Phân tích ý kiến của hộ gia đình và các yếu tố ảnh hưởng đến mức sẳn lòng chi trả đối với dịch vụ thu gom rác sinh hoạt ở quận Bình Tân thành phố Hồ Chí Minh

Trong nghiên c u này, các tác gi đã s d ng ph ng pháp đánh giá CVM cho hàng hóa không có th tr ng... Qu n Bình Tân TP.. Phía tây giáp huy n Bình Chánh.

L i cam k t

Tôi xin cam đoan lu n v n này là do tôi th c hi n trong th i gian nghiên c u

và vi t lu n v n t t nghi p Các s li u s d ng trong lu n v n và đo n trích d n

đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong ph m vi hi u bi t c a tôi

Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a Tr ng i h c Kinh T Thành ph H Chí Minh và Khoa Kinh t Phát tri n

Ký tên

NGUY N TH THU HU

Tháng 5 n m 2011

Trong quá trình th c hi n đ tài nghiên c u Tôi nh n đ c nhi u s giúp

đ và h ng d n c a nhi u t ch c và cá nhân đ có đ c b n vi t sau cùng này Tôi xin đ c bày t lòng bi t n c a tôi đ n:

Th y h ng d n khoa h c, Ti n s Nguy n H u D ng, v i s h ng d n

t n tình, nh ng đ ngh r t giá tr , nh ng l i khuyên h u ích, s nhi t tình ch

d n cách th c phân tích và ng h tinh th n c a Th y trong su t quá trình h c

t p và th c hi n nghiên c u này

Tôi c ng bi t n chân thành đ n quý Th y, Cô tr ng i h c Kinh t

Tp H Chí Minh đã t n tình gi ng d y, truy n đ t nhi u ki n th c quý báu cho

b n thân tôi đ hoàn t t khoá h c

Tôi r t c m kích s giúp đ và h tr c a các b n tôi_t p th l p Cao h c Kinh t Thành y n m 2009_ đã đ ng viên, h tr tinh th n và đóng góp ý

ki n giúp Tôi hoàn thành lu n v n này

S tr giúp c a các b n đ ng nghi p, cán b đi u tra, và các h gia đình

đ c ph ng v n là vô cùng quí báu đ i v i Tôi trong quá trình th c hi n đ tài Nhân đây, Tôi c ng xin c m n s h tr tinh th n và t o nhi u đi u ki n thu n l i c a Lãnh đ o c quan Tôi đang làm vi c trong su t quá trình theo

h c b c Cao h c t i tr ng i h c Kinh t Tp H Chí Minh

Và cu i cùng l i c m n chân thành c a Tôi xin g i đ n t t c nh ng

ng i thân trong gia đình và đ ng nghi p giành th i gian giúp đ , h tr và

c m thông cho tôi trong su t khóa h c và là ngu n n l c, kiên trì và quy t tâm c a Tôi đ hoàn thành nghiên c u này

TÓM T T N I DUNG LU N V N

Ch t th i r n sinh ho t phát th i t các h gia đình là m t trong nh ng tác nhân làm t ng thêm m c ô nhi m, suy thoái môi tr ng và s c kh e c ng đ ng

M c tiêu c a lu n v n là nh m phân tích ý ki n đánh giá c a h gia đình v h

th ng thu gom, v n chuy n, x lý rác hi n hành t i qu n Bình Tân, c l ng giá

s n lòng tr và các y u t nh h ng đ n m c s n lòng tr c a h gia đình cho d ch

v thu gom qu n lý đ c c i thi n Ph ng pháp đánh giá ng u nhiên CVM đ c

s d ng đ c l ng m c s n lòng chi tr (WTP) cho d ch v c i thi n

K t qu cho th y ph ng th c thu gom ch y u là t ng i thu gom s d ng các xe đ y, xe g n máy thu rác thô s đ thu gom rác trên các đ ng, h m c a qu n,

có kho ng 80% s h ti p c n đ c v i h th ng thu gom rác này L ng rác th i bình quân/h /ngày t i các h đi u tra là 2.07kg, bình quân đ u ng i/ngày là 0.52kg/ng i, và ch t h u c chi m 53,28% kh i l ng rác M c phí trung bình

m i h tr bình quân là 17.500 đ ng/h /tháng Kho ng 67,9% h gia đình đ c

ph ng v n hài lòng v i ho t đ ng thu gom, qu n lý rác th i hi n nay

V n đ ô nhi m không khí (khói b i), ng p và ô nhi m n c, và ô nhi m rác

th i chi m m t t l cao trong s các h đ c ph ng v n Các h gia đình có nh n

th c và đánh giá cao v l i ích và s c n thi t c a vi c phân lo i rác t ngu n, tuy nhiên t nh n th c đ n hành đ ng còn m t kho ng cách khá xa Trong s các h

đi u tra, ch có kho ng 52% s h th c hi n ho c đôi khi th c hi n

Kh o sát 137 h gia đình có 125 h s n lòng chi tr cho d ch v thu gom và

x lý ch t th i c i ti n WTP t ng thêm kho ng 7.800 đ ng/h /tháng Thông qua

ph ng trình h i qui, WTP c a h b nh h ng b i nhi u y u t khác nhau: nh n

th c, trình đ h c v n, l phí h ph i tr hàng tháng, thu nh p c a h , s ng i trong h Các khuy n cáo cho các nhà làm chính sách v c i thi n d ch v thu gom

và x lý ch t th i r n sinh ho t trên đ a bàn qu n Bình Tân bao g m: đ y m nh công tác tuyên truy n, tri n khai sâu r ng vi c phân lo i rác t i ngu n, và thay đ i hình th c thu gom rác hi n nay

