Các nhân tố ảnh hưởng đến dự định sử dụng Internet trên điện thoại di động tại thành phố Hồ Chí Minh

L I C M N

Tr c tiên, tôi xin chân thành g i l i c m n đ n Quý Th y Cô trong

khoa Qu n Tr Kinh Doanh c a tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh đƣ trang b cho tôi nhi u ki n th c quý báu trong th i gian qua

Tôi xin chân thành g i l i c m n TS Ngô Quang Huơn, ng i h ng

d n khoa h c c a lu n v n, đƣ t n tình h ng d n tôi hoàn thành lu n v n

này

Tôi xin chân thành c m n đ n nh ng ng i b n, nh ng đ ng nghi p

c a tôi c ng nh đ ng nghi p c a v tôi đƣ nhi t tình h tr , góp Ủ vƠ giúp đ

tôi trong su t th i gian nghiên c u ng th i, cho tôi xin g i đ n l i c m n

v i t t c nh ng ng i đƣ tham gia kh o sát

Sau cùng, xin c m n B , Má, V vƠ các con đƣ t o đ ng l c m nh m

vƠ đi u ki n thu n l i cho Con/Ch ng/Ba trong su t th i gian h c t p và

nghiên c u

Xin g i l i c m n chơn thƠnh đ n t t c m i ng i

Tác gi : Lê H u Luân

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n th c s ắCác nhơn t nh h ng đ n d đ nh

s d ng internet trên đi n tho i di đ ng t i thành ph H Chí MinhẰ lƠ k t

qu c a quá trình h c t p, nghiên c u khoa h c đ c l p và nghiêm túc Các s

li u trong lu n v n đ c thu th p t th c t có ngu n g c rõ rƠng, đáng tin

c y, đ c x lý trung th c và khách quan

Tác gi : Lê H u Luân

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 1.1: Doanh thu bình quân trên m i thuê bao (ARPU) di đ ng ậ US$

B ng 3.1 Mƣ hóa các thang đo d đ nh s d ng internet trên di đ ng

B ng 4.1 M u phân b theo phân lo i đ i t ng ph ng v n

B ng 4.2 K t qu Cronbach alpha

B ng 4.3 KMO and Bartlett's Test

B ng 4.4 K t qu phân tích nhân t EFA

B ng 4.5 Cronbach alpha c a nhân t hi u ng xã h i

B ng 4.6 Gi thuy t nghiên c u sau phân tích EFA

Hình 4.3 Bi u đ đi m trung bình bi n quan sát

Hình 4.4 Bi u đ đi m trung bình bi n quan sát theo hi n tr ng

L I C M N .I

L I CAM OAN II DANH M C CÁC B NG BI U III DANH M C HỊNH VĨ TH IV

M C L C V

CH NG 1: D N NH P VÀ GI I THI U TÀI 1

1.1 LÝ DO CH N TÀI 1

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U 6

1.3 I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U 6

1.3.1 i t ng nghiên c u: 6

1.3.2 i t ng kh o sát: 6

1.3.3 Ph m vi nghiêu c u 7

1.4 PH NG PHỄP NGHIểN C U 7

1.5 ụ NGH A TH C TI N C A TÀI 7

1.6 K T C U TÀI 8

CH NG 2: C S LÝ THUY T VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U 9

2.1 GI I THI U 9

2.2 CÁC TH H M NG DI NG VĨ INTERNET DI NG 9

2.2.1 Các th h m ng di đ ng 9

2.2.2 Thi t b di đ ng: 12

2.2.3 Internet trên di đ ng - MI (Mobile Internet): 13

2.3.1 Thuy t HƠnh ng H p lý - Theory of Reasoned Action (TRA) 14

2.3.2 Thuy t Hành vi theo k ho ch - Theory of Planned Behavior (TPB) 16

2.3.3 Mô hình Ch p nh n Công ngh - Technology Acceptance Model (TAM) 16

2.4 CÂU H I NGHIÊN C U, XÂY D NG MÔ HÌNH LÝ THUY T, VÀ GI THUY T 18

2.4.1 Câu h i nghiên c u 18

2.4.2 Mô hình lý thuy t: 18

2.4.3 Các khái ni m và gi thuy t: 18

2.4.4 Các thang đo 21

2.5 TÓM T T CH NG 2 24

CH NG 3: PH NG PHỄP NGHIểN C U 25

3.1 GI I THI U 25

3.2 THI T K NGHIÊN C U 25

3.2.1 Qui trình nghiên c u 25

3.2.2 Ph ng pháp nghiên c u 25

3.2.3 K ho ch phân tích d li u: 28

3.3 TÓM T T: 32

CH NG 4: K T QU NGHIÊN C U 33

4.1 GI I THI U 33

4.2 THÔNG TIN M U NGHIÊN C U 33

4.3 ỄNH GIỄ THANG O B NG H S TIN C Y CRONBACH ALPHA 35

4.4 ỄNH GIỄ THANG O B NG PHÂN TÍCH NHÂN T KHÁM PHÁ EFA 37

4.5 PHÂN TÍCH H I QUI B I 40

4.7 PHÂN TÍCH C M NH N C A KHÁCH HÀNG V CÁC NHÂN T NH H NG

N D NH S D NG 45

4.8 PHÂN TÍCH N H H NG C A CÁC BI N NH TệNH N CÁC NHÂN T TÁC NG VÀ D NH S D NG 47

4.8.1 Gi i tính 47

4.8.2 Thu nh p 49

4.8.3 Hi n tr ng s d ng 50

4.9 TÓM T T 52

CH NG 5: ụ NGH A VĨ K T LU N 53

5.1 GI I THI U 53

5.2 ụ NGH A 53

5.3 HÀM Ý ÁP D NG CHO DOANH NGHI P 54

5.4 H N CH C A TĨI VĨ H NG NGHIÊN C U TI P THEO 56

Tài li u tham kh o 57

Ph l c 1: Dàn bài th o lu n nhóm IX

Ph l c 2: B ng câu h i kh o sát XIII

Ph l c 3: Phơn tích đ tin c y XVI

Ph l c 4: Phân tích nhân t EFA XX

Ph l c 5: Phân tích h i qui b i XXIV

Ph l c 6: Phân tích nh h ng c a thu nh p XXVII

CH NG 1: D N NH P VÀ GI I THI U TÀI

1.1 LÝ DO CH N TÀI

Theo Sách tr ng Công ngh Thông tin và Truy n thông c a B Thông tin và Truy n thông (2010) công b thì tính đ n đ u n m 2010 Vi t Nam có

h n 98,2 tri u thuê bao di đ ng t ng 31,1% so v i cùng k n m tr c c

bi t, m c đ c nh tranh trong th tr ng di đ ng ngày càng kh c li t v i 7

nhà m ng chính th c cung c p d ch v là VinaPhone, MobiFone, Viettel, Fone, E-Mobile, Vietnam Mobile, G-Tel (Beeline) và hai nhà cung c p m ng

