SỰ SINH SẢN VÀ VAI TRÒ CỦA ĐỘNG VẬT GIÁP XÁC

SỰ SINH SẢN VÀ VAI TRÒ CỦA ĐỘNG VẬT GIÁP XÁC

SỰ SINH SẢN VÀ VAI TRÒ CỦA ĐỘNG VẬT GIÁP XÁC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC HUẾ

Khoa: Sinh học Học phần: Động vật học

Đặc điểm cấu tạo và sinh lý

 Đặc điểm phân đốt và phần phụ: phân đốt dị hình Nói

chung cơ thể được chia làm 3 phần là phần đầu (cephalon), phần ngực (thorax), phần bụng (abdomen) Xét về nguồn

gốc thì tất cả giáp xác đều có 1 phần đầu nguyên thủy

(procephalon) Phần phụ đầu của giáp xác có cấu tạo hai

nhánh, ở giáp xác thấp thì cấu tạo hai nhánh điển hình, còn

ở giáp xác cao thì nhánh ngoài tiêu giảm Ngực gồm 8 đốt, các đôi phần phụ biến đổi thành chân-hàm, 5 đôi chân bò Bụng có 7 đốt ( trừ nhóm leptostraca bụng gồm có 8 đốt), thay đổi ở các nhóm khác nhau Phần phụ bụng của giáp xác cao phát triển mạnh hơn giáp xác thấp, làm nhiệm vụ bơi lội

và hô hấp nữa

Đặc điểm cấu tạo và sinh lý

 Vỏ cơ thể: vỏ ngoài của giáp xác có hàm lượng kitin cao, có thể thấm nước dễ dàng Giap xác có màu sắc do các sắc tố tạo nên

 Hệ hô hấp: là mang nằm ở các đôi chân ngực hay chân

bụng, có dạng tấm hay dạng sợi Mnag có mối quan hệ chặt chẽ với hệ tuần hoàn

 Hệ tiêu hóa: là 1 ống thẳng hay hơi cong về phái bụng, có 3 phần là ruột trước, ruột giữa và ruột sau, có sự dịch chuyển của lỗ miệng về phía sau

 Hệ tuần hoàn: hệ tuần hoàn hở Bộ phận chủ yếu là 1 ống lưng, phần phìn có khả năng co bóp được gọi là tim Tim có

lỗ tim và xoang tim

Đặc điểm cấu tạo và sinh lý

 Hệ bài tiết: là sự biến đổi của hậu đơn thận được gọi

là tuyến râu và tuyến hàm, lỗ bài tiết đỗ ra gốc râu hay tuyến hàm dưới.

 Hệ thần kinh và giác quan: có cấu trúc 1 chuỗi hạch kép ở mặt bụng Não của giáp xác gồm não trước, não giữa và não sau Ở giáp xacscungx phát triển hệ thần kinh giao cảm Giac quan khá phát triển.

Đặc điểm cấu tạo và sinh lý

 Hệ sinh dục: giáp xác thường phân tính, một số ít nhóm

lưỡng tính như ciripedia sống bám và isopoda ký sinh

Tuyến sinh dục thường chập làm một gồm phần tuyến và

các cặp ống dẫn Sai khác đực cái có thể ở hình thái ngoài ( con đực rất bé so với con cái ở ciripedia và copepoda), có khi chỉ ở cơ quan giao phối ( đôi râu thứ nhất ở copepoda

đực, đôi chân bụng thứ nhất và thứ hai của tôm cua đực)

Tinh trùng có cấu tạo đặc biệt Qúa trình thụ tinh thay đổi tùy loài Một số giáp xác có túi chứa tinh, con đực phóng

tinh trùng trực tiếp vào cơ quan sinh dục của con cái, một số khác qua bao tinh và dùng đôi chân bụng thứ nhất và thứ hai

ở con đực Ở con cái thường có tuyến tiết chất dịch hòa tan

vỏ bao tinh và thường dùng chân ôm trứng Số lượng trứng thay đổi tùy loài từ vài trăm đến hàng ngàn hay hàng trăm ngàn trứng

Sinh sản và phát triển

 Giap xác sinh sản hữu tính nhưng một số giáp xác thấp lại

có khả năng xử nữ và có hiện tượng xen kẽ thế hệ theo mùa Trứng phát triển phụ thuộc vào hàm lượng noãn hoàng

nhiều hay ít Trứng giàu noãn hoàng thì phân cắt bề mặt

 Phôi phát triển ở giai đoạn đầu như giun đốt: dãi tế bào phôi giữa tạo thành 2 đốt ấu trùng (đốt mang đôi râu 2 và đốt

mang đôi hàm trên) nằm phía sau đốt mang mắt và đôi râu

1 Sau đó mới hình thành các đốt sau ấu trùng và từ vùng

sinh trưởng phía đuôi Giai đoạn tiếp theo có sự sai khác với giun đốt là các tế bào lát thành thể xoang đã được hình

thành và bị phân tán tạo thành các cơ quan có nguồn gốc từ

lá phôi giữa như tim ,cơ, mô liên kết, xoang thứ sinh nhập với pohaanf còn lại của xoang nguyên sinh tạo thành xoang hỗn hợp (mixocoelum)

Sinh sản và phát triển

 Sau giai đoạn phôi, giáp xác biến thái phức tạp

Dạng ấu trùng đầu tiên là nauplius tương ứng với metatrochophora ở giun đốt với 3 đôi phần phụ đặc trưng là râu 1 (một nhánh), râu 2 và hàm trên (có 2 nhánh), có mắt lẻ và có nội qua đơn giản như hạch não, 2 đôi hạch bụng, một đôi tuyến bài tiết.