DANH M C CÁC KHUNG, B NG vii

DANH M C CÁC HÌNH viii

DANH M C CÁC CH VI T T T ix

PH N M U 1

t v n đ nghiên c u 1

M c tiêu nghiên c u 3

Câu h i nghiên c u 4

Ph m vi và đ i t ng nghiên c u 4

C u trúc c a đ tài 4

Ch ng 1: T NG QUAN LÝ THUY T, NGHIÊN C U V CH T TH I R N SINH HO T 6

1.1 Khái ni m, c s lý thuy t v ch t th i r n sinh ho t 6

1.1.1 Ch t th i r n 6

1.1.2 Ch t th i r n sinh ho t 6

1.1.3 Qu n lý ch t th i r n 7

1.1.4 H th ng thu gom rác sinh ho t 8

1.1.5 H th ng x lý rác sinh ho t 9

1.2 Các c s lý thuy t v kinh t ch t th i r n 10

1.2.1 Cân b ng v t ch t trong m i quan h gi a kinh t và môi tr ng 10

1.2.2 S b n v ng c a môi tr ng và n n kinh t 12

1.2.3 S đánh đ i gi a s n xu t và ch t l ng môi tr ng 13

1.2.4 Lý thuy t kinh t ch t th i r n 14

1.2.5 Khung lý thuy t phân tích t ch t th i r n 16

1.2.6 Ph ng pháp đ nh giá tr hàng hóa môi tr ng 18

1.2.7 B ng câu h i CVM 19

1.3 Các nghiên c u liên quan v ch t th i r n 21

1.3.1 Nghiên c u ngoài n c 21

1.3.2 Nghiên c u trong n c 24

1.4 Tóm l c n i dung chính c a Ch ng 26

Ch ng 2: PH NG PHÁP TH C HI N NGHIÊN C U 27

2.1 Ph ng pháp ch n m u thu th p s li u 27

2.1.1 i t ng quan sát trong m u đi u tra 28

2.1.2 Ph ng pháp l y m u 28

2.2 Xây d ng b ng câu h i ph ng v n 28

2.2.1 K t c u b ng ph ng v n 28

2.2.2 K ch b n nghiên c u 29

2.2.3 C u trúc câu h i WTP 30

2.3 Ph ng pháp phân tích 31

2.3.1 Mô hình lý thuy t hàm h u d ng gián ti p và WTP 32

2.3.2 Ph ng pháp c l ng mô hình 33

2 4 Tóm l c n i dung chính c a Ch ng 34

Ch ng 3: HI N TR NG VÀ NH N TH C C A H GIA ÌNH V H TH NG THU GOM, QU N LÝ RÁC SINH HO T 35

3.1 Hi n tr ng h th ng thu gom rác sinh ho t 35

3.1.1 Hình th c thu gom và v n chuy n rác sinh ho t 35

3.1.2 Th c hi n thu gom và x lý rác sinh ho t 37

3.1.3 L phí thu gom, v n chuy n và x lý rác 39

3.2 Nh n th c và qu n lý rác sinh ho t c a h gia đình 40

3.2.2 Nh n th c và th c hi n vi c phân lo i rác t ngu n 42

3.3 L ng rác th i bình quân c a h gia đình 47

3.4 ánh giá ho t đ ng thu gom ch t th i sinh ho t 50

3.5 Tóm l c n i dung chính c a Ch ng 51

Ch ng 4: CÁC Y U T NH H NG N WTP 53

4.1 Th ng kê mô t s quan h gi a các y u t đ n WTP 53

4.1.1 Th ng kê đi u tra s s n lòng chi tr c a h 53

4.1.2 Thu nh p và WTP 54

4.1.3 Trình đ h c v n và WTP 55

4.1.4 S ng i trong h , các bi n s khác và WTP 55

4.2 Các y u t nh h ng đ n WTP 57

4.2.1 Xác đ nh mô hình th c nghi m 57

4.2.2 Các gi thuy t c n đ c ki m đ nh 59

4.2.3 M i quan h gi a WTP và các bi n s kinh t xã h i 60

4.3 K t qu c l ng m c WTP trung bình 62

4.4 Tóm l c n i dung chính c a Ch ng 63

K T LU N VÀ XU T CHÍNH SÁCH 65

Nh ng đi m chính c a đ tài 65

Nh ng th o lu n v chính sách 68

H n ch c a đ tài và h ng nghiên c u ti p theo 70

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 71

PH L C 75

DANH M C CÁC KHUNG, B NG

Khung 3.1: Nh ng t n đ ng v v n đ rác th i sinh ho t t i qu n 38

B ng 3.1: Ý ki n c a h v v n đ môi tr ng quan tâm nh t t i đ a ph ng 41

B ng 3.2: Ý ki n đánh giá c a h gia đình v tình tr ng rác th i 42

B ng 3.3: ánh giá c a h v l i ích c a vi c phân lo i rác t ngu n 44

B ng 3.4: Các ngu n thông tin phân lo i rác t ngu n do h gia đình ti p c n 46

Khung 3.2: Ho t đ ng xã h i v qu n lý rác th i t i qu n Bình Tân 47

B ng 3.5: L ng rác th i hàng ngày c a h gia đình 47

B ng 3.6: Ch t th i r n sinh ho t bình quân đ u ng i TP.HCM 48

B ng 4.1: Quan h gi a thu nh p và WTP 54

B ng 4.2: Quan h gi a trình đ h c v n và WTP 55

B ng 4.3: Quan h gi a các bi n kinh t xã h i và WTP 56

B ng 4.4: Các y u t nh h ng đ n WTP 62

Hình 1.1: H th ng qu n lý hành chính ch t th i r n đô th t i TP.HCM 8

Hình 1.2: S đ cân b ng v t ch t Field, Barry C (1995) 11

Hình 1.3: S đánh đ i gi a s n l ng và ch t l ng môi tr ng 13

Hình 1.4: Cân đ i t i u gi a chôn l p và tái ch ch t th i 14

Hình 3.1: Ph ng th c thu gom và v n chuy n rác t i đ a ph ng 36

Hình 3.2: ánh giá c a h v s c n thi t c a vi c phân lo i rác t ngu n 43

Hình 3.3: T p quán phân lo i rác c a h 44

Hình 3.4: Lý do không phân lo i ph ph m có th tái ch 45

Hình 3.5: L ng rác th i phân theo thu nh p h 49

Hình 3.6: Thành ph n h u c trong rác th i c a h 49

Hình 3.7: ánh giá c a h v ho t đ ng thu gom rác 50

Hình 4.1: Th ng kê s phi u tr l i WTP 54

Hình PL1: B n đ đ a gi i hành chánh qu n Bình Tân 86

Hình PL2: Rác đ c đ t tr c nhà và Bô rác h qu n Bình Tân 87

Hình PL3: Ph ng ti n thu gom và đi m h n trên đ ng ph qu n Bình Tân 88

Hình PL4: Tr m Trung chuy n qu n Bình Tân 89

Hình PL5: Ph ng ti n v n chuy n ch t th i r n c a Cty Môi Tr ng đô th TP 90

DANH M C CÁC CH VI T T T

Cty DVCI Công ty D ch v công ích

Cty MT T Công ty Môi tr ng đô th

Cty VWS Công ty TNHH x lý ch t th i r n Vi t Nam CTRSH Ch t th i r n sinh ho t

Rác th i sinh ho t t i các đô th là m t trong nh ng ngu n th i có kh n ng làm suy thoái và ô nhi m môi tr ng khi không đ c qu n lý h p lý Tuy nhiên,

vi c qu n lý rác th i bao g m nhi u công đo n t khâu thu gom đ n khâu v n chuy n và x lý đòi h i r t nhi u chi phí T i Thành ph H Chí Minh, chi phí cho

vi c v n chuy n và x lý hoàn toàn là do v n bao c p c a Nhà n c i u này đã

và đang là m t gánh n ng cho ngân sách thành ph trong nhi u n m qua Do v y,

vi c tìm ki m kh n ng đ t o ngu n thu cho vi c qu n lý rác sinh ho t đô th là đ u

nh n đ c nhi u s quan tâm c a các c p qu n lý Nhà n c Ph n m đ u s trình bày các n i dung v t m quan tr ng và lý do th c hi n nghiên c u v qu n lý rác sinh ho t; các m c tiêu và câu h i nghiên c u; gi i h n ph m vi và c u trúc c a đ tài nghiên c u

t v n đ nghiên c u

Qu n lý ch t th i r n sinh ho t (rác) là m t v n đ quan tr ng và nh n đ c nhi u s quan tâm c a chính quy n và c ng đ ng dân c t i nhi u thành ph , đô th

Vi t Nam và trên th gi i: vi c quá t i và chi m di n tích m t b ng khá l n các bãi chôn l p, gây ô nhi m môi tr ng, lãng phí đ t đai và tài nguyên v t li u Cùng

v i s phát tri n kinh t và dân s ngày càng t ng nhanh, ô nhi m môi tr ng t i các khu v c dân c đang tr thành m i quan tâm l n S l ng rác th i bình quân trên đ u ng i ngày càng t ng Ch t th i r n sinh ho t đa ph n đ c thu gom, v n chuy n đ n các bãi rác n m ngoài khu v c đô th T i các bãi rác vi c phân h y rác

ch y u theo bi n pháp chôn l p truy n th ng gây ra nhi u m i đe d a v ô nhi m môi tr ng: ô nhi m ngu n n c ng m t n c r rác, ô nhi m không khí do đ t rác, tình tr ng ru i mu i do k thu t x lý l c h u t i các bãi rác Do v y vi c c i thi n môi tr ng t i các bãi rác s mang l i nhi u l i ích cho các cá nhân và phúc

l i cho toàn xã h i

Thành ph H Chí Minh là m t thành ph l n nh t c n c, là trung tâm công nghi p, d ch v , khoa h c công nghi p c a c n c, v i s dân n m 2009 là 7.165.398 ng i, trong đó dân s s ng t i khu v c đô th chi m 83,2% (NGTK,

nh h ng nghiêm tr ng đ i v i môi tr ng và th m chí còn đ b a bãi xu ng các kênh r ch, các khu đ t tr ng, gây tình tr ng ô nhi m môi tr ng và m t v sinh, đang đe d a đ n nguy c suy thoái tài nguyên n c m t và n c ng m các khu

v c này c ng nh toàn qu n H th ng thu gom và v n chuy n ch t th i trên đ a bàn thi u, y u và thô s l c h u, không th đ m b o nhu c u thu gom rác trên đ a bàn, gây nhi u v n đ v môi tr ng: v sinh, c nh quan đô th và t c ngh n dòng ch y

c a kênh r ch

V i tình hình kinh t phát tri n, v i đ i s ng dân trí ngày càng cao, đòi h i

ch t l ng cu c s ng ngày càng cao, thì m quan đô th , môi tr ng s ch, xanh và

thân thi n là nhu c u t t y u c a ng i dân Do đó, vi c kh o sát, t ng h p các ý

ki n v nh n th c và m c s n lòng chi tr c a h gia đình đ c i thi n h th ng thu

gom, qu n lý ch t th i r n sinh ho t (rác) đáp ng đ c các v n đ c p thi t nh t

c a qu n nh sau: (1) áp ng yêu c u phát tri n kinh t , xã h i c a qu n; (2) Nh m kh c ph c và h n ch ô nhi m môi tr ng đô th c a qu n; và (3) T ng

ngu n thu cho công tác qu n lý ch t th i r n sinh ho t hi u qu v môi tr ng, kinh

t , xã h i và mang tính khoa h c cao

Nh m góp ph n tìm hi u và cung c p nh ng thông tin c p nh t v h th ng thu

gom qu n lý rác t i Tp HCM và qu n Bình Tân nói riêng, tác gi th c hi n đ tài

“Phân tích ý ki n c a h gia đình và các y u t nh h ng đ n m c s n lòng chi

tr đ i v i d ch v thu gom rác sinh ho t qu n Bình Tân, Tp H Chí Minh” K t

qu nghiên c u hy v ng s là ngu n thông tin khoa h c đáng tin c y cho các nhà

làm chính sách và qu n lý t i các c quan liên quan c a qu n đ ho ch đ nh và l a

ch n chính sách c i thi n h th ng thu gom và x lý rác

M c tiêu nghiên c u

M c tiêu t ng quát c a đ tài là phân tích ý ki n đánh giá c a h gia đình v

h th ng thu gom ch t th i r n sinh ho t (CTRSH), và m c s n lòng chi tr c a h

nh m c i thi n h th ng và c nh quan môi tr ng tài có 2 m c tiêu c th nh

T hai m c tiêu nghiên c u nêu trên, đ tài s rút ra nh ng đ xu t v gi i

pháp thích h p và h ng c i thi n tình hình ô nhi m rác hi n nay trên đ a bàn qu n

Bình Tân

Câu h i nghiên c u

V i hai m c tiêu nghiên c u nh trên, đ tài t p trung nghiên c u tìm cách

tr l i 3 câu h i nh sau:

- Hi n tr ng thu gom rác th i t i qu n Bình tân hi n nay nh th nào?

- Các h gia đình đánh giá ra sao v tình hình ô nhi m và h th ng thu gom

ch t th i r n sinh ho t?

- Các h gia đình s n lòng chi tr bao nhiêu ti n đ góp ph n c i thi n h

th ng thu gom rác sinh ho t và c i thi n c nh quan môi tr ng?