S-di đ ng o lƠ ông D ng Telecom, VTC đƣ đ c c p phép chu n b cung

c p d ch v Th ph n (thuê bao) di đ ng t p trung vào ph n l n các doanh

nghi p VinaPhone, MobiFone, Viettel ( xem hình )

Ngu n: BTTTT 2010 [1]

Hình 1.1 Th ph n thuê bao di đ ng t i Vi t Nam

Theo m t báo cáo c a Công ty nghiên c u th tr ng BMI (2011) v a

đ a ra trong quí 1 n m 2011, doanh thu bình quơn trên m i thuê bao di đ ng

(ARPU) t i Vi t Nam đang s t gi m r t nhanh trong nh ng n m qua Nguyên

nhân ch y u là do các nhà cung c p ch y đua gi m giá b ng cách khuy n

mãi, th tr ng ch y u ph thu c vào các s thuê bao tr tr c, giá c c vi n thông c ng đƣ gi m t i 15% (t tháng 7-2010), và quan tr ng là th tr ng

vi n thông di đ ng đang ti n t i ng ng bão hòa

B ng 1.1: Doanh thu bình quân trên m i thuê bao (ARPU) di đ ng – US$

Ngu n: BMI [6]

N m ngoái, ch s ARPU c a Vi t Nam ch đ t 5 đô la M , gi m so v i 5,52 đô la c a n m 2009 Trong khi đó, ch s nƠy trong các n m 2008 vƠ

2007 t ng ng lƠ 6 đô la vƠ 6,5 đô la

V i nh ng con s nêu trên, BMI d báo r ng ch s ARPU có th s

gi m m nh n a vƠ còn 3,51 đô la vƠo n m 2015

i u ngh ch lý đơy lƠ trong các n m g n đơy m c l m phát c a Vi t

Nam h u nh m c hai con s , làm cho v t giá đ u t ng Vi c này làm cho chi phí đ u vào c a các doanh nghi p cung c p d ch v c ng t ng theo Trong

khi đó, đi ng c v i xu h ng t ng giá c a th tr ng thi giá d ch v vi n

thông l i đi xu ng

Do đó, thúc đ y t ng tr ng ARPU hi n đang lƠ thách th c v i m i

doanh nghi p di đ ng Vì v y, đ i v i doanh nghi p di đ ng vi c có thêm

d ch v internet trên di đ ng, g i t t lƠ MI (Mobile Internet), đ cung c p cho

khách hàng h a h n s t ng tr ng ARPU

Cùng v i s ti n b c a công ngh , internet ngày càng phát tri n, cung

c p m t cách d dàng và hi u qu đ chuy n ti p thông tin và d ch v đ n

hàng tri u ng i dùng V i s ra đ i c a d ch v MI đƣ giúp ng i dùng

internet không b gi i h n v không gian và th i gian, có th truy nh p internet t i b t c n i nƠo vƠ b t c đơu Giúp cho ng i dùng internet có th

nh n và g i thông tin hay s d ng nh ng d ch v trên internet thu n l i h n

nh ng hình th c truy nh p khác NgoƠi ra, c ng v i s ti n b nhanh chóng

c a khoa h c công ngh , đi n tho i di đ ng có kh n ng truy nh p internet đang d ch chuy n t lo i hàng hóa xa x thƠnh hƠng hóa thông th ng có m c

giá phù h p, ch p nh n đ c

T i Vi t Nam, v i đ c thù r ng, núi, bi n, đ o ph c t p nên vi c tri n

khai internet g p r t nhi u khó kh n vƠ chi phí l n khi thi công m ng cáp

truy n d n m ng internet Do đó, v i s ra đ i c a d ch v MI góp ph n đ y

nhanh tri n khai internet t i các khu v c nƠy, thúc đ y phát tri n kinh t xã

h i

Hi n nay, t i th tr ng Vi t Nam có hai hình th c k t n i internet di

đ ng, 2G và 3G (xin xem thêm m c 2.2.1), đ i v i 2G thì t t c 7 doanh

nghi p đ u đang cung c p, còn đ i v i 3G ch có 5 doanh nghi p có gi y

phép sau cu c thi tuy n đ dành 4 gi y phép cungc p 3G và trúng tuy n là

Vinaphone, Mobiphone, Viettel, EVN và Hanoi Telecom

M c dù d ch v MI xu t hi n t i Vi t Nam đƣ lơu vƠ đ c đánh giá cao

v tính di đ ng, v t tr i so v i nhi u hình th c truy nh p internet khác, h a

h n m t s lan t a nhanh chóng thay th cho hình th c truy nh p khác Tuy nhiên, trong th c t t c đ tri n khai không đ c nh k v ng Theo B

Thông tin và Truy n thông (2010) công b , tính đ n tháng 4/2010 Vi t Nam

ch có 7 tri u thuê bao 3G (t ng ng kho ng 7% thuê bao di đ ng) có phát

sinh l u l ng C ng trong m t báo cáo nghiên c u th tr ng internet Vi t

Nam c a Yahoo (2010), trong n m 2009 t l s d ng d ch v MI t i Vi t

Nam ch chi m 9% thuê bao di đ ng, vƠ n m 2010 lƠ 16% M c dù t c đ

t ng lƠ g n g p đôi nh ng v n ch chi m m c t l quá khiêm t n so v i k

ho ch ban đ u mà các doanh nghi p khai thác đƣ k v ng t tính n ng di

đ ng u vi t mà d ch v mang l i

Vì v y, vi c nghiên c u các nhân t nh h ng đ n d đ nh s d ng

d ch v internet trên di đ ng t i Vi t Nam là c n thi t Thông qua đó, s đ

xu t nh ng gi i pháp phù h p đ phát tri n d ch v MI

Do th i gian c ng nh ngu n l c có h n, đ tƠi ch a th th c hi n

nghiên c u t i h u h t các t nh thƠnh mƠ tr c m t tác gi ch th c hi n t i

Thành ph H Chí Minh (Tp.HCM)

