Phát triển bao thanh toán trong nước tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

bán hàng hóa.. 12: Bên mua thanh toán ti n hàng cho ngân hàng... Lúc này, ngân... giá tình hình tài chính c a bên mua hàng.. Trong khi đó, bên mua hàng th ng là nh ng doanh nghi p l n và

B GIÁO D CăVẨă ẨOăT O

B GIÁO D CăVẨă ẨOăT O

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n th c s kinh t : ắPHÁTă TRI N BAO

THANH TOÁN TRONGă N C T Iă CÁCă NGỂNă HẨNGă TH NGă

M I VI T NAM ” là k t qu c a quá trình h c t p, nghiên c u khoa h c đ c

l p Các s li u đ c s d ng trong lu n v n là trung th c, có ngu n g c rõ ràng, đ c thu th p t các báo cáo c a các t ch c nh Hi p h i bao thanh toán

th gi i, Ngân hàng nhà n c Vi t Nam, các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam,

Các s li u này đ c đ ng t i trên các Website và các báo cáo t ng h p c a

các t ch c nêu trên Các gi i pháp nêu trong lu n v n đ c rút ra t c s lý

lu n và quá trình nghiên c u th c ti n c a b n thân tôi

Tp HCM, tháng 05 n m 2011

Tác gi

Th Ng c Th o

M C L C

Trang Trang ph bìa

L iăcamăđoan

M c l c

Danh m c các ch vi t t t

Danh m c các b ng, bi uăđ ,ăs ăđ

M đ u

Ch ngă 1:ăC ă S LÝ LU N V BAO THANH TOÁN TRONG

N C 1

1.1 T ng quan v bao thanh toán 1

1.1.1 L ch s hình thành và phát tri n nghi p v bao thanh toán 1

1.1.2 Khái ni m bao thanh toán 3

1.1.3 Phân lo i bao thanh toán 4

1.2 Nh ng v năđ c ăb n v baoăthanhătoánătrongăn c 7

1.2.1 Khái ni m bao thanh toán trong n c 7

1.2.2 Quy trình th c hi n nghi p v bao thanh toán trong n c 8

1.2.2.1 Các ch th tham gia 8

1.2.2.2 Quy trình th c hi n nghi p v bao thanh toán trong n c 9

1.2.3 So sánh bao thanh toán trong n c v i các hình th c tài tr khác 10

1.2.3.1 So sánh bao thanh toán trong n c v i hình th c cho vay th ch p b ng tài s n có 10

1.2.3.2 So sánh bao thanh toán trong n c v i hình th c chi t kh u th ng phi u 12

1.2.4 Nh ng l i ích và r i ro trong nghi p v bao thanh toán trong n c 15

1.2.4.1 Nh ng l i ích trong nghi p v bao thanh toán trong n c 15

1.2.4.2 Nh ng r i ro trong nghi p v bao thanh toán trong n c 17

1.3 Kinh nghi m phát tri n bao thanh toán t i m t s n c trên th gi i và bài h c kinh nghi măchoăcácăNgơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam 20

1.3.1 Kinh nghi m phát tri n bao thanh toán t i m t s n c trên th gi i 20

1.3.2 Bài h c kinh nghi m cho các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam 23

K t lu n ch ng 1 25

Ch ngă 2:ă TH C TR NG HO Tă NG BAO THANH TOÁN TRONGă N C T Iă CÁCă NGỂNă HẨNGă TH NGă M I VI T NAM 26

2.1 Th c tr ng ho tăđ ng bao thanh toán trên th gi i 26

2.2ăQuyăđ nh pháp lu t v ho tăđ ng bao thanh toán t i Vi t Nam 38

2.2.1 Ngu n lu t đi u ch nh ho t đ ng bao thanh toán t i Vi t Nam 38

2.2.2 i t ng áp d ng và đi u ki n đ c ho t đ ng bao thanh toán trong n c 39

2.2.2.1 i t ng áp d ng 39

2.2.2.2 i u ki n đ đ c ho t đ ng bao thanh toán 40

2.3 Th c tr ng ho tăđ ng baoăthanhătoánătrongăn c t i các Ngân hàng

th ngăm i Vi t Nam 40

2.3.1 S l ng ngân hàng th ng m i đ c phép ho t đ ng bao thanh toán trong n c 40

2.3.2 Doanh s bao thanh toán t i Vi t Nam 43

2.3.3 Th c tr ng ho t đ ng bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam 44

2.3.3.1 T ng quan v ho t đ ng bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam 44

2.3.3.2 Quy trình th c hi n bao thanh toán trong n c 48

2.3.3.3 K t qu ho t đ ng bao thanh toán trong n c t i các Ngân hang th ng m i Vi t Nam 51

2.4ă ánhăgiáătìnhăhìnhăho tăđ ngăbaoăthanhătoánătrongăn c t i các Ngân hƠngăth ngăm i Vi t Nam 59

2.4.1 Nh ng thành t u đ t đ c 59

2.4.2 Nh ng t n t i 60

2.5 Nh ng thu n l iăvƠăkhóăkh năkhiătri năkhaiăbaoăthanhătoánătrongăn c

t iăcácăNgơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam 62

2.5.1 Nh ng thu n l i 62

2.5.2 Nh ng khó kh n 64

2.6 Nh ng nguyên nhân c n tr vi c phát tri n b aoăthanhătoánătrongăn c t iăcácăNgơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam 69

2.6.1 Nh ng nguyên nhân t phía nhà n c 69

2.6.2 Nh ng nguyên nhân t phía các ngân hàng th ng m i 70

2.6.3 Nh ng nguyên nhân t phía các doanh nghi p 73

K t lu n ch ng 2 75

Ch ngă3:ăGI I PHÁP PHÁT TRI N BAO THANH TOÁN TRONG N C T IăCÁCăNGỂNăHẨNGăTH NGăM I VI T NAM 76

3.1 S c n thi t ph i phát tri năbaoăthanhătoánătrongăn c t i các Ngân hƠngăth ngăm i Vi t Nam 76

3.2 Gi i pháp phát tri năbaoăthanhătoánătrongăn c 78

3.2.1 i v i nhà n c 78

3.2.1.1 Nhà n c nên t o hành lang pháp lý thông thoáng 78

3.2.1.2 Phát tri n b n v ng h t ng thông tin tín d ng 80

3.2.1.3 Thành l p Hi p h i bao thanh toán qu c gia 82

3.2.2 i v i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam 83

3.2.2.1 Nâng cao n ng l c c nh tranh c a các Ngân hàng th ng m i VN 83

3.2.2.2 Thi t l p m i quan h gi a các ngân hàng trong ho t đ ng bao thanh toán trong n c 86

3.2.2.3 Thành l p phòng ho c b ph n bao thanh toán 86

3.2.2.4 Khuy n khích và ti p th bên mua hàng ký h p đ ng liên k t v i các ngân hàng th ng m i 87

3.2.2.5 Nâng cao hi u qu th m đ nh ch t l ng kho n ph i thu và h p đ ng th ng m i 87

3.2.2.6 ào t o nhân viên chuyên nghi p 88

3.2.2.7 Xây d ng m c phí h p lỦ đ thu hút khách hàng 89

3.2.3 i v i các doanh nghi p 90

3.2.3.1 Nâng cao ki n th c v ho t đ ng bao thanh toán trong n c 90

3.2.3.2 Nâng cao n ng l c, uy tín và chuyên nghi p trong kinh doanh 91

3.2.3.3 C i ti n công ngh nâng cao hi u qu s n xu t kinh doanh 92

K t lu n ch ng 3 94

K t lu n 95 Tài li u tham kh o

Ph l c

DANH M C CÁC CH VI T T T

ACB : Asia Commercial Joint Stock Bank

(Ngân hàng Th ng m i c ph n Á Châu)

ADB : Asian Development Bank (Ngân hàng phát tri n Châu Á)

BTTQT : Bao thanh toán qu c t

BTTTN : Bao thanh toán trong n c

CIC : Credit information Center (Trung tâm thông tin tín d ng)

D/A : Documents Against Acceptance (Nh thu kèm ch ng t )

FCI : Factors Chain International (Hi p h i bao thanh toán th gi i) L/C : Letter of Credit (Th Tín d ng)

T/T : Telegraphic Transfer (Chuy n ti n b ng đi n)

WTO : World Trade Organization (T ch c Th ng m i th gi i)

Vietcombank : Joint Stock Commercial Bank for Foreign Trade of Vietnam (Ngân hàng Th ng m i c ph n Ngo i Th ng Vi t Nam)

VIB : Vietnam International Bank

(Ngân hàng Th ng m i c ph n Qu c t Vi t Nam)

VND : ng Vi t Nam

DANH M CăCÁCăS ă , B NG, BI Uă

Danh m căcácăs ăđ :

S đ 1.1 : Quy trình th c hi n nghi p v bao thanh toán trong n c

S đ 2.1 : Quy trình th c hi n bao thanh toán cho Bên bán hàng t i ACB

Danh m c các b ng:

B ng 2.1 : Doanh s bao thanh toán th gi i

B ng 2.2 : Doanh s bao thanh toán khu v c Châu Âu

B ng 2.3 : Doanh s bao thanh toán khu v c Châu Á

B ng 2.4 : Doanh s bao thanh toán khu v c Châu M

B ng 2.5 : Doanh s bao thanh toán khu v c Châu Úc

B ng 2.6 : Doanh s bao thanh toán khu v c Châu Phi

B ng 2.7 : Doanh s bao thanh toán t i các châu l c và th gi i

B ng 2.8 : T tr ng doanh s bao thanh toán các châu l c trong t ng doanh

s bao thanh toán th gi i

B ng 2.9 : S l ng Ngân hàng th ng m i Vi t Nam đ c c p phép ho t

đ ng bao thanh toán

B ng 2.10 : Doanh s bao thanh toán t i Vi t Nam

B ng 2.11 : Doanh s bao thanh toán trong n c t i Vi t Nam

B ng 2.12 : Doanh s bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng

m i Vi t Nam

Danh m c các bi uăđ :

Bi u đ 2.1 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán th gi i

Bi u đ 2.2 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán khu v c Châu Âu

Bi u đ 2.3 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán khu v c Châu Á

Bi u đ 2.4 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán khu v c Châu M

Bi u đ 2.5 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán khu v c Châu Úc

Bi u đ 2.6 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán khu v c Châu Phi

Bi u đ 2.7 : Doanh s bao thanh toán t i các châu l c và th gi i

Bi u đ 2.8 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán c a Vi t Nam

Bi u đ 2.9 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán trong n c t i các

Ngân hàng th ng m i Vi t Nam

Bi u đ 2.10 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán trong n c t i ACB

Bi u đ 2.11 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán trong n c t i

Vietcombank

Bi u đ 2.12 : T c đ t ng tr ng doanh s bao thanh toán trong n c t i VIB

M U

1 Lý do ch năđ tài

Cùng v i xu th phát tri n kinh t th gi i, n n kinh t Vi t Nam c ng đang ngày càng phát tri n và h i nh p Trong đó ho t đ ng ngân hàng là m t

trong nh ng ho t đ ng góp ph n r t l n trong vi c phát tri n kinh t qu c gia

Sau khi gia nh p T ch c th ng m i th gi i (WTO) vào tháng 11/2006, các

ngân hàng Vi t Nam ph i đ i m t và c nh tranh v i các đ i th r t l n là các ngân hàng n c ngoài Do đó, đa d ng hóa s n ph m trong h th ng ngân hàng

là m t t t y u G n đây các ngân hàng đ u đ y m nh các d ch v c a mình đ mang đ n s thu n l i nh t và đáp ng nhu c u ngày càng cao cho khách hàng

nh : d ch v rút ti n t đ ng t i máy ATM; chuy n kho n ho c thanh toán hóa

đ n đi n, n c, Internet, qua m ng Internet; liên k t b o hi m; Bên c nh

đó các s n ph m tín d ng c ng không kém ph n đa d ng, trong đó có s n ph m bao thanh toán trong n c S xu t hi n c a s n ph m bao thanh toán trong

n c t i Vi t Nam đư góp m t ph n không nh vào quá trình l u thông hàng

hóa, giúp cho quá trình mua bán hàng di n ra thu n ti n h n khi mà ng i bán

có th có đ c ti n hàng thông qua vi c ng tr c t i ngân hàng và ng i mua

thì có th thanh toán tr ch m, gi i quy t đ c c nhu c u c a ng i mua và

ng i bán hàng

Nghi p v bao thanh toán có l ch s phát tri n lâu dài, xu t phát t ho t

đ ng đ i lỦ h ng hoa h ng kho ng 2000 n m tr c d i th i đ ch La Mã,

phát tri n Anh vào th k 15 d i hình th c ng tr tr c m t ph n cho

ng i y nhi m (nhà cung ng s n ph m), và phát tri n m nh t th k 19 thông qua các nhà đ i lý thanh toán ngành d t may c a M , ngành công nghi p

đi n, hóa ch t, s i t ng h p, Tính đ n cu i n m 2010, trên th gi i đư có

2.437 đ n v bao thanh toán 69 qu c gia, doanh s bao thanh toán trên th

gi i t ng đáng k qua các n m, v i doanh s n m 2004 là 860.215 tri u Euro

nh ng đ n n m 2010 là 1.648.229 tri u Euro, t ng 91,6% Trong đó, doanh s

bao thanh toán t i Vi t Nam n m 2010 ch đ t 65 tri u Euro v i doanh s bao

thanh toán n i đ a là 40 tri u Euro và doanh s bao thanh toán qu c t là 25

tri u Euro M c dù n m 2009 doanh s bao thanh toán t i Vi t Nam đư đ t

đ c 95 tri u Euro, trong đó doanh s bao thanh toán n i đ a là 90 tri u Euro

và doanh s bao thanh toán qu c t là 5 tri u Euro Vi c th c hi n đ tài:

ắPHÁTăTRI NăBAOăTHANHăTOÁNăTRONGăN C T I CÁC NGÂN

HẨNGăTH NGăM I VI TăNAM”ănh m tìm ra nguyên nhân làm cho bao

thanh toán trong n c t i Vi t Nam ch m phát tri n so v i các n c trên th

gi i, và còn có s s t gi m nghiêm tr ng v doanh s trong n m 2010 T đó

đ a ra các gi i pháp phát tri n s n ph m bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam

2 M c tiêu nghiên c u

tài d a trên c s lý lu n v bao thanh toán và nghiên c u th c tr ng

ho t đ ng bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam,

đ ng th i c ng nghiên c u th c tr ng bao thanh toán và m t s kinh nghi m

c a các n c trên th gi i Sau đó đánh giá và nêu ra nh ng nguyên nhân c n

tr vi c phát tri n bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng m i

Vi t Nam T nh ng nguyên nhân này s tìm ra các gi i pháp nh m giúp nghi p v bao thanh toán trong n c phát tri n đ mang đ n nhi u l i ích cho các bên tham gia c ng nh cho n n kinh t Bên c nh đó c ng góp ph n nâng cao n ng l c c nh tranh c a các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam trên th ng

tr ng qu c t

3.ă iăt ng và ph m vi nghiên c u

- i t ng đ c nghiên c u: i t ng đ c nghiên c u là nghi p v bao thanh toán trong n c, th c tr ng ho t đ ng và môi tr ng pháp lý liên quan

đ n ho t đ ng bao thanh toán trong n c

- Ph m vi nghiên c u: Ph m vi nghiên c u là h th ng Ngân hàng th ng m i

Vi t Nam

+ Lu n v n nghiên c u ba ngân hàng là ACB, Vietcombank và VIB đ làm đi n hình cho th c tr ng bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng

c a Ngân hàng nhà n c Vi t Nam, các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam và

Hi p h i bao thanh toán th gi i

5.ăụăngh aăkhoaăh c và th c ti n

Qua vi c nghiên c u tình hình th c t ho t đ ng bao thanh toán trong

n c t i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam và tình hình ho t đ ng bao thanh

toán trên th gi i, lu n v n nêu ra đ c nh ng thu n l i và khó kh n khi phát

tri n bao thanh toán t i các Ngân hàng th ng m i Vi t nam ng th i tìm ra

nh ng nguyên nhân c n tr vi c phát tri n nghi p v này t phía Ngân hàng

nhà n c, các ngân hàng th ng m i và các doanh nghi p Các gi i pháp đ c

đ a ra nh m gi i quy t các v ng m c, khó kh n khi phát tri n bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam Th c hi n đ c các gi i

pháp này trong th c t s giúp cho ho t đ ng bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam phát tri n

6 Nh ngăđi m n i b t c a lu năv n

Lu n v n đ a ra nh ng khía c nh pháp lý c n ph i đ c nhà n c ch nh

s a ban hành l i cho phù h p v i th c t c ng nh phù h p v i thông l qu c

t , đ ng th i c ng đ a ra đ c các gi i pháp đ i v i các Ngân hàng th ng

m i Vi t Nam áp d ng khi tri n khai nghi p v c ng nh các doanh nghi p khi

s d ng bao thanh toán trong n c

7 K t c u c a lu năv n

Ngoài ph n m đ u và k t lu n, lu n v n g m ba ch ng:

Ch ng 1 : C s lý lu n v bao thanh toán trong n c

Ch ng 2: Th c tr ng ho t đ ng bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng

th ng m i Vi t Nam

Ch ng 3: Gi i pháp phát tri n bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng

th ng m i Vi t Nam

CH NGă1

C ăS LÝ LU N V BAOăTHANHăTOÁNăTRONGăN C

1.1 T ng quan v bao thanh toán

1.1.1 L ch s hình thành và phát tri n nghi p v bao thanh toán

Bao thanh toán ra đ i t th i trung c khi ng i ta b t đ u giao th ng

v i nhau và phát sinh các kho n n th ng m i Bao thanh toán xu t phát t

đ i lỦ h ng hoa h ng kho ng 2000 n m tr c d i th i đ ch La Mã Nh ng

đ i lý này n m gi quy n s h u hàng hóa c a bên y nhi m (bên cung ng

s n ph m) r i giao hàng cho ng i mua, ghi s và thu n khi đ n h n, chuy n

ti n thu đ c c a ng i mua cho bên y nhi m sau khi đư tr ph n hoa h ng

c a mình

S phát tri n c a ngành công nghi p Anh th k 14 và th k 15 đư nâng cao t m quan tr ng c a các đ i lỦ bao thanh toán Khi các đ i lỦ d n d n tin c y vào kh n ng tr n c a ng i mua hàng, h b t đ u c p tín d ng cho bên cung ng s n ph m đ l y hoa h ng cao h n Th c t là v i kho n hoa

h ng nhi u h n, đ i lỦ bao thanh toán b t đ u b o đ m kh n ng tr n c a

ng i mua b ng cách h a tr đúng h n cho ng i cung ng s n ph m trong

t ng lai, k c trong tr ng h p ng i mua không tr đ c n đúng h n Các

đ i lỦ bao thanh toán có đ v n b t đ u ng tr c m t ph n ti n bán hàng cho bên cung ng s n ph m d a trên kho n ti n mà bên mua hàng ph i thanh toán trong t ng lai Do có nh ng kho n ng tr c này mà đ i lỦ h ng hoa h ng tính thêm phí hoa h ng hay lưi su t Ð gi m thi u r i ro không thanh toán hay

hàng hóa b h h ng, b giao thi u mà bên mua hàng không thanh toán ho c

thanh toán không h t giá tr kho n ph i thu, đ i lý bao thanh toán không t m

ng toàn b s ti n bán hàng Ph n gi l i s đ c thanh toán cho bên bán khi

bên mua thanh toán h t cho đ i lý bao thanh toán

Ð n th k 16, ch đ th c dân M ra đ i và phát tri n m nh, ho t đ ng mua bán thông th ng phát tri n m nh và cùng v i nó là vai trò ngày càng t ng

và nhi u c h i m i cho ho t đ ng bao thanh toán phát tri n, bao thanh toán

đ c bi t h u ích v i nh ng ng i thi t l p ho t đ ng kinh doanh M Kho ng

cách gi a Châu Âu và M là r t l n, nh t là khi M m r ng biên gi i v phía Tây Kho ng cách đ a lý càng xa càng làm vòng quay v n l u đ ng c a nhà

s n xu t ch m l i B t đ u t khâu s n xu t, giao hàng, ch thanh toán đ n khi

đ c thanh toán là m t kho ng th i gian dài, các nhà s n xu t b chôn v n và

có th gây khó kh n cho ho t đ ng kinh doanh ti p theo Do đó, nhà s n xu t Châu Âu th ng y nhi m cho đ i lý bao thanh toán M các kho n ph i thu

c a mình V i s thông th o th tr ng và nh ng ng i mua hàng trong n c, các đ i lý bao thanh toán M đư cung c p cho các nhà s n xu t Châu Âu

nh ng d ch v marketing và tài chính

Ð n cu i th k 19, M phát tri n thành m t qu c gia ch quy n và ít b

ph thu c vào hàng hóa n c ngoài Công nghi p s n xu t c a M phát tri n

m nh kéo theo s phát tri n c a ho t đ ng marketing đư làm cho vai trò

marketing c a các đ i lý bao thanh toán b gi m đi Tuy nhiên, m t l n n a các

đ i lý bao thanh toán l i phát tri n và đi u ch nh theo nhu c u kinh t m i trong

n c, t p trung vào tài chính, tín d ng, thu n , k toán

Ð u th k 20, khi n n công nghi p M phát tri n các ngành may m c,

ph ki n, đ n i th t và th m thì các đ i lỦ bao thanh toán càng phát tri n sang

nh ng l nh v c này Ð n gi a th k 20, nghi p v bao thanh toán c a M phát tri n sang các ngành nh : đi n, hóa ch t, s i t ng h p Ho t đ ng bao thanh

toán phát tri n r m r vào n m 1963 khi c quan ki m soát ti n t Châu Âu

công b bao thanh toán là m t ho t đ ng ngân hàng h p pháp thì các ngân

hàng m i b t đ u đi vào l nh v c này T n m 1974 thì nghi p v bao thanh toán đ c công nh n b i h u h t các qu c gia trên th gi i Bao thanh toán đư

đ c ch p nh n nh m t t t y u khách quan đ đáp ng nhu c u tài chính c a

các doanh nghi p, đ c các chính ph và ngân hàng trung ng trên kh p th

gi i h tr Bao thanh toán đư phát tri n Anh, Pháp, M , Ý, .và nhanh chóng lan sang các n c châu Á Thái Bình D ng v i nhi u qu c gia tham gia trong đó có Nh t B n, Trung Qu c là các th tr ng có doanh s ho t đ ng bao

thanh toán cao nh t khu v c

1.1.2 Khái ni m bao thanh toán

- Theo công c qu c t UNIDROIT 1988

Bao thanh toán là m t d ng tài tr b ng vi c mua bán các kho n n

ng n h n trong giao dch th ng m i gi a t ch c tài tr và bên cung ng Theo đó, t ch c tài tr th c hi n t i thi u hai trong s các ch c n ng sau: tài

tr bên cung ng g m cho vay và ng tr c ti n, qu n lý s sách liên quan đ n

các kho n ph i thu, thu n các kho n ph i thu, b o hi m r i ro không thanh toán c a bên mua hàng

- Theo t ch c bao thanh toán qu c t (FCI)

Bao thanh toán là m t lo i hình d ch v tài chính tr n gói bao g m s

k t h p gi a tài tr v n ho t đ ng, b o hi m r i ro tín d ng, theo dõi các kho n

ph i thu và d ch v thu h ó là s th a thu n gi a ng i cung c p d ch v bao thanh toán (đ n v bao thanh toán) v i ng i cung ng hàng hóa d ch v

hay còn g i là ng i bán hàng trong quan h mua bán hàng hóa (bên bán)

Theo nh th a thu n, đ n v bao thanh toán s mua l i các kho n ph i thu c a

bên bán d a trên kh n ng tr n c a bên mua trong quan h mua bán hàng hóa

d ch v N u bên mua m t kh n ng chi tr hay phá s n thì đ n v bao thanh

toán s thay bên mua tr ti n cho bên bán Khi bên mua và bên bán hai n c

khác nhau thì d ch v này đ c g i là bao thanh toán qu c t

Trong nghi p v bao thanh toán thông th ng có ít nh t ba bên: đ n v

bao thanh toán, khách hàng c a đ n v bao thanh toán (bên bán) và con n c a

đ n v bao thanh toán (bên mua) n v bao thanh toán có th là ngân hàng

ho c công ty tài chính chuyên nghi p, v a làm ch c n ng c p tín d ng, v a

cung c p ti n ích và b o lãnh thanh toán Các kho n ph i thu này là các kho n

n ng n h n và ch a t i th i h n thanh toán xu t phát t vi c bán hàng tr

ch m

- Theo Quy t đ nh s 1096/2004/Q -NHNN ngày 06/09/2004 c a Th ng đ c Ngân hàng nhà n c Vi t Nam

Bao thanh toán là m t hình th c c p tín d ng c a t ch c tín d ng cho bên bán hàng thông qua vi c mua l i các kho n ph i thu phát sinh t vi c mua,

bán hàng hoá đư đ c bên bán hàng và bên mua hàng th a thu n trong h p

hóa, cung ng d ch v và bên mua hàng hóa, s d ng d ch v th a thu n trong

h p đ ng mua bán hàng hóa, cung ng d ch v

1.1.3 Phân lo i bao thanh toán

1.1.3.1 Theo ph m vi lãnh th

- Bao thanh toán trong n c:

Bao thanh toán trong n c là lo i hình bao thanh toán d a trên h p đ ng

mua bán hàng hóa, cung ng d ch v trong đó bên bán hàng, cung ng d ch v

và bên mua hàng, s d ng d ch v là nh ng đ n v c trú trong n c

- Bao thanh toán xu t nh p kh u:

Bao thanh toán xu t nh p kh u là lo i hình bao thanh toán d a trên h p

đ ng xu t nh p kh u hàng hóa, cung ng d ch v trong đó bên bán hàng, cung

ng d ch v và bên mua hàng, s d ng d ch v là nh ng đ n v c trú hai

qu c gia khác nhau

1.1.3 2ăTheoăýăngh aăb o hi m r i ro

- Bao thanh toán có quy n truy đòi:

Là lo i hình bao thanh toán mà đ n v bao thanh toán có quy n đòi l i

s ti n đư ng tr c cho bên bán hàng khi bên mua hàng không có kh n ng hoàn thành ngh a v thanh toán kho n ph i thu

- Bao thanh toán không có quy n truy đòi:

Là lo i hình bao thanh toán mà đ n v bao thanh toán ch u toàn b r i ro

khi bên mua hàng không có kh n ng hoàn thành ngh a v thanh toán kho n

ph i thu n v bao thanh toán ch có quy n đòi l i s ti n đư ng tr c cho bên bán hàng trong tr ng h p bên mua hàng t ch i thanh toán kho n ph i

thu do bên bán hàng giao hàng không đúng nh tho thu n t i h p đ ng mua, bán hàng ho c vì m t lỦ do khác không liên quan đ n kh n ng thanh toán c a

bên mua hàng

1.1.3 3ăTheoăph ngăth c bao thanh toán

- Bao thanh toán t ng l n:

n v bao thanh toán và bên bán hàng th a thu n và ký h p đ ng bao thanh toán đ i v i t ng kho n ph i thu c a bên bán hàng i v i t ng kho n

ph i thu s th c hi n ký k t m t h p đ ng bao thanh toán riêng bi t, th i gian

hi u l c c a t ng h p đ ng s t ng ng v i th i gian còn l i c a các kho n

ph i thu đ c bao thanh toán

- Bao thanh toán theo h n m c:

n v bao thanh toán và bên bán hàng tho thu n và xác đ nh m t h n

m c bao thanh toán duy trì trong m t kho ng th i gian nh t đ nh

- ng bao thanh toán:

Hai hay nhi u đ n v bao thanh toán cùng th c hi n bao thanh toán cho

m t h p đ ng mua, bán hàng, trong đó m t đ n v bao thanh toán làm đ u m i

th c hi n vi c t ch c đ ng bao thanh toán

1.1.3.4 Theo th i h n:

- Bao thanh toán ng tr c:

Là lo i hình bao thanh toán mà đ n v bao thanh toán chi t kh u các

kho n ph i thu đ c bao thanh toán tr c ngày đáo h n và ng tr c ti n cho

bên bán hàng

- Bao thanh toán khi đ n h n:

Là lo i hình bao thanh toán mà đ n v bao thanh toán s tr cho bên bán

hàng s ti n b ng giá mua c a các kho n ph i thu đ c bao thanh toán khi đáo

h n

1.1.3 5ăTheoăph măviăgiaoăd chăv iăbênămuaăhƠng

- Bao thanh toán kín:

Là lo i hình bao thanh toán cung c p cho bên bán, nh ng bên mua không bi t v vi c bên bán đư chuy n nh ng các kho n ph i thu cho đ n v bao thanh toán Bên mua thanh toán ti n hàng cho bên bán nh thông l và bên bán chuy n s ti n này cho đ n v bao thanh toán

- Bao thanh toán công khai:

Là lo i hình bao thanh toán cung c p cho bên bán, đ ng th i bên mua

đ c thông báo v vi c bên bán chuy n nh ng các kho n ph i thu cho đ n v bao thanh toán Bên mua thanh toán ti n hàng tr c ti p cho đ n v bao thanh

toán

1.1.3 6ăTheoăph măviăbaoăthanhătoánăđ iăv iăs ăl ngăhóaăđ năc aăbênăbánă

- Bao thanh toán toàn b :

n v bao thanh toán th c hi n bao thanh toán cho toàn b hóa đ n phát sinh c a bên bán hàng đ i v i m t ho c m t s bên mua hàng

- Bao thanh toán m t ph n:

n v bao thanh toán th c hi n bao thanh toán cho m t s hóa đ n phát sinh c a bên bán hàng th c hi n bao thanh toán m t ho c m t s bên mua

hàng

1.1.3 7ăC năc ăvƠoăcácăch căn ngăc aăbaoăthanhătoán

- Bao thanh toán đ y đ các ch c n ng:

Là lo i bao thanh toán mà đ n v bao thanh toán cung c p đ y đ b n

ch c n ng c a bao thanh toán cho khách hàng là: cho vay và ng tr c ti n,

qu n lỦ s sách liên quan đ n các kho n ph i thu, thu n các kho n ph i thu,

b o hi m r i ro không thanh toán c a bên mua hàng

- Bao thanh toán th c hi n m t s ch c n ng:

Là lo i bao thanh toán mà đ n v bao thanh toán ch cung c p 2 ho c 3

ch c n ng c a bao thanh toán

n v bao thanh toán có th ch cung c p ch c n ng ng tr c ti n và

thu n các kho n ph i thu cho bên bán; ho c cung c p ch c n ng qu n lí s sách, thu h n và b o hi m r i ro không thanh toán c a bên mua hàng

1.2 Nh ng v năđ c ăb n v baoăthanhătoánătrongăn c

1.2.1 Khái ni măbaoăthanhătoánătrongăn c

Bao thanh toán trong n c là m t hình th c bao thanh toán, trong đó bên mua và bên bán trong cùng m t qu c gia, có ho t đ ng mua bán hàng hóa, cung ng d ch v di n ra trong ph m vi biên gi i m t qu c gia

Theo Quy ch bao thanh toán ban hành kèm theo Quy t đ nh s 1096/2004/Q -NHNN ngày 06/09/2004 và Quy t đ nh s 30/2008/Q -NHNN

ngày 16/10/2008 c a Th ng đ c Ngân hàng nhà n c Vi t Nam, bao thanh toán trong n c là vi c bao thanh toán d a trên h p đ ng mua bán hàng hóa, cung ng d ch v , trong đó bên bán hàng và bên mua hàng là ng i c trú theo quy đ nh c a pháp lu t v qu n lỦ ngo i h i

Bên bán hàng và bên mua hàng là ng i c trú theo quy đ nh c a pháp

lu t v qu n lỦ ngo i h i đ c hi u nh sau:

+ Bên bán hàng là t ch c kinh t bao g m:

- Doanh nghi p nhà n c, Doanh nghi p t nhân, Công ty, H p tác xư và các

t ch c kinh t khác thu c m i thành ph n kinh t c a Vi t Nam đ c thành

l p và ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam

- Doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài và Bên n c ngoài tham gia H p

đ ng h p tác kinh doanh ho t đ ng theo Lu t đ u t n c ngoài t i Vi t Nam, Chi nhánh công ty n c ngoài, nhà th u liên doanh v i n c ngoài và các t

ch c kinh t khác có v n đ u t n c ngoài ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam không theo Lu t đ u t n c ngoài t i Vi t Nam

+ Bên mua hàng là t ch c bao g m:

- Doanh nghi p nhà n c, Doanh nghi p t nhân, Công ty, H p tác xư và các

t ch c kinh t khác thu c m i thành ph n kinh t c a Vi t Nam đ c thành

l p và ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam (t ch c kinh t Vi t Nam)

- Doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài và Bên n c ngoài tham gia H p

đ ng h p tác kinh doanh ho t đ ng theo Lu t đ u t n c ngoài t i Vi t Nam,

Chi nhánh Công ty n c ngoài, nhà th u n c ngoài, nhà th u liên doanh v i

n c ngoài và các t ch c kinh t khác có v n đ u t n c ngoài ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam không theo Lu t đ u t n c ngoài t i Vi t Nam

- T ch c tín d ng Vi t Nam, t ch c tín d ng liên doanh, t ch c tín d ng phi ngân hàng 100% v n n c ngoài, Chi nhánh ngân hàng n c ngoài ho t đ ng kinh doanh t i Vi t Nam (t ch c tín d ng Vi t Nam)

- C quan Nhà n c, đ n v l c l ng v trang, t ch c chính tr , t ch c chính

tr – xã h i, t ch c xư h i, t ch c xư h i – ngh nghi p, qu xư h i, qu t thi n c a Vi t Nam ho t đ ng t i Vi t Nam

- C quan đ i di n ngo i giao, c quan lưnh s , l c l ng v trang và các t

ch c chính tr , t ch c chính tr – xư h i, t ch c xư h i – ngh nghi p, qu xư

h i, qu t thi n c a Vi t Nam ho t đ ng t i n c ngoài

- V n phòng đ i di n t ch c kinh t Vi t Nam, v n phòng đ i di n c a t ch c tín d ng Vi t Nam ho t đ ng t i n c ngoài

1.2.2 Quy trình th c hi n nghi p v baoăthanhătoánătrongăn c

1.2.2.1 Các ch th tham gia

Các ch th tham gia trong quy trình th c hi n nghi p v bao thanh toán

trong n c bao g m: n v bao thanh toán, Bên bán hàng và Bên mua hàng

- n v bao thanh toán: G m các công ty bao thanh toán, các công ty tài chính

và các ngân hàng đ c phép ho t đ ng bao thanh toán

- Bên bán hàng: Bao g m các t ch c kinh t trong n c cung ng hàng hóa,

d ch v và đ c th h ng các kho n ph i thu phát sinh t vi c mua bán hàng

hóa, cung ng d ch v theo th a thu n t i H p đ ng mua bán hàng hóa, cung

ng d ch v

- Bên mua hàng: Bao g m các t ch c đ c nh n hàng hóa, d ch v t bên bán hàng và có ngh a v thanh toán các kho n ph i thu quy đ nh t i H p đ ng mua

bán hàng hóa, cung ng d ch v

1.2.2.2 Quy trình th c hi n nghi p v baoăthanhătoánătrongăn c

S ăđ 1.1 Quy trình th c hi n nghi p v baoăthanhătoánătrongăn c

Chú thích:

(1): Bên bán và bên mua kỦ k t h p đ ng mua bán hàng hóa

(2): Bên bán đ ngh đ n v bao thanh toán th c hi n bao thanh toán các kho n

ph i thu

(3): n v bao thanh toán ti n hành th m đ nh bên mua hàng v tình hình ho t

đ ng kinh doanh và kh n ng tài chính, sau đó c p h n m c bao thanh toán cho

bên mua

(4): n v bao thanh toán ti n hành th m đ nh, tr l i tín d ng và c p h n m c

bao thanh toán cho bên bán

(5): n v bao thanh toán và bên bán ti n hành kỦ k t H p đ ng bao thanh

toán

(6): Bên bán kỦ g i v n b n thông báo bao thanh toán cho bên mua, trong đó nêu rõ vi c bên bán chuy n giao quy n đòi n cho đ n v bao thanh toán,

h ng d n bên mua thanh toán vào tài kho n c a đ n v bao thanh toán

(7): Bên mua hàng xác nh n v vi c đư nh n thông báo và cam k t thanh toán cho đ n v bao thanh toán

(8): Bên bán giao hàng cho bên mua theo đúng th a thu n trong h p đ ng mua

BÊN BÁN HÀNG BÊN MUA HÀNG

NăV BAO THANH TOÁN

(5) (10) (3)

(6)

(7) (11) (12) (13) (6)

(1)

(8)

(2) (4) (9)

bán hàng hóa

(9): Bên bán chuy n giao b n g c h p đ ng mua bán hàng hóa, ch ng t bán hàng và các ch ng t khác liên quan đ n các kho n ph i thu cho đ n v bao

thanh toán

(10): n v bao thanh toán ng tr c m t ph n ti n cho bên bán hàng theo

th a thu n trong h p đ ng bao thanh toán

(11): Khi đ n h n thanh toán, ngân hàng ti n hành thu h i n t bên mua hàng (12): Bên mua thanh toán ti n hàng cho ngân hàng

(13): Ngân hàng thu ph n ti n ng tr c và thanh toán ph n còn l i cho bên

C hai đ u tài tr v n l u đ ng cho khách hàng, đ u c n c vào các

kho n ph i thu trong t ng lai đ ra quy t đ nh tài tr Nh ng kho n ph i thu

này ph i h p pháp, t c là nh ng kho n mua bán ph i minh b ch, có hóa đ n và

h p đ ng ch ng minh và th c hi n đúng theo quy đ nh c a pháp lu t

- S khác nhau c a bao thanh toán trong n c và hình th c cho vay th ch p

b ng tài s n có:

Baoăthanhătoánătrongăn c Cho vay th ch p b ng tài s n có

- Có hai ch th g n li n v i kho n tài

tr là bên mua hàng và bên bán hàng

- Có m t ch th g n li n v i kho n tài tr là doanh nghi p vay v n

- n v bao thanh toán ng ti n cho

bên bán hàng d a trên hoá đ n bán

hàng tr ch m còn hi u l c thanh

toán

- Trong nghi p v bao thanh toán

trong n c, đ n v bao thanh toán

không c n nh t thi t ph i quan tâm

đ n toàn b ho t đ ng c a bên bán,

bên mua mà ch c n quan tâm t i tính

minh b ch, h p pháp c a l n giao d ch

mua bán đ c bao thanh toán, và kh

n ng thanh toán c a bên mua trong

l n giao dch đó

- Khi cho vay th ch p b ng tài s n có, ngân hàng ph i theo dõi tình hình ho t

đ ng kinh doanh c a khách hàng vay

có minh b ch và h p pháp hay không,

ph ng án kinh doanh có kh thi hay

không

- Tài s n đ m b o trong nghi p v bao

thanh toán trong n c là các kho n

ph i thu còn hi u l c thanh toán

- Tài s n đ m b o cho kho n vay là

b t đ ng s n, đ ng s n, ch ng t có giá nh : Quy n s d ng đ t, Quy n s

h u nhà, ph ng ti n v n t i, máy móc thi t b , hàng hoá, nguyên v t

li u s n xu t, s d tài kho n, s ti t

ki m, thu c s h u c a bên vay

ho c bên b o lưnh Trong tr ng h p

doanh nghi p không th tr n , ngân hàng s x lý tài s n đ m b o đ thu

n

- Khi đ n v bao thanh toán ch p nh n

bao thanh toán cho doanh nghi p là

bên bán, thì quy n s h u các kho n

ph i thu đ c chuy n hoàn toàn cho

- Ng c l i, khi ngân hàng cho vay

th ch p b ng tài s n có, bên bán không chuy n quy n s h u kho n

ph i thu cho ngân hàng Lúc này, ngân

đ n v bao thanh toán i u này đ ng

ngh a bên bán không còn quy n quy t

đ nh đ i v i kho n ph i thu đó n a

n v bao thanh toán s tr c ti p

theo dõi kho n ph i thu, đôn đ c thu

h i n nh m thu h i s ti n đư ng

tr c cho bên bán, thu phí d ch v và

thu lãi ng tr c Trong tr ng h p

bao thanh toán mi n truy đòi thì khi

bên mua b phá s n, đ n v bao thanh

toán ph i ch p nh n r i ro là không

thu đ c kho n ph i thu đó

hàng c ng ch đóng vai trò là đ n v

c p tín d ng d a trên tài s n đ m b o

c a doanh nghi p ho c bên b o lãnh

ch không ph i là kho n ph i thu Bên bán v n ph i có trách nhi m theo dõi công n , đôn đ c và thu h i các kho n

ph i thu khi đ n h n và hoàn tr v n vay cho ngân hàng Trong tr ng h p

đ n h n ph i thanh toán cho ngân

hàng mà bên bán không thu h i đ c

các kho n ph i thu, bên bán b t bu c

ph i hoàn tr n vay cho ngân hàng

ho c ngân hàng áp d ng các bi n pháp

x lý tài s n đ m b o đ thu h i n

- V chi phí khi s d ng bao thanh

toán trong n c, ngoài lãi vay ph i tr

cho kho n ng tr c, doanh nghi p là

bên bán còn ph i tr cho đ n v bao

thanh toán kho n phí d ch v bao

thanh toán, kho n phí đó là do đ n v

bao thanh toán ph i qu n lý s sách,

thu h i kho n ph i thu thay cho đ n v

đ c bao thanh toán và ch p nh n r i

ro cao h n so v i s n ph m cho vay

th ch p b ng tài s n có

- Trong khi s n ph m cho vay th ch p

b ng tài s n có thì doanh nghi p ch

th ng m i, th c hi n b ng vi c ngân hàng mua l i th ng phi u ch a đáo h n

c a khách hàng c đi m c a nghi p v tín d ng này là kho n lãi ph i tr

ngay khi nh n v n Do đó, kho n l i t c này s đ c kh u tr ngay t i th i

mua l i các kho n n ch a đ n h n c a doanh nghi p

- S khác nhau c a bao thanh toán trong n c v i hình th c chi t kh u th ng

phi u:

- Bao thanh toán trong n c không ch

tham gia vào công đo n đ u là cho

vay đ i v i bên bán mà còn đi sâu vào

c quá trình ti p theo nh : ki m tra,

giám sát kh n ng thanh toán c a bên

mua và ki m tra, giám sát k ho ch

s n xu t và doanh thu c a bên bán

nh m m c đích đ cho đ n v bao

thanh toán có th ki m soát đ c kh

n ng tài chính c a c bên mua và bên

bán

- Tham gia sau khi bên bán đư th c

hi n xong vi c s n xu t hàng hóa, giao hàng, ngân hàng không ki m soát

đ c v n vay c a doanh nghi p

- Ngân hàng cho vay d a trên kho n

ph i thu ch a t i h n thanh toán c a

bên bán Sau khi ng ti n cho bên bán,

ngân hàng s theo dõi và thu n t bên

mua trong th i h n có hi u l c c a các

- Ngân hàng chi t kh u th ng phi u

d a trên uy tín c a đ n v ký phát hành th ng phi u ho c đ n v ký xác

nh n th ng phi u Trong nghi p v

này, ngân hàng không c n ph i theo

kho n ph i thu dõi kho n ph i thu đ thu l i s ti n

mình đư chi t kh u mà ch đ n h n

c a th ng phi u đ đòi ti n ng i có

trách nhi m chi tr ghi trên th ng

phi u, ho c có th mang đi tái chi t

kh u

- Ng i tr n trong nghi p v bao

thanh toán là bên mua trong giao d ch

mua bán hàng hóa, cung ng d ch v

Tuy nhiên, trong nghi p v bao thanh

toán có truy đòi, n u bên mua hàng

không tr ti n cho đ n v bao thanh

toán, đ n v bao thanh toán s truy đòi

s ti n ng tr c t bên bán

- Trong nghi p v chi t kh u có truy

đòi, ngân hàng có quy n truy đòi t t

c các đ i t ng đ c ghi trên t m

th ng phi u, k c ng i đư chuy n

nh ng th ng phi u đó, ch không riêng gì ng i có trách nhi m chi tr ghi trong th ng phi u Do đó r i ro