Ph m vi và đ i t ng nghiên c u

V i nh ng lý do khách quan v th i gian th c hi n và kinh phí h n ch , đ tài

ch đ c th c hi n trên đ a bàn qu n Bình Tân, trong kho ng th i gian t tháng 11

n m 2010 đ n tháng 4 n m 2011 Ch t th i r n t i đô th bao g m nhi u lo i khác nhau: ch t th i công nghi p, ch t th i nguy h i, ch t th i y t , ch t th i sinh ho t, rác đ ng ph Tuy nhiên, ph m vi c a đ tài là t p trung vào ch t th i r n sinh ho t (rác sinh ho t) Rác sinh ho t c ng có hai ngu n khác nhau: rác th i ngay t i h dân

và ngoài h dân (c quan hành chính s nghi p, doanh nghi p, trung tâm th ng

m i và ch ) i t ng nghiên c u c a đ tài là rác th i t các h gia đình riêng r , không bao g m: các h trong chung c , các h cho thuê c n h /phòng tr i u này giúp cho các m u quan sát đ c th ng nh t, gi m b t đ l ch v các tham s c a

m u đi u tra T ng s 137 h gia đình đ c kh o sát t i các Ph ng thu c Qu n,

d a theo ph ng pháp l y m u thu n ti n và t nguy n Trong s các ph ng pháp

đ nh giá tr b ng ti n cho các hàng hóa ho c d ch v môi tr ng không có giá th

tr ng, ph ng pháp đánh giá ng u nhiên (CVM) đ c s d ng trong đ tài này

Ch ng 1

T NG QUAN LÝ THUY T, NGHIÊN C U

V CH T TH I R N SINH HO T

N i dung chính c a Ch ng này là trình bày nh ng khái ni m, t ng quan v

lý thuy t v kinh t ch t th i r n sinh ho t làm n n t ng cho vi c nghiên c u và phân tích trong các ch ng ti p theo Ph n th nh t trình bày khái ni m và c s lý thuy t v ch t th i r n sinh ho t Ph n th hai trình bày các lý thuy t và ph ng pháp phân tích kinh t liên quan đ n ch t th i r n Các nghiên c u th c nghi m trong và ngoài n c đ c trình bày trong ph n th ba Sau cùng là ph n tóm l c

n i dung chính c a ch ng

1.1 Khái ni m, c s lý thuy t v ch t th i r n sinh ho t

1.1.1 Ch t th i r n: còn đ c g i là ‘rác’, là m t thu t ng dùng đ ch nh ng ch t

th i d ng r n đ c con ng i lo i b trong ho c sau quá trình s n xu t, trao đ i

và tiêu dùng Theo cách phân chia thông th ng, phân chia theo ngu n g c phát sinh thì ch t th i r n đ c phân chia thành nhi u lo i khác nhau nh : rác sinh ho t,

ch t th i xây d ng, ch t th i công nghi p, ch t th i y t , và ch t th i nguy h i Các

ch t th i r n này, theo quan đi m c a các nhà kinh t thì đó là m t lo i hàng hóa mang tính ch t ‘không th lo i tr và r t khó qu n lý, có ngh a là không th lo i b

m t cá nhân ho c t ch c nào ra kh i ‘th tr ng rác th i’ Vi c qu n lý, ki m soát các hàng hóa và d ch v có tính ch t không th lo i tr này có th th c hi n b ng cách n i hóa các chi phí ngo i tác (ví d : l phí s d ng d ch v thu gom và x lý),

ho c các bi n pháp m nh l nh hành chính (command and control), ho c ph i h p c hai nhóm bi n pháp T i nhi u qu c gia, vi c can thi p c a chính ph vào vi c ki m soát phát th i r n, ho c các ch t th i khác là vi c làm c n thi t Nhà n c c n có chính sách can thi p khi vi c s n xu t ho c tiêu dùng các hàng hóa t o ra các ngo i tác tiêu c c, ví d nh ô nhi m môi tr ng (Jenkins, 1993; Pearce và Turner, 1994)

1.1.2 Ch t th i r n sinh ho t: là lo i ch t th i r n thông th ng, còn đ c g i là

rác sinh ho t, là các ch t th i d ng r n, đ c th i ra do quá trình tiêu dùng, sinh

ho t c a con ng i t i các h gia đình, đ n v hay t ch c Thành ph n c a rác sinh

ho t không gi ng nhau, thay đ i tùy thu c vào s phát tri n kinh t c a vùng, t p quán và m c s ng c a ng i dân, trình đ nh n th c và dân trí Nhìn chung thì trong thành ph n c a rác sinh ho t đa ph n là các lo i th c ph m h u c d th a,

gi y, bao bì nh a, th y tinh, sành s , bao bì kim lo i, … và c ng có th ch a m t s

ch t đ c h i khác Do thành ph n ch t h u c trong rác th i sinh ho t chi m m t t

l cao, và thành ph n này mau phân h y gây ra hi n t ng ô nhi m mùi hôi t i các bãi phân h y rác i u quan tr ng h n là không nh ng l ng rác th i sinh ho t t ng

mà tính ch t nguy h i c a chúng c ng t ng d n lên T ng s ch t th i nguy h i có trong rác sinh ho t chi m kho ng 15,7% i u này, cho th y n u không có s phân

lo i và tiêu h y thích h p s gây ra nhi u m i hi m h a cho môi tr ng M c dù Nhà n c đã ban hành quy ch qu n lý ch t th i nguy h i nh ng hi u l c c a quy

ch này v n ch a đ c áp d ng tri t đ

1.1.3 Qu n lý ch t th i r n: là quá trình nhi u giai đo n bao g m vi c thu gom,

v n chuy n, x lý, tái ch ho c phân h y và quan tr c các ch t th i r n Vi c qu n

lý này nh m m c đích gi m thi u tác đ ng x u c a rác th i đ n s c kh e con ng i,

c nh quan và môi tr ng H th ng qu n lý rác th i c ng giúp cho xã h i có th tái

ch và tái s d ng đ c m t ph n các tài nguyên t rác th i Các bi n pháp qu n lý rác th i có khác nhau gi a các n c phát tri n và đang pháp tri n, gi a vùng nông thôn và đô th , gi a rác sinh ho t và các lo i ch t th i r n khác Vi c qu n lý rác sinh ho t t h gia đình, khu dân c , và các t ch c hành chính khác thông th ng

là trách nhi m c a chính quy n đ a ph ng H th ng qu n lý hành chính trong l nh

v c ch t th i r n t i TP.HCM, bao g m ch t th i r n công nghi p (CTRCN) và ch t th i nguy h i (CTNH), v c b n đ c phân theo 3 c p chính sau (Tuan và Thuy, 2010):

C p thành ph : UBND TP và các s ban ngành tr c thu c UBND TP bao g m: S Tài nguyên và Môi tr ng là c quan ch trì, S K ho ch và u t , S Tài chính, S Khoa h c và Công ngh là các c quan ch c n ng nhà n c đã đ c phân công trách nhi m có liên quan n i dung công tác QLCTR

C p Qu n: Phòng Tài nguyên và Môi tr ng các qu n/huy n là b ph n đ c UBND qu n/huy n giao thay m t qu n lý v m t môi tr ng nói chung trên đ a bàn c a

qu n/huy n mình Tùy đ c đi m c a t ng đ a ph ng có b trí s l ng nhân s kho ng

t 2-4 ng i ph trách l nh v c môi tr ng nói chung, không có cán b ph trách riêng

v ch t th i r n

C p Ph ng: ch a có b trí nhân s riêng ph trách theo dõi l nh v c môi tr ng Công ty MT T, các công ty D ch v công ích, H p tác xã công nông: là các doanh nghi p cung ng d ch v môi tr ng

Qu n /

Huy n

Các S Ban ngành khác

Cán b môi tr ng

Ngu n: http://www.uncrd.or.jp/env/spc/docs/ 3R-Vietnam-3R-Consultation-Mtg-Dec05_7.pdf

1.1.4 H th ng thu gom rác sinh ho t: H th ng thu gom ch t th i r n sinh ho t

là thu t ng dùng đ mô t cách th c t ch c c a xã h i đ thu gom rác th i t h gia đình và đ a v đ n các bãi rác, n i x lý và phân h y Thu gom rác là m t ho t

đ ng đ u tiên trong h th ng qu n lý rác th i r n T i TP.HCM hi n nay t n t i hai

h th ng thu gom rác là các t ch c công l p và dân l p Tuy nhiên, ph n l n rác sinh ho t t các h gia đình là do l c l ng thu gom dân l p th c hi n L c l ng công l p th c hi n vi c thu gom rác trên đ ng ph (quét đ ng), thu gom rác t i các ch , trung tâm th ng m i, c quan, tr ng h c, b nh vi n, và thu gom rác t i các khu chung c

Vi c thu gom rác t i các h gia đình ch y u đ c th c hi n 3 b c nh sau: (1) B c 1: xe thu gom rác c a các l c l ng dân l p, theo đ nh k là 2 ho c 3

ngày, tùy theo đ a ph ng s đi vào các khu v c, đ ng/h m ph trách đ thu gom rác Các h gia đình theo đ nh k v ngày gi thu gom, s mang rác trong h đ chuy n cho ng i thu gom rác (2) B c 2: Các ng i thu gom rác s chuy n rác

đ n các đi m t p k t, các đi m trung chuy n rác đ chuy n l ng rác thu gom đ c

bô rác; b) Vi c thu gom rác nhi u n i không đ c ti n hành theo đ nh k , gây tr

ng i cho các h gia đình; c) Ch t l ng v sinh t i các đi m h n, bô rác không cao:

ch a có h th ng thu gom n c r rác, nhi u mùi hôi, và khí b i khác d) Th i gian

ch đ i đ chuy n rác t các xe thu gom rác đ n các xe trung chuy n rác t i các

đi m t p k t r t lâu, gây nhi u tr ng i cho giao thông trong khu v c, và t n th i gian cho ng i thu gom rác e) Trang b b o h lao đ ng cho ng i thu gom rác và làm vi c t i các đi m trung chuy n là r t thô s , đ n gi n ch là qu n áo tay dài,

kh u trang và g ng tay, đ a đ n nhi u kh n ng nh h ng x u đ n s c kh e n u làm vi c lâu dài

1.1.5 H th ng x lý rác sinh ho t

Là thu t ng dùng đ ch các cách th c mà xã h i x lý các ch t th i r n Trong s các bi n pháp x lý ch t th i r n, thì bi n pháp đang đ c s d ng ph

bi n nh t t i các t nh thành là bi n pháp chôn l p vì lý do chi phí c a bi n pháp này

là th p nh t khi so v i các ph ng pháp khác Tuy nhiên, bi n pháp này đa s ch a

đ t tiêu chu n v môi tr ng, đ a đ n tình tr ng ô nhi m ngu n n c và khí do mùi rác b c ra, và chi m nhi u di n tích đ t Công tác v n hành t t c các bãi chôn l p

do xí nghi p X Lý Ch t Th i, thu c CITENCO, th c hi n Toàn b h th ng phân

lo i ch t th i r n làm ph li u, các c s tái sinh, tái ch ph li u đ u do t nhân

th c hi n M t ph n ch t th i r n công nghi p đ c thu gom, x lý và tái sinh tái

ch t i m t s công ty t nhân và c s nh Ch t th i r n y t đ c thu gom và x

lý b ng ph ng pháp đ t t i Bình H ng Hòa Chôn l p là công ngh duy nh t đ c

s d ng đ x lý ch t th i r n đô th t i thành ph H Chí Minh Hi n nay TP.HCM đang xây d ng Khu liên hi p x lý ch t th i r n a Ph c t i Bình Chánh, có kh

n ng ti p nh n 5.000 t n rác/ngày và ch a hoàn t t nên ch a ti p nh n x lý rác Khu liên hi p a Ph c đ c xây d ng g m các ch c n ng ch bi n rác, thu khí biogas đ phát đi n (http://hepa.gov.vn/content/tintuc.)

