Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu gạo Việt Nam vào thị trường Tây Phi

AU African Union Liên minh Châu Phi CENSAD Community of Sahel-Saharan States C ng đ ng các qu c gia vùng Sahel-Sahara CFR Cost and Freight Ti n hàng và C c phí CIF Cost, Insurance and F

Tôi xin cam đoan lu n v n th c s kinh t này là công trình nghiên c u c a b n thân, đ c đúc k t t quá trình h c t p và nghiên c u th c ti n trong th i gian qua Các thông tin và s li u đ c s d ng trong lu n v n là hoàn toàn trung th c

Thành ph H Chí Minh n m 2011

Ng i cam đoan

Nguy n Qu c Thái

M C L C Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các t vi t t t

Danh m c các b ng

Danh m c các bi u đ và s đ

G O VÀO TH TR NG TÂY PHI 1

1.1 Lý lu n c b n v ph ng th c thâm nh p th tr ng th gi i t s n xu t trong n c 1

1.1.1 Gi i thi u 1

1.1.2 Các ph ng th c thâm nh p th tr ng th gi i t s n xu t trong n c 1

1.1.2.1 Hình th c xu t kh u gián ti p (Indirect Exporting) 2

1.1.2.2 Hình th c xu t kh u tr c ti p (Direct Exporting) 4

1.1.3 Các nhân t nh h ng đ n ho t đ ng xu t kh u 8

1.1.3.1 Các nhân t nh h ng t môi tr ng bên trong 8

1.1.3.2 Các y u t nh h ng t môi tr ng bên ngoài 10

1.2 C s th c ti n v vi c đ y m nh xu t kh u g o Vi t Nam sang th tr ng Tây Phi 11

1.2.1 Tình hình th tr ng g o trên th gi i 11

1.2.1.1 Tình hình cung g o th gi i 11

1.2.1.2 Tình hình c u g o th gi i 12

1.2.1.3 Xu h ng giá và các nhân t làm t ng giá g o th gi i 13

1.2.2 C s th c ti n v vi c đ y m nh xu t kh u g o Vi t Nam sang th tr ng Tây Phi 14

1.2.2.1 Ti m n ng s n xu t xu t kh u lúa g o c a Vi t Nam 14

1.2.2.2 Nhu c u g o c a th tr ng Tây Phi 16

1.3 M t s bài h c kinh nghi m đ i v i Vi t Nam khi xu t kh u g o sang th tr ng Tây Phi 19

K t lu n ch ng 1 22

CH NG 2: ÁNH GIÁ TH C TR NG HO T NG XU T KH U G O C A VI T NAM SANG TÂY PHI TRONG TH I GIAN QUA 23

2.1 Ho t đ ng s n xu t và xu t kh u g o c a Vi t Nam 23

2.1.1 Tình hình s n xu t lúa g o Vi t Nam 23

2.1.2 Th c tr ng ho t đ ng xu t kh u g o c a Vi t Nam 24

2.1.2.1 S l ng và kim ng ch xu t kh u 24

2.1.2.2 Th tr ng xu t kh u 24

2.1.2.3 C c u m t hàng g o xu t kh u 25

2.2 T ng quan v th tr ng Tây Phi 27

2.2.1 Gi i thi u chung v Tây Phi 27

2.2.2 V n hóa Tây Phi 30

2.2.3 Quan h h p tác kinh t th ng m i khu v c Tây Phi 32

2.2.3.1 Quan h h p tác kinh t th ng m i c p châu l c 33

2.2.3.2 Quan h h p tác kinh t th ng m i c p khu v c Tây Phi 33

2.2.4 M t s quy đ nh v chính sách nh p kh u c a th tr ng Tây Phi 35

2.2.5 Ho t đ ng nh p kh u c a th tr ng Tây Phi 37

2.2.5.1 Tình hình nh p kh u g o c a Tây Phi 37

2.2.5.2 Tình hình nh p kh u g o c a ba n c nh p kh u g o hàng đ u Tây

Phi 38

2.3 Th c tr ng ho t đ ng xu t kh u g o c a Vi t Nam vào các th tr ng Tây Phi trong th i gian qua 40

2.3.1 Chính sách phát tri n quan h th ng m i Vi t Nam - Tây Phi 40

2.3.2 Ho t đ ng xu t kh u g o Vi t Nam vào th tr ng Tây Phi 42

2.3.2.1 S l ng và kim ng ch xu t kh u 42

2.3.2.2 C c u m t hàng g o xu t kh u 44

2.3.2.3 C c u th tr ng xu t kh u 46

2.3.2.4 Hình th c xu t kh u 47

2.3.2.5 Ph ng th c thanh toán 48

2.4 ánh giá ho t đ ng xu t kh u g o Vi t Nam sang th tr ng Tây Phi th i gian qua 49

2.4.1 M t s nh n đ nh c a các doanh nghi p Vi t Nam v ho t đ ng xu t kh u g o sang th tr ng Tây Phi 49

2.4.1.1 Th tr ng xu t kh u 50

2.4.1.2 Nghiên c u th tr ng và xúc ti n th ng m i 50

2.4.1.3 Giao hàng xu t kh u và thanh toán 52

2.4.1.4 S n ph m và m c đ nh n bi t s n ph m 54

2.4.1.5 M t s r i ro và đánh giá v th tr ng 54

2.4.2 Phân tích SWOT 56

2.4.2.1 i m m nh 56

2.4.2.2 i m y u 57

2.4.2.3 C h i 58

2.4.2.4 Thách th c 59

K t lu n ch ng 2 60

CH NG 3: M T S GI I PHÁP Y M NH XU T KH U G O C A VI T NAM VÀO TH TR NG TÂY PHI 62

3.1 Ph ng h ng, m c tiêu xây d ng gi i pháp xu t kh u g o Vi t Nam vào th tr ng Tây Phi 62

3.1.1 M t s ph ng h ng xu t kh u g o Vi t Nam vào Tây Phi 62

3.1.2 M c tiêu xây d ng gi i pháp 63

3.2 C n c đ xây d ng các gi i pháp 64

3.3 Gi i pháp đ y m nh xu t kh u g o Vi t Nam vào th tr ng Tây Phi 64

3.3.1 Gi i pháp v t ch c t t công tác nghiên c u th tr ng và xúc ti n th ng m i 64

3.3.2 Gi i pháp v ph ng th c thâm nh p th tr ng 67

3.3.3 Gi i pháp v nâng cao kh n ng c nh tranh trong xu t kh u 70

3.3.4 Gi i pháp v duy trì và m r ng th tr ng 73

3.3.5 Gi i pháp v nâng cao ch t l ng nhân l c 75

3.3.6 Gi i pháp v v n và tín d ng 76

3.4 Các ki n ngh 78

3.4.1 i v i Hi p h i L ng th c Vi t Nam (VFA) 78

3.4.2 i v i Chính ph 79

3.4.2.1 y m nh m i quan h c p nhà n c gi a hai bên 79

3.4.2.2 T ng c ng n ng l c ho t đ ng c a các c quan ngo i giao, đ i di n th ng m i các n c Tây Phi 79

3.4.2.3 Chính sách h tr v tài chính phù h p v i cam k t trong WTO 80

3.4.2.4 Nâng cao hi u qu cung c p thông tin, tuyên truy n qu ng bá 80

3.4.2.5 Chính sách v ngu n nhân l c 81

3.4.3 Các ki n ngh khác 81

3.5 Khuy n ngh cho nghiên c u ti p theo 82

K t lu n ch ng 3 82

K T LU N 83 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

AU African Union Liên minh Châu Phi

CENSAD Community of Sahel-Saharan

States

C ng đ ng các qu c gia vùng Sahel-Sahara

CFR Cost and Freight Ti n hàng và C c phí

CIF Cost, Insurance and Freight Ti n hàng, Phí b o hi m và

C c phí

COMESA Common Market for Eastern and

Southern Africa

Th tr ng chung ông và Nam Phi

D/A Documents against Acceptance Nh thu kèm ch ng t tr

ECH Export Commission House Nhà y thác xu t kh u

ECOWAS Economic Community of West

African States

C ng đ ng Kinh t các n c Tây Phi

EMC Export Maragement Company Công ty qu n tr xu t kh u

EU European Union Liên minh Châu Âu

FAO

Food and Agriculture Organization of the United Nations

T ch c Nông l ng Liên

Hi p Qu c FOB Free On Board Giao lên tàu

IGAD Inter-Governmental Authority on

MFN Most Favoured Nation Quy ch t i hu qu c

NAFDAC The National Agency for Food and

Drug Administration and Control

C c Ki m tra và Qu n lý Th c

ph m và D c ph m Qu c gia OAU Organisation of African Unity T ch c th ng nh t Châu Phi