Tp.HCM đ c đánh giá lƠ m t trong nh ng trung tâm kinh t - xã h i

phát tri n nh t n c, vƠ c ng theo Hình 1.2 & 1.3 thì Tp.HCM lƠ n i có t l

dân s s d ng internet c ng nh m c chi tiêu bình quân cho internet cao

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U

T nh ng nh n xét và mong mu n nêu trên, m c tiêu c a đ tài s

h ng vào nghiên c u các v n đ c th nh sau:

 Xác đ nh các nhân t tác đ ng đ n d đ nh s d ng d ch v MI Công

vi c này bao g m vi c khám phá, phơn tích vƠ đánh giá nh ng nhân t

có kh n ng tác đ ng đ n d đ nh hành vi s d ng MI t i Tp.HCM

 Phân tích s khác nhau c a m t s thành ph n thu c nhân kh u h c

(gi i tính, thu nh p bình quơn) đ n các nhân t

 Phân tích s khác nhau gi a nh ng cá nhân hi n có s d ng và hi n

nh h ng môi tr ng xung quanh, hình nh b n thơn, đi u ki n thu n l i v

ngu n l c, m c đ ch p nh n t c đ vƠ giá c c c a d ch v internet trên

qua vi c th o lu n nhóm M c đích c a b c nghiên c u nƠy lƠ đ khám phá,

đi u ch nh và b sung thang đo các nhơn t nh h ng d đ nh s d ng internet trên di đ ng

Nghiên c u chính th c b ng ph ng pháp đ nh l ng đ c thông qua

vi c kh o sát tr c tuy n và phát phi u kh o sát

1.5 ụ NGH A TH C TI N C A TÀI

 tài cho th y m i quan h gi a d đ nh s d ng v i các nhân t nh

h ng lên d đ nh s d ng d ch v internet di đ ng T đó cung c p

thông tin và nh ng lu n c khoa h c đ các nhà qu n tr doanh nghi p

đ ra các bi n pháp c th nh m gia t ng l ng khách hàng s d ng

d ch v MI

 tài này góp ph n phát tri n lý thuy t ch p nh n công ngh (hay đ i

m i) trong l nh v c internet trên di đ ng t i Tp.HCM, m đ ng cho

các nghiên c u khác c th h n, ph m vi r ng h n

 NgoƠi ra, đ tài còn là tài li u tham kh o h u ích trong vi c xây d ng

nh ng công c đo l ng các nhân t nh h ng đ n vi c ch p nh n

công ngh (hay đ i m i)

CH NG 2: C S LÝ THUY T VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U

2.1 GI I THI U

Ch ng 2 trình bày nh ng n i dung c b n c a các lý thuy t có liên quan đ lƠm c s n n t ng cho nghiên c u này Nhi u thu t ng , khái ni m,

mô hình ch ng nƠy đ c s d ng cho các ch ng khác Ch ng nƠy c ng

trình bày mô hình nghiên c u c a đ tài

Là m ng thông tin di đ ng không dơy c b n đ u tiên trên th gi i

d ng công ngh analog g i lƠ đa truy nh p phân chia theo t n s (FDMA) đ

truy n kênh tho i trên sóng vô tuy n đ n thuê bao đi n tho i di đ ng Nh c

đi m c a các h th ng này là ch t l ng th p, vùng ph sóng h p và dung

l ng nh

Là th h k t n i thông tin di đ ng mang tính c i cách c ng nh khác

hoàn toàn so v i th h đ u tiên Nó s d ng các tín hi u k thu t s thay cho

tín hi u analog c a th h 1G vƠ đ c áp d ng l n đ u tiên t i Ph n Lan b i

Radiolinja (hi n là nhà cung c p m ng con c a t p đoƠn Elisa Oyj) trong n m

1991 M ng 2G mang t i cho ng i s d ng di đ ng 3 l i ích ti n b trong

su t m t th i gian dài: mã hoá d li u theo d ng k thu t s , ph m vi k t n i

r ng h n 1G vƠ đ c bi t là s xu t hi n c a tin nh n d ng v n b n đ n gi n ậ

SMS Tín hi u k thu t s truy n nh n trong th h 2G t o ra ngu n n ng

l ng sóng nh h n vƠ s d ng các chip thu phát nh h n, ti t ki m di n tích

bên trong thi t b h n…

M ng 2G chia làm 2 nhánh chính: n n TDMA (Time Division Multiple

Access) đ c dùng cho h th ng thông tin di đ ng toàn c u GSM và n n

CDMA (đa truy nh p phân chia theo mã) cùng nhi u d ng k t n i m ng tu

theo yêu c u s d ng t thi t b c ng nh h t ng t ng phân vùng qu c gia

Là th h k t n i thông tin di đ ng b n l gi a 2G và 3G Ch s 2.5G

chính là bi u t ng cho vi c m ng 2G đ c trang b h th ng chuy n m ch

gói bên c nh h th ng chuy n m ch theo kênh truy n th ng Nó không đ c

đ nh ngh a chính th c b i b t k nhà m ng hay t ch c nào và ch mang m c đích duy nh t là ti p th công ngh m i theo m ng 2G

