Tài liệu về quy trình vắt sữa bò - Dự án bò sữa Việt Bỉ (2005 - 2010)

Do vậy các hộ chăn nuôi phải áp dụng quy trình vệ sinh vắt sữa và bảo quản cẩn thận để đảm bảo sữa sản xuất ra có chất lượng cao.. Cung cấp đầy đủ nước uống 24h/24h Khẩu phần ăn hợp lý,

Tµi liÖu thùc hµnh cho c¸c hé ch¨n nu«i bß s÷a quy m« nhá t¹i ViÖt Nam

Quy tr×nh v¾t s÷a bß

Sö dông cho c¸c hé ch¨n nu«i bß s÷a quy m« nhá t¹i ViÖt Nam

Biên soạn và xuất bản Chịu trách nhiệm phát hành

Tái bản lần 2

Dự ỏn bũ sữa Việt Bỉ (VBDP)

Cục Chăn Nuụi (DLP)

Cơ quan hợp tỏc kỹ thuật Bỉ tại Hà Nội (BTC Hà Nội)

Diễn đàn Ngành sữa Việt Nam

F11, số 14 đường Thụy Khuờ, Tõy Hồ, Hà Nội, Việt Nam Tel: (+84) 4 7 344 278

Fax: (+84) 4 7 344 279 E-mail:vbdairyproject@vnn.vn

Số 2, Ngọc Hà, Ba Đỡnh, Hà Nội, Việt Nam Tel:(+84) 4 7 345 443

Fax: (+84) 4 8 443 811 / (+84) 4 8 436 802 E-mail:cn@mard.gov.vn

F7 - F9, số 14 đường Thụy Khuờ, Tõy Hồ, Hà Nội, Việt Nam Tel:(+84) 4 7 280 571

Fax:(+84) 4 7 280 572 E-mail:vietnam@btcctb.org

F11, số 14 đường Thụy Khuờ, Tõy Hồ, Hà Nội, Việt Nam Tel: (+84) 4 7 346 426

Fax: (+84) 4 7 344 279 Email: info@dairyvietnam.org.vn Website: www.dairyvietnam.org.vn www.nganhsuavn.org.vn

Minh họa: Đặng Tú Thư

Thiết kế: Compass Co., Ltd

Tác giả: Raf Somers , Ngô Tiến Dũng , Nguyễn Thị Thuý Duyên

Phần mở đầu

Sản lượng sữa

1.1 - Những con bò như thế nào cho nhiều sữa hơn?

1.2 - Oxytocin và tác dụng của nó 1.3 - Yêu cầu đối với nơi vắt sữa 1.4 - Yêu cầu đối với người vắt sữa 1.5 - Viêm vú

Kẻ thù lớn nhất của sữa: đó là VI KHUẩN!

2.1 -Vi khuẩn là gì?

2.2 - Vi khuẩn có ở đâu?

2.3 - Tại sao chúng ta không thể nhìn thấy vi khuẩn?

2.4 - Điều gì sẽ xảy ra nếu như vi khuẩn xâm nhập vào sữa?

2.5 - Điều gì sẽ xảy ra nếu như vi khuẩn xâm nhập vào núm vú và bầu vú bò?

Mười bước quan trọng trong quy trình vắt sữa bò

Bước 1: Kiểm tra dụng cụ vắt sữa

9 11 12 14 15

19

Chương 1

14

20 21 17

22 24

27 29

CUỐN SÁCH NÀY ĐƯỢC THỰC HIỆN DƯỚI SỰ HỢP TÁC CỦA

Lời Nói đầu

ự ỏn bũ sữa Việt Bỉ (VBDP) với mục tiờu tăng thu nhập cho hộ chăn nuụi bũ sữa trờn cơ sở sản xuất sữa trong nước phỏt triển

Vĩnh Phỳc và Bắc Ninh Dự ỏn do Bộ Nụng nghiệp và Phỏt triển Nụng thụn (MARD) thực hiện với sự hỗ trợ kỹ thuật của Cơ quan Hợp tỏc Kỹ thuật Bỉ (BTC) từ năm 2005 đến 2009.

