Nâng cao năng lực tài chính Ngân hàng thương mại cổ phần Á châu nhằm tiếp cận các tiêu chuẩn an toàn vốn theo BASEL III

• Liêm chính và tham nh ng Tham nh ng có th làm cho môi tr ng kinh doanh không th d báo đ c và lãng phí.

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

M I C PH N Á CHÂU NH M TI P C N CÁC TIÊU CHU N

AN TOÀN V N THEO BASEL III

Chuyên ngành : Kinh t Tài chính – Ngân hàng

M C L C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c Danh m c các ch vi t t t Danh m c các hình v , b ng bi u Trang L i m đ u 1

C H NG 1 Lụ THUY T T NG QUAN V N NG L C TÀI CHệNH NGÂN HÀNG TH NG M I 4

1.1 Khái ni m n ng l c tài chính 4

1.1.1 N ng l c tài chính 4

1.1.1.1 Khái ni m n ng l c tài chính 4

1.1.1.2 N ng l c tài chính ngân hàng th ng m i 4

1.1.2 Các ch tiêu đánh giá n ng l c tài chính c a ngân hàng th ng m i 6

1.1.2.1 Quy mô v n c a NHTM 7

1.1.2.2 Thanh kho n c a ngân hàng 8

1.1.2.3 Ch t l ng tài s n 9

1.1.2.4 Kh n ng sinh l i c a NHTM 10

1.1.2.5 Doanh s , c c u cho vay và đ u t 10

1.1.2.6 Ch t l ng qu n lý ngân hàng 11

1.1.2.7 Tính n đ nh và đa d ng hóa ngu n thu nh p 11

1.1.3 Các nhân t nh h ng đ n n ng l c tài chính c a ngân hàng th ng m i 11

1.1.3.1 S phát tri n c a h th ng tài chính 12

1.1.3.2 Chi n l c kinh doanh c a ngân hàng 13

1.1.3.3 Môi tr ng pháp lý 13

1.1.3.4 Môi tr ng kinh doanh 14

1.2 Các tiêu chu n v an toàn v n t i thi u theo Hi p c Basel III 15

1.2.1 T Basel 1 đ n Basel 2: nh ng b c ti n quan tr ng trong phòng ng a r i ro thông qua quy đ nh t l an toàn v n 15

1.2.2 Basel 3: c ng c thêm b c t ng thành an ninh tài chính ngân hàng 18

1.3 S c n thi t ph i t ng c ng n ng l c tài chính nh m ti p c n và t ng b c đáp ng các tiêu chu n v an toàn v n theo Hi p u c Basel 22

1.4 Kin h nghi m qu c t v ti p c n và áp d ng các chu n m c v an toàn v n theo Hi p c Basel 3 và Bài h c kinh nghi m cho Viêt Nam 24