ch c a Nhà n c, vi c th i các ch t ra môi tr ng c a các cá nhân, doanh nghi p

ho c b t k ngu n nào đã phát sinh ra nó là cách r ti n nh t đ lo i b ch t th i trong và sau quá trình s n xu t và tiêu dùng (Field và Field, 2002)

Chính ph các n c có nhi u bi n pháp khác nhau đ gi m b t vi c phát sinh

ch t th i do t ng tr ng trong kinh t Tuy nhiên, trong nhi u tình hu ng th c t cho th y đi u này r t khó kh n vì chi phí phân h y không th c s ph n nh hoàn toàn chi phí v môi tr ng do rác th i gây ra đ t đ c hi u qu xã h i, các chi phí môi tr ng này c n ph i đ c ph n nh đ y đ trong chi phí phân h y ch t th i

T i nhi u qu c gia chi phí phân h y rác sau cùng đ c tr v i m t m c phí nh t

đ nh đ bù đ p chi phí cho vi c thu gom và phân h y M c l phí này có th t ng

ho c gi m đ ph n nh chi phí c a vi c phân h y sau cùng, nh ng không thay đ i

v i kh i l ng rác phát th i t các h gia đình (Viniegra và c ng s , 2001) R t nhi u ng i tiêu dùng và s n xu t bi u th hành vi là không có lý do gì đ quan ng i

v nh ng kh i l ng ch t th i t các ho t đ ng s n xu t và tiêu dùng c a h Do đó, không có nh ng đ ng l c cho ng i tiêu dùng, h gia đình gi m ch t th i sinh ho t trong cu c s ng c a h

Khi ng i tiêu dùng không còn mu n s d ng b t k m t s n ph m nào đó, thì thông th ng chúng ta quan sát đ c nh ng hành đ ng nh sau: cho ng i khác

đ s d ng ti p (tái s d ng các qu n áo, bàn gh c ); s n ph m đó đ c tái ch

d i d ng có ch t l ng th p h n; đem đ t đ l y n ng l ng cho ho t đ ng khác; chôn l p ph ph m đó T t c nh ng hình th c s d ng s n ph m và ho t đ ng này, sau cùng thì s n ph m đó c ng ph i ra môi tr ng đ i d ng này hay d ng khác (ngh a là, d ng r n, l ng, ho c h i, khí)

Tuy nhiên, chi phí xã h i c a vi c phát th i các ch t ra môi tr ng đã gia

t ng r t đáng k Ví d , do l ng rác th i gia t ng, là t ng thêm s khó kh n trong

vi c tìm ki m n i thích h p đ xây d ng các bãi rác, và xác đ nh các ngo i tác tiêu

c c đ n môi tr ng và s c kh e c a ng i dân trong c ng đ ng dân c H n n a, chi phí đ khai thác và s n xu t m t s nguyên li u c b n ngày càng gia t ng i u này đ a đ n nhu c u các v t li u tái ch ngày càng t ng Khi dòng phát th i các ch t sau khi đã x lý và tái ch cao h n kh n ng phân gi i và h p thu t nhiên c a môi

tr ng, các ch t này theo th i gian s làm suy thoái môi tr ng K t qu c a v n đ này là các nguyên li u đ u vào cho quá trình s n xu t s khan hi m d n đi, và hàng hóa, d ch v cho ng i tiêu dùng c ng s gi m th p (Field và Field, 2002)

Hình 1.2 trình bày dòng n ng l ng và v t ch t trong m i quan h gi a ho t

đ ng kinh t và môi tr ng Trong s đ này, ph ng trình cân b ng v t ch t c

b n đ c vi t, s d ng các ký hi u trong Hình 1.2 nh sau:

M = Rdp + Rdc (1)

Th i b (R p ) thô (M)

Nguyên li u

Tái ch (R’ p )

Tái ch (R’ c )

(G) Hàng Hóa

Ch t th i (R p )

Ch t th i (R c )

Hình 1.2: S đ cân b ng v t ch t Field và Field (2002)

Trong đó M là các nguyên v t li u thô t môi tr ng, Rdp và Rdc là ch t th i phát sinh t quá trình s n xu t và tiêu dùng Ph ng trình này đ c xây d ng d a theo đ nh lu t th nh t c a lý thuy t nhi t đ ng l c h c minh h a r ng trong dài h n thì c dòng nguyên v t li u khai thác đ a vào h th ng kinh t s ngang b ng v i dòng ch t th i đ c t o ra trong quá trình s n xu t và tiêu dùng (Field và Field, 2002)

D a vào Hình 1.2, m i cân b ng v t ch t có th đ c vi t đ y đ nh sau:

Rdp +Rdc= M = G + Rp - Rrp - Rrc (2) Theo ph ng trình (2) l ng nguyên li u thô (M) b ng l ng s n ph m đ u

ra (G) c ng v i các ch t th i t s n xu t (Rp), tr đi l ng đ c tái ch b i nhà s n

xu t (R’p) và ng i tiêu dùng (R’c) i u này ng m ch là có 3 cách c b n đ gi m

b t l ng nguyên v t li u đ u vào, và nh v y s gi m b t l ng ch t th i ra môi

tr ng là: gi m l ng s n ph m hàng hóa và d ch v đ c s n xu t trong n n kinh

T t c các n n kinh t đ u s d ng các ngu n tài nguyên t nhiên và môi

tr ng đ s n xu t và cung ng hàng hóa và d ch v nh m b o đ m cho cu c s ng cho ng i dân Tuy nhiên, vi c gia t ng dân s trên th gi i luôn gây áp l c ngày càng nhi u lên môi tr ng thiên nhiên theo th i gian S b n v ng c a h th ng

kinh t và môi tr ng có đ t đ c không là tùy thu c vào các ho t đ ng c a con

ng i, các ngành công nghi p và can thi p c a chính ph B n v ng c ng tùy thu c vào kh n ng thay th gi a v n t nhiên (các ngu n tài nguyên thiên nhiên và tài

nguyên môi tr ng), v n s n xu t và lao đ ng Công ngh và s thay đ i công ngh

là m t y u t s ng quan tr ng khác trong nghiên c u các l trình b n v ng Công ngh s nh h ng lên m c đ thay th gi a các y u t đ u vào và s l ng đ u vào

c n thi t cho s n xu t m t đ n v hàng hóa Theo Field và Field (2002) thì m t n n

kinh t b n v ng là ‘n n kinh t trong đó v n đ u t xã h i cho phép n n kinh t

t ng tr ng đ th h t ng lai ít nh t c ng có đ c m c phúc l i nh th h hi n

t i, trong khi v n duy trì đ c s lành m nh c a h sinh thái’

1.2.3 S đánh đ i gi a s n xu t và ch t l ng môi tr ng

Theo các tài li u h c thu t v kinh t môi tr ng, các nhà kinh t minh h a

s đánh đ i gi a hàng hóa, d ch v đ c s n xu t trong n n kinh t v i ch t l ng môi tr ng b ng cách s d ng đ ng gi i h n kh n ng s n xu t (production possibility frontier – PPF)

nguyên môi tr ng đ duy trì s n xu t T i đi m Emax không có m t hàng hóa nào

đ c s n xu t và ch t l ng môi tr ng đ t đ c t i đa T i đi m này, có th t n t i trong tr ng h p lý t ng v sinh thái và có th cho là n i đó không có con ng i

Các đ ng bàng quan c ng đ ng (CICs) ch ra nh ng l a ch n c a m t qu c gia v các m c k t h p gi a s n xu t hàng hóa v i ch t l ng môi tr ng Qu c gia

A ch n m c s n xu t hàng hóa nhi u h n và do đó môi tr ng có ch t l ng kém

h n, so v i qu c gia B ch n m c s n su t hàng hóa ít h n

1.2.4 Lý thuy t kinh t ch t th i r n

i m t v i tình hình phát th i các ch t vào môi tr ng, các nhà kinh t đã

v n d ng và phát tri n nhi u c s lý thuy t kinh t đ gi i quy t v n đ ch t th i

r n Theo Pearce và Turner (2004), thì chính sách qu n lý ch t th i t i b t k m t

qu c gia nào c ng th ng ph i theo nh ng b c c b n sau đây: a) gi m phát th i

t i các ngu n th i; b) cân đ i t i u gi a v n đ chôn l p, phân h y và tái ch ; c) qu n lý các ch t th i ch a đ c thu gom; và d) l a ch n các bi n pháp qu n lý đ

O

Chi phí xã h i biên Chôn l p MSC L

L i ích xã h i biên Tái ch MSB T

Chi phí $

D

Hình 1.4: Cân đ i t i u gi a chôn l p và tái ch ch t th i (Pearce và Turner, 2004)

Gi m phát th i t i các ngu n th i c n đ c th c hi n đ n m t m c nh t đ nh nào đó mà thôi, mà t i đi m này l i ích t ng thêm đ gi m m t đ n v ch t th i c n

ph i ngang b ng v i chi phí t ng thêm đ th c hi n vi c c t gi m m t đ n v ch t

th i i u này có m t hàm ý là các m c tiêu chính sách ví d nh ‘t i thi u hóa ch t

th i’ th ng có r t nhi u kh n ng b sai l m vì chính sách đó r t th ng b qua các chi phí đ gi m th i

Cân đ i t i u gi a v n đ chôn l p, phân h y và tái ch Các quy t đ nh v s

l ng ch t th i đ chôn l p, phân h y ho c tái ch c ng ph i tính toán chi phí và l i ích xã h i c a các ho t đ ng này