Tập huấn chăn nuụi bũ sữa cho nụng dõn là một trong những hoạt động chớnh của dự ỏn Dự ỏn sử dụng phương phỏp đào tạo cho tập huấn viờn (TOT) nhằm đào tạo cho cỏc chủ hộ trỡnh diễn trở thành cỏc tiểu giỏo viờn cơ sở để tập huấn cho cỏc nhúm hộ chăn nuụi bũ sữa tại cỏc xó dự ỏn Cuốn sỏch

chỉ là một trong những tài liệu sẽ được chuyển cho cỏc hộ chăn nuụi bũ sữa, mỗi một phần nhỏ trong cuốn sỏch này liờn quan đến cỏc

chủ đề trong Thực hành chăn nuụi bũ sữa giỏi Cuốn sỏch này là tài liệu bổ

trợ cho cỏc tài liệu giảng dạy được sử dụng trong quỏ trỡnh tập huấn Toàn bộ cuốn sỏch và tài liệu giảng dạy cú thể được tải về từ website của Ngành sữa Việt Nam:

Mặc dự một số khỏi niệm và nội dung cũn khỏ trừu tượng đối với cỏc hộ chăn nuụi bũ sữa, nhưng đó được cỏc tỏc giả diễn giải hết sức đơn giản, ngắn gọn, kết hợp với cỏc hỡnh ảnh sinh động và dễ hiểu đó tạo hứng thỳ cho người đọc và điều quan trọng nhất là thuyết phục người chăn nuụi làm theo hướng dẫn của cuốn sỏch

Bước 6: Vắt sữa và vắt kiệt sữa Bước 7: Nhúng núm vú sau khi vắt sữa Bước 8: Không để bò nằm sau khi vắt sữa Bước 9: Lọc sữa và đổ sữa vào bình Bước 10: Vệ sinh dụng cụ vắt sữa

Tắm cho bò của tôi như thế nào? Có tốt không?

Khi nào sữa không nên tiêu thụ

29 31 36 38 39 40 42 43 45

49

Chương 4

31

Hippocrates - Ông Tổ của ngành y

(năm 460 - 377 trước công nguyên)

“ Sữa là một loại thức ăn gần như hoàn hảo”

Nhưng sữa cũng là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển nên dễ bị hỏng Do vậy các hộ chăn nuôi phải áp dụng quy trình vệ sinh vắt sữa và bảo quản cẩn thận để đảm bảo sữa sản xuất ra có chất lượng cao

Chỳng tụi chõn thành cảm ơn những ý kiến đúng gúp của cỏc độc giả cho lần tỏi bản này, đặc biệt là cỏn bộ cụng ty Delaval và TS Berend De Leeuw.

Nhõn dịp này chỳng tụi bày tỏ lũng biết ơn và đỏnh giỏ cao tới cỏc hộ chăn nuụi, cỏc cỏn bộ kỹ thuật - những người đó tập huấn cỏc hộ chăn nuụi làm theo những chỉ dẫn của cuốn sỏch này.

Xin trõn trọng cảm ơn!

Chỳng tụi sẵn sàng đún nhận mọi ý kiến đúng gúp về cuốn sỏch này!

bµ con ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a!

Xin chµo Bµ con, t«i lµ , b¹n cña c¸c chÞ bß s÷a T«i sÏ gióp

bµ con ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a!

S¸o sËu

Loa loa loa loa!

LL ooa oo

LL

a

Cung cấp đầy đủ nước uống 24h/24h Khẩu phần ăn hợp lý, chất lượng thức ăn tốt

Được nuôi ở nơi sạch sẽ và thoải mái Không bị đánh đập và sợ hãi

Luôn luôn đối xử thân thiện với bò

Sữa có chất lượng cao phải được sản xuất từ những con bò khoẻ mạnh

Để cho bò nhà mình khỏe mạnh và hạnh phúc, các hộ chăn nuôi phải:

Cung cấp đầy đủ nước uống 24h/24h Khẩu phần ăn hợp lý, chất lượng thức ăn tốt

Được nuôi ở nơi sạch sẽ và thoải mái Không bị đánh đập và sợ hãi

Luôn luôn đối xử thân thiện với bò

1.1 Những con bò như thế nào thì cho nhiều sữa hơn?

Ông cho rằng

đánh đập tôi như thế này thì tôi có sữa cho ông sao?