1.4.1 Kinh nghi m c a Trung Qu c 24

1.4.2 Kinh nghi m c a Hàn Qu c 27

1.4.2.1 V t l an toàn v n 27

1.4.2.2 Phân lo i n và trích l p d phòng 28

1.4.2.3 Công khai tài chính 28

1.4.2.4 Giám sát t xa và ki m tra t i ch 28

1.4.3 Nh ng bài h c kinh nghi m đ i v i Vi t Nam 29

K T LU N CH NG 1 31

C H NG 2 TH C TR NG N NG L C TÀI CHệNH C A NGÂN HÀNG TMCP Á CHÂU 32

2.1 Th c tr ng n ng l c tài chính c a Ngân hàng TMCP Á Châu 32

2.1.1 T ng v n ch s h u 32

2.1.1.1 T ng v n t ngu n n i b 32

2.1.1.2 T ng v n t bên ngoài 33

2.1.2 Qui mô, t c đ t ng tr ng và ch t l ng tài s n 36

2.1.2.1 Ch t l ng tài s n 36

2.1.2.2 Ch t l ng ngu n v n 40

2.1.2.3 M i quan h gi a ch t l ng tài s n và ngu n v n 44

2.1.3 Kh n ng sinh l i 45

2.1.3.1 L i nhu n ròng trên tài s n (ROA) và L i nhu n ròng trên v n t có (ROE) 45

2.1.3.2 Lãi c n biên ròng (NIM) 46

2.1.3.3 C c u thu nh p 47

2.1.4 Kh n ng đ m b o an toàn 49

2.1.4.1 Tính thanh kho n 49

2.1.4.2 H s an toàn v n 50

2.1.5 X p h ng s c m nh tài chính ACB c a Moody’s tháng 12/2010 53

2.2 Nh n di n các nhân t r i ro trong ho t đ ng c a Ngân hàng TMCP Á Châu 54

2.2.1 R i ro lãi su t 54

2.2.2 R i ro tín d ng 54

2.2.3 R i ro v ngo i h i 55

2.2.4 R i ro thanh kho n 55

2.3 Nh ng đi u ki n đ áp d ng các tiêu chu n an toàn v n theo Basel III vào Ngân hàng TMCP Á Châu 56

2.4 Nguyên nhân và h n ch v n ng l c tài chính c a Ngân hàng TMCP Á Châu 60

2.4.1 H n ch v n ng l c tài chính Ngân hàng TMCP Á Châu 60

2.4.2 Nguyên nhân và h n ch t môi tr ng ho t đ ng 63

2.4.2.1 V chính sách v mô 63

2.4.2.2 V th tr ng 64

K T LU N CH NG 2 66

CH NG 3

GI I PHÁP NÂNG CAO N NG L C TÀI CHệNH C A NGÂN HÀNG

THEO BASEL III 67

3.1 M t s đ xu t nâng cao n ng l c tài chính c a Ngân hàng TMCP Á Châu nh m ti p c n tiêu chu n an toàn v n theo Basel III 67

3.1.1 Gi i pháp nâng cao n ng l c tài chính c a NHTM CP Á Châu 67

3.1.1.1 Các bi n pháp t ng v n t bên trong 67

3.1.1.2 Các bi n pháp t ng v n t bên ngoài 68

3.1.1.3 Thôn tính, mua l i và sáp nh p ngân hàng 69

3.1.1.4 Thành l p các liên minh chi n l c 70

3.1.2 T ng c ng kh n ng thanh kho n 71

3.1.3 T ng b c ti p c n và áp d ng các tiêu chu n c a Basel 3 trong qu n tr r i ro 72

3.1.3.1 T ng b c áp d ng các ph ng pháp đo l ng v n t i thi u theo Hi p c Basel m i 73

3.1.3.2 Áp d ng các chu n m c qu c t trong qu n lý r i ro tín d ng 73

3.1.3.3 Áp d ng mô hình qu n lý r i ro tín d ng t p trung 75

3.1.3.4 X lý n có v n đ 76

3.1.3.5 Th c hi n nghiêm túc vi c phân lo i n và trích l p d phòng 77

3.1.3.6 S d ng các công c b o hi m và b o đ m ti n vay 77

3.1.3.7 Minh b ch hóa tài chính 78

3.1.3.8 T ng c ng qu n tr r i ro ho t đ ng theo các nguyên t c c a Basel 78

3.1.4 M t s gi i pháp h tr 79

3.1.4.1 Nâng cao n ng l c qu n lý đi u hành ho t đ ng ngân hàng 79

3.1.4.2 Chính sách ngu n nhân l c 80

3.1.4.3 Xây d ng h th ng công ngh thông tin hi n đ i 81

3.2 M t s đ xu t v phía Ngân hàng Nhà n c và các c quan giám sát

tài chính Vi t Nam 82

3.2.1 Nhóm gi i pháp nh m đáp ng các chu n m c c a Basel v thanh tra giám

sát ho t đ ng ngân hàng và các tiêu chu n v an toàn v n, thanh kho n 82

3.2.1.1 i m i mô hình t ch c và hoàn thi n công tác thanh tra giám sát

t i c quan thanh tra, giám sát ngân hàng 83

3.2.1.5 Xây d ng l trình gia t ng tính thanh kho n cho h th ng NHTM Vi t Nam 86

3.2.2 ng d ng ch ng trình stress test c a ngân hàng Châu Âu đ i v i các ngân

hàng th ng m i Vi t Nam nói chung và Ngân hàng TMCP Á Châu nói

DANH M C CÁC T VI T T T

ACB Ngân hàng Th ng m i C ph n Á Châu

ALCO Asset-Liability Management Committee (H i đ ng qu n lý tài s n

n có)