M ng 2.5G cung c p m t s l i ích t ng t m ng 3G và có th dùng

c s h t ng có s n c a các nhà m ng 2G trong các m ng GSM và CDMA

Và ti n b duy nh t chính là GPRS - công ngh k t n i tr c tuy n, l u chuy n

d li u đ c dùng b i các nhà cung c p d ch v vi n thông GSM Bên c nh

đó, m t vài giao th c, ch ng h n nh EDGE cho GSM vƠ CDMA2000

1x-RTT cho CDMA, có th đ t đ c ch t l ng g n nh các d ch v c b n 3G

(b i vì chúng dùng m t t c đ truy n d li u chung là 144 kbit/s), nh ng v n

đ c xem nh lƠ d ch v 2.5G (ho c là nghe có v ph c t p h n lƠ 2.75G) b i

vì nó ch m h n vƠi l n so v i d ch v 3G th c s

*EDGE (Enhanced Data Rates for GSM Evolution), hay còn g i là

EGPRS, là m t công ngh di đ ng đ c nâng c p t GPRS - cho phép truy n

d li u v i t c đ có th lên đ n 384 kbit/s dƠnh cho ng i dùng c đ nh ho c

di chuy n ch m, 144kbit/s cho ng i dùng di chuy n v i t c đ cao Trên

đ ng ti n đ n 3G, EDGE đ c bi t đ n nh lƠ công ngh 2.75G

Là th h truy n thông di đ ng th ba, tiên ti n h n h n các th h

tr c đó Nó cho phép ng i dùng di đ ng truy n t i c d li u tho i và d

li u ngoài tho i (t i d li u, g i email, tin nh n nhanh, hình nh, âm thanh, video clips

V i 3G, di đ ng đƣ có th truy n t i d li u tr c tuy n, online, chat,

xem tivi theo kênh riêng

Trong s các d ch v c a 3G, đi n tho i video th ng đ c miêu t

nh lƠ lá c đ u

HSDPA hay truy nh p gói đ ng xu ng (download) t c đ cao (ti ng

Anh: High-Speed Downlink Packet Access) là m t b c ti n nh m nâng cao

t c đ và kh n ng c a m ng di đ ng t bào th h th 3 HSDPA đôi khi còn

đ c bi t đ n nh lƠ m t công ngh thu c th h 3.5G Hi n t i, t c đ d

li u đ ng xu ng c a HSDPA lƠ 1.8, 3.6, 7.2 vƠ 14.4 Mbit/s HSDPA đ c

Là công ngh truy n thông không dây th t , cho phép truy n t i d

li u v i t c đ t i đa trong đi u ki n lỦ t ng lên t i 1 cho đ n 1,5 Gb/giây

Tên g i 4G do IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) đ t ra

đ di n đ t Ủ ngh a "3G vƠ h n n a"

Tuy nhiên, hi n nay m ng di đ ng 4G ch đang giai đo n B Thông

tin và Truy n thông c p gi y phép th nghi m, ch a có doanh nghi p nào

cung c p d ch v

2.2.2 Thi t b di đ ng:

i n tho i di đ ng:

Tr c đơy, đi n tho i di đ ng ch hi n th v n b n v i hai mƠu c b n

là tr ng vƠ đen Chúng ch có th g i và nh n nh ng tin nh n NgƠy nay đi n

tho i di đ ng đƣ phát tri n ngày càng hi n đ i, nhi u ch c n ng nh thi t b

k thu t s h tr cá nhân, PDA (Personal Digital Assistant) Ngoài vi c g i

và g i tin nh n nh ng đi n tho i di đ ng đ i m i sau nƠy th ng tích h p

thêm có nhi u tính n ng nh quay phim, nghe đƠi, duy t web, tán g u, xem và

t i phim

Thi t b k thu t s h tr cá nhân, PDA

PDA ch đ n gi n là m t đi n tho i di đ ng đ c dùng nh m t chi c

s tay do đ c tích h p v i h th ng ng d ng v n phòng đ n gi n, nh l ch,

ghi nh và email Nhi u PDA có màn hình c m ng s d ng cùng v i m t

cơy bút (stylus) đ nh p li u Ng i ta dùng PDA nh m t cu n s tay, đ ghi chép, l u danh b , lên l ch làm vi c,… nói chung lƠ đ qu n lý nh ng thông

tin cá nhân Ngoài ra, PDA có th nghe nh c, xem phim, đ c sách, tra t

đi n, truy c p internet, h c ng ai ng , nghe đƠi, g i đi n tho i,…

i n tho i thông minh (Smartphone)

Hi n nay v n ch a có đ nh ngh a th ng nh t cho đi n tho i thông minh

Ch ng h n v i chi c đi n tho i iPhone, các chuyên gia phân tích th tr ng

c a ABI Research thì cho r ng nó c ng khá xu t s c và nhi u tính n ng,

nh ng không th coi lƠ đi n tho i thông minh Vì đi n tho i thông minh, theo

h , ph i lƠ có các tính n ng m , h đi u hành h tr các ph n m m ng d ng

t bên th ba

Trong khi đó, Gartner, m t công ty nghiên c u th tr ng khác, l i đ nh ngh a đi n tho i thông minh là m t thi t b c m tay, có màn hình l n, đ nh

h ng vào vi c nghe g i đi n tho i, có đ y đ các ch c n ng c a m t chi c

đi n tho i, đ ng th i có các ch c n ng c a m t thi t b h tr cá nhân (PDA)

Còn theo đ nh ngh a c a Palm, đi n tho i thông minh là m t thi t b di

đ ng k t h p gi a m t chi c đi n tho i không dây, có ch c n ng g i nh n

email, truy c p web, t t c n m trong m t ph n c ng đ c l p và tích h p

Tóm l i, quan đi m v m t chi c đi n tho i thông minh v n còn r t

nhi u đi u tranh cãi Tuy nhiên, h u h t m i ng i đ u coi đi n tho i thông

minh là m t chi c đi n tho i có các ch c n ng h tr cá nhân (PDA) và có th

truy c p Internet, không quan tơm đ n tính m c a h đi u hành c a chi c

đi n tho i đó [3]

2.2.3 Internet trên di đ ng - MI (Mobile Internet):

Theo wikipedia [23], internet di đ ng là vi c truy nh p internet t thi t

b di đ ng thông qua m ng di đ ng, nh đi n tho i di đ ng, máy tính b ng

(tablet), hay máy tính xách tay (laptop) có b ph n tích h p hay g n ngoài

(nh USB modem hay th PCMCIA)

Theo PC Magazine [24], là vi c truy nh p internet b ng nh ng thi t b

c m tay, g n nh

Theo Vinaphone, Mobile internet là d ch v truy c p internet tr c ti p

t máy đi n tho i di đ ng thông qua các công ngh truy n d li u GPRS/EDGE/3G [2] ( i v i m ng di đ ng CDMA là công ngh 2000-

