Ia kha IOn, cho nen y nghia cua danh rnvc dffu tu' rnang l~i cling khong cao, do d6 cac nha dffu tu' gffn nhu' khong quan tarn de'n nghit%p vv nay

Nhln chung, ho~t d()ng kinh doanh cua cac cong ty chung khoan trong thai gian vua qua da tUng bu'OC du'QC cai thit%n, lTIQt s6 cong ty da b~t dffu CO lai thay VI

dlf kie'n 16 trong 3 narn dffu ho~t d()ng Tuy nhien, hit%u qua ho~t d()ng kinh doanh cua cac cong ty chung khoan hit%n nay vfin chu'a cao, l<;Ji nhu~n cua cac cong ty phv thu<?c rfft nhi€u vao ho~t d()ng rnoi giOi, do d6 trong nhii'ng thai di~rn kh6 khan cua thi tru'ang lqi nhu~n cua cac cong ty chung khoan bi anh hu'dng nghiern trQng Ngoai ta, d()i ngli nhan vien t~i cac cong ty hit%n nay con thie'u v€ s6 lttqng va ye'u v€ chfft lu'qng, d~c bit%t thie'u cac chuyen gia phan tich gioi d~ c6 th~ tri~n khai cac nghit%p vv doi hoi trlnh d<? chuyen rnon cao nhu' bao lanh phat hanh, tu' vffn dffu tu'

va quan ly danh rnvc dffu tu'

trong thO'i gian qua:

Sau gffn 3 narn chinh thuc di vao ho~t d()ng, rn~c du g~p phai rfft nhi€u kh6 khan do chung ta xay dlfng va phat tri~n thi tntang ch((ng khoan trong b6i canh khong c6 rn<?t rno hlnh dinh san, chu'a c6 thlfc ti~n cling nht( chung ta cling chtfa c6

du di€u kit%n d~ xay dlfng Lu~t Chung Khoan va Thi tru'ang Chung khoan, rna phai thlfc hit%n vit%c di€u chinh va quan ly thi tru'ang bling van ban phap guy duoi Lu~t

nhu': Nghi dinh, Quye't dinh, Thong tu' nhu'ng thi tru'ang chung khoan Vit%t Narn cling da d~t du'QC rn(}t s6 rn~t tich ClfC sau:

2.2.1 Tao ra mot kenh dau tu m6'i trong xa hoi:

M~c du quy rno cua thi tru'ang chung khoan chung ta con kha nho be, kh6i lu'qng c6 phie'u giao dich con it va chu'a d~i dit%n cho nhii'ng nganh kinh te' trQng di€rn, vai tro va tac d()ng de'n n€n kinh te' con h~n che', song ho~t d()ng cua thi tru'ang chung khoan Vit%t Narn da danh dffu rn()t bu'oc tie'n rnoi quan trQng trong vit%c phat tri~n thi tru'ang tai chinh Vi~t Narn, t~o ra rn<?t kenh dffu tu' rnoi trong xa

h9i ben c~nh nhii'ng kenh d~u tu' truy~n th6ng tru'(k day nhu' goi tie't ki~m ngan hang, kinh doanh ngo~i t~, kinh doanh ba't d()ng san

Sue ha'p dftn cua kenh d~u tu' moi du'qc th~ hi~n r5 nha't trong nam d~u tien

d~t l~nh, cling nhu' xe'p hang tu h!c 3 giO sang t~i cac di~m nh~n l~nh cua cac cong

ty chung khoan nh~m mua dttqc cho rnlnh rn()t vai 16 c6 phie'u da tung xay ra Trang thoi gian g~n day, sv loi cu6n cua thi tru'ong khong con dttqc nhtt tntoc day nhu'ng khong vl the' ma't di, rn()t s6lttqng IOn nha d~u tu' sau m()t vai thua 16 do sv giam gia cua cac lo~i chung khoan da to ra de d~t hdn, vfin dang trong tlnh tr~ng

cho dqi va nghe ng6ng tung d()ng tinh cua thi tru'ong, hdn nii'a t~i thi tru'ong chung khoan Vi~t Nam, cac t6 chile tai chinh, trung gian d~u tu' chua th~t sv tham gia vao thi tru'ong Ne'u cac t6 chuc nay tuyen b6 chinh thuc tham gia vao thi trttong chung khoan Vi~t Nam thl c6 th~ n6 se bift ngu6n cho rn9t cao trao moi tren thi tru'ong

Ngoai ra, sue hffp dftn cua kenh d~u tu' moi cling con du'qc th~ hi~n qua nhu

c~u thong tin v~ thi tru'ong nay Cac t~p chi, a'n phffm chuyen nganh v~ thi tntong chung khoan du'qc ra't nhi~u nha d~u tu' quan tam va tim d9c nhu': t~p chi Chung Khoan cua Uy Ban Chung khoan Nha nu'oc, t~p chi D~u tu' Chung khoan cua So