Agribank Ngân hàng Nông Nghi p và Phát Tri n Nông thôn

BIDV Ngân hàng u t và Phát tri n Vi t Nam

CCR Counterparty Credit Risk (R i ro đ i tác)

CVA Credit Valuation Adjust

CEM Current Exposure Method

CTG Ngân hàng th ng m i c ph n Công Th ng Vi t Nam

DNNN Doanh nghi p Nhà n c

DNTN Doanh nghi p t nhân

DPRR D phòng r i ro

EIB Ngân hàng th ng m i c ph n Xu t nh p kh u Vi t Nam

EPE Expected Positive Exposure

IAS Chu n m c k toán qu c t

IFRS Chu n m c l p báo cáo tài chính qu c t

RWA Risk Weighted Asset (Tài s n tính theo tr ng s r i ro)

Sacombank Ngân hàng th ng m i c ph n Sài Gòn Th ng Tín

TCTD T ch c tín d ng

TMCP Th ng m i c ph n

TNHH Trách nhi m h u h n

Vietinbank Ngân hàng th ng m i c ph n Công Th ng Vi t Nam

VCB Ngân hàng th ng m i c ph n Ngo i th ng Vi t Nam

WTO T ch c th ng m i th gi i

WWR Wrong Way Risk

DANH M C HÌNH V , B NG BI U

Trang

Hình 1.1 Tóm t t h th ng tiêu chu n Basel III 19

Hình 1.2 T ng th gói quy ch Basel III 21

B ng 1.1 L trình c th c a vi c th c thi hi p c Basel III 22

B ng 2.1 Các ch tiêu ho t đ ng c a ACB 32

B ng 2.2 T l t ng tr ng v n t ngu n n i b 33

B ng 2.3 Phát hành các ch ng khoán n dài h n và ch ng khoán b sung trên

các qu d phòng ……… …… 34

B ng 2.4 V n ch s h u c a ACB qua các n m (2006-2010) 35

B ng 2.5 So sánh v n đi u l gi a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam 35

Hình 2.1 Th ph n cho vay theo k h n 36

Hình 2.2 T l n x u qua các n m c a ACB 37

Hình 2.3 C c u các kho n cho vay khách hàng 38

Hình 2.4 So sánh t l n x u gi a các ngân hàng Vi t Nam 38

B ng 2.6 Danh m c đ u t c a ACB qua các n m 39

Hình 2.5 Tình hình huy đ ng v n qua các n m 40

B ng 2.7 Lo i hình huy đ ng v n c a ACB qua các n m 42

B ng 2.8 K h n huy đ ng v n c a ACB qua các n m 42

B ng 2.9 Th ph n huy đ ng phân lo i theo đ i t ng 43

B ng 2.10 Các ch tiêu v kh n ng sinh l i 46

Hình 2.5 So sánh kh n ng sinh l i c a các ngân hàng Vi t Nam (2010 47

B ng 2.11 C c u thu nh p c a ACB qua các n m 47

B ng 2.12 Các ch tiêu v hi u qu ho t đ ng c a ACB 48

B ng 2.13 M t s ch tiêu thanh kho n c a ACB qua các n m 49

B ng 2.14 T l LDR m c tiêu c a m t s n c 50

B ng 2.15 B ng tính CAR c a ACB n m 2010 50Hình 2.7 M t s ch tiêu v kh n ng thanh kho n c a ACB qua các n m 52

B ng 2.16 Các m c x p h ng c a 5 ngân hàng theo đánh giá c a Moody’s 54

B ng 2.17 So sánh m t s ch tiêu gi a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam 58

B ng 2.18 So sánh m t s ch tiêu gi a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam 60

Hình 2.8 L i nhu n và t c đ t ng tr ng l i nhu n c a ACB qua các n m 62

1

1 S c n thi t c a v n đ nghiên c u

V i t c đ t ng tr ng khá cao và v th ngày càng đ c kh ng đ nh trên tr ng

qu c t , Vi t Nam đã và đang h i nh p ngày càng sâu r ng trên nhi u l nh v c và ngành ngân hàng c ng không n m ngoài xu th đó