1x/EVDO)

Trong nghiên c u nƠy, internet trên di đ ng là hình th c s d ng đi n

tho i di đ ng đ truy nh p internet thông qua các chu n k t n i di đ ng hi n

có t i Vi t Nam (GPRS/3G/EVDO)

2.3 LÝ THUY T CH P NH N CÔNG NGH

Hi n nay có nhi u lý thuy t v nghiên c u hành vi nói chung và lý thuy t v ch p nh n công ngh nói riêng nh Thuy t HƠnh ng H p lý - Theory of Reasoned Action, TRA (Ajzen & Fishbein, 1980), Thuy t Khu ch tán i m i - Innovation Diffusion Theory, IDT (Rogers, 1995), Thuy t Hành vi Theo K ho ch - Theory of Planned Behavior, TPB (Ajzen, 1991),

và Mô hình Ch p nh n Công ngh - Technology Acceptance Model, TAM (Davis, 1989) Trong đó, trong g n hai th p k qua TAM đƣ đ c nhi u nhà

nghiên c u trên th gi i s d ng đ gi i thích nh ng nhân t nh h ng đ n

ch p nh n công ngh

Do TAM có kh i ngu n t TRA vƠ TPB nên đ hi u rõ TAM c m xem xét TRA vƠ TPB tr c

2.3.1 Thuy t HƠnh ng H p lý - Theory of Reasoned Action (TRA)

TRA đ c d a trên vi c đ xu t nh ng ni m tin (belief) tác đ ng đ n thái đ (attitude) và chu n m c ch quan (subjective norm), đ n l t chúng

tác đ ng đ n d đ nh hƠnh vi vƠ sau đó lƠ d đ nh hƠnh vi tác đ ng đ n vi c

th c hi n hƠnh vi Hay nói khác đi, TRA cho r ng hành vi c a m t cá nhân

đ c quy t đ nh b i d đ nh hành vi, và d đ nh b nh h ng b i thái đ và

m t hành vi cá nhân là d đ nh hành vi D đ nh hƠnh vi đ th c hi n m t hƠnh vi đ c k t h p t thái đ đ i v i hành vi và chu n ch quan Thái đ

đ i v i hành vi bao g m: ni m tin theo thái đ , s đánh giá k t qu ; chu n

ch quan bao g m: ni m tin theo chu n m c, vƠ đ ng c thúc đ y

C s gi đ nh c a thuy t hƠnh đ ng h p lỦ lƠ con ng i hƠnh đ ng có

lý trí, và h s xem xét nh h ng hƠnh đ ng c a h tr c khi h th c hi n hƠnh vi nƠo đó Gi đ nh này có h n ch nh t đ nh nƠo đó trong nghiên c u

qu n lý (ví d : nhân t đ ng c vô th c b b qua) TRA cung c p m t n n

t ng lý thuy t r t h u ích trong vi c tìm hi u thái đ đ i v i hƠnh đ ng trong

ti n trình ch p nh n (adoption) c a ng i dùng

2.3.2 Thuy t Hành vi theo k ho ch - Theory of Planned Behavior (TPB)

TPB kh c ph c nh c đi m c a TRA b ng cách thêm vào m t nhân t

ki m soát hành vi c m nh n, là ngu n l c c n thi t c a m t ng i đ th c

hi n hành vi, ví d nh : ngu n tài nguyên s n có, nh ng k n ng, c h i, th i

Mô hình TAM đ c xây d ng b i Davis (1989) Mô hình đ c phát

tri n t thuy t TRA b ng cách đ a ra hai ni m tin: c m nh n tính h u d ng

nhân tin r ng vi c s d ng m t h th ng công ngh thông tin s không

ph i n l c nhi uẰ (Davis, 1989)

TAM có th đ c xem xét nh tr ng h p đ c bi t c a TRA, ch g m

có hai ni n tin c a thái đ và không có vai trò c a chu n m c ch quan (ví d :

nh h ng xã h i) Tác đ ng tr c ti p c a c m nh n tính h u d ng đ n d

đ nh s d ng có th không thông qua thái đ trong TAM không theo lý thuy t TRA i u nƠy do TAM đ c xây d ng trong môi tr ng công ty, nên d

đ nh s d ng h th ng thông tin có th c n c vào k t qu s d ng ch không

c n quan tơm đ n thái đ Ví d : nhân viên có th không thích h th ng thông

tin (ch ng h n có thái đ v i h th ng m t cách tiêu c c) nh ng v n ph i s

d ng h th ng vì nó đem l i hi u qu cho h (Taylor & Todd, 1995)

Nh v y, vi c ch p nh n s d ng c a ng i dùng th ng không mang

tính ch t t nguy n c tính này khác v i vi c ch p nh n s d ng d ch v (ví

d : d ch v MI) Ng i s d ng d ch v mang tính ch t t nguy n, khi m t

s n ph m d ch v ng i tiêu dùng c m th y có ích cho h và trong kh n ng

thì h s s d ng

Vì v y, TAM c n ph i đi u ch nh cho phù h p khi s d ng đ nghiên

c u cho d ch v MI

2.4 CÂU H I NGHIÊN C U, XÂY D NG MÔ HÌNH LÝ THUY T,

 C m nh n h u d ng (Perceived usefulness - PU): là m c đ mà m t cá

nhân tin r ng s d ng m t h th ng c th nƠo đó s nâng cao hi u qu

công vi c c a h (Davis, 1989) Khi m t cá nhân c m th y m t h

th ng là h u d ng thì h s có d đ nh s d ng h th ng đó (Venkatesh

& Davis, 2000) Do đó, tác gi đ a ra gi thuy t nghiên c u nh sau:

H.1: C m nh n h u d ng có tác đ ng đ n d đ nh s d ng d ch v

MI

Hình 2.4: Mô hình nghiên c u

 C m nh n d s d ng (Perceived ease of use ậ PEU): là m c đ mà

vi c s d ng m t đ i m i là không ph i n l c nhi u (Davis,1989;