 Nauplius sống trôi nổi Tiếp theo là hình thành các đốt từ vùng sinh trưởng quanh hậu môn và hình

thành các đôi phần phụ như hàm dưới, phần phụ

ngực, mắt kép… để hình thành ấu trùng

metanauplius.

metanauplius

 Ấu trùng giáp xác là thành phần quan trọng của sinh vật nổi ở biển và ở nước ngọt Chúng là thức ăn chủ yếu của nhiều loài thủy hải sản.

megalopa mysis

Phân loại và các đại diện quan trọng

 Phân lớp chân chèo(remipedia)

 Phân lớp giáp đầu (cephalocarida)

 Phân lớp chân mang (brachiopoda):

 Bộ chân mang (anostraca)

 Bộ râu ngành (cladocera)

 Bộ có mai (notostraca)

 Bộ vỏ giáp (conchostraca)

 Phân lớp chân hàm (maxillopoda):

 Bộ chân kiếm (copepoda)

 Bộ mang đuôi (branchiurra)

 Bộ chân tơ ( ciripedia)

 Bộ mystacocarida

Phân loại và các đại diện quan trọng

 Phân lớp giáp trai (ostracoda)

 Phân lớp giáp xác lớn (malacostraca)

 Bộ chân miệng (stomatpoda)

 Bộ bơi nghiêng hay chân khác (amphipoda)

 Bộ hình tôm (euphausiacea)

 Bộ mười chân (decapoda)

 Phân bộ bơi (natantia) hay bụng lớn (macrura)

 Phân bộ bò (reptantia)

Vai trò của giáp xác

 Do phân bố rộng, giáp xác giữ vai trò quan trọng trong hệ sinh thái là trung gian chuyển hóa vật chất, ăn mùn bả hữu

cơ, thực vật, vi sinh vật và động vật bé…để tạo nên hợp

chát hữu cơ có chát lượng cao hơn

 Hóa thạch của giáp xác (conchostraca, ostracoda) đã tìm

thấy từ nguyên đại Cổ Sinh, có giá trị chỉ thị địa tầng và tìm kiếm dầu khí

 Nhiều giáp xác lớn là đối tượng khai thác có giá trị cao của ngành hải sản Sản lượng khai thác hàng năm lên tới 1,9

triệu tấn, chủ yếu là tôm biển Trong tự nhiên giáp xác là

nguồn thức ăn rất quan trọng của nhiều loài các ăn đáy và

ăn nổi Như loài euphausia superba là thức ăn chủ yếu của

cá voi nam cực Một số loài giáp xác nhỏ thuộc giống

daphnia moina…được nuôi nhân tạo làm thức ăn cho cá

Euphausia superba

Daphnia moina

Vai trò của giáp xác

 Tác hại của giáp xác không nhỏ Bao gồm các loài sống

bám như hà, sun (bộ chân tơ), các loài đục gỗ như limnoria, chelura gây hại cho vỏ tàu thuyền dưới nước Các loài chân kiếm, chân đều, mang đuôi ký sinh ở cá, là vật chủ trong

gian của nhiều loài sán lá, sán day Cua núi là vật chủ trung gian cho các loài sán phổi Loài cua eriocheir di nhập vào biển ban tích đục phá đê biển Tôm alpheidae phát ra tiếng động gây nhiễu loạn thông tin đường biển

 Ở Việt Nam hiện nay đã biết khoảng 1.600 loài giáp xác

Các họ có thành phần phong phú và có giá trị kinh tế cao như tôm he (penaeidae), tôm hùm (palinuridae), cua bơi

(portunidae), cua rạm (grapsidae), còng gáy (ocypodidae), tôm bọ ngựa (spuillidae)…Nhiều loài được khai thác trực tiếp, một số loài khác được nuôi để xuất khẩu

ocypodidae

grapsidae Eriocheir sinensis

Vai trò của giáp xác

 Tôm he (panaeidae): biển Việt Nam hiện nay biết khoảng 77 loài, có khoảng 50% số loài có giá trị xuất khẩu, khả năng khai thác hàng năm khoảng 5000 tấn Các loài có giá trị cao như tôm bạc (paneus merguiensis), tôm thẻ trắng

(p.indicus), tôm thẻ (p.semisulcatus), tôm sú (p.monodon), tôm vằn (p.japonicus), tôm nương (p.chinensis), tôm rảo

(metapaneus enisis), tôm bộp (m.affinis), tôm vàng

(m.joyneri), tôm đuôi xanh (m.intermedius) và tô sắt

(parapenaeopsis hardwickii)

 Tôm hùm (palinuridae và nephropidae): Việt Nam hiện biết

13 loài có giá trị kinh tế, tuổi thọ cao, có thể đến 15 năm, ấu trùng có thời gian biến thái kéo dài tới 1 năm, càng lơn lên càng xa bờ

panaeidae palinuridae

Vai trò của giáp xác

 Tôm vỗ (scyllaridae): ở Việt Nam hiện biết 9 loài,

năng xuất khai thác hàng năm tới 17.000 tấn, có 2

bãi khai thác chính là bãi tôm cù lao Thu và bãi tôm đông nam và tây nam mũi Cà Mau Có 2 loài có gia trị kinh tế cao là ibacus ciliatus (chiếm 70% sản

lượng khai thác) và thenus orientalis Khu hệ giáp

xác nước ngọt đã biết 130 loài trong đó có tôm càng, tom riu, cua đồng, tôm càng xanh…được nuôi

nhiều.

Các giáp xác thường gặp trong tự nhiên

THE END