H i nh p qu c t đã đang và s t o ra nh ng c h i thu n l i nh ng c ng đ t ra không ít thách thc, đòi h i m i ngân hàng ph i t thân v n đ ng m nh m đ phát tri n, v n lên, đ y lùi nguy c t t h u ngày càng xa Vi c các ngân hàng trong n c

ph i đ i m t v i nh ng thách th c c ng nh n m b t nh ng c h i có đ c t xu

h ng này ra sao là y u t quy t đ nh đ n s t n t i và phát tri n c a chính b n thân các ngân hàng

Bên c nh đó, th i gian qua, th gi i đã ch ng ki n nhi u l n chao đ o b i m t s

v bê b i tài chính c a các ngân hàng l n nh Citi Bank, Lehman Brothers c a M , NAB c a Australia Nguyên nhân chính đ u xu t phát t n ng l c tài chính c a các ngân hàng Trong b i c nh đó đã khi n Chính ph các qu c gia trên th gi i đã đ t l i

v n đ : c i ti n Basel (1988) thành mt Hi p c Basel m i (B asel 2) v i m c tiêu

t ng c ng các gi i pháp ki m soát r i ro c a h th ng ngân hàng Và ngày 12/9/2010,

y ban Basel l i chính th c công b b tiêu chu n an toàn v n t i thi u (Basel III) áp

d ng cho các ngân hàng th ng m i

Hi n nay, khi các ngân hàng trên th gi i đã đ c p t i vi c áp d ng chu n m c Basel III thì các ngân hàng Vi t Nam v n ch a chính th c đ c p t i vi c áp d ng m t chu n m c nào c a Basel M c dù các quy đnh trong nh ng n m g n đây c a Ngân hàng Nhà n c (NHNN) nh Quy t đ nh 493/2005/Q -NHNN và Quyt đ nh 457/2005/Q -NHNN, Thông t s 13, 19 n m 2010 c ng đã đ c p t i m t s v n đ liên quan t i các đi u kho n trong hi p đ nh Basel nh ng v n m c r t h n ch

Th c t trên đòi h i h th ng ngân hàng Vi t Nam nói chung và Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) nói riêng c n s m có m t đ nh h ng phát tri n phù h p v i b i

Xu t phát t yêu c u trên tôi ch n đ tài: “Nâng cao n ng l c tài chính Ngân

hàng TMCP Á Châu nh m ti p c n tiêu chu n an toàn v n theo Basel III” làm lu n

v n th c s kinh t

2 M c tiêu nghiên c u

• Làm sáng t m t s v n đ c b n v n ng l c tài chính, các nhân t tác đ ng

đ n n ng l c tài chính NHTM và các ch tiêu đánh giá n ng l c tài chính Bên c nh

đó tìm hi u n i dung và l trình áp d ng Hi p c Basel m i (Basel III) v an toàn

v n và thanh kho n c a h th ng ngân hàng th ng m i

• Nghiên c u, kh o sát th c tr ng n ng l c tài chính t i ACB, t đó tìm ra nh ng

đi m h n ch và nguyên nhân, khó kh n trong vi c ti p c n và áp d ng các tiêu chu n an toàn v n theo Basel

• Trên c s nh ng nguyên nhân , h n ch , đ xu t các gi i pháp toàn di n phù

h p v i tình hình ho t đ ng c a ACB và m t s khuy n ngh v phía NHNN VN

nh m gia t ng n ng l c tài chính c ng nh áp d ng các bi n pháp nh m th c thi các

n i dung v an toàn v n và thanh kho n theo Basel III

3

4 Ph ng pháp nghiên c u

S d ng t ng h p các ph ng pháp nghiên c u khoa h c k t h p v i các ph ng pháp th ng kê, so sánh, phân tích … đi t c s lý thuy t đ n th c ti n nh m gi i quy t

và làm sáng t m c tiêu nghiên c u c a lu n v n ng th i, ti p thu ý ki n ph n bi n

c a nhi u chuyên gia, cán b qu n lý, đi u hành có liên quan đ hoàn thi n gi i pháp

5 Ý ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài nghiên c u

N i dung nghiên c u c a lu n v n nh m tr l i cho các câu h i sau:

• T i sao c n ph i gia t ng n ng l c tài chính cho các ngân hàng th ng m i Vi t Nam?