SADC South African Development

Community

C ng đ ng Phát tri n mi n Nam Châu Phi

T/T Telegraphic Transfer Chuy n ti n b ng đi n

UEMOA West African Economic and

Monetary Union

Liên minh Kinh t và Ti n t Tây Phi

UN United Nations Liên hi p qu c

USDA United States Department of

Agriculture B Nông nghi p M

VFA Vietnam Food Association Hi p h i L ng th c Vi t

Nam

WB World Bank Ngân hàng th gi i

WHO World Health Organization T ch c Y t th gi i

WTO World Trade Organization T ch c Th ng m i th gi i

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1 S l ng và kim ng ch xu t kh u g o t n m 2006-2010 24

B ng 2.2 Xu t kh u g o c a Vi t Nam qua các th tr ng n m 2008-2010 25

B ng 2.3 C c u m t hàng g o xu t kh u c a Vi t Nam n m 2007-2010 26

B ng 2.4 Nh p kh u g o c a Tây Phi n m 2006-2010 38

B ng 2.5 Nh p kh u g o c a B Bi n Ngà n m 2006-2010 39

B ng 2.6 Nh p kh u g o c a Senegal n m 2006-2010 39

B ng 2.7 Nh p kh u g o c a Nigeria n m 2006-2010 39

B ng 2.8 Xu t kh u g o Vi t Nam sang Tây Phi theo ch ng lo i 2008-2010 44

B ng 2.9 Xu t kh u g o Vi t Nam sang B Bi n Ngà, Senegal và Nigeria theo ch ng lo i c đ t n m 2010 45

B ng 2.10 Xu t kh u g o Vi t Nam sang Tây Phi theo th tr ng 2007-2010 46

DANH M C CÁC BI U VÀ S

S đ 1.1 Các cách th c thâm nh p th tr ng th gi i t s n xu t trong n c 2

Bi u đ 2.1 S l ng và kim ng ch xu t kh u g o c a Vi t Nam sang th tr ng Tây Phi 2005-2010 43

Bi u đ 2.2 K t qu kh o sát v th tr ng xu t kh u 50

Bi u đ 2.3 K t qu kh o sát v m c đ nghiên c u th tr ng 51

Bi u đ 2.4 K t qu kh o sát v ho t đ ng xúc ti n th ng m i 51

Bi u đ 2.5 K t qu kh o sát v hình th c xu t kh u 52

Bi u đ 2.6 K t qu kh o sát v đi u ki n giao hàng Incoterms 52

Bi u đ 2.7 K t qu kh o sát v ph ng th c thanh toán 53

Bi u đ 2.8 K t qu kh o sát v m c đ thanh toán 53

Bi u đ 2.9 K t qu kh o sát v ch ng lo i s n ph m xu t kh u 54

Bi u đ 2.10 K t qu kh o sát v r i ro c a th tr ng 55

Bi u đ 2.11 K t qu kh o sát v đánh giá th tr ng 55

G o Vi t Nam đã xu t kh u vào h n 128 qu c gia và vùng lãnh th , trong đó

có các th tr ng khó tính nh EU, Hoa K Tuy nhiên, ph n l n kim ng ch xu t

kh u g o ch t p trung vào m t s th tr ng chính hi n có xu h ng b o hòa ho c

gi m sút Do đó, xu t kh u g o Vi t Nam còn b đ ng, ph thu c vào các th tr ng truy n th ng, khi n cho giá g o Vi t Nam đa ph n m c th p qua nhi u n m và không có vai trò đi u ti t th tr ng th gi i Tr c th c tr ng đó, vi c m r ng th

tr ng m i đang đ c các doanh nghi p n l c tìm ki m khai phá Trong s nh ng

th tr ng m i đã đ c xác đ nh, Tây Phi n i lên nh là m t th tr ng ti m n ng lâu dài cho xu t kh u g o c a Vi t Nam

Tây Phi n m c c Tây c a l c đ a Châu Phi, có s dân đông nh t Châu Phi Các qu c gia Châu Phi nói chung, Tây Phi nói riêng đ u là nh ng n c ch m ho c đang phát tri n, tình tr ng nghèo đói và thi u l ng th c luôn m c cao Vì v y, nhu c u m t hàng g o c a th tr ng này là r t l n và c p thi t, l ng g o nh p

kh u hàng n m c a Tây Phi th ng chi m kho ng 60% l ng g o nh p kh u c a toàn châu l c Yêu c u v ch t l ng g o và m u mã đây không kh t khe nh các th tr ng châu l c khác ây là m t l i th đ các doanh nghi p xu t kh u g o

Vi t Nam n m b t và thâm nh p nhanh m nh vào th tr ng này Tuy nhiên, ho t

đ ng xu t kh u vào th tr ng này còn nhi u khó kh n nh m c đ r i ro thanh toán cao, thông tin v th tr ng h n h p, hi n t ng l a đ o c a m t s đ i t ng

t i Tây Phi, c nh tranh gay g t gi a các n c xu t kh u Thêm vào đó, do đi u ki n

đ a lý xa xôi, chi phí v n chuy n l n, b t n v an ninh, chi phí tìm hi u th tr ng

r t t n kém, khác bi t v v n hóa, t p quán, ngôn ng … nên nhi u doanh nghi p

v n ch a m nh d n tìm hi u và xúc ti n m r ng th tr ng này Chính vì v y, ho t

đ ng xu t kh u g o sang Tây Phi còn h n ch và v n ch a đ c khai thác hi u qu

t ng x ng v i ti m n ng c a nó

Xu t phát t nh ng khó kh n nói trên, tôi m nh d n ch n đ tài “GI I PHÁP

PHI” làm đ tài nghiên c u

2 M c đích nghiên c u

• Xác đ nh c s lý lu n và c s th c ti n đ kh ng đ nh s c n thi t ph i

đ y m nh xu t kh u g o sang th tr ng Tây Phi

• Phân tích th c tr ng ho t đ ng xu t kh u g o c a Vi t Nam sang th tr ng Tây Phi trong th i gian qua

• xu t m t s gi i pháp nh m đ y m nh ho t đ ng xu t kh u g o Vi t Nam vào th tr ng Tây Phi

3 i t ng nghiên c u và ph m vi nghiên c u

• i t ng nghiên c u: Ho t đ ng xu t kh u g o c a Vi t Nam sang th

tr ng Tây Phi

• Ph m vi nghiên c u: tài nghiên c u th c tr ng ho t đ ng xu t kh u g o

c a Vi t Nam sang th tr ng Tây Phi (thu c kh i C ng đ ng Kinh t các n c Tây Phi (ECOWAS)) ng th i, đ tài phân tích t ng th nhu c u nh p kh u g o c a khu v c này và nghiên c u sâu ba th tr ng l n g m B Bi n Ngà, Senegal và Nigeria nh m đ a ra gi i pháp đ y m nh xu t kh u g o vào toàn khu v c Tây Phi

4 Ph ng pháp nghiên c u

̇ Ph ng pháp nghiên c u l ch s k t h p v i phân tích, t ng h p: tài

đ c th c hi n d a trên c s thu th p và nghiên c u các s li u th c p v th c

tr ng ho t đ ng xu t kh u g o Vi t Nam sang Tây Phi, đ ng th i t ng h p và phân tích s li u làm c s đ đ a ra nh ng gi i pháp và ki n ngh

̇ Ph ng pháp so sánh: Bên c nh phân tích và t ng h p, đ tài còn th c

hi n vi c so sánh đ i chi u s li u gi a các th i k , gi a các khu v c… đ làm n i

b t đ c v n đ c n nghiên c u

̇ Ph ng pháp đi u tra b ng b ng câu h i: Tác gi thu th p ý ki n nh n

đ nh c a các doanh nghi p Vi t Nam xu t kh u g o sang th tr ng Tây Phi thông qua b ng câu h i, đ t đó đ a ra gi i pháp đ y m nh xu t kh u g o sang th tr ng này

̇ Ph ng pháp chuyên gia: Bên c nh đi u tra b ng b ng câu h i, tác gi

c ng đã tham kh o ý ki n m t s lãnh đ o doanh nghi p đã t ng tham gia xu t kh u

g o sang Tây Phi qua nhi u n m, qua đó vi c đánh giá th c tr ng xu t kh u g o c a doanh nghi p Vi t Nam sang khu v c này s mang tính th c t và khách quan h n

5 Tính m i c a đ tài

Tr c khi th c hi n đ tài này, tác gi đã tham kh o m t s đ tài nghiên c u

v gi i pháp cho ngành g o xu t kh u Vi t Nam, c th nh sau:

̇ D ng Chi u B ng (2009), M t s gi i pháp góp ph n nâng cao ch t l ng

c ng ch a mang tính đ c thù cho m t th tr ng ho c cho m t khu v c

tài này đ c nghiên c u sau th i đi m Vi t Nam gia nh p WTO và sau s thành công c a H i th o Qu c t Vi t Nam - Châu Phi l n 2 v i ch đ “Vi t Nam - Châu Phi: H p tác cùng phát tri n b n v ng” đã di n ra t i Hà N i t 17-19/08/2010 Tính m i c a đ tài th hi n qua:

̇ tài đánh giá nhu c u ti m n ng r t l n v g o c a th tr ng Tây Phi,

m t th tr ng còn khá m i m đ i v i nhi u doanh nghi p Vi t Nam

̇ Thông qua phân tích v th tr ng Tây Phi th i k h u kh ng ho ng, tác gi

đ a ra m t s gi i pháp giúp doanh nghi p Vi t Nam m r ng th tr ng ti m n ng Tây Phi khi mà các th tr ng xu t kh u truy n th ng có xu h ng b o hòa ho c

gi m sút

̇ Ngoài ra, nh ng gi i pháp c a đ tài n u đ c đ a vào áp d ng c ng s giúp gia t ng và n đ nh kh i l ng đ u ra, nông dân Vi t Nam an tâm h n trong s n

xu t mà không ph i lo l ng s n ph m do mình làm ra b m t giá khi đ c mùa T

đó góp ph n c i thi n đ c m c s ng ng i dân c ng nh nâng cao hi u qu kinh

t - xã h i cho đ t n c

6 K t c u c a đ tài

Ch ng 1: C s khoa h c v vi c đ y m nh xu t kh u g o vào th tr ng Tây

Phi

Ch ng 2: ánh giá th c tr ng ho t đ ng xu t kh u g o c a Vi t Nam sang

Tây Phi trong th i gian qua

Ch ng 3: M t s gi i pháp đ y m nh xu t kh u g o c a Vi t Nam vào th

tr ng Tây Phi

CH NG 1: C S KHOA H C V VI C Y M NH XU T KH U

1.1 Lý lu n c b n v ph ng th c thâm nh p th tr ng th gi i t s n xu t trong n c

Khi mu n xu t kh u s n ph m đ c s n xu t trong n c, các doanh nghi p có

th ch n m t trong hai hình th c: xu t kh u tr c ti p ho c xu t kh u gián ti p nh

s đ sau

S đ 1.1: Các cách th c thâm nh p th tr ng th gi i t s n xu t trong n c

1.1.2.1 Hình th c xu t kh u gián ti p (Indirect Exporting)

Hình th c xu t kh u gián ti p không đòi h i s ti p xúc tr c ti p gi a ng i mua n c ngoài và ng i s n xu t trong n c bán đ c s n ph m ra n c ngoài, ng i s n xu t ph i nh vào t ch c trung gian có ch c n ng xu t kh u tr c

ti p Xu t kh u gián ti p th ng s d ng t i các c s s n xu t có quy mô nh ,

ch a đ đi u ki n xu t kh u tr c ti p, ch a quen bi t th tr ng, khách hàng và

ch a thông th o các nghi p v kinh doanh xu t nh p kh u

Các doanh nghi p có th th c hi n xu t kh u gián ti p thông qua các hình th c sau đây:

♦ Công ty qu n tr xu t kh u (Export Management Company)

Công ty qu n tr xu t kh u (EMC) là công ty th c hi n vi c qu n tr xu t kh u cho công ty khác Các nhà s n xu t xu t kh u nh th ng thi u kinh nghi m bán hàng ra n c ngoài ho c không đ kh n ng v v n đ t ch c các đ n v xu t kh u riêng, do đó h th ng thông qua EMC đ xu t kh u s n ph m

n c ngoài

Nhà

y thác

xu t

kh u

Nhà môi

gi i

xu t

kh u

Hãng buôn

xu t

kh u

Các EMC không mua bán trên danh ngh a c a h T t c các đ n chào hàng,

h p đ ng, chuyên ch hàng hóa, l p hóa đ n và thu ti n hàng đ u th c hi n v i danh ngh a c a nhà s n xu t xu t kh u Thông th ng, chính sách giá c , các đi u

ki n bán hàng, qu ng cáo…là do nhà s n xu t xu t kh u quy t đ nh Các EMC ch

gi vai trò c v n, th c hi n các d ch v liên quan đ n xu t nh p kh u và EMC s

đ c h ng hoa h ng t nhà s n xu t xu t kh u

Khuynh h ng m i c a EMC hi n nay, đ c bi t là nh ng công ty quy mô l n,

là th ng mua hàng tr c ti p t nhà s n xu t và đem bán ra n c ngoài đ ki m l i.Nói chung khi s d ng EMC, vì các nhà s n xu t xu t kh u ít có quan h tr c

ti p v i th tr ng, cho nên s thành công hay th t b i c a công tác xu t kh u ph thu c r t nhi u vào ch t l ng d ch v c a EMC mà h l a ch n

♦ Khách hàng n c ngoài (Foreign Buyer)

ây là hình th c xu t kh u thông qua các nhân viên c a công ty nh p kh u

n c ngoài H là nh ng ng i có hi u bi t v đi u ki n c nh tranh và v th tr ng

th gi i Khi th c hi n hình th c này, doanh nghi p xu t kh u c ng c n ph i tìm

hi u k khách hàng đ thi t l p quan h làm n b n v ng v i th tr ng n c ngoài

♦ Nhà y thác xu t kh u (Export Commission House)

Nh ng cá nhân ho c t ch c đ c y thác th ng là đ i di n cho nh ng ng i mua n c ngoài c trú trên n c c a nhà xu t kh u Nhà y thác xu t kh u hành

đ ng vì l i ích c a ng i mua và ng i mua tr ti n y thác Khi hàng hóa chu n b

đ c đ t mua, nhà y thác l p phi u đ t hàng v i nhà s n xu t đ c ch n và h s quan tâm đ n m i chi ti t có liên quan đ n quá trình xu t kh u

Business EMC Import house

THANH TOÁN

HÀNG HÓA

ây là đ i di n c a các nhà nh p kh u h i ngo i, đ đ m b o vi c cung c p hàng cho nhà nh p kh u t n c c a nhà s n xu t

v n đ v n chuy n hàng hóa do các nhà đ c y thác xu t kh u ch u trách nhi m

♦ Nhà môi gi i xu t kh u (Export Broker)

Môi gi i xu t kh u th c hi n ch c n ng liên k t gi a nhà s n xu t xu t kh u

v i nhà nh p kh u Ng i môi gi i đ c nhà s n xu t xu t kh u y nhi m và tr hoa h ng cho ho t đ ng c a h Ng i môi gi i th ng chuyên sâu vào m t s m t hàng hay m t nhóm hàng nh t đ nh

♦ Hãng buôn xu t kh u (Export Merchants)

Hãng buôn xu t kh u th ng đóng t i n c xu t kh u và mua hàng c a

ng i ch bi n ho c nhà s n xu t, sau đó h ti p t c th c hi n các nghi p v đ

xu t kh u và ch u m i r i ro liên quan đ n xu t kh u Nh v y, các nhà s n xu t thông qua các hãng buôn xu t kh u đ thâm nh p th tr ng n c ngoài

1.1.2.2 Hình th c xu t kh u tr c ti p (Direct Exporting)

Hình th c này đòi h i chính doanh nghi p ph i t bán tr c ti p các s n ph m

c a mình ra n c ngoài Xu t kh u tr c ti p thích h p v i nh ng doanh nghi p thông th o nghi p v kinh doanh xu t nh p kh u, có kinh nghi m trên th ng

tr ng và nhãn hi u hàng hóa truy n th ng c a doanh nghi p đã t ng có m t trên

th tr ng th gi i Hình th c này th ng đem l i l i nhu n cao n u các doanh nghi p hi u rõ nhu c u th tr ng, th hi u khách hàng Nh ng ng c l i, n u các doanh nghi p ít am hi u ho c không n m b t đ c thông tin v th tr ng th gi i