Bò khỏe và hạnh phúc

sẽ cho nhiều sữa

Chỉ vài phút trước khi vắt sữa, bộ não của bò tiết ra một chất có tác dụng làm cho sữa chảy

ra khỏi bầu vú dễ dàng, chất đó được gọi là hoóc môn kích thích tiết sữa hay là Oxytocin

Tất cả những gì xảy ra với bò hoặc xung quanh bò trước khi vắt sữa có thể làm tăng hoặc giảm tiết Oxytocin của bò

Lượng Oxytocin tiết ra càng nhiều lượng sữa tiết ra càng nhiềuLượng Oxytocin tiết ra ít lượng sữa sẽ giảm

Khi bò đau đớn hoặc sợ hãi thì Oxytocin và lượng sữa tiết ra sẽ giảm trầm trọng

LL ooa

oo

LL a

Tạo môi trường vắt sữa thoải mái

Cố định người vắt sữa và thời gian vắt sữa

Kỹ thuật vắt sữa tốt Hạn chế tiếng động lạ: chó sủa, la hét

Không bao giờ được đánh đập bò Làm cho bò có cảm giác thoải mái

Tạo môi trường vắt sữa thoải mái

Cố định người vắt sữa và thời gian vắt sữa

Kỹ thuật vắt sữa tốt Hạn chế tiếng động lạ: chó sủa, la hét

Không bao giờ được đánh đập bò Làm cho bò có cảm giác thoải mái

1.2 Oxytocin và tác dụng của nó

OxytoCin

Yên tĩnhQuen thuộcThân thiện

Bê con / xoa bópThoải mái

Đau đớn

Đánh đậpVắt sữa không đúng kỹ thuật

Sợ hãi

Tiếng động lạNgười lạ mặt

La hét

Những yếu tố ảnh hưởng đến cơ chế tiết Oxytocin

Khi bầu vú bò bị viêm, ta gọi là bò bị Viêm

vú Hiện tượng này xảy ra khi vi khuẩn chui vào kênh núm vú và gây nên viêm nhiễm ở núm vú và bầu vú

Khi vi khuẩn chui vào bầu vú, hệ thống miễn dịch của bò sẽ ngăn cản sự xâm nhập của vi khuẩn Nhưng nó không thể ngăn cản

được nếu vi khuẩn quá khỏe hoặc hệ thống miễn dịch quá yếu, đó là nguyên nhân gây nên bệnh viêm vú ở bò

Viêm vú cận lâm sàng: Chúng ta không thể nhìn thấy bằng mắt

thường ở trường hợp này hệ thống miễn dịch phản ứng yếu Chỉ có một số phương pháp kiểm tra đặc biệt, chúng ta mới có thể biết số lượng tế bào thân (SCC) tăng lên Hiện tượng này xuất hiện ở 2/3 số

ca bị viêm vú

Viêm vú lâm sàng: Sữa có biểu hiện khác thường, bầu vú cương cứng,

đau ở trường hợp này hệ thống miễn dịch phản ứng mạnh Bò có thể bị sốt hoặc bị ốm Hiện tượng này xuất hiện ở 1/3 số ca viêm vú

Có hai cách vi khuẩn có thể gây nên bệnh viêm vú:

Vi khuẩn truyền từ bò này sang bò khác

Vi khuẩn từ môi trường

Có kỹ thuật vắt sữa tốt

áp dụng tốt quy trình kỹ thuật vắt sữa bò

Cố định

Luôn luôn sạch sẽ, khô ráo, thông thoáng; nếu có ánh sáng mặt trời thì càng tốt vì

ánh sáng mặt trời có khả năng diệt vi khuẩn

Bò dễ dàng đi vào và đi ra

Trong quá trình vắt sữa, chúng ta phải tránh không cho vi khuẩn chui vào núm vú và bầu vú gây bệnh.