• Vai trò c a Hi p c Basel III và vi c áp d ng các tiêu chu n v an toàn v n trong b i

c nh kh ng ho ng tài chính hi n nay?

• Mô hình nào có th v n d ng cho ngân hàng TMCP Á Châu nói riêng và h th ng ngân hàng th ng Vi t Nam nói chung trong l trình gia t ng n ng l c tài chính?

• Xây d ng l trình và các khuy n ngh v phía NHNN, c quan giám tài chính và Chính

ph nh m thúc đ y l trình áp d ng các tiêu chu n an toàn v n, thanh kho n theo Hi p

c Basel m i nh th nào?

T nh ng v n đ nghiên c u đ c đ t ra , d a trên lý lu n khoa h c cùng v i

nh ng nghiên c u c a b n thân, t duy c a nhi u nhà kinh t đ có th đ a ra các gi i pháp đ xu t gia t ng n ng l c tài chính Bên c nh đó, xây d ng l trình ti p c n và

t ng b c đáp ng các tiêu chu n v an toàn v n và thanh kho n theo Basel III nh m gia t ng tính an toàn trong ho t đ ng c a m i ngân hàng nói riêng và toàn b h t h ng ngân hàng Vi t Nam nói chung

6 K t c u c a lu n v n

B c c c a lu n v n đ c chia làm 3 ch ng, c th nh sau:

Ch ng 1: Lý thuy t t ng quan v n ng l c tài chính c a ngân hàng th ng m i

Ch ng 2: Th c tr ng nâng cao n ng l c tài chính c a ngân hàng TMCP Á Châu

Ch ng 3: Gi i pháp nâng cao n ng l c tài chính c a ngân hàng TMCP Á Châu

nh m ti p c n tiêu chu n an toàn v n theo Basel III

N ng l c tài chính c a doanh nghi p đ c th hi n quy mô v n, kh n ng huy

đ ng và s d ng v n có hi u qu , n ng l c qu n lý tài chính… trong doanh nghi p

Tr c h t, n ng l c tài chính g n v i v n – là m t y u t s n xu t c b n và là m t đ u vào c a doanh nghi p Do đó, s d ng v n có hi u qu , quay vòng v n nhanh… có ý ngha r t l n trong vi c làm gi m chi phí v n, gi m giá thành s n ph m ng th i,

v n còn là ti n đ đ i v i các y u t s n xu t khác

Nh v y, n ng l c tài chính ph n ánh s c m nh kinh t c a doanh nghi p, là yêu

c u đ u tiên, b t bu c ph i có n u mu n doanh nghi p thành công trong kinh doanh và nâng cao n ng l c c nh tranh

1.1.1.2 N ng l c tài chính ngân hàng th ng m i

Th i gian qua, th gi i đã ch ng ki n nhi u l n chao đ o b i m t s v bê b i tài chính ca các ngân hàng l n nh Citi Bank , Lehman Brothers c a M , NAB c a Australia Nguyên nhân chính đu xu t phát t n ng l c tài chính c a các ngân hàng

i u đó c ng ph n nào nói lên đ c r ng: Khi các ngân hàng có n ng lc tài chính

v ng m nh m i đ m b o ho t đ ng kinh doanh n đ nh, t đó n n kinh t c ng s t ng

tr ng v ng ch c

Do v y, trong b i c nh di n bi n ph c t p c a kh ng ho ng tài chính toàn c u và

h l y lâu dài c a chúng đ i v i h th ng tài chính ngân hàng toàn th gi i thì n ng l c tài chính c a m i ngân hàng đ c xem là t m đ m có th ch ng đ tr c nh ng cú s c

c a n n kinh t mà không c n có s h tr c a chính ph

n ng thanh toán các kho n n c a khách hàng) Bên c nh s l ng v n thì ch t l ng

là đi u mà các nhà đi u hành ngân hàng c n ph i quan tâm Ch t l ng v n t t h n

đ ng ngh a v i vi c kh n ng bù đ p các kho n l t t h n, đi u này giúp cho ngân hàng “kh e” h n, do đó có kh n ng ch ng đ t t h n trong th i kì khó kh n