Business ECH Import house

T HÀNG

GIAO HÀNGGIAO HÀNG

T HÀNG

và đ i th c nh tranh thì r i ro trong hình th c này không ph i là ít Xu t kh u tr c

ti p đòi h i các công ty ph i đ m trách toàn b ho t đ ng marketing xu t kh u nh :

ch n th tr ng n c ngoài thích h p, ch n s n ph m cho th tr ng m c tiêu, thành l p m t b ph n (phòng) xu t kh u, hoàn ch nh b ch ng t xu t kh u… Khi m i xu t kh u, các công ty có th m c nh ng sai l m thông th ng sau: a) Không tìm đ n nhà t v n xu t kh u có đ y đ kh n ng thanh toán và không tri n khai k ho ch ti p th qu c t tr c khi b t đ u kinh doanh xu t kh u b) Các nhà qu n tr cao c p không quan tâm đ đ n vi c kh c ph c nh ng khó

kh n ban đ u và nh ng yêu c u tài chính cho ho t đ ng xu t kh u

c) Thi u quan tâm đ n vi c l a ch n đ i lý hay nhà phân ph i n c ngoài d) Ch y theo các đ n hàng kh p n i trên th gi i thay vì thi t l p c s cho

ho t đ ng có l i nhu n và s t ng tr ng c a công ty theo tu n t

e) Sao lãng kinh doanh xu t kh u khi th tr ng trong n c h ng th nh

f) Không đ i x công b ng v i nh ng nhà phân ph i qu c t nh nh ng nhà phân ph i trong n c (ý nói v chiêu th , kích thích bán hàng…)

g) Không thay đ i s n ph m và ho t đ ng marketing nh m đáp ng nh ng lu t

l và v n hóa khác nhau c a các qu c gia

h) Không cung c p nh ng thông tin v d ch v , vi c bán hàng, gi y b o hành

b ng ngôn ng mà ng i đ a ph ng có th hi u đ c

i) Không s d ng EMC ho c nh ng ng i trung gian xu t kh u khác khi công

ty không có ng i x lý nh ng ch c n ng xu t kh u chuyên bi t

j) Không xét đ n các h p đ ng nh ng quy n s d ng hay liên doanh

k) Không s n sàng cung c p các d ch v s a ch a b o trì cho s n ph m

th c hi n xu t kh u tr c ti p, các doanh nghi p c n có t ch c trong n c

đ m nh n nghi p v xu t kh u và hình thành kênh phân ph i n c ngoài

♦ T ch c xu t kh u trong n c c a doanh nghi p

B ph n xu t kh u: B ph n th c hi n ch c n ng xu t kh u tr c thu c phòng

kinh doanh Trong tr ng h p này, phòng kinh doanh s bao g m hai b ph n chính

là b ph n kinh doanh trong n c và b ph n xu t kh u C c u t ch c này ch phù

h p v i doanh nghi p m i xu t kh u và kim ng ch xu t kh u ch chi m m t t

tr ng nh trong k t qu kinh doanh c a doanh nghi p

Công ty con (công ty chi nhánh) xu t kh u: Khi quy mô xu t kh u l n, s

xu t hi n công ty con đ m nhi m vi c xu t kh u tr c thu c công ty m (th ng là các t ng công ty) Công ty con có quy n t ch nh t đ nh theo phân c p c a công ty

m Cách t ch c này t o đi u ki n cho công ty con ch đ ng tìm ki m th tr ng, khách hàng và th c hi n đ n đ t hàng n c ngoài, tách kinh doanh xu t kh u v i kinh doanh trong n c nên có th đánh giá hi u qu c a kinh doanh xu t kh u trong

t ng th ho t đ ng kinh doanh c a công ty

♦ Kênh phân ph i n c ngoài

Kho bán hàng n c ngoài: Kho này v a là n i d tr v a bán hàng Kho

bán hàng n c ngoài th ng b trí trung tâm phát lu ng hàng cho c khu v c

c a th tr ng n c ngoài

Công ty con xu t kh u: Các t ng công ty hình thành công ty con xu t kh u

nh ng th tr ng có nhi u ti m n ng xu t kh u So v i chi nhánh, công ty con có quy n t ch cao h n trong vi c ký k t và th c hi n h p đ ng bán hàng Giá bán

gi a công ty con và công ty m theo giá chuy n giao

i lý và nhà phân ph i n c ngoài: i lý là đ i di n c a doanh nghi p

th tr ng n c ngoài, bán hàng theo qui đ nh c a doanh nghi p trong n c và đ c

h ng hoa h ng

Nhà phân ph i là m t t ch c kinh doanh đ c l p v i th ng hi u c a mình và

ch u trách nhi m v k t qu tài chính l a ch n nhà phân ph i m t cách đúng

đ n, các công ty trên th gi i th ng có kinh nghi m sau:

1 Xác đ nh th tr ng và khách hàng ti m n ng

2 Ti n hành ph ng v n khách hàng ti m n ng đ xác đ nh h mua hàng t nhà phân ph i nào

3 Hình thành tiêu chu n tuy n ch n nhà phân ph i

4 Ph ng v n cá nhân nhà phân ph i và b t đ u tuy n ch n nhà phân ph i

10 Phát tri n k ho ch bán hàng tác nghi p v i ban qu n tr bán hàng c a nhà phân ph i

Theo Gerald Albaum và các tác gi , trong tác ph m Marketing qu c t và qu n

tr xu t kh u (2002) khi ch n nhà phân ph i, đ i lý, các công ty th ng d a trên

nh ng tiêu chu n sau:

1 Kinh nghi m t ng quan trên th tr ng

1 Xác đ nh tiêu chu n tuy n ch n

2 Xác đ nh h s t ng tiêu chu n: 1 đ n 5 H s 1 ng v i tiêu chu n không quan tr ng, h s 5 ng v i nh ng tiêu chu n quan tr ng nh t

3 Cho đi m t ng tiêu chu n: 1 đ n 5 i m 1 ng v i nh ng ng viên đ t tiêu chu n đó th p nh t, đi m 5 ng v i ng viên đ t tiêu chu n đó cao nh t

h ng đ n ho t đ ng xu t kh u c a qu c gia Các y u t quan tr ng c a môi tr ng bên trong g m y u t v t nhiên, y u t v c s h t ng, v t ch t k thu t và y u

hi u qu s n xu t nông nghi p Th i ti t, khí h u và đ a lý thu n l i s t o đi u ki n

t t cho vi c s n xu t, thu ho ch, v n chuy n, b o qu n s n ph m…

Nh v y, y u t t nhiên quy t đ nh s n l ng và ch t l ng s n ph m làm ra, quy t đ nh đ n l i th c a qu c gia đ i v i m t hàng xu t kh u Do đó, nó c ng tác

đ ng đ n ho t đ ng xu t kh u nông s n nói chung, xu t kh u g o nói riêng c a

qu c gia Ngoài ra, tình tr ng bi n đ i khí h u nh s gia t ng m t đ c a các c n bão, l l t, h n hán, m c n c bi n dâng, nhi t đ t ng cao, các d ch b nh… tác

đ ng ngày càng x u đ n ho t đ ng s n xu t nông nghi p c ng nh tình tr ng cung

c p lúa g o trong n c và ra th gi i

• Y u t v c s h t ng, v t ch t k thu t

Các y u t v c s h t ng, v t ch t k thu t nh là nhà x ng, máy móc thi t

b , h th ng v n chuy n, kho tàng, đ ng xá, b n bãi, h th ng thông tin liên l c…

ph c v cho ho t đ ng s n xu t kinh doanh xu t kh u H th ng này đ m b o cho

vi c l u thông nhanh chóng k p th i, đ m b o cung c p ngu n hàng m t cách nhanh

nh t, ti t ki m th i gian và chi phí l u thông Nh v y, chúng s giúp nâng cao

n ng su t và hi u qu s n xu t - xu t kh u, đáp ng k p th i cho vi c giao hàng

xu t kh u v i chí phí th p nh t

Các y u t này đ c bi t đóng vai trò quan tr ng trong vi c thúc đ y quá trình

ti p c n và m r ng th tr ng tiêu th s n ph m Bên c nh đó, vi c đ u t h th ng

ch bi n v i dây chuy n hi n đ i s làm t ng ch t l ng và giá tr cho s n ph m, góp ph n gia t ng tính c nh tranh trên th ng tr ng qu c t

• Y u t chính sách v xu t kh u c a Chính ph

Nhóm y u t này th hi n s tác đ ng c a nhà n c t i ho t đ ng xu t kh u

c a qu c gia M i n c trong m i th i k , giai đo n phát tri n đ u có nh ng chính sách th ng m i khác nhau nh khuy n khích xu t kh u hay h n ch nh p kh u Trong tr ng h p khuy n khích xu t kh u, nhà n c có th đ a ra nh ng chính sách h tr v tài chính, v đ u t , v thông tin th tr ng và xúc ti n th ng m i…

nh m t o đi u ki n thu n l i cho ho t đ ng xu t kh u Ng c l i, trong tr ng h p

h n ch xu t kh u, nhà n c có th áp d ng các bi n pháp nh h n ng ch xu t

kh u, t ng thu xu t kh u, đ a ra hàng rào phi thu quan…

Ngoài ra, chính ph n c xu t kh u mu n áp d ng chính sách đ y m nh xu t

kh u thì có th xem xét và gi m giá đ ng n i t c a n c mình Vì v y, m t chính sách đi u hành t giá h i đoái linh ho t sao cho có l i cho ho t đ ng xu t kh u là

r t quan tr ng đ i v i qu c gia xu t kh u Tuy nhiên, các chính sách này ph i phù

h p v i các qui đ nh c a WTO

1.1.3.2 Các y u t nh h ng t môi tr ng bên ngoài

ho t đ ng xu t kh u thành công lâu dài trên th tr ng, các doanh nghi p còn ph i nghiên c u th t k các nhân t nh h ng t môi tr ng c a n c nh p

kh u N i dung nghiên c u bao g m thu th p thông tin đ i c ng v th tr ng m c tiêu, nghiên c u môi tr ng kinh t và tài chính, môi tr ng chính tr pháp lu t, môi

tr ng v n hóa xã h i và môi tr ng c nh tranh

̇ Thông tin đ i c ng v th tr ng m c tiêu: Bao g m di n tích n c s

t i, dân s , ngôn ng , đi u ki n đ a lý, ch đ chính tr

̇ Môi tr ng kinh t tài chính: Nhà xu t kh u c n n m v ng thông tin v

th tr ng m c tiêu: ch tiêu GDP, GNP; tình hình s n xu t và s n l ng t ng m t hàng c th ; k ho ch phát tri n; h th ng ngân hàng; c s h t ng th ng m i; tình hình đ u t n c ngoài; m c đ đô th hóa và h i nh p c a n c nh p kh u…