Venkatesh & Davis, 2000; Venkatesh & Brown, 2001) Khi m t cá nhân c m th y h th ng d dƠng đ s d ng thì h s có nh h ng tích

c c đ n d đ nh s d ng (Venkatesh & Davis, 2000) Do đó, c m nh n

d dàng s d ng đ c bao g m trong nghiên c u và tác gi đ a ra gi

thuy t sau:

H.2: C m nh n d s d ng có tác đ ng đ n d đ nh s d ng d ch v

MI

 Hình nh (Image - IM): là m c đ mà m t đ i m i đ c c m nh n đ

nâng cao hình nh hay tr ng thái xã h i c a c a h (Moore & Benbasat, 1991)

H.3: C m nh n hình nh có tác đ ng đ n d đ nh s d ng d ch v MI

 T c đ vƠ c c phí (Speed & Price -SP): là m c đ ch p nh n c a m t

cá nhân v t c đ truy nh p d ch v phù h p v i chi phí mà h b ra đ

s d ng d ch v (Lin, 2006)

H.4: T c đ và c c phí h p lý có tác đ ng đ n d đ nh s d ng d ch

v MI

 i u ki n thu n l i c a ngu n l c (Technology Facilitating

Conditions): là m c đ cá nhân c m th y thu n l i v ngu n l c khi d

đ nh s d ng d ch v (Dwivedi, 2005; Taylor & Todd, 1995) Ngu n

l c có th là ngu n thu nh p đ chi tr phí gia nh p d ch v (phí l p

đ t, đ u t thi t b ) hay phí s d ng d ch v Do đó, đi u ki n thu n l i

c a ngu n l c đ c bao g m trong nghiên c u và tác gi đ a ra gi

thuy t sau:

H.5: i u ki n thu n l i c a ngu n l c tác đ ng đ n d đ nh s d ng

MI t i Tp.HCM

 Môi tr ng xung quanh (EI):

Moore & Benbasat (1991) cho r ng m t cá nhân khi s đ i m i xu t

hi n th ng xuyên (ho c m t đ l n) xung quanh h thì nó s tác đ ng

đ n d đ nh ch p nh n đ i m i

Taylor & Todd (1995) cho r ng d đ nh hành vi c a m t ng i c ng

ch u nh h ng t đ ng nghi p, c p trên, b n bè hay gia đình Do v y, môi tr ng xung quanh bao g m trong nghiên c u và tác gi đ a ra gi

thuy t sau:

H.6: Môi tr ng xung quanh tác đ ng đ n d đ nh s d ng MI t i

Tp.HCM

2.4.4 Các thang đo

2.4.4.1 Thang đo C m nh n h u d ng (Perceived usefulness - PU):

Nh đƣ trình bƠy trên, mô hình TAM dƠnh cho mô tr ng công ty và vì

v y thang đo đ h u d ng t p trung vào vi c đo l ng hi u qu , hi u su t

công vi c, n u s d ng cho d ch v MI có th s không đ y đ Vì đ i v i

d ch v MI thì ng i s d ng có nhi u nhu c u m c đích khác nhau khi s

d ng d ch v , có th ph c v công vi c, ph c v cho gi i trí, ho c cho m c

đích nƠo đó Do đó, thang đo c m nh n h u d ng trong nghiên c u này do tác

gi phát tri n, bao g m các khía c nh: u đi m ậ relative advange, th c d ng

- utilitarian outcome, h ng th - hedonic outcome (Dwivedi, 2005) Trong

đó khía c nh u đi m là kh n ng s d ng internet m i lúc m i n i, vƠ th c

d ng là ng d ng internet cho công vi c hƠng ngƠy, h ng th là ng d ng

gi i trí trên internet Th c d ng vƠ h ng th trong nghiên c u đ c nhóm

chung l i là ng d ng trên internet Thang đo g m các bi n quan sát:

1 PU1: VƠo đ c internet mƠ không c n máy tính

2 PU2: VƠo internet m i lúc m i n i

3 PU3 : Không c ng k nh, vì thi t b đ vƠo internet lƠ đi n tho i di đ ng

2.4.4.2 Thang đo c m nh n d s d ng (Perceived ease of use-PEU)

Thang đo c m nh n d dàng s d ng trong nghiên c u này tác gi d a vƠo thang đo nhơn t ắTiên li u n l cẰ (Effort Expectancy) c a Venkatesh

(2003) xây d ng t hai thang đo ắC m nh n d s d ngẰ c a Davis (1989) và thang đo ắD s d ngẰ c a Moore & Benbassat (1991) Thang đo g m các

bi n quan sát sau:

1 PEU1: Các b c đ dùng internet trên đi n tho i di đ ng lƠ rõ rƠng vƠ

d hi u

2 PEU2: Tôi không b r i trí hay b i r i khi dùng internet di đ ng

3 PEU3: Tôi c m th y intetnet di đ ng lƠ d s d ng

2.4.4.3 Thang đo hình nh (Image-IM)

Thang đo hình nh trong nghiên c u tác gi d a trên thang đo hình nh

c a Moore & Benbassat (1991), đ c tác gi chuy n ng vƠ đi u ch nh cho

phù h p v i đ c thù c a d ch v MI Thang đo g m các bi n quan sát sau:

1 IM1: M i ng i xung quanh s xem Tôi lƠ ng i am hi u v tin h c

2 IM2: M i ng i xung quanh s xem Tôi lƠ ng i sƠnh đi u

3 IM3: M i ng i xung quanh s xem Tôi lƠ ng i tr trung vƠ n ng

đ ng

4 IM4: Nhìn chung, internet di đ ng lƠm t ng giá tr c a Tôi v i nh ng

ng i xung quanh

2.4.4.4 Thang đo t c đ và c c phí (Speed & Price - SP)

Thang đo t c đ vƠ c c phí trong nghiên c u tác gi d a trên thang đo

t c đ và giá c a Lin (2006) Thang đo g m các bi n quan sát sau:

1 SP1: T c đ truy nh p intertnet trên di đ ng lƠ ch p nh n đ c

2 SP2: Các gói c c hi n nay c a internet di đ ng lƠ ch p nh n đ c

2.4.4.5 Thang đo đi u ki n thu n l i ngu n l c (Resource Facilitating

Conditions - FR)