Ví d n u s l a ch n là cân đ i gi a vi c chôn l p và tái ch , thì d a trên c

s kinh t h c và phân tích chi phí l i ích, s l ng ch t th i c n đ c tái ch ph i

d ng m t m c mà t i m c này chi phí xã h i c a vi c x lý chôn l p (MSCL) ngang

b ng v i l i ích mang l i t vi c tái ch (MSBT) Trên hình v m c đó là t i đi m

R* D a trên c s này, m c tiêu c a m t chính sách ‘t i u hóa nh ng ho t đ ng tái ch kh thi’ c ng có th b sai l m khi ph i các n l c tái ch c n quá nhi u n ng

so v i các nguyên v t li u t tái ch ; l phí s d ng (phí rác th i sinh ho t) V nguyên t c thì các công c kinh t này s cung c p nh ng đ ng l c cho nhà s n xu t

ho c ng i tiêu dùng thay đ i hành vi c a h khi đ i m t v i m t v n đ c th nào

đó c a phát th i ch t th i r n; đ ng th i t o cho h có nhi u l a ch n v cách k t

h p gi a vi c phát th i, tái ch , tái s d ng, và tiêu h y v i m t chí phí th p nh t

L phí thu gom rác sinh ho t t i các h gia đình đã và đang đ c áp d ng t i n c

ta t o đi u ki n t t h n cho vi c c i thi n h th ng thu gom, v n chuy n, x lý, chôn l p ch t th i, ho c khôi ph c và c i thi n l i các bãi rác lâu n m

1.2.5 Khung lý thuy t phân tích kinh t ch t th i r n

Phân tích kinh t v ch t th i r n

Nh đã đ c p ph n trên, dòng tài nguyên khi đ a vào quá trình s n xu t đ cung c p các hàng hóa và d ch v cho xã h i Các hàng hóa này sau khi đ c các h gia đình s d ng s t o ra m t dòng ch t th i ra môi tr ng B n thân môi tr ng t nhiên

có th phân gi i các ch t theo các ph n ng lý hóa và sinh h c Tuy nhiên, do s phát tri n quá nhanh chóng c a n n kinh t , hàng hóa đã đ c s n xu t và s d ng quá nhi u

và dòng ch t th i ngày càng l n, dòng ch t th i này nói chung đã v t quá kh n ng phân gi i c a môi tr ng Khi không có s can thi p c a Nhà n c, s suy thoái môi

tr ng do ô nhi m do ch t th i gây ra là đi u hi n th c M i quan h gi a v n đ ô nhi m do ch t th i r n gây ra và suy thoái môi tr ng là m t d ng c a th t b i th tr ng gây ra tình tr ng phân b s d ng tài nguyên không đ c t i u S ô nhi m này là h u

qu c a nh ng th tr ng c nh tranh không hoàn h o và phát sinh các ngo i tác tiêu c c

Th tr ng c nh tranh hoàn h o ng m ch r ng ph i có m t th tr ng cho m i hàng hóa,

và t đó các cá nhân có th trao đ i đ n khi đ t đ c m c t i u c a s phân b và s

d ng tài nguyên N u không đ t đ c tình tr ng t i u thì s phân b và s d ng tài nguyên đó đ c xem là không hi u qu M t trong nh ng gi đ nh (đi u ki n) c n thi t trong th tr ng c nh tranh hoàn h o là ph i có m t h th ng quy n s h u tài s n đ c xác đ nh rõ ràng Các quy n s h u này ph i đ c xác đ nh chi ti t, minh b ch, có th chuy n nh ng và an toàn cho các cá nhân Tuy nhiên đ c tính này khó có th đ t đ c

đ i v i các hàng hóa và d ch v môi tr ng vì b n ch t c a các hàng hóa môi tr ng đa

s mang tính ch t c a m t hàng hóa công

M t trong nh ng d ng c a th t b i tr tr ng trong tr ng h p hàng hóa và d ch

v môi tr ng là s hi n di n c a ngo i tác Dòng ch t th i r n phát th i vào môi tr ng

đã gây ngo i tác tiêu c c đ n con ng i, môi tr ng và xã h i nói chung i u này d n

đ n s m t mát trong th ng d xã h i bao g m c th ng d c a ng i s n xu t và th ng

d c a ng i tiêu dùng Khi vi c s n xu t ho c tiêu dùng c a các cá nhân ho c doanh nghi p nh h ng đ n m c h u d ng c a ng i khác ho c s n xu t c a các doanh

nghi p khác thì vi c phân b t i u v tài nguyên s không th đ t đ c Do s không hoàn ch nh c a th tr ng, các ngo i tác tiêu c c này không đ c ph n nh trong h

th ng giá c th tr ng và t đó đã nh h ng đ n l i ích (hay m c h u d ng) c a nh ng

ng i khác mà không đ n bù cho nh ng m t mát, thi t h i đã x y ra Trong tr ng h p

c a hàng hóa môi tr ng, các th tr ng không th phát ra đ c nh ng tín hi u giá đúng

vì chúng là m t d ng c a th t b i th tr ng Ch t l ng môi tr ng là m t d ng c th

c a hàng hóa công và do v y vi c s d ng không đ c ki m soát c a nó không th đ t

đ c m c t i u Vi c thi u v ng các th tr ng cho ch t l ng th tr ng và th tr ng cho ch t th i r n làm cho vi c xác đ nh đ c m t giá th tr ng ph n nh đ c giá tr c a

nó đ i v i xã h i, là r t không kh thi i u này đ a đ n s c n thi t ph i s d ng các

ph ng pháp đ nh giá tr b ng ti n cho các hàng hóa không có th tr ng và giá tr c a

ch t l ng môi tr ng (Field and Field, 2002)

Trong nh ng nghiên c u th c nghi m v kinh t môi tr ng, đi u mà các nhà kinh t quan tâm nh t là l i ích kinh t mang l i t nh ng ho t đ ng nh m c i thi n, thay

đ i m c đ c a ch t l ng môi tr ng Ngh a là, nh ng thay đ i trong vi c cung c p hàng hóa và d ch v môi tr ng s tác đ ng đ n m c h u d ng ho c phúc l i c a các cá nhân trong xã h i nh th nào và c tính giá tr c a s thay đ i đó b ng ti n Trên khía

c nh đo l ng nhu c u hàng hóa môi tr ng, và đo l ng s thay đ i trong phúc l i c a các cá nhân trong xã h i, có 2 ph ng pháp ph bi n là đ ng c u đ n bù Hicksian và

th ng d ng i tiêu dùng Marshallian ng c u Marshallian t p trung xem xét nh

h ng c a y u t giá c và ch y u dùng đ mô t tác đ ng c a giá đ n nhu c u l ng hàng hóa c a các cá nhân Trong tr ng h p hàng hóa môi tr ng mang tính ch t là m t hàng hóa công, các cá nhân trong xã h i th ng đ i m t v i l ng hàng hóa đ c cung

c p ch không ph i là giá c c a hàng hóa đó, vì đa s là các hàng hóa này không có giá

th tr ng H n n a, các hàng hóa môi tr ng th ng có h s co giãn theo thu nh p cao

h n nhi u so v i các h s đó c a các hàng hóa thông th ng ngoài th tr ng Do v y,

ph ng pháp đ ng c u đ n bù Hicksian đ c a chu ng h n, và v m t lý thuy t thích

h p h n trong vi c đo l ng s thay đ i trong phúc l i c a các cá nhân t vi c cung c p các hàng hóa môi tr ng (Batemen và c ng s , 2002)

ng c u Hicksian đánh giá s thay đ i phúc l i b ng s đi u ch nh trong thu

nh p c a cá nhân c n thi t đ gi đ c m t m c h u d ng nh t đ nh gi ng nhau tr c

và sau khi có s thay đ i trong s cung ng hàng hóa và d ch v môi tr ng Theo

ph ng pháp Hicksian thì có hai cách th c kh thi dùng đ đo l ng thay đ i trong phúc

l i: ‘Thay đ i đ n bù’ (CV) và ‘Thay đ i ngang b ng’ (EV) CV là s đi u ch nh thu

nh p c n thi t (thay đ i phúc l i) đ giúp cho m t ng i gi đ c m c h u d ng ban

đ u c a mình (U0) trong su t quá trình thay đ i v cung c p hàng hóa môi tr ng

Ng c l i CV là s đi u ch nh trong thu nh p (thay đ i phúc l i) c n thi t đ giúp m t

ng i đ t đ c m c h u d ng sau cùng c a mình (U1) trong su t quá trình thay đ i v cung c p hàng hóa môi tr ng (Batemen và c ng s , 2002) o hàm c a hai đo l ng này s là các đ ng c u Tùy thu c vào quy n tài s n đ c g n vào hàng hóa, nh ng đo

l ng v phúc l i này có th đ c đo l ng b ng giá s n lòng tr (WTP) ho c giá s n lòng ch p nh n (WTA) đ n bù Trong tr ng h p m t s cung c p hàng hóa môi tr ng

đ c đ xu t làm gia t ng đ c m c h u d ng, thì đo l ng CV s cho chúng ta bi t

đ c cá nhân s s n lòng tr bao nhiêu (WTP) cho vi c cung c p hàng hóa ho c d ch v

đó s tr thành hi n th c

1.2.6 Ph ng pháp đ nh giá tr hàng hóa môi tr ng

Nh đã trình bày và phân tích t i các ph n nêu trên, vi c phát th i các ch t th i

r n s t o ra chi phí ngo i tác cho nh ng ng i khác và môi tr ng và th tr ng không

th cho nh ng tín hi u v giá th t c a các hàng hóa môi tr ng Do không có th tr ng cho ch t l ng môi tr ng và th tr ng c a ch t th i r n, vi c xác đ nh đ c giá tr đúng c a nó là vi c làm r t khó kh n Trong nh ng tr ng h p này các nhà kinh t

th ng s d ng ph ng pháp ‘phát bi u ý thích’ bao g m nhi u ph ng pháp nh

ph ng pháp ‘đánh giá ng u nhiên’ (CVM), ph ng pháp ‘mô hình l a ch n’ (CM) đ đánh giá nhu c u hàng hóa và d ch v