̇ Môi tr ng v n hóa xã h i: Nhà xu t kh u c n quan tâm đ n ngôn ng , phong t c t p quán, tôn giáo, giá tr , thái đ , giáo d c… B i vì các y u t này nh

h ng đ n thói quen và hành vi tiêu dùng c a khách hàng th tr ng m c tiêu

̇ Môi tr ng pháp lu t, chính tr : Bao g m các y u t c th sau c n đ c nghiên c u k khi xu t kh u vào th tr ng m c tiêu: s n đ nh chính tr ; ki m soát

c a chính ph v xu t nh p kh u; các đi u c qu c t mà qu c gia đó đã ký k t; h

th ng lu t pháp chi ph i tr c ti p trong kinh doanh; thu quan, h n ng ch; v n đ

b n quy n, bí quy t th ng m i và nh ng tài s n vô hình khác…

̇ Môi tr ng c nh tranh: Các công ty khi thâm nh p th tr ng qu c gia nào đó c n nghiên c u:

đ c tính cho n và m t s n c khác nh Bangladesh, Brazil, Indonesia, Trung Qu c, Philippines, Nigeria, M n i mùa m a và các y u t th i ti t khác s

t o thu n l i cho s n xu t lúa g o M t khác, s n l ng gi m sút c ng đ c d báo

Ai C p, Hàn Qu c, Pakistan, Sri Lanka, Tri u Tiên, Myanmar… (Chi ti t v S n

l ng g o th gi i niên v 2006/07 - 2010/11 xin tham kh o ph l c s 01)

V tình hình xu t kh u g o, hàng n m th gi i xu t kh u trên d i 30 tri u

t n, chi m kho ng 7% t ng s n l ng g o toàn c u N m 2010, xu t kh u g o th

gi i c đ t 30,8 tri u t n và t ng 5% so v i n m 2009, ba n c Vi t Nam, Thái Lan và M đóng góp ch y u cho s t ng tr ng này Các n c xu t kh u g o l n trên th gi i g m Thái Lan đ ng đ u v i 9 tri u t n (chi m 29,3%), Vi t Nam đ ng

th hai v i 6,8 tri u t n (chi m 21,9%), M đ ng th ba v i kho ng 3,5 tri u t n (chi m 11,4%) và Pakistan chi m v trí th t v i kho ng 3,2 tri u t n (10,4%)

Xu t kh u g o c a n v n đ t t ng tr ng d ng và chi m g n 8% trong t ng

l ng g o xu t kh u toàn c u, m c dù h v n duy trì h n ch xu t kh u g o basmati D báo xu t kh u g o n m 2011 c a th gi i s gi m 0,3 tri u t n, ch y u

non-là do s t gi m s n l ng Pakistan (Chi ti t v Xu t kh u g o c a các n c l n trên th gi i n m 2007-2011 xin tham kh o ph l c s 02)

Tiêu th g o toàn c u niên v 2009/10 đ t 437,6 tri u t n, nhìn chung thay đ i không đáng k so v i nhu c u niên v tr c Trong đó, tiêu th g o t ng ch y u t i

b n n c g m Trung Qu c (t ng m nh nh t v i 1,3 tri u t n, đ t 134,3 tri u t n),

th đ n là Bangladesh, Indonesia và Thái Lan Th tr ng n gi m m nh s n

l ng tiêu th v i 5,7 tri u t n (gi m trên 6%) và đ t 85,4 tri u t n D báo tiêu th

g o toàn c u niên v 2010/11 s đ t 453 tri u t n, t ng 3,5% so v i niên v tr c

S gia t ng này ch y u là do tiêu th t i n t ng m nh nh t (t ng g n 10 tri u

t n), ti p đ n là Bangladesh, Indonesia, Nigeria, Trung Qu c… (Chi ti t v Tiêu th

g o th gi i niên v 2006/07 - 2010/11 xin tham kh o ph l c s 03)

V tình hình nh p kh u g o, Châu Á th ng nh p h n 45% l ng g o th ng

m i toàn c u, ti p theo là Châu Phi chi m h n 30% và còn l i là Châu M , Châu Âu

và Châu i D ng Các n c th ng đ ng đ u nh p kh u g o là Philippines, Nigeria, Iran, Iraq… S gia t ng nh p kh u trên th gi i trong n m 2010 phát sinh

t vi c t ng mua g o c a Bangladesh, Indonesia, Nigeria, Philippines N m 2011 nhu c u nh p kh u g o d ki n s đ c c t gi m m t s n c nh Philippines,

Bangladesh, Brazil, Nigeria (Chi ti t v Nh p kh u g o c a các n c l n trên th

gi i n m 2007-2011 xin tham kh o ph l c s 04)

1.2.1.3 Xu h ng giá và các nhân t làm t ng giá g o th gi i

Giá g o th gi i n m 2010 di n bi n r t b t th ng so v i nh ng n m tr c

v n di n ra khá b ng ph ng trong n m (tr n m 2008 giá g o đã nh y v t vào gi a

n m do chính sách can thi p c a n và Vi t Nam) Theo d đoán c a nhi u t

ch c qu c t , giá g o n m 2011 c ng có th có nh ng di n bi n khó l ng nh n m

2010 và có th s đ c duy trì m c cao(1)

Sau đây, tác gi xin rút ra m t s nhân

t ch y u có th tác đ ng làm t ng giá g o th gi i trong th i gian t i:

¬ Giá nhi u lo i l ng th c đang t ng nhanh, đ c bi t là lúa mì khi n nhi u

n c chuy n qua s d ng g o d n đ n giá g o th gi i t ng theo Bên c nh đó, s

t ng giá c a các ngu n n ng l ng và các s n ph m thi t y u khác khi n m i giao

đ t tr ng tr t Quá trình này đã thúc đ y giá nông s n t ng cao, trong đó có g o

¬ S thay đ i theo chi u h ng b t l i c a th i ti t nh bão t , h n hán, l

l t nhi u vùng, nh t là ti u vùng sông Mê Kông - n i có th m nh v s n xu t

(1) AgroMonitor (2011), Báo cáo th ng niên ngành lúa g o Vi t Nam 2010 - Tri n v ng 2011, Hà N i

nông s n nhi t đ i đã làm gi m đáng k s n l ng g o m t s n c s n xu t g o

l n, tâm lý lo ng i thiên tai đã làm khan hi m l ng th cnên giá g o vì th s t ng

¬ Vi c chính ph các n c giàu đang khuy n khích s n xu t nhiên li u sinh

h c t ngu n nguyên li u nh b p, mì, mía đ ng… c ng khi n cho ngu n cung nông s n trên th gi i c ng th ng, đ y giá l ng th c trong đó có g o t ng lên

¬ D ch b nh đ i v i cây nông nghi p đ c bi t là cây lúa, thi u v n đ u t

c ng v i xu h ng đ u c tích tr gia t ng làm thâm h t ngu n cung, m t trong

nh ng y u t quan tr ng đ y giá l ng th c t ng lên

1.2.2 C s th c ti n v vi c đ y m nh xu t kh u g o Vi t Nam sang th

tr ng Tây Phi

1.2.2.1 Ti m n ng s n xu t xu t kh u lúa g o c a Vi t Nam

Ngành s n xu t lúa g o Vi t Nam g n li n v i truy n th ng l ch s hàng nghìn

n m d ng n c và gi n c v i n n v n minh lúa n c Cây lúa đã tr thành cây

l ng th c ch l c v i s n l ng chi m trên 90% s n l ng cây l ng th c có h t Lúa g o hi n cung c p kho ng 60% n ng l ng trong kh u ph n n c a ng i dân(2) Vì v y cây lúa, h t g o có v trí r t quan tr ng trong vi c phát tri n nông nghi p nông thôn, góp ph n nâng cao đ i s ng ng i dân Vi t Nam