1.5 Viêm vú

LL ooa

oo

LL a

1.3 Yêu cầu đối với nơi vắt sữa

1.4 Yêu cầu đối với người vắt sữa

Chương 2

Kẻ thù lớn nhất của sữa:

Tóm tắt chương 1

Bò khỏe mạnh và hạnh phúc sẽ cho nhiều sữa hơn

Để bò khỏe mạnh, người chăn nuôi phải cung cấp đầy đủ nước sạch

và thức ăn chất lượng caoCác hộ chăn nuôi phải đối xử thân thiện với bò và luôn tạo cho bò cảm giác thoải mái

Hoóc môn Oxytocin được tiết ra trong quá trình tiết sữa, Oxytocin có

ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng sữaQuá trình tiết Oxytocin ảnh hưởng trực tiếp bởi những tác động xung quanh của bò trước khi vắt sữa

Người vắt sữa và vị trí vắt sữa có ảnh hưởng đến năng suất sữa

Vi khuẩn từ cơ thể bò và môi trường là nguyên nhân gây bệnh viêm vú

Vi khuẩn là gì?

2.1

Vi khuẩn là sinh vật rất nhỏ bé, sinh sôi nảy nở rất nhanh nếu chúng gặp

được môi trường thuận lợi và điều kiện nhiệt độ thích hợp như sữa

Khi sữa bị nhiễm vi khuẩn, sữa sẽ bị hỏng và không thể dùng được

Khi vi khuẩn xâm nhập vào núm vú, nó sẽ gây ra viêm nhiễm núm vú và bầu vú

Giai đoạn đầu viêm nhiễm chúng ta không thể nhận biết, nhưng bò sẽ cho

ít sữa và sau đó sẽ bị ốm

Vi khuẩn kinh quá!

Vi khuẩn có kích thước rất nhỏ, nếu sử dụng kính hiển vi có độ phóng

đại lớn ta có thể nhìn thấy chúng

Phóng đại 1000-1500 lần, ta có thể nhìn thấy vi khuẩn

Một nơi rất quan trọng mà vi khuẩn thường gây ra bệnh đó là bầu vú và

núm vú Sữa ở các núm vú bị bệnh có nhiều vi khuẩn, vi khuẩn từ những

núm vú này có thể lây sang các núm vú khác hoặc từ con bò này có thể lây sang con bò khác thông qua tay người vắt sữa

Người vắt sữa phải tránh để lây lan vi khuẩn từ những núm vú này sang núm vú khác!

ở trên các khăn lau bẩn

2.2 Vi khuẩn có ở đâu?

Vi khuẩn rất thích sống trong môi trường ẩm ướt vì chúng cần nước để tồn tại

Vi khuẩn rất dễ bị tiêu diệt trong môi trường khô ráo.

Vi khuẩn rất thích sống trong môi trường ẩm ướt vì chúng cần nước để tồn tại

Vi khuẩn rất dễ bị tiêu diệt trong môi trường khô ráo.

LL ooa

oo LL

a

Vi khuẩn rất khỏe mạnh trong môi trường nước, nó rất yếu dưới ánh nắng mặt trời

Và sau 24 giờ, số lượng vi khuẩn sản sinh ra là:

10 20 40 80 160 320 640 1.280 2.560 5.120 10.240 20.480 40.960 81.920 163.840 327.680 655.360 1.310.720 2.621.440 5.242.880 10.485.760 20.971.520 41.943.040 83.886.080 167.772.160

Vi khuẩn!

1.407.374.883.553.280

Thời gian Số lượng vi khuẩn

Thật không thể tin nổi!

Thật không thể tin nổi!

2.4 Điều gì sẽ xảy ra nếu như vi khuẩn xâm nhập vào sữa?