Ph ng pháp CVM, ph ng pháp d a vào b ng ph ng v n, đ c dùng đ phát

hi n ra và hi u đ c nh ng s thích c a ng i tiêu dùng, đ ng th i rút ra đ c thông tin

v giá tr (nh ng chi phí và l i ích) mà ng i đó đ t vào hàng hóa môi tr ng S li u v WTP ho c WTA do ng i đ c ph ng v n phát bi u là giá tr mà ng i đó gán cho hàng hóa môi tr ng (Batemen và c ng s , 2002) Ph ng pháp này c b n có ba n i dung chính nh sau:

- Xây d ng các k ch b n chi ti t v th tr ng gi đ nh cho hàng hóa môi tr ng, bao g m vi c mô t các đi u ki n nh h ng

- Thi t k b ng ph ng v n, câu h i WTP v i tiêu chí gi m thi u các đ ch ch

v n có trong ph ng pháp CVM, và th c hi n ph ng v n

- ánh giá tính xác đáng và tin c y c a các thông tin c a ng i đ c ph ng

v n, k t lu n v WTP, và phân tích các đi m c n nghiên c u

So sánh v i các ph ng pháp hi n có trong kinh t môi tr ng, CVM là ph ng pháp đ c s d ng linh đ ng, d ch p nh n và áp d ng nhi u nh t đ th c hi n vi c đánh giá các giá tr c a thay đ i trong ch t l ng môi tr ng khi mà không th áp d ng các ph ng pháp khác (Field và Olewiler, 2005) Các k t qu nghiên c u c a CVM

t ng đ i d hi u, d suy di n, và dùng vào các m c đích xây d ng chính sách, và có th dùng đ so sánh v i k t qu thu đ c t các ph ng pháp khác Tuy nhiên, ph ng pháp này c ng có nhi u s thiên l ch (bias) Pearce and Turrner 1994 cho th y CVM th ng

m c ph i nh ng s thiên l ch sau đây: l ch v chi n l c, l ch do thi t k , l ch v gi thuy t, và l ch do cách th c hi n Nh ng h n ch , thiên l ch này có th đ c c i thi n

b ng cách thi t k b ng câu h i th t c n th n, c u trúc câu h i WTP/WTA h p lý, xây

d ng các k ch b n, tình hu ng gi đ nh v hàng hóa môi tr ng ph i đ n gi n và d hi u cho ng i đ c ph ng v n, hu n luy n cán b ph ng v n t t và cán b này ph i th t hi u

v n i dung và m c đích c a câu h i v WTP/WTA

1.2.7 B ng câu h i CVM

Y u t quan tr ng nh t trong ph ng pháp CVM, t ng t nh nh ng k thu t

đi u tra khác, là thi t k b ng ph ng v n CVM th t t t b ng ph ng v n là m t công c bao g m các câu h i đ c thi t k đ thu th p các thông tin t nh ng ng i đ c ph ng

v n Theo Bateman và c ng s (2002), b ng ph ng v n CVM có m t s đi m đ c thù sau đây c n ph i l u ý:

- Câu h i CV đòi h i ng i đ c ph ng v n ph i xem xét vi c thay đ i v hàng hóa môi tr ng không có trong th tr ng nh h ng đ n h nh th nào Vi c thay đ i này ph i đ c mô t rõ ràng cho ng i đ c ph ng v n tr c khi h đ a ra giá tr cho hàng hóa đó

- Nhi u tr ng h p thay đ i v hàng hóa môi tr ng là r t khó gi i thích và ng i

đ c ph ng v n ch a h đ c bi t (ví d nh thay đ i v đa d ng sinh h c, thay đ i v

b nh t t) M t s tr ng h p khác thì ng i tr l i khá quen thu c (ví d nh c i thi n cung c p n c s ch, cách th c thu gom rác)

- Ng i tham gia ph ng v n đ c yêu c u đ nh giá cho hàng hóa môi tr ng đang nghiên c u

Vi c thi t k b ng câu h i bao g m ba giai đo n quan tr ng nh sau (Bateman và

c ng s , 2002):

Giai đo n 1: Hình thành v n đ c n đánh giá

- S thay đ i nào v m t chính sách c n đ c đánh giá?

- Xây d ng các k ch b n gi đ nh

- Xây d ng các câu h i WTP/WTA

Giai đo n 2: Xây d ng các câu h i b tr

- Nh ng câu h i b sung v WTP/WTA

- Câu h i v thái đ , ý ki n, ki n th c và s d ng hàng hóa

- Xây d ng các câu h i WTP/WTA

Giai đo n 3: Th nghi m b ng câu h i

- Nhóm chuyên gia

- Ph ng v n th tr c ti p các cá nhân

- Th c hi n đi u tra th

Ph ng pháp mô hình l a ch n (CM), là m t ph ng pháp phát tri n t

ph ng pháp CVM, c ng đ c d a vào các câu h i gi đ nh Ý t ng đ ng sau c a

ph ng pháp này là b t k hàng hóa nào c ng có th mô t v đ c tính và v trí (m c đ quan tr ng) c a nó trong hàng hóa (Bateman và c ng s , 2002) S khác

bi t c a CM v i CVM trong vi c đánh giá ng u nhiên là CM yêu c u ng i tr l i

x p h ng các đ c tính c a hàng hóa đang nghiên c u ch không nh m tr c ti p vào giá tr t ng quát c a hàng hóa V i cách th c này, ph ng pháp CM tránh đ c m t

s v n đ khi ng i ph ng v n không ng h ho c ch p nh n b i vì ng i dân s

c m th y d dàng đ x p h ng các đ c tính c a hàng hóa mà không ph i ngh tr c

ti p đ n giá tr b ng ti n CM có th chuy n t i thông tin v nh ng đ c tính quan

tr ng v giá tr mà ng i dân gán vào các hàng hóa và d ch v không có th tr ng

Ví d nh vi c x p h ng các đ c tính s khác nhau gi a nh ng ng i liên quan Giá

tr khác nhau khi thay đ i ho c thêm m t đ c tính c a hàng hóa, và sau cùng n u t t

c các thu c tính c a hàng hóa đ c đ a ra đ nghiên c u thì s có đ c t ng giá tr kinh t c a hàng hóa Ph ng pháp CM thích h p đ c tính giá s n lòng tr ho c

ch p nh n nh ng thay đ i v đ c tính c a hàng hóa Ng c l i, CVM s thích h p trong tr ng h p c n thi t ph i d a trên đ c đi m toàn th c a hàng hóa ch không

ph i là các thành ph n đ c tính c a nó

Nói chung, khi th c hi n nghiên c u đ nh giá tr hàng hóa ho c d ch v môi

tr ng thì nên s d ng cùng lúc nhi u ph ng pháp khác nhau đ so sánh k t qu

V i kh n ng v h c thu t còn h n ch v khía c nh k thu t, tác gi ch a th phân

lo i đ c các đ c tính c a vi c qu n lý rác th i đ hình thành các l a ch n và giúp cho ng i tr l i d dàng h n trong vi c đ nh giá tài ch n ph ng pháp CVM

đ c tính giá s n lòng tr c a h cho toàn th d ch v thu gom và x lý rác c i

ti n

1.3 Các nghiên c u liên quan v ch t th i r n

1.3.1 Nghiên c u ngoài n c

Viniegra , Cortés và Cuevas (2001), nghiên c u xác đ nh giá tr kinh t c a

s c i thi n ch t l ng môi tr ng c a các bi n pháp thu gom rác sinh ho t t các

h gia đình t i các khu dân c ngo i ô vùng San Pedro Cholula c a mi n trung Mexico Gi thuy t đ c đ a ra trong nghiên c u này d a vào lý thuy t c a ph ng pháp đánh giá ng u nhiên là giá s n lòng tr c a h gia đình s ph n nh giá tr c a

ch t l ng môi tr ng đ c t t h n V m t lý thuy t thì s thay đ i ch t l ng môi tr ng ng m ch m t s gia t ng trong phúc l i c a các cá nhân, và nh v y h

ph i tr m t giá tr cho đi u thay đ i đó Giá s n lòng tr hàng tháng cho h th ng thu gom c i ti n là 1.85 đô la M /h gia đình Tác gi đã s d ng mô hình kinh t

l ng h i qui đa bi n đ xem xét các y u t nh h ng đ n m c s n lòng chi tr c a

h K t qu cho th y, thu nh p c a h là y u t nh h ng quan tr ng nh t H s

co giãn thu nh p đ i v i ch t l ng môi tr ng là 0.13 Tuy nhiên, khi c tính

t ng l i ích mang l i cho dân s vùng này thì không đ đ bù đ p chi phí cho d án

d đ nh đ a ra Các tác gi đ ngh c n xem xét thêm nh ng chi phí và l i ích ngo i

tác khác tr c khi quy t đ nh có nên th c hi n d án c i thi n h th ng thu gom và

x lý rác th i hay không

Tadesse và c ng s (2008) th c hi n nghiên c u v m c s n lòng tr cho h

th ng qu n lý ch t th i r n t i thành ph Mekelle c a Ethiopia Trong nghiên c u này, các tác gi đã s d ng ph ng pháp đánh giá CVM cho hàng hóa không có th

tr ng Phân tích th c nghi m trong đ tài đã áp d ng ph ng pháp h i qui Probit

và Tobit đ xác đ nh các y u t nh h ng đ n giá s n lòng tr WTP c a các h gia đình cho h th ng qu n lý ch t th i r n đ c c i ti n K t qu cho th y WTP c a h gia đình quan h có ý ngh a th ng kê v i thu nh p, nh n th c v ch t l ng môi

tr ng và tu i c a ch h Ngoài ra, m c s n lòng chi tr này c ng ph thu c vào

s l ng rác sinh ho t đ c th i, và lo i d ch v thu gom x lý rác th i theo yêu c u

c a h D a vào k t qu v m c chi tr c a h trong nghiên c u đã cao h n m c chi

tr hi n hành, các tác gi đã đ xu t các nhà làm chính sách nên s d ng k t qu WTP đ xác đ nh m c phí chi tr cho d ch v qu n lý ch t th i r n c i thi n