Thang đo đi u ki n thu n l i ngu n l c trong nghiên c u đ c tác gi

đi u ch nh t thang đo đi u ki n thu n l i ngu n l c c a Dwivedi (2005) Thang đo g m các bi n quan sát sau:

1 FR1: Thu nh p c a tôi đ kh n ng tr ti n c c phí internet di đ ng

2 FR2: Tôi có đ kh n ng mua đi n tho i di đ ng có đ các ch c n ng

h tr internet di đ ng

3 FR3: Tôi có kh n ng dùng internet di đ ng n u tôi mu n

2.4.4.6 Thang đo môi tr ng xung quanh (EI)

Thang đo môi tr ng xung quanh đ c tác gi phát tri n d a trên vi c

k t h p t hai thang đo: (1) thang đo quan sát (visibility) c a Moore &

Benbasat (1991) vƠ thang đo nh h ng đ ng c p (peer influence), nh h ng

c p trên (superior‟ influence) c a Taylor & Todd (1995) Thang đo g m các

2.4.4.7 Thang đo d đ nh s d ng (Intention – IN)

Thang đo d đ nh s d ng trong nghiên c u tác gi d a trên thang đo

d đ nh c a Cheong & Park (2005) Thang đo g m các bi n quan sát sau:

1 IN1: Tôi d đ nh b t đ u dùng (hay ti p t c dùng) d ch v internet di

MI s lƠ c n c đ nh ng nhà cung c p d ch v di đ ng có đ c nh ng chi n

l c marketing phù h p nh m t ng l ng thuê bao

Ch ng 2 nƠy đƣ h th ng đ c các v n đ lý thuy t liên quan đ n các

công ngh m ng di đ ng vƠ internet di đ ng ng th i, ch ng nƠy đƣ đ a

ra các gi thuy t v m i quan h gi a các nhân t nh h ng đ n d đ nh s

d ng d ch v MI c a ng i dùng ng th i, trong ch ng nƠy tác gi c ng

đƣ trình bƠy các thang đo c a nghiên c u

Ch ng ti p theo s trình bƠy ph ng pháp nghiên c u đ c s d ng

đ thu th p và x lý s li u nh m rút ra nh ng k t lu n c n thi t

CH NG 3: PH NG PHỄP NGHIÊN C U

3.1 GI I THI U

Ch ng 2 đƣ trình bƠy lỦ thuy t ch p nh n công ngh , vƠ c ng t đó

tác gi đƣ đ xu t mô hình nghiên c u Ch ng 3 nƠy nh m m c đích gi i

thi u ph ng pháp nghiên c u s d ng đ đánh giá các thang đo l ng các

khái ni m nghiên c u và ki m đ nh mô hình lý thuy t cùng các gi thuy t đ

ra Ch ng nƠy bao g m ba ph n chính: (1) qui trình nghiên c u, (2) đánh giá

s b thang đo, vƠ (3) gi i thi u nghiên c u chính th c

Nghiên c u s b đ c th c hi n thông qua ph ng pháp đ nh tính

Nghiên c u s b đ nh tính dùng đ khám phá, đi u ch nh và b sung các bi n quan sát dùng đ đo l ng các khái ni m nghiên c u Nghiên c u đ nh tính nƠy đ c th c hi n thông qua k thu t th o lu n nhóm t p trung Nhóm th o

lu n có chín ng i, n i dung th o lu n đ c trình bày ph l c 1

Sau khi th o lu n nhóm, có m t vƠi thang đo c n ch nh s a n i dung,

và m t vƠi thang đo c n lo i b t C th :

Hình 3.1: Mô hình nghiên c u

 Thang đo PU: bi n quan sát PU3 c n lo i đi (sau khi lo i th t bi n quan sát thay đ i), vì ý ki n c a nhóm cho r ng bi n quan sát PU2 đƣ

bao hàm PU3 Vì v y thang đo PU đ c đi u ch nh nh sau:

1 PU1: VƠo đ c internet mƠ không c n máy tính

2 PU2: VƠo internet m i lúc m i n i

3 PU3 : Tôi có th s d ng nhi u ng d ng c a internet (web/email/chat/ facebook/…)

4 PU4 : Nhìn chung, internet di đ ng lƠ h u d ng

 Thang đo PEU: bi n quan sát c n đi u ch nh l i t ng cho d hi u C

th :

1 PEU1: Tôi c m th y thao tác s d ng internet trên đi n tho i di

đ ng lƠ đ n gi n

2 PEU2: Tôi c m th y s d ng internet trên di đ ng lƠ không r c

r i

3 PEU3: Tôi c m th y intetnet di đ ng lƠ d s d ng

 Thang đo IM : bi n quan sát IM2 c n lo i đi (sau khi lo i th t bi n quan sát thay đ i), vì đa s ý ki n cho r ng không phù h p Thang đo

IM sau khi s a đ i nh sau :

1 IM1: M i ng i xung quanh s xem Tôi lƠ ng i am hi u v tin

Ngoài vi c đi u ch nh các thang đo trên, nhóm c ng không có đ a ra

thêm bi n quan sát nào khác c a các thang đo trên

3.2.1.2 Nghiên c u chính th c

Nghiên c u chính th c đ c th c hi n b ng ph ng pháp nghiên c u

đ nh l ng Nghiên c u này nh m m c đích ki m đ nh thang đo l ng và mô

hình lý thuy t

Thông tin d li u đ c thu th p b ng vi c k t h p hai hình th c là: (1)

kh o sát tr c tuy n thông qua vi c g i email m i tham gia (ph ng pháp nƠy

có u đi m là nhanh chóng, câu h i không b b sót, tránh sai sót trong vi c

nh p li u và d dàng k t xu t d li u đ x lý phân tích) , (2) phát phi u kh o

sát tr c ti p NgoƠi ra đ gia t ng l ng m u, trong l n kh o sát này s d ng

thêm k thu t ắsnowballẰ, ng i đ c m i tham gia kh o sát đ c đ ngh

gi i thi u thêm cho nh ng ng i khác cùng tham gia

M u đ c ch n theo ph ng pháp l y m u thu n ti n Ph ng pháp

phân tích d li u ch y u đ c s d ng trong nghiên c u nƠy lƠ ph ng

pháp phân tích nhân t khám phá EFA và phân tích h i quy b i Theo Hair &

ctg (1998), đ có th phân tích nhân t khám phá c n thu th p d li u v i kích th c m u là ít nh t 5 m u trên 1 bi n quan sát