tín d ng s th p đi do có nhi u ng i

ph i ch u trách nhi m tr n h n

- Trong nghi p v bao thanh toán

trong n c, sau khi ng ti n cho bên

không b đ ng v n lâu Khi c n,

ngân hàng có th mang th ng phi u

đi tái chi t kh u ho c tái c m c t i Ngân hàng nhà n c đ khôi ph c

ngu n v n

- Tài s n đ m b o: n v bao thanh

toán và bên bán hàng th a thu n áp

d ng ho c không áp d ng các bi n

pháp b o đ m cho ho t đ ng bao

thanh toán Các hình th c b o đ m

- Tài s n đ m b o chính là th ng

phi u, đây là lo i tài s n đ m b o ch c

ch n khi ngân hàng nh n chi t kh u hay nh n cho vay c m c

L iăíchăđ i v i bên mua hàng

Bao thanh toán giúp bên mua có nhi u c h i đ c mua hàng tr ch m

t phía các đ i tác, b i vì bên bán hàng lúc đó có th ng ti n bao thanh toán

t i ngân hàng, h s ch p nh n bán hàng tr ch m và không ph i lo l ng thi u

h t v n l u đ ng ph c v s n xu t kinh doanh V phía bên mua, kho n tín

d ng th ng m i này bên mua có th dùng đ trang tr i các lo i chi phí khác

Bên mua còn ti t ki m đ c chi phí, th i gian cho khâu mua hàng hóa,

d ch v N u không có kho n tín d ng th ng m i này, bên mua có th s s

d ng các ngu n v n vay khác nh vay ngân hàng đ gi i quy t nhu c u v n l u

đ ng i u đó s t ng chi phí do ph i tr lưi vay, m t th i gian làm th t c vay

và có th ph i có tài s n đ m b o cho món vay

Ngoài ra, bên mua c ng gi m đ c áp l c tr n cho nhà cung c p b i vì

v i vi c mua hàng tr ch m thì h đư ch đ ng đ c th i gian và ngu n ti n tr

n Bên mua ch đ ng h n trong khâu thu mua hàng hóa v i đi u kho n tr

ch m, và vi c chi tr ti n hàng c ng thu n ti n vì ch c n tr vào tài kho n c a

đ n v bao thanh toán ch không ph i tr cho t ng nhà cung c p riêng l

L iăíchăđ i v i bên bán hàng

Khi bên bán hàng s d ng bao thanh toán trong n c, s đ c nâng cao

n ng l c c nh tranh trong s n xu t và trao đ i hàng hóa, t ng kh n ng th c

hi n h p đ ng, giao hàng cho bên mua đúng h n k c khi vào mùa cao đi m vì

nh đ c ngân hàng tài tr v n l u đ ng

Bên bán đ c đ n v bao thanh toán ng ti n d a trên doanh thu bán hàng, n u doanh thu càng cao thì đ c ng ti n càng nhi u, giúp cho vòng quay v n t ng nhanh, phát tri n s n xu t kinh doanh Bên bán c ng ch đ ng

h n trong vi c l p k ho ch tài chính vì bi t ch c đ c dòng ti n c a mình

n v bao thanh toán s theo dõi s sách và thu n t phía bên mua hàng, do đó bên bán ti t ki m đ c th i gian và chi phí trong vi c theo dõi và thu h i các kho n ph i thu phát sinh

a ph n các doanh nghi p v a và nh r t thích nghi p v bao thanh toán, b i thông th ng nh ng doanh nghi p này có t ng tài s n không l n nên

r t khó đ ngân hàng xem xét c p tín d ng Ngoài ra khi vay v n ngân hàng các doanh nghi p c n ph i có tài s n đ m b o V i bao thanh toán thì doanh nghi p không c n ph i có tài s n đ m b o và còn đ c c p h n m c ng ti n

có th lên đ n 85% giá tr c a các kho n ph i thu

Ngân hàng có th ng ti n cho bên bán ngay sau khi giao hàng, do đó s

t ng l i th c nh tranh khi bán hàng theo ph ng th c tr ch m mà không nh

h ng đ n v n kinh doanh

L iăíchăđ i v iăđ năv bao thanh toán

i v i các ngân hàng và các Công ty tài chính đ c phép ho t đ ng bao thanh toán, bao thanh toán góp ph n làm đa d ng s n ph m kinh doanh, duy trì và m r ng th ph n Vi c đa d ng s n ph m c ng góp ph n nâng cao

và đúng h n Trong khi v i bao thanh toán thì các kho n ph i thu th hi n r t

rõ là các hóa đ n ch a đ n h n thanh toán, và kh n ng tr n vay đ c đánh

giá tình hình tài chính c a bên mua hàng Trong khi đó, bên mua hàng

th ng là nh ng doanh nghi p l n và có uy tín trên th tr ng

Các đ n v bao thanh toán còn thu đ c phí khi khách hàng s d ng bao thanh toán, và khi ng ti n bao thanh toán, đ n v bao thanh toán còn thu đ c

lãi vay

Khi th c hi n bao thanh toán cho khách hàng là bên bán, các ngân hàng còn cung c p thêm đ c s n ph m ti n g i thanh toán, b i vì khách hàng đ c bao thanh toán b t bu c ph i m tài kho n ti n g i thanh toán t i ngân hàng, tài kho n này dùng đ nh n ti n hàng t bên mua Và ngân hàng còn thu đ c các kho n phí liên quan đ n d ch v tài kho n nh phí chuy n ti n, phí qu n lỦ tài kho n

1.2.4.2 Nh ng r i ro trong nghi p v baoăthanhătoánătrongăn c

R iăroăđ i v i bên mua hàng

V i đi u kho n mua hàng tr ch m, th ng bên bán s bán giá cao h n

so v i tr ngay vì h tính đ n vi c chi m d ng v n c a bên mua và c r i ro thanh toán ó chính là t p quán kinh doanh, do đó mua hàng tr ch m thì bên

mua s mua hàng v i giá cao h n là mua hàng tr ngay

M t v n đ r i ro có th x y ra cho bên mua hàng là bên mua ph i thanh toán cho đ n v bao thanh toán kho n n ph i tr bên bán, trong khi hai bên

không có b t c m t h p đ ng ràng bu c nào N u nh vì lỦ do s su t chuy n

th a ti n, bên mua không có c n c đ l y l i kho n ti n th a đó, mà yêu c u

bên bán hàng tr l i thì ph i m t nhi u th i gian

Ngoài ra, tr ng h p đ n v bao thanh toán c tình chi m d ng s ti n

hàng này trong m t th i gian thì bên mua hàng c ng không có c n c pháp lý nào đ bu c đ n v bao thanh toán tr l i ti n cho mình ho c tr l i ti n hàng đư thu cho bên bán i u này c ng có th làm cho bên bán hi u nh m uy tín thanh

toán c a bên mua, và có th bên mua hàng s không đ c mua hàng tr ch m

t bên bán này n a

R iăroăđ i v i bên bán hàng

Bao thanh toán có th làm cho m i quan h gi a bên bán hàng v i các bên mua hàng b nh h ng b i đ n v bao thanh toán, b i các th t c c a ngân hàng đ th c hi n bao thanh toán cho bên bán có th bên mua hàng không ch p

nh n, và nh v y h s mua hàng c a nhà cung c p khác

V i nghi p v bao thanh toán có truy đòi, n u bên mua không thanh

toán ti n hàng cho đ n v bao thanh toán, bên bán ph i thanh toán l i cho ngân

hàng s ti n đư ng tr c và ph i tr c ti p đòi ti n bên mua N u bên mua c

tình không tr ho c b phá s n thì toàn b r i ro s thu c v bên bán hàng

R iăroăđ i v iăđ năv bao thanh toán

C ng gi ng nh m i d ch v tài chính khác, bao thanh toán trong n c

c ng có nh ng r i ro đi kèm mà các đ n v bao thanh toán c n nh n th c rõ và

có bi n pháp qu n lý, phòng tránh hi u qu Thông th ng, các r i ro chính mà các đ n v bao thanh toán có th g p ph i bao g m: r i ro tín d ng, r i ro gian

l n và r i ro thu n

- R i ro tín d ng:

T ng t nh tín d ng ngân hàng, r i ro tín d ng trong bao thanh toán

là r i ro t phía khách hàng, bao g m c bên bán và bên mua khi mà h m t

kh n ng th c hi n ngh a v thanh toán Khi bên bán chuy n nh ng kho n

ph i thu cho đ n v bao thanh toán, đ n v bao thanh toán s đ c chuy n giao

quy n đòi n bên mua hàng các kho n ph i thu đó i kèm v i quy n này, đ n

v bao thanh toán đ ng th i c ng đ c chuy n giao m i r i ro, ch y u là r i ro

tín d ng liên quan đ n kho n ph i thu Khi bên mua phá s n ho c m t kh n ng thanh toán, đ n v bao thanh toán s ph i th c hi n ngh a v b o đ m r i ro là

thanh toán cho bên bán 100% giá tr c a kho n ph i thu đ c chuy n nh ng

Không gi ng nh b o hi m r i ro tín d ng c a các công ty b o hi m ch thanh

toán cho bên bán m t t l ph n tr m nh t đ nh trên giá tr c a đ i t ng đ c

b o hi m, đ n v bao thanh toán khi đư cung c p d ch v b o đ m r i ro tín

d ng bao thanh toán thì s ph i ch p nh n 100% r i ro bên mua không thanh toán cho kho n ph i thu đư đ c chuy n nh ng