V c u trúc b ng câu h i WTP, các tác gi đã xây d ng n i dung b ng câu

h i g m có 4 ph n: ph n th nh t là các câu h i liên quan đ n nh n th c và đánh giá hi n tr ng ch t th i r n t i thành ph ; ph n th hai liên quan đ n các v n đ môi

tr ng và mô t chi ti t các k ch b n gi đ nh (ngh a là các c i ti n trong h th ng thu gom và x lý rác th i); ph n th ba g m các câu h i WTP; và ph n th 4 là các câu h i liên quan đ n kinh t - xã h i c a h gia đình Các k ch b n trong b ng câu

h i mô t chi ti t v các d ch v s đ c cung c p trên cách khía c nh nh l i ích và

đ tin c y c a d ch v , các v n đ môi tr ng hi n nay c a qu n lý ch t th i r n, các y u t gi đ nh s đ c c i ti n, và cách th c mà h gia đình s chi tr

Chandra và Devi (2009) nh n đ nh v n đ qu n lý ch t th i r n là m t thách

th c l n cho t t c các qu c gia trên th gi i ô th Mysore thu c t nh Karnataka

c a n c ng đang đ i m t v i nhi u v n đ trong qu n lý ch t th i r n Các tác

gi đã th c hi n m t nghiên c u chi ti t v các cách th c phát th i ch t r n t i các ngu n th i trong thành ph , ph ng cách thu gom rác, v n chuy n, tích tr , x lý và phân h y rác th i đô th Các s li u đ c thu th p ch y u b ng b ng câu h i, tham quan các ngu n, ti p xúc v i c ng đ ng và ghi nh n ý ki n K t qu cho th y vi c

phân lo i rác h n h p t i bãi rác là r t t n kém và lãng phí, và đ xu t c n áp d ng cách th c phân lo i rác t i ngu n th i Nghiên c u này v c b n là qu n lý môi

tr ng Các tác gi c ng nh n đ nh rác là m t ngu n ‘tài nguyên’ có th s d ng đ

t o n ng l ng, làm phân bón, tùy thu c vào trình đ k thu t hi n có, không nên xem rác là ‘vô ích’ và ch y u x lý b ng bi n pháp chôn l p

Altaf và Deshazo (1996), s d ng s li u đi u tra c a 968 h gia đình t i thành ph công nghi p Gujranwala c a Pakistan n m 1990, đ đánh giá nhu c u c a

h gia đình v c i thi n h th ng qu n lý ch t th i r n K t lu n quan tr ng c a nghiên c u là quan sát, đi u tra các d ch v qu n lý ch t th i r n đem l i nhi u thông tin quan tr ng, nh ng nh ng thông tin này không th dùng đ l ng hóa nhu

c u v d ch v có th c l ng đ c giá tr c a vi c c i thi n các d ch v , các tác gi s d ng ph ng pháp CVM đ c tính s ti n t i đa hàng tháng mà các h gia đình s n lòng tr cho các d ch v c i thi n Cu c đi u tra c ng đã xem xét và phân tích thái đ , nh n th c và s a chu ng c a h gia đình v d ch v thu gom x

lý rác th i hi n t i và c i ti n Nh m c i thi n m c đ chính xác v m c WTP c a

h , trong khi ti n hành đi u tra, các tác gi đã áp d ng ph ng pháp tách m u đ

ki m ch ng s thiên l ch c a ba gi thuy t nghiên c u Th nh t là m c phí ban

đ u đ c đ ngh M t n a s h đ c ph ng v n WTP b t đ u t m c giá th p và

m t n a s m u còn l i b t đ u t m c phí cao h n Th hai là c quan s cung c p

d ch v M t n a s h s đ c nói r ng d ch v s do Công ty đô th ph trách, m t

n a s h khác s đ c nói r ng d ch v c i thi n s do m t Công ty t nhân cung

c p Gi thuy t th 3 là do ch t th i r n mang đ c tính c a m t hàng hóa công, nên WTP c a ng i đ c ph ng v n có th b nh h ng b i s phán đoán c a ng i

đó là có bao nhiêu ph n tr m s ng i trong khu dân c c a mình s s n sàng chi

tr ki m ch ng s k v ng này có nh h ng đ n k t qu WTP không, các tác

gi đã phân chia m t n a s m u và nói v i ng i dân trong nhóm này là có 75% s

h s ch p thu n d ch v c i ti n, và n a s m u còn l i, ng i dân s đ c nói r ng

có kho ng 25% s h s đ ng ý tham gia d ch v c i thi n đ c đ a ra Các tác gi này gi đ nh r ng n u ng i đ c ph ng v n đánh giá cao v l i ích xã h i c a vi c

c i thi n, bên c nh l i ích c a cá nhân, thì tình hu ng th nh t s đ a ra đ c m c WTP cao h n Trên góc đ h c thu t, các tác gi k t lu n r ng nghiên c u này đóng

góp m t ph n quan tr ng đ minh ch ng r ng thông tin v nhu c u hàng hóa c a h

đ c thu th p khá d dàng, thông qua ph ng v n và ít t n kém, có th cung c p

đ c nhi u thông tin có giá tr đ l p k ho ch v cung c p các d ch v công c i

ti n

1.3.2 Nghiên c u trong n c

Liên quan đ v n đ kinh t ch t th i r n, hi n nay theo ki n th c và tìm

ki m t t nh t c a tác gi thì có nhi u đ tài nghiên c u v qu n lý ch t th i r n sinh

ho t, ho t đ ng c i ti n h th ng thu gom trên đ a bàn thành ph và qu c gia đã

đ c th c hi n Tuy nhiên, h u nh ch a có nghiên c u nào ng d ng ph ng pháp nghiên c u kinh t môi tr ng và ph ng pháp đ nh giá tr cho ch t th i r n (không

có th tr ng) nh các nghiên c u ngoài n c đã trình bày trong ph n trên Do v y,

ph n sau đây trình bày nh ng ngiên c u trong n c có liên quan ph n nào đó đ n

ch đ nghiên c u

Trang, Nguy n Thanh (2010), th c hi n nghiên c u v m c s n lòng chi tr

t ng thêm cho d ch v thu gom tái ch ch t th i nh a trên đ a bàn TP.HCM, bên

c nh m c l phí thu gom rác sinh ho t hi n nay t i các đ a ph ng Tác gi đã s

d ng ph ng pháp CVM, c th là ph ng pháp ‘phi u chi tr ’ (payment card) đ

c l ng m c WTP c a các h Cu c đi u tra đ c th c hi n thông qua m ng internet đã thu đ c 487 phi u tr l i t nguy n c a đ i di n các h dân, trong đ

tu i t 18 đ n 60, có ti p c n đ c v i d ch v internet K t qu v m c WTP trung bình đ c c tính b ng ph ng pháp h i quy Probit th b c (ordered probit model) là 43.200 đ ng/h /n m Trong s các bi n s kinh t -xã h i c a ng i

ph ng v n và h gia đình, các bi n s v tình tr ng hôn nhân, ngh nghi p và thu

nh p c a h có tác đ ng ý ngh a m c 5% đ n WTP Ngoài ra, các bi n s đ i di n cho nh n th c và hành vi cá nhân nh : s quan tâm v ch t l ng môi tr ng xung quanh, m i đe d a c a ô nhi m do ch t th i nh a đ n s c kh e ng i dân và l i ích

c a vi c tái ch ph li u nh a c ng có nh h ng quan tr ng đ n m c s n lòng chi

tr thêm cho d ch v tái ch các ph li u này

Kh i, Ph m Ng c (2005) th c hi n nghiên c u v các gi i pháp thu gom

hi u qu ch t th i r n đô th t i ngu n qu n 3 TP.HCM Tác gi s d ng ph ng

pháp đi u tra k thu t v l ng rác phát sinh t i các ngu n, cách th c thu gom và

v n chuy n rác đ n các bãi rác tài phân tích các u nh c đi m c a h th ng thu gom v n chuy n rác hi n có t i qu n tài c ng phân tích chi phí và l i ích

c a vi c phân lo i rác t i ngu n

Thành, Tr n Cao (2005) ti n hành kh o sát h th ng qu n lý ch t th i r n

Qu n 5, TP.HCM và đ xu t bi n pháp qu n lý phù h p giai đo n 2005-2015 Tác

gi dùng ph ng pháp đi u tra b ng cách s d ng b ng câu h i có chu n b t tr c

đ thu th p thông tin c n thi t, đi u tra v h th ng thu gom, v n chuy n, l trình

l y rác có đ m b o h p v sinh tài đã đ a ra các đ xu t v : h th ng qu n lý k thu t m i, phân lo i rác t i ngu n; đ ng th i phân tích h u qu và l i ích c a vi c không phân lo i rác Trên c s kh i l ng và thành ph n ch t th i r n sinh ho t

qu n, tác gi c ng đã đ xu t các ph ng án công ngh x lý rác có th áp d ng trong t ng lai

H nh, Võ Th H ng (2004) th c hi n đánh giá hi n tr ng và đ xu t các gi i pháp qu n lý ch t th i r n sinh ho t qu n Tân Bình, TP.HCM Tác gi ti n hành

đi u tra hi n tr ng h th ng thu gom: cách th c, th i gian và ph ng ti n v n chuy n, phí thu gom, qua đó đánh giá công tác thu gom và v n chuy n Các đ xu t

gi i pháp qu n lý ch t th i r n sinh ho t thông qua vi c s d ng các công c h tr pháp lý và công c kinh t nh : h th ng ký qu hoàn chi, phí s n ph m, các kho n

tr c p, l phí thu gom; và các bi n pháp khác nh m hoàn thi n vi c qu n lý rác

Châu, Hà Minh (2008) tri n khai nghiên c u xây d ng tuy n phù h p thu

gom v n chuy n ch t th i r n đô th trên đ a bàn TP.HCM Tác gi tìm hi u: a) hi n

tr ng h th ng thu gom, m ng l i tuy n v n chuy n ch t th i r n đô th ; b) phân tích đánh giá h th ng qu n lý nhà n c, h th ng qu n lý k thu t; c) phân tích chi phí và hi u qu thu gom v n chuy n; và d) m c đ hài lòng c a c ng đ ng M c đích c a đ tài nh m xác đ nh kho ng cách c n thi t ng n nh t v n chuy n ch t th i

r n đô th ; t i u hóa hi u qu kinh t cho chi phí ho t đ ng thu gom v n chuy n

ch t th i r n; t i u hóa v m t môi tr ng, m quan đô th ; và đ a ra các c s

khoa h c nh m nâng cao hi u qu qu n lý ch t th i r n đô th cho chính quy n thành ph