♦ V đ t đai: Theo s li u c a T ng c c th ng kê, Vi t Nam có kho ng 9,42

tri u ha đ t nông nghi p, chi m ch a t i 30% trong t ng di n tích đ t c a c n c Riêng đ t giành cho tr ng lúa chi m trên 40% đ t s n xu t nông nghi p v i di n tích kho ng 4,1 tri u ha (3) t Vi t Nam r t đa d ng, k t c u t i x p, thu n l i cho phát tri n cây lúa, đ c bi t là đ t ng b ng Sông C u Long có đ phì nhiêu màu m cao ây s là m t trong nh ng đi u ki n t t đ phát tri n s n xu t, thâm canh t ng v n u chúng ta bi t khai thác m t cách có khoa h c và h p lý

♦ V khí h u: Vi t Nam có th đ c chia ra làm hai đ i khí h u l n Mi n B c (t đèo H i Vân tr ra) là khí h u nhi t đ i gió mùa v i 4 mùa rõ r t, ch u nh

h ng c a gió mùa ông B c và gió mùa ông Nam v i đ m cao Còn Mi n Nam (t đèo H i Vân tr vào) có khí h u nhi t đ i khá đi u hòa, nóng quanh n m

và chia thành hai mùa rõ r t (mùa khô và mùa m a) ây chính là đi u ki n thu n

l i đ Vi t Nam phát tri n s n xu t nông nghi p, nh t là tr ng lúa Vi t Nam n m trong vùng khí h u đ c phân b đ ng đ u v i đ m không khí trên d i 80%,

l ng m a hàng n m l n giúp cho vi c sinh tr ng và phát tri n c a cây lúa

♦ V nhân l c: Theo s li u th ng kê, dân s Vi t Nam hi n nay có h n 86

tri u ng i, c c u dân s tr và s nông dân c tính h n 60 tri u ng i (chi m kho ng 70%)(4) i u này cho th y Vi t Nam có m t l c l ng lao đ ng nông nghi p d i dào, nh t là lao đ ng ph c v cho vi c s n xu t lúa Bên c nh đó, lao

đ ng Vi t Nam có tính c n cù, sáng t o, có kh n ng n m b t khoa h c công ngh nhanh chóng và có nhi u kinh nghi m trong s n xu t ây là nh ng đi u ki n thu n

l i cho Vi t Nam tr thành m t n c có n n s n xu t tiên ti n, hi n đ i, cung c p

kh i l ng l n lúa g o trong n c và xu t kh u

Nhìn chung, k t khi th c hi n công cu c đ i m i đ n nay, nông nghi p Vi t Nam đã đ t đ c nhi u thành t u to l n, n i b t là trong l nh v c lúa g o Trong

h n 20 n m qua, ho t đ ng s n xu t lúa g o c a Vi t Nam ngày càng đ c chú

tr ng và phát tri n m nh, n ng su t và s n l ng lúa t ng g p kho ng hai l n S n

xu t lúa g o phát tri n đã đ a Vi t Nam t m t n c tri n miên thi u l ng th c,

ph i nh p kh u trên n a tri u t n g o hàng n m tr thành m t n c không nh ng đáp ng đ nhu c u tiêu th g o trong n c, mà còn xu t kh u x p th hai th gi i Trên th c t , ti m n ng phát tri n s n xu t và xu t kh u lúa g o c a Vi t Nam còn

1.2.2.2 Nhu c u g o c a th tr ng Tây Phi

G o là m t trong b n lo i l ng th c quan tr ng nh t c a Châu Phi nói chung

và Tây Phi nói riêng, cùng v i kê, ngô và lúa mi n V i nhu c u tiêu th r t l n, g o ngày càng tr nên ph bi n trong nh ng b a n hàng ngày c a ng i dân đây do

Hàng n m, Tây Phi ph i nh p kh u m t l ng g o r t l n v i g n 6 tri u t n, chi m kho ng 50% nhu c u tiêu dùng trong n c

̇ Th tr ng g o B Bi n Ngà

B Bi n Ngà là n c tiêu th g o thu c vào lo i l n trên th gi i và là m t trong ba n c nh p kh u g o hàng đ u khu v c Tây Phi Trong nh ng n m v a qua, tiêu th g o trong n c t ng lên đáng k nh cung t ng, dân s t ng và giá

t ng đ i phù h p Cùng v i vi c đô th hóa, ng i dân thích n g o h n vì các món n làm t g o m t ít th i gian h n, tiêu t n ít c i h n và đ n gi n h n nh ng món n truy n th ng làm t nh ng lo i l ng th c khác qu c gia này, m t hàng

g o d n d n đ c xem là th c n c b n c a ng i dân, nh t là ng i dân đô th

T ng l ng g o tiêu th c a B Bi n Ngà hàng n m trên d i 1,3 tri u t n, c tính

m i ng i dân tiêu th kho ng 60 kg/ng i/n m

Tr c đây, g o là lo i l ng th c đ ng th t sau c mài, s n và chu i xanh

B Bi n Ngà T i đây, lúa chi m 20% di n tích đ t tr ng tr t và 10% đ t s n xu t nông nghi p v i s n l ng trong n c ch đ t h n 400.000 t n g o/n m Vì v y,

g o v n là m t hàng l ng th c th c ph m nh p kh u s m t c a n c này

Tháng 8 n m 2009, chính ph n c này đã thông báo k ho ch kh n c p

ph c h i ngành s n xu t lúa v i t ng s ti n lên t i 1,646 t USD Tuy nhiên, vi c

v n chuy n nh ng con đ ng khó đi Trong nhi u n m t i, B Bi n Ngà ch a

th đ m b o t c p g o mà v n ph i nh p kh u g o t th gi i, trong đó g o Vi t Nam ti p t c s là m t trong nh ng l a ch n c a th tr ng này

̇ Th tr ng g o Senegal

khu v c Châu Phi c n Sahara, Senegal là n c nh p kh u g o l n th hai sau Nigeria Tiêu th g o c a Senegal đã t ng g p 10 l n trong vòng b n th p k và bình quân kho ng m t tri u t n/n m Ng i tiêu dùng Senegal r t thích n g o t m, chi m đ n 95% t ng kh i l ng nh p kh u vào Senegal S a chu ng này có th

do thay đ i thói quen n u ng c a ng i dân sau th i k th ng xuyên n nh ng

lo i s n ph m s n có trong giai đo n thu c đ a và sau thu c đ a M c tiêu th bình quân c a Senegal là 70 kg/ng i/n m và k t nh ng n m 1970, g o đã thay th h t

kê làm th c n c b n Hàng n m, Senegal tiêu th trên d i m t tri u t n g o

K t khi giành đ c l p n m 1960, s n xu t l ng th c c a Senegal đã t ng

g p đôi Tuy nhiên do t ng tr ng dân s cao nên s n xu t trong n c ch đáp ng

đ c kho ng 20% nhu c u n i đ a Do đó, vi c nh p kh u c a Senegal đã, đang và

s ti p t c nh m đáp ng ph n l n nhu c u trong n c

Senegal đang th c hi n chính sách phát tri n nông nghi p vì l ng th c và s

ph n vinh nh m gia t ng s n l ng, c i thi n tình tr ng ph thu c l ng th c Tuy nhiên, l nh v c s n xu t nông nghi p c a h v n còn m đ m do Senegal luôn b

h n hán đe d a, h th ng qu n lý thu gom c ng nh kinh doanh không hi u qu , không làm ch ngu n n c, suy thoái đ t, trình đ trang thi t b và đ u vào còn

th p Trong th i gian t i, Senegal v n là th tr ng nh p kh u g o r t l n và c ng là

n i t p k t lý t ng, là c a ngõ tr ng đi m d n đ n th tr ng các n c thành viên UEMOA c ng nh các n c Tây Phi khác

̇ Th tr ng g o Nigeria

Nigeria là n c nh p kh u g o l n nh t Tây Phi Tr c đây khi n n s n xu t trong n c còn y u, nh p kh u g o b h n ch và th m chí có th i gian g o b c m

nh p kh u Vì v y, giá thành g o trong n c luôn m c cao và g o là m t lo i th c

n xa x , ch dành cho t ng l p có thu nh p khá tr lên T khi chính ph Nigeria d

b l nh c m nh p kh u g o và gi m b t thu nh p kh u m t hàng này, g o đã d n

đ c ng i dân Nigeria a chu ng và s d ng ngày càng ph bi n Nh ng n m g n đây, n n kinh t Nigeria t ng tr ng m nh, t c đ đô th hóa nhanh chóng đã khi n cho vi c tiêu th g o ngày càng l n T ng l ng g o tiêu th c a Nigeria hàng n m kho ng 4,5 tri u t n, c tính m i ng i dân tiêu th kho ng 24 kg/ng i/n m Tuy nhiên, s n xu t lúa g o c a Nigeria ch đáp ng đ c m t ph n nhu c u tiêu th g o trong n c Theo T ch c Chi n l c Phát tri n lúa g o Qu c gia, ch

có kho ng 39% trong t ng s 4,6 tri u ha đ t canh tác đ c tr ng lúa g o Bên c nh

đó, n ng su t lúa th p (ch kho ng 2 t n/ha), trình đ s n xu t l c h u và k thu t canh tác kém, nên s n l ng g o trong n c ch đ t kho ng 2,5 tri u t n/n m