Mô hình nghiên c u có s bi n quan sát là 20 N u theo tiêu chu n n m

m u cho m t bi n quan sát thì kích th c m u c n thi t là n = 100 (20 x 5)

đ t kích th c m u nghiên c u s d ng hai hình th c thu t p m u: (1) v i

hình th c thu th p m u qua tr c tuy n, tác gi đƣ g i th m i tham gia đ n 50

đ a ch , (2) v i hình th c phát phi u kh o sát tr c ti p, thì s l ng phi u phát

hành là 100

3.2.3 K ho ch phân tích d li u:

Tr c h t, thang đo s đ c mƣ hoá theo nh B ng 3.1

B ng 3.1 Mã hóa các thang đo d đ nh s d ng internet trên di đ ng

2 PU2 Vào internet m i lúc m i n i

3 PU3 S d ng nhi u ng d ng c a internet (web/ email/ chat/ facebook/t i

6 PEU2 Tôi c m th y s d ng internet trên di đ ng là không r c r i

7 PEU3 Tôi c m th y intetnet di đ ng là d s d ng

Thành ph n Hình nh (IM)

8 IM1 M i ng i xung quanh s xem Tôi lƠ ng i am hi u v tin h c

9 IM2 M i ng i xung quanh s xem Tôi lƠ ng i tr trung vƠ n ng đ ng

10 IM3 Nhìn chung, internet di đ ng lƠm t ng giá tr c a Tôi v i nh ng ng i

13 FR1 Thu nh p c a tôi đ kh n ng tr ti n c c phí internet di đ ng

14 FR2 Tôi có đ kh n ng mua đi n tho i di đ ng có đ các ch c n ng h tr

internet di đ ng

15 FR3 Tôi có kh n ng dùng internet di đ ng n u tôi mu n

16 EI1 Tôi có c m giác b lôi cu n khi Tôi th y c ó ng i trong công ty/tr ng

h c/gia đình s d ng internet trên đi n tho i di đ ng

17 EI2 Tôi có c m giác b lôi cu n khi Tôi th y có nhi u ng i s d ng internet

trên đi n tho i di đ ng

18 IN1 Tôi d đ nh b t đ u (hay ti p t c) dùng d ch v internet di đ ng n u

đi u ki n cho phép

19 IN2 Tôi d đ nh b t đ u (hay ti p t c) dùng d ch v internet di đ ng

20 IN3 N u đ c h i, Tôi s khuyên h b t đ u (hay ti p t c) dùng d ch v

internet di đ ng Các d li u sau khi thu th p s đ c làm s ch và x lý b ng ph n m m

SPSS M t s ph ng pháp phơn tích đ c s d ng trong nghiên c u nh

Ph ng pháp nƠy cho phép ng i phân tích lo i b các bi n không phù

h p và h n ch các bi n rác trong quá trình nghiên c u vƠ đánh giá đ tin c y

c a thang đo b ng h s thông qua h s Cronbach alpha Nh ng bi n có h

s t ng quan bi n t ng (item-total correlation) nh h n 0.3 s b lo i Thang

đo có h s Cronbach alpha t 0.6 tr lên là có th s d ng đ c trong tr ng

h p khái ni m đang nghiên c u m i (Nunnally, 1978; Peterson, 1994; Slater, 1995) Thông th ng, thang đo có Cronbach alpha t 0.7 đ n 0.8 là s d ng

đ c Nhi u nhà nghiên c u cho r ng khi thang đo có đ tin c y t 0.8 tr lên

đ n g n 1 là thang đo l ng t t

3.2.3.3 Phân tích nhân t khám phá EFA (exploratory factor

analysis):

Sau khi đánh giá đ tin c y c a thang đo b ng h s Cronbach alpha và

lo i đi các bi n không đ m b o đ tin c y Phân tích nhân t khám phá là k

thu t đ c s d ng nh m thu nh và tóm t t các d li u Ph ng pháp nƠy r t

có ích cho vi c xác đ nh các t p h p bi n c n thi t cho v n đ nghiên c u và

đ c s d ng đ tìm m i quan h gi a các bi n v i nhau

Trong phân tích nhân t khám phá, tr s KMO (Kaiser-Meyer ậ Olkin)

là ch s dùng đ xem xét s thích h p c a phân tích nhân t Tr s KMO

ph i có giá tr trong kho ng t 0.5 đ n 1 thì phân tích này m i thích h p, còn

n u nh tr s này nh h n 0.5 thì phân tích nhân t có kh n ng không thích

h p v i các d li u

Ngoài ra, phân tích nhân t còn d a vƠo eigenvalue đ xác đ nh s

l ng nhân t Ch nh ng nhân t có eigenvalue l n h n 1 thì m i đ c gi

l i trong mô hình i l ng eigenvalue đ i di n cho l ng bi n thiên đ c

gi i thích b i nhân t Nh ng nhân t có eigenvalue nh h n 1 s không có

tác d ng tóm t t thông tin t t h n m t bi n g c

M t ph n quan tr ng trong b ng k t qu phân tích nhân t là ma tr n nhân t (component matrix) hay ma tr n nhân t khi các nhân t đ c xoay

(rotated component matrix) Ma tr n nhân t ch a các h s bi u di n các

bi n chu n hóa b ng các nhân t (m i bi n là m t đa th c c a các nhân t )

Nh ng h s t i nhân t (factor loading) bi u di n t ng quan gi a các bi n

và các nhân t H s này cho bi t nhân t và bi n có liên quan ch t ch v i nhau Theo Hair & ctg (1998), factor loading là ch tiêu đ đ m b o m c ý ngh a thi t th c c a EFA Factor loading l n h n 0.30 đ c xem lƠ đ t m c

t i thi u, Factor loading l n h n 0.40 đ c xem là quan tr ng, l n h n 0.50

đ c xem lƠ có Ủ ngh a thi t th c Factor loading l n nh t c a các bi n quan

sát ph i l n h n ho c b ng 0.50