1.4 Tóm l c n i dung chính c a Ch ng

Ch t th i r n sinh ho t phát th i t các h gia đình là m t trong nh ng tác nhân làm t ng thêm m c ô nhi m, suy thoái môi tr ng và s c kh e c ng đ ng N i dung c a ch ng này đã trình bày nh ng khái ni m c b n v ch t th i r n sinh

ho t (rác sinh ho t) và cách th c qu n lý thu gom, x lý t i khu v c đô th Trong cách th c qu n lý thì chi n l c và bi n pháp gi m thi u l ng phát th i là ti n đ quan tr ng, k đ n các chi n l c cân đ i t i u gi a bi n pháp chôn l p, phân h y

và x lý, và sau cùng là nh n m nh các bi n pháp t ng c ng qu n lý rác sinh ho t

ch a đ c thu gom Do có s đánh đ i phát tri n kinh t và ch t l ng môi tr ng, ngo i tác tiêu c c gây ra do rác sinh ho t c n ph i c tính Các lý thuy t ngo i tác, khung phân tích kinh t , và lý thuy t v thay đ i trong phúc l i xã h i đã đ c th o

lu n nh m làm c s cho vi c phân tích thay đ i trong th ng d c a ng i s n xu t

và tiêu dùng khi có s thay đ i v ch t l ng môi tr ng Ph ng pháp đánh giá

ng u nhiên CVM đ c trình bày chi ti t, làm n n t ng cho vi c áp d ng đ c

l ng m c s n lòng chi tr (WTP) cho d ch v thu gom x lý rác th i trong Ch ng

4 Ph ng pháp này đ c s d ng ph bi n nh t đ đánh giá giá tr hàng hóa không

có th tr ng, trong tr ng h p này là giá tr c a ch t l ng môi tr ng đ c c i thi n N i dung c a ch ng k t thúc b ng các tóm t t và th o lu n k t qu , ph ng pháp nghiên c u c a các nghiên c u liên quan trong và ngoài n c Các nghiên c u này nhìn chung đã cho th y tính kh thi c a vi c áp d ng ph ng pháp CVM đ

c tính m c WTP c a h gia đình cho vi c ch t l ng môi tr ng thông qua bi n pháp c i thi n cách th c thu gom và x lý ch t th i r n Các nghiên c u th c nghi m t ng t ch a đ c th c hi n nhi u t i Vi t Nam

Ch ng 2

M c tiêu c a đ tài là phân tích ý ki n đánh giá c a h gia đình v h th ng thu gom, v n chuy n, qu n lý rác hi n hành t i qu n Bình Tân và c l ng giá s n lòng tr cho d ch v thu gom qu n lý đ c c i thi n, t đó nghiên c u các y u t

nh h ng đ n m c s n lòng tr c a h gia đình th c hi n đ c m c tiêu nêu trên, n i dung c a ch ng này trình bày ph ng pháp và k thu t thu th p s li u, khung phân tích cho ba câu h i nghiên c u c a đ tài Ph n th nh t trình bày

ph ng pháp ch n m u đi u tra Ph n th 2 trình bày cách th c xây d ng b ng

ph ng v n CVM Ph n th 3 trình bày cách th c phân tích s li u CVM bao g m

mô hình lý thuy t và ph ng pháp c l ng WTP

2.1 Ph ng pháp ch n m u thu th p s li u

a bàn đ th c hi n nghiên c u là qu n Bình Tân, Thành ph H Chí Minh

Qu n Bình Tân TP HCM đ c hình thành t vi c tách huy n Bình Chánh c thành huy n Bình Chánh m i và qu n Bình Tân theo ngh đ nh 130/2003/N -CP ngày 05/11/2003 c a Chính ph n c C ng hòa Xã h i Ch ngh a Vi t Nam Di n tích t nhiên là 5188,02 ha Phía đông giáp các qu n Tân Bình, qu n 6 và qu n 8 Phía tây giáp huy n Bình Chánh Phía nam giáp qu n 8 và huy n Bình Chánh Phía b c giáp

qu n 12 và huy n Hóc Môn Theo k t qu đi u tra ngày 1/4/2009 dân s qu n Bình Tân là 572.796 ng i, là đ n v có dân s l n th hai trong s các đ n v hành chánh c p huy n c n c, ch sau thành ph Biên Hòa, t nh ng Nai Do tác đ ng

c a quá trình đô th hoá, dân s qu n Bình Tân t ng r t nhanh trong th i gian qua,

t c đ t ng dân s bình quân n m giai đo n 1999-2003 là 16,17%, ch y u do dân

nh p c t các đ a ph ng khác đ n sinh s ng (C ng thông tin đi n t UBND qu n Bình Tân) Qu n g m có 10 Ph ng, m t s ph ng có t c đ t ng dân s r t nhanh do đô th hóa và ho t đ ng công nghi p nh Tân T o, Tân T o A, Bình H ng Hòa B Vi c t ng dân s đáp ng đ c nhu c u v lao đ ng nh ng c ng là áp l c

l n cho qu n trong vi c qu n lý con ng i, s quá t i v giáo d c, y t , nhà ,

2.1.1 i t ng quan sát trong m u đi u tra

Sau khi nghiên c u t ng quan tài li u v ngu n phát th i rác sinh ho t, các tài li u cho th y r ng các ngu n phát sinh rác th i sinh ho t r t đa d ng và có hình

th c thu gom v n chuy n rác th i khác nhau Ph m vi nghiên c u c a đ tài gi i

h n đ i t ng quan sát là các h gia đình riêng r Nh v y, không đi u tra các h

s ng trong các khu chung c , các h cho thuê (ch y u là công nhân), các c quan hành chính s nghi p (công s , tr ng h c) và các đ i t ng khác M c đích c a

vi c ch ch n m t đ i t ng là các h riêng r là đ có đ c s m u đ ng nh t v cách phát sinh và cách thu gom rác Không phân bi t là h có h kh u th ng trú hay không vì lý do là vi c thu ti n rác hàng tháng không c n c vào tiêu chí này

2.1.2 Ph ng pháp l y m u

Do đ c đi m h dân s ng t i thành ph (ví d : r t khó ti p xúc và ph ng

v n, b n đi làm vi c c ngày) và d đoán đ c nh ng khó kh n khi th c hi n ph ng

v n, theo thi t k ban đ u, đ tài s áp d ng ph ng pháp l y m u ‘t nguy n’ và

‘thu n ti n’ S m u d ki n ban đ u là 20 m u/Ph ng Ng i đi ph ng v n s

đ c cán b đ a ph ng c a Ph ng gi i thi u đ n các h dân, trình bày m c đích

cu c ph ng v n và đ ngh đ c th c hi n s ph ng v n và đ i s ch p thu n c a

h Th c t đi u tra đã cho th y r ng r t nhi u h đã r t khó ti p xúc và t ch i t ban đ u Do v y, b n thân ng i nghiên c u và các cán b ph i h p ph ng v n ti p xúc các h theo các m i quan h xã h i riêng T ng s m u đã thu th p đ c là 137

m u, m t s m u quan sát đã không có đ thông tin c n thi t, và s m u th c t còn

chuy n rác; m c 2.2 là c u trúc các câu h i v m c s n lòng chi tr cho ho t đ ng thu gom v n chuy n rác c i thi n (Xem Ph l c B ng ph ng v n)

Ph n th nh t: g m 7 câu h i v thông tin ng i đ c ph ng v n và h gia đình: đ tu i, gi i tính, trình đ h c v n c a ng i ng i đ c ph ng v n; s ng i

c ng th c t trong h , và thu nh p bình quân hàng tháng c a h

Ph n th hai c a b ng ph ng v n: nh n th c và đánh giá tình hình qu n lý rác sinh ho t M c th nh t trong ph n này là các câu h i v nh n th c và qu n lý

ch t th i c a h gia đình: t câu 8 đ n câu 15 là các câu h i nh n th c c a h v

t m quan tr ng c a các v n đ môi tr ng bao g m s nghiêm tr ng c a ô nhi m

do rác sinh ho t phát sinh t h gia đình T câu 16 đ n câu 18 t p trung h i v t p quán và hành vi c a h v vi c qu n lý và ph b rác Câu h i 19 đ n 27 là các câu

h i v tình hình thu gom và v n chuy n rác th i trong khu v c h đang sinh s ng Câu h i t 28 đ n 31 là ph n đánh giá c a h v m c l phí rác th i và s hài lòng

c a h v cách th c thu gom v n chuy n rác hi n nay M c th hai c a ph n th hai trong b ng câu h i dành đ thu th p thông tin v m c s n lòng chi tr c a h dân v

d ch v thu gom v n chuy n rác đ c c i thi n

2.2.2 K ch b n nghiên c u

Theo lý thuy t v cách th c xây d ng m u câu h i đi u tra ph ng v n theo

ph ng pháp CVM, thì ph n mô t d ch v ch t l ng môi tr ng c i thi n là r t quan tr ng và quy t đ nh giá tr c a WTP, và các đo l ng v thay đ i trong phúc

l i c a ng i dân Các k ch b n v d ch v ph i đ c mô t rõ ràng v d hi u Là nghiên c u, có th nói đ u tiên v v n đ này trên l nh v c qu n lý ch t th i r n sinh ho t và gi i h n th i gian, kinh phí, cùng v i kh n ng h c thu t, ch có m t

k ch b n c i thi n ch t l ng môi tr ng đ c đ xu t xây d ng

K ch b n sau đây đ c xây d ng gi đ nh: đ ph n c i thi n tình hình ô nhi m rác sinh ho t, h th ng thu gom và x lý rác sinh ho t hi n nay đ c c i

thi n nh sau: thu gom th ng xuyên h n (hàng ngày) ngay t i h gia đình/ho c t i

n i t p k t rác c a khu chung c , tr giúp v cách th c phân lo i rác, t t h n v v sinh môi tr ng (s d ng xe ép rác thay vì xe thô s ), t n d ng và x lý các s n