Tr c th c tr ng nhu c u tiêu th g o trong n c ph thu c quá l n vào

nh p kh u, chính ph Nigeria đã có nhi u bi n pháp đ nh m t ng c ng s n xu t

ph c v nhu c u g o trong n c, đ ng th i ti t ki m ngo i t Tuy nhiên, th c t cho th y ngành s n xu t g o c a n c này ch a đ ti m l c đ có th thay th

l ng g o nh p kh u hàng n m Do đó, Nigeria - Trung tâm c a khu v c Tây Phi

v n là th tr ng ti m n ng cho g o Vi t nam trong th i gian t i

Châu Phi nói chung, Tây Phi nói riêng là khu v c t p trung các n c nghèo và đang phát tri n Th tr ng Tây Phi có dân s đông nh t châu l c, ng i dân đây

có nhu c u khá đa d ng v ch ng lo i t g o có ph m c p th p đ n ph m c p cao Bên c nh đó, nh ng qu c gia này có khuynh h ng m r ng ngu n cung c p g o t Châu Á, trong đó Vi t Nam s là m t trong nh ng l a ch n u tiên vì giá bán g o

Vi t Nam c nh tranh t t, nhu c u v ch t l ng phù h p v i gi ng g o xu t kh u

mà Vi t Nam đang canh tác Hi n t i, g o Vi t Nam ch m i chi m kho ng 16%

l ng g o nh p kh u c a Tây Phi Vì v y, th tr ng Tây Phi, n u đ c khai thác

t t, s là th tr ng tiêu th g o có ti m n ng l n nh t và lâu dài c a Vi t Nam

1.3 M t s bài h c kinh nghi m đ i v i Vi t Nam khi xu t kh u g o sang th

Thái Lan là n c xu t kh u g o d n đ u th gi i, h n Vi t Nam c v s l ng

và giá tr mà trong su t nh ng n m 1990 và cho đ n nay v n ch a có n c nào thay

th đ c v trí này Thái Lan c ng là đ i th c nh tranh chính c a Vi t Nam Xu t

kh u g o hàng n m c a Thái Lan chi m kho ng 30% l ng g o xu t kh u toàn c u Thái Lan có m t c quan đ i di n chính ph chuyên ch m lo an ninh l ng

th c, đ m b o đ u ra cho nông dân, đi u hòa gi a tiêu th trong n c và xu t kh u

i v i l ng g o xu t kh u đ c n đ nh hàng n m, c quan đ i di n này s đ ng

ra t ch c cho doanh nghi p đ u th u Doanh nghi p mu n đ u th u xu t kh u g o

có hi u qu thì c n ph i chu n b s n khách hàng tr c khi tham gia đ u th u (5)

V kho d tr g o: Thái Lan có h th ng s n xu t, ch bi n, d tr lúa g o

đ c trang b khá đ ng b và th ng n m g n c ng nên vi c xu t kh u r t thu n l i

và nhanh chóng c bi t, h th ng kho (silo) tiên ti n c a h ch a đ c 10 tri u

t n g o, có th d tr khá lâu mà không làm gi m ch t l ng g o Vì v y, ho t đ ng

đi u hành thu mua, xu t kh u g o c a Thái Lan r t ch đ ng Chính nh vào h

(5)

Huy Bình (10/05/2009), Xu t kh u g o Vi t Nam n m th 20: Thi u chi n l c đúng t m, Báo đi n t c a

Vi n Nghiên c u Phát tri n TP H Chí Minh

th ng kho tr lúa g o l n mà Thái Lan luôn có s n g o đ bán v i giá có l i nh t,

đ c bi t là có th đáp ng nhu c u mua g o v i kh i l ng l n c a các n c Tây Phi vào m i th i đi m

V s n ph m, th tr ng xu t kh u: Ch t l ng g o xu t kh u c a Thái Lan

đ c đánh giá cao h n g o Vi t Nam và m t s n c xu t kh u khác, trong đó g o

có ch t l ng cao luôn chi m t tr ng l n và đ c tr giá cao trên th tr ng Thái Lan đang th c hi n chính sách xu t kh u h ng vào ch t l ng, đ c bi t là g o cao

c p đ có giá bán cao M t s lo i g o cao c p c a Thái Lan nh g o th m, g o đ

đ c s đông ng i có thu nh p cao Tây Phi (đ c bi t là Nigeria) a chu ng Thái Lan có h th ng th tr ng truy n th ng n đ nh và ngày càng đ c m

r ng G o Thái Lan đã có m t kh p 5 châu l c, trong đó l ng g o xu t kh u sang Tây Phi chi m kho ng 30% Thái Lan xu t kh u g o khá đa d ng v i kho ng 15

c p t g o có ph m c p th ng đ n c p cao và phù h p v i t ng th tr ng khu

v c Tây Phi

V qu ng bá th ng hi u: Chính ph Thái Lan có ngu n kinh phí dành riêng

đ xây d ng và qu ng cáo th ng hi u g o xu t kh u c a mình Nh c đ n g o Thái Lan là nhi u ng i ngh ngay đ n th ng hi u g o th m Jasmine, m t th ng hi u

v n đã d n quen thu c đ i v i t ng l p tiêu dùng khá gi Tây Phi. Ngoài ra, các doanh nghi p Thái Lan c ng r t chú tr ng đ n vi c thi t k m u mã, bao bì có hình

d ng sao cho h p d n ng i mua, giúp nh n bi t đ c đ a ph ng làm ra s n ph m

V ho t đ ng ngo i giao, xúc ti n th ng m i: Chính ph Thái Lan tích c c

đàm phán tr c ti p các hi p đ nh g o v i chính ph các n c nh p kh u g o nh m phát tri n th tr ng Bên c nh đó, hàng n m Thái Lan t ch c tri n lãm v g o t i các th tr ng tr ng đi m và các khu v c ti m n ng, trong đó có Nam Phi và m t s

qu c gia Tây Phi nh m qu ng cáo th ng hi u c a mình không nh ng n c tri n lãm, mà còn c khu v c Tây Phi G n đây, chính ph Thái Lan c ng đã k t

h p v i gi i doanh th ng trong n c tri n khai ch ng trình xúc ti n th ng m i

l u đ ng chuyên v g o t i m t s n c nh Senegal, Libi - c a ngõ đ đi vào nhi u n c Châu Phi, trong đó có Tây Phi

̇ Pakistan

Pakistan là n c xu t kh u g o truy n th ng, x p th t th gi i và đ ng tr c

n k t n m 2009 đ n nay Xu t kh u g o c a Pakistan hàng n m chi m kho ng 10% s n l ng g o xu t kh u toàn c u G o c a Pakistan ch y u đ c xu t

kh u sang các n c b n hàng truy n th ng nh Châu Á, Châu Phi M t s th

tr ng l n c a Pakistan khu v c Tây Phi là Senegal, Nigeria, B Bi n Ngà Pakistan s n xu t ch y u hai lo i g o basmati và non-basmati Th ng hi u

g o basmati c a Paskistan c ng nh c a n đã có t r t lâu và r t đ c th gi i

a chu ng vì ch t l ng cao và n đ nh Pakistan ch y u xu t kh u lo i g o c p trung bình và c p th p non-basmati sang nhi u n c Châu Phi, Sri Lanca và m t s

n c khác Do chính sách h n ch xu t kh u g o c a n trong nh ng n m g n đây, nên các n c Tây Phi đã chuy n sang nh p g o Pakistan và m t s n c khác

C ng gi ng nh Thái Lan và n , Pakistan mua lúa c a nông dân tr trong kho l n c a mình, sau đó đ i đ c giá m i bán Vì v y, h ch đ ng trong vi c xu t

kh u v i giá t t và n đ nh Nhà máy s n xu t ch bi n g o c a Pakistan đ c đ u

t t t v kho tàng, máy xay xát

Qua vi c nghiên c u hai đ i th c nh tranh chính c a Vi t Nam, tác gi rút ra

m t s bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam khi xu t kh u g o sang Tây Phi nh sau:

• C n xây d ng h th ng kho v i s c ch a l n nh m ch đ ng trong vi c xu t

kh u Nhu c u g o c a th tr ng Tây Phi m c dù r t l n nh ng l i bi n đ ng theo

t ng th i đi m Vì v y, kho d tr này s đáp ng nhu c u c a th tr ng này vào

b t c lúc nào

• C n đ y m nh xu t kh u lo i g o phù h p v i t ng th tr ng, nâng d n t

tr ng xu t kh u các lo i g o cao c p nh m đáp ng nhu c u c a nhi u t ng l p dân

c khác nhau Tây Phi Bên c nh đó, doanh nghi p c n duy trì th tr ng truy n

th ng và ti p t c m r ng sang các th tr ng ti m n ng khác trong khu v c

• C n ph i nhanh chóng xây d ng th ng hi u g o Vi t Nam nh m nâng cao tính c nh tranh v i các đ i th Thái Lan và Pakistan trên th tr ng, đ c bi t là th

tr ng Tây Phi ây c ng là cách qu ng bá g o Vi t Nam, giúp cho ng i tiêu dùng Tây Phi nh n bi t r ng rãi g o Vi t Nam

• Th ng xuyên tri n khai ch ng trình xúc ti n th ng m i, t ch c tri n lãm v m t hàng g o t i các th tr ng tr ng đi m, c a ngõ Tây Phi v i s ph i h p

ch t ch gi a doanh nghi p v i doanh nghi p, doanh nghi p v i nhà n c và các t

ch c xúc ti n th ng m i ng th i c n t o m i quan h t t v i chính ph n c s

t i đ ký đ c các h p đ ng l n

K t lu n ch ng 1

Ch ng này xác đ nh lý lu n chung v ho t đ ng thâm nh p th tr ng th gi i

t s n xu t trong n c, th c ch t đây chính là ho t đ ng xu t kh u v i hai hình th c chính là xu t kh u tr c ti p và xu t kh u gián ti p ho t đ ng xu t kh u mang

l i hi u qu , đòi h i ta ph i nghiên c u k hai hình th c này và đ ng th i c n xác

đ nh đ c các y u t c a môi tr ng bên trong l n bên ngoài nh h ng đ n chúng Bên c nh đó, ch ng 1 còn trình bày c s th c ti n xu t kh u g o Vi t Nam sang Tây Phi b ng cách đ a ra cái nhìn toàn di n v tình hình th tr ng g o th

gi i, gi i thi u ti m n ng s n xu t xu t kh u lúa g o c a Vi t Nam c ng nh nhu

c u c a Tây Phi phù h p v i g o Vi t Nam Tác gi c ng nghiên c u, phân tích thêm m t s kinh nghi m xu t kh u g o c a Thái Lan và Pakistan nh m có đ c bài h c h u ích cho vi c đ y m nh xu t kh u g o vào th tr ng này Qua vi c n m

v ng c s lý lu n và th c ti n này s giúp cho doanh nghi p Vi t Nam có h ng đi phù h p và có gi i pháp h u hi u cho ho t đ ng xu t kh u g o sang Tây Phi s p t i

CH NG 2: ÁNH GIÁ TH C TR NG HO T NG XU T KH U

G O C A VI T NAM SANG TÂY PHI TRONG TH I GIAN QUA 2.1 Ho t đ ng s n xu t và xu t kh u g o c a Vi t Nam

2.1.1 Tình hình s n xu t lúa g o Vi t Nam

Theo s li u c a T ng C c Th ng kê, di n tích gieo tr ng giai đo n

2001-2007 nhìn chung là gi m sút t 7,49 tri u ha n m 2001 xu ng còn 7,21 tri u ha n m

2007 N m 2008 đánh d u m c gia t ng tr l i v i di n tích lúa đ t 7,4 tri u ha,

t ng 2,6% so v i n m tr c c tính c n m 2010, di n tích gieo tr ng đ t 7,5 tri u ha, ti p t c t ng 60 ngàn ha so v i n m 2009

Trong g n 10 n m qua, n ng su t lúa bình quân c a c n c nhìn chung có s

t ng tr ng v t b c, t 42,9 t /ha n m 2001 lên 52,4 t /ha n m 2009 N m 2010,

n ng su t lúa ti p t c t ng kho ng 0,8 t /ha (t ng 1,5% so cùng k n m tr c) và

đ t kho ng 53,2 t /ha, trong đó hai v lúa cho n ng su t cao là v đông xuân ( c

đ t 62,3 t /ha, t ng 1,2 t /ha) và lúa hè thu ( c đ t 47,5 t /ha, t ng 0,1 t /ha)

V s n l ng lúa, n m 2008 đ c xem là n m có t c đ t ng tr ng cao nh t trong giai đo n 2001-2009 v i m c t ng g n 8% so v i n m 2007 và đ t 38,7 tri u

t n N m 2010 s n l ng lúa c đ t g n 40 tri u t n (t ng 1,1 tri u t n so v i n m 2009) do c di n tích và n ng su t đ u t ng, v lúa đông xuân c đ t 19,2 tri u t n (t ng 2,8% so v i n m tr c), lúa hè thu c đ t 11,6 tri u t n (t ng 3,4%) và lúa mùa c đ t 9,2 tri u t n (t ng 1,5%)

ng b ng Sông C u Long, ng b ng Sông H ng, và B c Trung B và Duyên H i mi n Trung là ba khu v c đ ng đ u c n c v di n tích gieo tr ng,

n ng su t và s n l ng lúa Trong đó, ng b ng Sông C u Long th ng chi m t 50% tr lên trong t ng s n l ng lúa c a c n c, đóng góp trên 90% s n l ng g o

xu t kh u c a c n c Vi t Nam(6) (Chi ti t v Di n tích, n ng su t và s n l ng lúa n m 2001-2010 xin tham kh o ph l c s 05)

(6)

Tu n t (16/09/2010), h t g o ng b ng sông C u Long - H t g o Vi t Nam có th ng hi u qu c

t , Báo đi n t Trung tâm xúc ti n u t - Th ng m i - Du l ch thành ph C n Th

tr ng v l ng th c, giá g o th gi i t ng v t Vì v y, giá tr xu t kh u c a g o Vi t Nam nh đó mà t ng k l c g n g p đôi n m 2007, m c dù s l ng ch t ng 4%

N m 2009, kim ng ch xu t kh u g o tuy suy gi m 15% so v i n m 2008 nh ng l i

t ng tr ng m nh (h n 65%) so v i n m 2007 N m 2010, Vi t Nam xu t kh u đ t 6,754 tri u t n g o, t ng 11,6% so v i n m 2009 ây c ng là n m đ u tiên xu t

Tr giá (tri u USD) 1.276 1.490 2.895 2.464 2.912 118,2%

Ngu n: T ng C c Th ng kê, VFA; (*): c đ t

kh u g o sang khu v c Châu Á t ng t 53,5% n m 2009 lên kho ng 59,4% n m

2010, còn xu t kh u đi Châu Phi gi m kho ng 5,6% xu ng còn 24% Xu t kh u g o vào b n th tr ng còn l i không bi n đ ng nhi u so v i n m 2009 và chi m kho ng 16,6%

B ng 2.2: Xu t kh u g o c a Vi t Nam qua các th tr ng n m 2008-2010

N m Châu Á Châu Phi Châu M Trung ông Châu Âu Châu Úc

2008 52,7% 27,2% 11,8% 5,1% 3,0% 0,3%

2009 53,5% 29,6% 7,5% 5,2% 3,3% 0,8% 2010(*) 59,4% 24,0% 7,6% 5,1% 3,1% 0,8%

Ngu n: VFA, (*): c đ t

Theo s li u 11 tháng đ u n m 2010 v 12 n c nh p kh u g o hàng đ u c a

Vi t Nam, Philippines v n là th tr ng đ ng v trí s m t, chi m 23,4% t ng l ng

g o xu t kh u c a Vi t Nam (gi m 7% so v i cùng k n m 2009) Singapore v t lên đ ng nhì chi m 8,3% (t ng g n 70% so v i cùng k 2009), th ba là Indonesia chi m 6,7% (t ng đ t bi n g n 25 l n so v i cùng k n m tr c) Th đ n là Cuba, Malaysia và Bangladesh chi m th ph n l n l t là 6%, 5,7% và 5,5% Trong 12 th

tr ng l n này, sáu th tr ng đ ng đ u g m Philippines, Singapore, Indonesia, Cu

Ba, Malaysia và Bangladesh nh p kh u 55,4% t ng l ng g o Vi t Nam và sáu th

đ n là lo i g o c p th p 25% t m c ng đ t t tr ng khá cao trong c c u hàng xu t

kh u (chi m trên d i 30%) Ti p đ n là lo i g o trung bình 15% t m đ t t tr ng

l n nh t vào n m 2007 (chi m 32,9%), nh ng l i gi m xu ng v trí th ba vào

nh ng n m sau và m c t tr ng 19,3% vào n m 2010 Ngoài ra còn có g o 100%

t m (chi m kho ng 4-6%, tr n m 2007 chi m t tr ng r t nh ch 0,6%), g o th m (chi m t 2,2-4%) và các lo i g o khác (chi m d i 5% t n m 2008 -2010)