K~ ho~ch va D~u tu' Ngoai ra h~u nhu' ta't ca cac t~p chi kinh t~ cling nhu' cac nh~t

bao n6i tie'ng d~u danh h~n m()t ph~n di~n tich bao t6i thi~u d~ thong tin va blnh

lu~n v~ ho~t d()ng cua thi tru'ong chung khoan Vi~t Nam d~ dap ling nhu c~u b~n

d9c Hdn nii'a, trong nhii'ng bu6i t9c darn v~ thi tru'ong chung khoan dttqc truy~n

hlnh tnjc tie'p tren tivi, cac khach moi tham dv khong th~ tra IOi xu~ nhii'ng hoi dap thifc rna:c tu cac b~n xern dai R5 rang sue hut Cl:'la thi tntong nay la ra't IOn va chifc chifn r~ng trong tu'dng lai thi tru'ong chung khoan se tro thanh m()t trong nhii'ng kenh d~u tu' du'qc nhi~u nha d~u tu' ll;l'a ch9n va tham gia vao

2.2.2 Tao tinh thanh khoan cho chung khmin va tao dOng hie d~ mfy nhanh tie'n trinh c6 ph~n h6a doanh nghU$p nha mi8c:

C6 th~ n6i tac d1;1ng IOn nha't rna thi trttong chung khoan Vi~t Nam da mang l;;ti cho cac nha d~u tu' trong thoi gian qua Ia t~o ra tinh thanh khoan cho cac lo~i

chung khoan (d~ hoan chuy~n thanh ti~n m~t) d~ chuy~n d6i khoan m1;1c dfiu tu' Tntoc day, khi thi tru'ong chung khoan chua ra doi, cac nha dfiu ttt ra't e ng~i dung

ti~n d~ mua c6 ph~n t~i cac cong ty c6 ph~n h6a, hoi vl khi c~n ti~n d~ sit d1;1ng

vao vit$c khac hQ ra't kh6 tlm ngttoi d€ ban l~i s6 c6 phffn d6 Nhttng de'n khi thi tru'ong chung khmin chinh thuc di vao ho~t d()ng, n6i lo ng~i d6 da khong con nii'a,

hQ c6 th€ d~ dang hdn trong vit$c ban l~i cac c6 phffn rna mlnh dang ntim giii' d€ chuy€n hu'ong dffu tu'

Hdn nii'a, sv ra doi cua thi tru'ong chung khoan Vit$t N am khong nhii'ng t~o ra tinh thanh khoan cho cac c6 phie'u cua cac cong ty niem ye't rna con c6 tac dl}ng gian tie'p t~o ra tinh thanh khoan cho cac c6 phie'u cua cac cong ty ch a niem ye't Di€u nay c6 th€ minh chung trong giai do~n dffu tien ho~t d()ng cua thi tru'ong, khi rna gia Chung khoan tren thi tru'ong chung khoan chinh thuc tang lien t9c, C ng khong dap ung cffu chung khoan niem ye't, l~p tuc cac nha dffu ttt d6 xo di lung x11c cac c6 phie'u cua cac cong ty chu'a niem ye't t~o ra m()t thi tru'ong tv do kha soi d()ng Cling chinh tu va'n d€ t~o du'<Jc tinh thanh khoan cao cho cac lo~i chung khoan rna n6 da c6 tac dl}ng tich eve cho qua trlnh c6 phffn h6a doanh nghit$p nha nu'oc Sau khi Trung tam Giao dich Chung khoan TpHCM ra doi, vit$c phan ph6i c6 phie'u t~i cac doanh nghit$p c6 phffn h6a tro nen d~ dang hdn, B9 Tai Chinh va cac Ngan hang Thu'dng m~i da d~ dang phat hanh trai phie'u huy d()ng v6n voi kh6i lu'<Jng IOn va ky h~n dai hdn trttoc day

2.2.3 Xac dinh dude gia tri doanh nghiep:

Xac dinh gia tri doanh nghit$p hay con gQi la dtnh gia gia tri doanh nghit$p Ia

IDQt vit$c lam he't SUC thie't thvc phl}C Vl} cho nhi€u linh VVC khac nhau va nhi€u ml}c dich khac nhau nhu' the' cha'p tai san d€ di vay hoi;lc c6 phffn h6a doanh nghit$p nha nttoc hoi;lc gop v6n lien doanh Tuy nhien, d€ dinh gia dung gia tri thvc (gia trt n()i t~i) cua m()t cong ty khong phiH la m()t cong vit$c d~ dang boi VI gia trt doanh nghit$p khong chi Ia gia trt s6 sach rna n6 con bao ham ca cac gia trt vo hlnh nht( uy tin cua cong ty, ghi tri thu'dng hit$u, l<Ji the' c~nh tranh M()t trong nhii'ng ly do khie'n tie'n trlnh c6 phffn h6a doanh nghit$p nha nu'oc a Vit$t Nam trong thai gian vua qua di~n ra kha ch~m ch~p so voi ke' ho~ch la vit$c dtnh gia ghi tri cua cac doanh nghit$p khong dung voi gia tri th~t cua n6, hoi;lc Ia qua tha'p lam cho nha nu'oc ma't di m()t lu'<Jng ti€n dang k€, hoi;lc Ia qua cao khie'n cho cac doanh nghit$p khong th€ ban du'<Jc s6 c6 phffn nhu' dv kie'n

Hit$n nay, chung ta c6 ra't nhi€u phttdng phap dung d€ xac dtnh gia tri cua m()t doanh nghit$p nhu' phu'dng phap chie't kha'u dong ti€n, hoi;lc phttdng phap d!nh