M t khác, đ n v bao thanh toán còn ng tr c cho bên bán tr c khi

đ c nh n thanh toán t bên mua và bên bán s ph i tr lãi tính trên s ti n

đ c ng tr c Vi c ng tr c này c ng có th đ c so sánh v i m t kho n

tín d ng ng n h n v i tài s n đ m b o là kho n ph i thu t bên mua Ngay c trong tr ng h p bao thanh toán mi n truy đòi, đ n v bao thanh toán v n có

quy n truy đòi bên bán s ti n ng tr c này n u x y ra tranh ch p gi a bên

bán và bên mua Khi đó, bên mua không ph i th c hi n ngh a v thanh toán cho đ n khi tranh ch p đ c gi i quy t và bên bán ph i hoàn tr cho đ n v bao

thanh toán s ti n đư đ c ng tr c cho kho n ph i thu có tranh ch p Tuy

nhiên, n u bên bán g p khó kh n v tài chính ho c m t kh n ng thanh toán,

đ n v bao thanh toán s t n th t do không có b t k m t tài s n đ m b o nào

khác cho kho n ng tr c đó

- R i ro gian l n:

R i ro gian l n là r i ro trong đó bên bán có th gi m o các ch ng t

nh n hàng c a bên mua, sau đó kỦ kh ng hóa đ n đòi ti n bên mua, nên các hóa đ n đó đ c đ n v bao thanh toán ng ti n mà không t ng ng v i m t

giao d ch th ng m i th c t nào Vì v y, hóa đ n kh ng này không có giá tr đòi ti n bên mua và đ n v bao thanh toán không th thu n đ c t bên mua, trong khi đó đư ng ti n cho bên bán và không th đòi l i vì bên bán c tình l a

đ o

n v bao thanh toán ng tr c cho bên bán theo m t t l ph n tr m

th a thu n d a trên giá tr c a kho n ph i thu Bên bán sau khi giao hàng s ký

phát hóa đ n đòi ti n bên mua và g i cho đ n v bao thanh toán m t b n sao

c a hóa đ n T i các qu c gia phát tri n, các đ n v bao thanh toán s d ng h

th ng ph n m m có k t n i qua m ng, cho phép bên bán ch c n truy c p vào

h th ng đó đ g i thông tin v hóa đ n đ c chuy n nh ng qua m t b n tin

đi n t Ph n l n các gian l n có th xu t phát t đây Khi g p khó kh n v tài

chính, bên bán có th kỦ phát hóa đ n đòi ti n bên mua tr c khi th c s giao

hàng ho c th m chí ký phát nh ng hóa đ n hoàn toàn không có th t đ nh n

đ c ti n ng tr c t đ n v bao thanh toán

- R i ro thu n :

R i ro thu n là r i ro đ n v bao thanh toán không th thu đ c n đ

và đúng h n n v bao thanh toán có th g p ph i r i ro này n u h th c hi n

nghi p v bao thanh toán cho các m t hàng đ c bán theo ph ng th c ký g i,

ho c hàng hóa c n đ c l p đ t, ho c hàng hóa có đi u kho n b o hành cho

phép bên mua có quy n yêu c u bên bán mua l i ho c ph i gi m giá n u hàng

hóa không đáp ng đ c nh ng yêu c u nh t đ nh Trong nh ng tr ng h p này, đ n v bao thanh toán có kh n ng không thu đ c n ho c thu đ c không đ y đ do bên mua kh u tr các kho n gi m vào ti n thanh toán M t

khác, n u bên bán s d ng các kho n ph i thu làm tài s n đ m b o cho các

kho n vay khác, đ n v bao thanh toán có th m t quy n đòi n

Ngoài ra, n u cung c p d ch v bao thanh toán cho nh ng hàng hóa

th ng giao d ch v i s l ng nh , đ n v bao thanh toán s b t ng chi phí thu

n và do đó nh h ng đ n l i nhu n

1.3 Kinh nghi m phát tri n bao thanh toán t i m t s n c trên th gi i và bài h c kinh nghi măchoăcácăNgơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam

1.3.1 Kinh nghi m phát tri n bao thanh toán t i m t s n c trên th gi i

Bao thanh toán đư xu t hi n t r t lâu trên th gi i nh ng đ n nay v n

ch a đ c s d ng r ng rãi t i Vi t Nam m i qu c gia hay vùng lãnh th

trên th gi i đ u có nh ng đ c đi m riêng bi t v t p quán kinh doanh, v con

ng i, đi u ki n đ a lỦ, đi u ki n kinh t - xã h i,… do đó ho t đ ng bao thanh

toán m i n c c ng có nh ng đ c đi m riêng bi t Không ph i qu c gia nào

c ng áp d ng m t cách đ y đ và chính th ng các ch c n ng c a nghi p v bao thanh toán, đ ng th i m i qu c gia đ u có nh ng quy đ nh pháp lu t riêng Do đó, vi c tìm hi u kinh nghi m ho t đ ng bao thanh toán trên th gi i

là đi u c n thi t đ v n d ng trong vi c phát tri n bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam

Kinh nghi m c a M :

t n t i và phát tri n thì b t c doanh nghi p nào c ng ph i đáp ng

đ c các nhu c u c a th tr ng, do đó nhi u công ty bao thanh toán c a M

cung c p t t c các d ch v truy n th ng c ng nh không truy n th ng đ i v i

bao thanh toán trong n c Các d ch v truy n th ng g m: cho vay và ng

tr c ti n, b o đ m tín d ng, theo dõi các kho n ph i thu, d ch v nh thu, tài

tr trên c s các kho n ph i thu và kho thành ph m Các d ch v không truy n

th ng bao g m: b o đ m tín d ng, qu n lý các kho n ph i thu, bán buôn các

kho n ph i thu, tài tr các đ n mua hàng

Kinh nghi m c a Pháp:

pháp, các công ty bao thanh toán là các công ty con c a Ngân hàng có

l i th h n trên th tr ng Các công ty con c a các t p đoàn ngân hàng và các

t ch c tài chính n c ngoài c ng đang d n d n chi m l nh th ph n trong

n c Bao thanh toán Pháp ch y u đ đáp ng nhu c u c a các t p đoàn l n

và các công ty v a và nh trong kinh doanh v i các n c Châu Âu khác Tr c đây bao thanh toán ch y u t p trung vào các công ty có nhân công t 50 đ n

200 ng i, nh ng bây gi đư m r ng áp d ng cho t t c các phân đo n khác

c a th tr ng Các công ty v a và nh là khách hàng m c tiêu c a bao thanh toán trong n c

Kinh nghi m c a Ý:

S thành công c a bao thanh toán trong n c Ý là nh vào n l c c a

các công ty bao thanh toán trong vi c làm hài lòng khách hàng b ng cách nâng cao ch t l ng v nh : thân thi n h n v i khách hàng, th t c đ n gi n, th c

hi n giao d ch qua m ng, đ u t vào công ngh thông tin hi n đ i và t c đ nhanh, … Có ba nhóm các công ty bao thanh toán trên th tr ng Ý là: nhóm

ngân hàng (banking), nhóm công nghi p (captive) và nhóm đ c l p

(independent) Nhóm công nghi p đ c hình thành b i nh ng t p đoàn công

nghi p l n, ho t đ ng bao thanh toán v i các nhà cung c p là chính các t p đoàn đư hình thành nên công ty bao thanh toán Lu t pháp ng h các công ty

bao thanh toán thu c nhóm này, cho phép khách hàng ng n c n các nhà cung

c p ký h p đ ng bao thanh toán v i các đ n v bao thanh toán không thu c t p

đoàn c a mình Tuy nhiên bao thanh toán c a ngành ngân hàng v n hi u qu

h n do ngu n v n c a các ngân hàng d i dào, m ng l i phân ph i r ng kh p,

s n ph m d ch v đa d ng, s d ng công ngh cao

Kinh nghi m c a Bungari:

Bungari g p khó kh n trong vi c phát tri n s n ph m bao thanh toán k

c trong n c và qu c t vì không có lu t đi u ch nh vi c chuy n nh ng các

kho n ph i thu Không nh ng v y, lu t pháp Bungari còn cho phép các ch n

đ c đ t ra m t đi u kho n đ c bi t trong h p đ ng mua hàng là c m vi c

chuy n nh ng các kho n ph i thu cho bên th ba Các đ n v bao thanh toán

Bungari đ u cho r ng các quy đ nh c a Bungari không đ m b o c s pháp

lỦ đ đ n v bao thanh toán có th đ m nh n r i ro c a bên bán trên c s th a

thu n song ph ng Do đó, yêu c u v th a thu n ba bên là tr ng i cho s

phát tri n c a bao thanh toán

Kinh nghi m c a H ng Kông:

H ng Kông, bao thanh toán trong n c th ng đ c coi là ph ng

th c tài tr cu i cùng khi mà các công ty không đ đi u ki n đ ngân hàng tài

tr v n Tuy nhiên bao thanh toán trong n c c ng đang d n d n đ c coi là

m t d ch v ngân hàng bình th ng vì có nhi u ngân hàng cung c p d ch v

này Khách hàng c a bao thanh toán t i H ng Kông là các doanh nghi p ngành

đi n t , đ ch i, s n ph m vi n thông liên l c, máy tính, th c ph m, in và gi y,

đi n l c, giao nh n v n t i và t v n Các lo i bao thanh toán đ c cung c p là:

bao thanh toán trong n c mi n ho c có truy đòi, chi t kh u hóa đ n, bao

thanh toán kín, bao thanh toán xu t nh p kh u và bao thanh toán giáp l ng

Kinh nghi m c a nă :

o lu t v bao thanh toán các kho n n theo hóa đ n th ng m i và

công nghi p c a n đ c ban hành, trong đó quy đ nh quy n c a đ n v

bao thanh toán trong vi c nh n chuy n nh ng kho n n t bên bán hàng và

đ c pháp lu t b o v Các công ty thu c ngành ph tùng ô tô, hóa ch t, gi y

và bao bì, d t may, th ng m i, ph n c ng máy tính, đi n, đi n t …là khách

hàng s d ng bao thanh toán trong n c Tuy nhiên, bao thanh toán n

v n ch a phát tri n m nh b i vì đ n v bao thanh toán ch a ti p c n đ c v i

b o hi m tín d ng đ d a vào đó cung c p bao thanh toán mi n truy đòi cho

khách hàng Và trong khuôn kh lu t n c ng ch a bu c đ c bên mua

ph i thanh toán ti n hàng cho công ty bao thanh toán Bên c nh đó, các ngân hàng có thái đ coi các đ n v bao thanh toán là đ i th c nh tranh c a h nên

không có s h p tác t t ng th i các đ n v bao thanh toán ph i vay v n c a ngân hàng đ tài tr cho bên bán hàng nên chi phí bao thanh toán khá cao

Kinh nghi m c a Thái Lan:

Bao thanh toán trong n c Thái Lan đ c h tr b i lu t pháp s t i

Nghi p v này đ c đi u ch nh b i o lu t bao thanh toán, trong đó quy đ nh

cho phép bên bán thông báo v vi c chuy n nh ng kho n ph i thu d i b t k

hình th c nào ch không quy đ nh ph i b ng v n b n Các đ n v bao thanh

toán c ng đ c tính phí nh các t ch c tài chính khác Bao thanh toán Thái

Lan phát tri n m t ph n nh thái đ c n tr ng c a các ngân hàng trong nghi p

v cho vay Doanh nghi p quy mô v a đư nhìn nh n bao thanh toán trong n c

nh m t ngu n tài tr linh ho t

1.3.2 Bài h c kinh nghi măchoăcácăNgơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam

T kinh nghi m phát tri n bao thanh toán c a m t s n c trên th gi i, các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam nêm xem đó là nh ng bài h c đ t đó

rút ra nh ng kinh nghi m trong ho t đ ng bao thanh trong n c

- V khía c nh pháp lỦ: trong các v n b n pháp lu t chi ph i ho t đ ng bao

thanh toán c n ph i nêu rõ vi c cho phép chuy n nh ng n và ng i nh n

chuy n nh ng có quy n đ i v i tài s n phát mưi khi ng i chuy n nh ng n

và con n b phá s n Ngoài ra lu t c n bu c bên mua ph i thanh toán ti n hàng

cho đ n v bao thanh toán ch không ph i thanh toán cho bên bán Không nên quy đ nh bên mua có quy n quy t đ nh nh ng kho n ph i thu có đ c chuy n

nh ng hay không đ c chuy n nh ng Lu t c ng c n quy đ nh vi c chuy n

nh ng n ph i thông báo công khai cho bên mua bi t

- Bao thanh toán trong n c nên đ c xem là nghi p v ngân hàng bình

th ng Khi các ngân hàng c n tr ng trong vi c xét duy t c p tín d ng cho khách hàng và đòi h i b t bu c ph i có tài s n đ m b o cho kho n vay thì đó là

c h i t t đ phát tri n nghi p v bao thanh toán

- Các đ n v bao thanh toán nên có các chi n l c ti p th đ n t t c các thành

ph n kinh t , c bên bán hàng và bên mua hàng đ u hi u rõ các ti n ích c a

nghi p v này mang l i Ngoài ra các đ n v bao thanh toán c ng nên đ u t

công ngh hi n đ i ph c v ho t đ ng này m t cách nhanh chóng và chính xác,

t ng kh n ng c nh tranh M t khi ph ng th c mua bán hàng hóa tr ch m

càng ph bi n thì bao thanh toán càng phát tri n

- Các đ n v bao thanh toán nên cung c p linh ho t các lo i hình bao thanh toán

và th c hi n đ y đ các ch c n ng c a bao thanh toán là cho vay và ng tr c

ti n, qu n lý s sách liên quan đ n các kho n ph i thu, thu n các kho n ph i

thu, b o hi m r i ro không thanh toán c a bên mua hàng đ đáp ng nhu c u ngày càng đa d ng c a khách hàng

- Bao thanh toán nên đ c thành l p thành m t đ n v đ c l p là công ty con

c a ngân hàng, công ty con này s ph i h p v i ngân hàng đ c p tín d ng và

ng tr c ti n, đ ng th i công ty con s th c hi n ch c n ng chính là gi i thi u

s n ph m, t v n, th m đ nh và th c hi n các ch c n ng khác là thu n , qu n lý

s sách

K t lu năch ngă1

Ch ng m t đư gi i thi u t ng quan v l ch s hình thành và phát tri n

bao thanh toán, các khái ni m bao thanh toán, phân lo i bao thanh toán và m t

s v n đ c b n v bao thanh toán trong n c nh khái ni m bao thanh toán trong n c và quy trình th c hi n nghi p v bao thanh toán trong n c ng

th i c ng nêu lên đ c nh ng l i ích và nh ng r i ro mang đ n cho các bên

tham gia vào ho t đ ng này Ngoài ra, kinh nghi m phát tri n bao thanh toán

c a m t s n c trên th gi i t đó rút ra bài h c kinh nghi m khi phát tri n

ho t đ ng bao thanh toán trong n c t i các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam

c ng đ c đ c p V i l ch s phát tri n lâu dài và mang đ n nh ng l i ích u

vi t cho các bên tham gia, bao thanh toán trong n c đư cho th y r ng đây

không ph i đ n thu n là m t hình th c c p tín d ng mà là m t nghi p v ngân

hàng hi n đ i v i đ y đ các ch c n ng phong phú là cho vay và ng ti n, qu n

lý s sách liên quan đ n các kho n ph i thu, thu n các kho n ph i thu và b o

hi m r i ro không thanh toán

CH NGă2

TH C TR NG HO Tă NG BAO THANH TOÁN TRONG

N C T IăCÁCăNGỂNăHẨNGăTH NGăM I VI T NAM2.1 Th c tr ng ho tăđ ng bao thanh toán trên th gi i

Theo s li u th ng kê c a FCI, doanh s bao thanh toán trên th gi i gia

t ng đáng k qua các n m Tính trên toàn th gi i, doanh s bao thanh toán

n m 2004 đ t 860.215 tri u Euro; nh ng n m 2005 đư t ng đ n 18%, đ t

1.016.547 tri u Euro; n m 2006, 2007 và 2008 thì không t ng nhi u, trung bình

kho ng 10%/n m; n m 2009 thì gi m nh 3,1% so v i n m 2008; nh ng đ n

n m 2010 doanh s bao thanh toán th gi i có m t b c đ t phá l n, t ng

28,41% so v i n m 2009, đ t 1.648.229 tri u Euro S s t gi m doanh s c a

n m 2009 so v i hai n m tr c đó là do doanh s c a m t s th tr ng l n

gi m m nh nh : ài Loan, Nh t, M , và m t s th tr ng nh khác đư gi m

doanh s h n m t n a nh : Mexico, n , Russia, N m 2010, đóng góp

vào s t ng tr ng m nh v doanh s bao thanh toán th gi i g m m t s n c

có th tr ng bao thanh toán l n nh : Pháp t ng 19,5%, c t ng 34,6%,

Trung Qu c t ng 129,6% và ài Loan t ng 98,2%

Doanh s bao thanh toán nêu trên bao g m c doanh s bao thanh toán

trong n c và qu c t Trong đó, bao thanh toán trong n c đóng góp đáng k

trong t ng doanh s bao thanh toán trên toàn th gi i B i vì đ i v i bao thanh toán trong n c, các đ n v bao thanh toán d dàng h n trong vi c th m đ nh khách hàng, đ ng th i chi phí đ th m đ nh khách hàng c ng ít h n chi phí

th m đ nh trong nghi p v bao thanh toán qu c t V r i ro, bao thanh toán trong n c ít r i ro h n bao thanh toán qu c t , vì các bên liên quan trong

cùng m t qu c gia, các giao d ch mua bán, cung ng d ch v và ho t đ ng kinh

doanh cùng ch u s chi ph i c a khung pháp lỦ trong n c ch không b chi

ph i b i lu t pháp qu c t hay các thông l , t p quán kinh doanh qu c t Các bên tham gia trong nghi p v bao thanh toán trong n c đ u có th hi u bi t

đ c các quy đ nh pháp lu t và t p quán kinh doanh trong qu c gia, đi u đó s