Trong sữa luôn luôn có Vi khuẩn, nhưng nếu số lượng vi khuẩn ít sẽ

không gây ảnh hưởng đến sữa, nếu có quá nhiều vi khuẩn trong sữa, sữa

sẽ bị hỏng và không sử dụng được Vấn đề đặt ra là làm sao để hạn chế vi khuẩn phát triển?

o

Vi khuẩn sinh sôi nảy nở rất nhanh: ở môi trường có nhiệt độ 25 C,

cứ sau 30 phút số lượng vi khuẩn lại được tăng lên gấp đôi

Câu hỏi: Ước tính có bao nhiêu con vi khuẩn được sinh ra trong sữa

sau 12 giờ với số vi khuẩn ban đầu là 10 con?

Trả lời: Hơn 167 triệu con vi khuẩn.

Một số người không tin là vi khuẩn lại phát triển nhanh đến như vậy!

Nhanh lên

Ê! tao thấy kênh núm vú

đang mở này!

Vào đi anh

em ơi!

Chờ tao với!

Quy trình vắt sữa tốt:

LL ooa

oo LL

Phần lớn thời gian kênh núm vú đóng lại và vi khuẩn không chui vào

được Nhưng trong quá trình vắt sữa kênh núm vú mở để cho sữa thoát ra ngoài và phải mất 30 phút thì kênh núm vú mới đóng lại

Trong quá trình vắt sữa và 30 phút sau khi vắt sữa, kênh núm

vú mở, vì vậy điều quan trọng là phải giữ sạch núm vú trong thời gian này

Chúng ta phải làm gì?

1 Hạn chế tối đa vi khuẩn xâm nhập vào sữa

2 Tránh vi khuẩn xâm nhập vào kênh núm vú

Kênh núm vú mở (trong và sau khi vắt sữa)

Vi khuẩn thấy kênh núm vú mở và rủ nhau cùng chui vào!

Kênh núm vú đóng

Chương 3

10 bước quan trọng trong quy trình vắt sữa bò

Tóm tắt chương 2

Vi khuẩn có thể tìm thấy ở khắp mọi nơiCác hộ chăn nuôi phải giảm số lượng vi khuẩn ở trong quá trình vắt sữa

Khi vi khuẩn chui vào bầu vú, nó sẽ gây viêm vúKhi vi khuẩn xâm nhập vào sữa, nó có thể làm hỏng sữa

Để tránh vi khuẩn chui vào kênh núm vú và sữa, các hộ chăn nuôi phải áp dụng quy trình vệ sinh vắt sữa tốt

Bước 1 Kiểm tra dụng cụ vắt sữa

Sau mỗi lần vắt sữa dụng cụ phải được rửa sạch và hong khô để sẵn sàng cho lần vắt tiếp theo

Nếu dụng cụ không sạch, rửa lại với nước sạch và hong khô

Mục đích

Giảm số lượng vi khuẩn

Cách thực hiện

Dọn phân và thức ăn thừaRửa sạch nền chuồng và dụng cụ vệ sinhchuồng trại bằng nước sạch

Định kỳ dùng hóa chất chuyên dụng để khử trùng

Kiểm tra dụng cụ vắt sữa

vệ sinh chuồng trại

rửa sạch và lau khô tay

rửa sạch, lau khô bầu vú và núm vú

kiểm tra tia sữa đầu tiên

Quy trình vắt sữa bò

Dự án bò sữa việt bỉ

Vietnam belgium dairy project

10 bước trong quy trình vắt sữa

Bước 1 Bước 2 Bước 3 Bước 4 Bước 5

Bước 6 Bước 7 Bước 8 Bước 9 Bước 10

vắt sữa và vắt kiệt sữa

nhúng núm vú sau khi vắt sữa

không để bò nằm sau khi vắt sữa

lọc sữa, đổ sữa vào bình chứa sữa và vận chuyển đến nơi tiêu thụ

vệ sinh dụng cụ vắt sữa

Dọn sạch phân và thức ăn thừa

Sử dụng xe cải tiến để chở phân và các thức ăn thừa

1g 10.000.000

Rửa sạch nền chuồng

Rửa và lau khô tay

Làm thế nào?

Người vắt sữa cần phải sử dụng:

Rửa bầu vú và núm vú bằng khăn rửa ngâm trong dung dịch sát trùng Lau khô bầu vú và núm vú bằng một khăn lau khô

Bầu vú phải sạch và khô khi bắt đầu vắt sữa Bầu vú

ướt có chứa rất nhiều

3 Lấy một khăn ra rửa bầu vú cho con bò đầu tiên

4 Để khăn đã sử dụng vào một thùng chứa dành riêng cho khăn bẩn

5 Tiếp theo dùng một khăn khô để lau khô bầu vú của con bò đầu tiên

6 Để khăn đã sử dụng vào thùng chứa khăn bẩn

7 Tiến hành các bước vắt sữa tiếp theo với con bò đầu tiên

Đối với các con bò tiếp theo, lấy một khăn rửa sạch khác và tiến hành từ bước 3 đến bước 7.

Không bao giờ để khăn bẩn vào thùng đựng khăn sạch!

Bò sẽ cho ta nhiều sữa đây.

Xô ngâm khăn ướt

(1) (2)

(1)

(2) (1)

(2)

(1)

(2) (2) (1)

1 2

Rửa và mát xa bầu vú: kích thích tiết oxytoxin và sữa

Tại sao không nên dùng chung một khăn rửa cho tất cả bò?

Ban đầu nước và khăn đều sạch sẽSau khi lau bầu vú của con bò thứ nhất, khăn đã bị bẩnNếu sử dụng chung khăn, vi khuẩn sẽ chuyển từ con bò này sang con

bò khácNếu để khăn trở lại thùng chứa khăn sạch, vi khuẩn sẽ xâm nhập vào nước trong thùng và từ đó xâm nhập vào con bò khác

Bạn có muốn trở thành một hộ chăn nuôi bò sữa giỏi không?

Rất nhiều hộ chăn nuôi bò sữa ngại sử dụng nhiều khăn Thói quen

này chính là một trong những nguyên nhân chính làm lây bệnh viêm

vú từ bò này sang bò khác Bệnh viêm vú làm giảm sản lượng sữa của

bò, ngay cả khi các dấu hiệu của bệnh

c h ư a đ ư ợ c t h ể hiện rõ (viêm vú phi lâm sàng)

Vậy bạn muốn giữ thói quen này hay tham gia vào

n h ó m c á c h ộ

Điều đó

p h ụ t h u ộ c v à o

c h í n h h ộ c h ă n nuôi!

chăn nuôi bò sữa Giỏi?

Tôi u n m ố vắ sữa t ước t r

Đó là sự thực! Tôi lười quá nên bò của tôi mới thường xuyên bị viêm vú

Đó là sự thực! Tôi lười quá nên bò của tôi mới thường xuyên bị viêm vú

Độ loãng của sữaVón cục và các hạt nhỏ lốm đốm

Nếu không có hiện tượng bất bình thường, chuyển sang núm vú khác.

Oh oh! Sữa này thấy không bình thường

“Tránh để những tia sữa đầu dính vào tay của bạn trong quá trình vắt và

kiểm tra! Người có kỹ thuật tốt kẹp núm vú vào khe giữa ngón tay cái với

ngón tay trỏ, sau đó xiết chặt các ngón tay lại từ ngón trỏ đến các ngón tiếp theo và sữa được đẩy ra ngoài”.

LL ooa

oo

LL a

Sữa sau khi kiểm tra không dùng!

Không đổ hoặc làm rớt những tia sữa đầu tiên ra nền chuồng! Không được đổ sữa đã kiểm tra vào thùng sữa!

Sữa sau khi kiểm tra không dùng!

Không đổ hoặc làm rớt những tia sữa đầu tiên ra nền chuồng! Không được đổ sữa đã kiểm tra vào thùng sữa!

Sữa này không được sử dụng và tiêu thụ

Sẽ làm gì nếu phát hiện thấy sữa có hiện tượng lạ?

Để riêng sữa của những con bò đó

Sẽ làm gì nếu bò có hiện tượng viêm vú?

Liên hệ với các cán bộ thú y để kiểm tra

Liên hệ với cán bộ thú y

để có lời khuyên!