M c dù v n là y u t c b n đ đánh giá n ng l c tài chính c a ngân hàng, nh ng ngoài y u t v n ta c n ph i tính đ n hàng lo t các y u t khác nh : thanh kho n c a ngân hàng, cu trúc r i ro tích s n, tính ch t bi n đ ng c a các lo i ti n g i và ch t

l ng qu n lý ngân hàng

có th duy trì ch t l ng c a ngu n v n v dài h n đòi h i c n ph i có nh ng

ph ng pháp giám sát an toàn v mô h th ng đ các ngân hàng áp d ng hay còn g i là

h n ch r i ro h th ng N i dung c b n c a ph ng pháp này bao g m gi m m c đ khuy ch đ i c a r i ro h th ng và m i quan h ph thu c và nh ng r i ro chung c a ngân hàng (đ c bi t là nh ng ngân hàng có vai trò quan tr ng đ i v i h th ng)

Cu i cùng là duy trì các tiêu chu n v thanh kho n giúp ngân hàng có kh n ng

ch ng đ ng n h n t t h n đ i v i nh ng c ng th ng thanh kho n i u này yêu c u các ngân hàng phi n m gi các tài s n có tính thanh kho n cao và có ch t l ng cao

đ đáp ng nhu c u chi tr trong nh ng tr ng h p khó kh n

Theo quan đi m c a M và m t s n c ph ng Tây, mu n đánh giá n ng l c tài chính m t ngân hàng ng i ta s d ng 5 ch tiêu:

• T l v n: Các ch s v v n (VSCH/T ng TS, VCSH/Tài s n có …)

• Ch t l ng tài s n có

• Ch t l ng qu n lý

• Các t s v thu nh p

6

• Kh n ng thanh kho n

Tóm l i, n ng l c tài chính ngân hàng trong b i c nh hi n nay có th đ c hi u là

kh n ng duy trì đ c ho t đ ng bình th ng và phát tri n m t cách n đ nh, b n v ng trong m i đi u ki n v kinh t , chính tr , xã h i trong n c và trên th gi i NHTM

có kh n ng cung c p tín d ng có hi u qu và các d ch v tài chính cho n n kinh t NHTM luôn đáp ng đ y đ yêu c u khách hàng v v n và các d ch v ngân hàng phù

h p v i quá trình phát tri n kinh t , xã h i trong n c và th gi i NHTM còn ph i b o

đ m đ c s t n t i và phát tri n c a mình m t cách an toàn, không x y ra nh ng đ

v hay phá s n

N ng l c tài chính c a m t NHTM đóng vai trò vô cùng quan tr ng N ng l c tài chính c a m t NHTM càng đ c đ m b o thì m c đ r i ro trong ho t đ ng ngân hàng càng th p và n ng l c c nh tranh c a NHTM trên th tr ng càng cao Do v y, n ng

l c tài chính c a NHTM ph i không ng ng đ c nâng cao và hoàn thi n theo chu n

m c qu c t là đi u ki n không th thi u đ c c a b t c m t NHTM nào

1.1.2 Các ch tiêu đánh giá n ng l c tài chính c a ngân hàng th ng m i

M c dù v n là y u t c b n đ đánh giá v m t tài chính c a ngân hàng,

nh ng ngoài yu t v n ta c n ph i tính đ n hàng lo t các y u t khác nh : thanh kho n c a ngân hàng, ch t l ng tài s n (ch t l ng tín d ng và các kho n đ u t ), kh

n ng sinh l i (các t s v thu nh p) và ch t l n g qu n lý ngân hàng Các c quan ngân hàng c n c vào các đi u trên đ ch m đi m và phân lo i ngân hàng t t, khá,

y u N ng l c tài chính đ c đánh giá d a trên các y u t đ nh l ng và các y u t

đ nh tính

+ Các y u t đ nh l ng th hi n ngu n l c tài chính hi n có, bao g m: quy mô

v n, ch t l ng tài s n, kh n ng thanh toán và kh n ng sinh l i…

+ Các yu t đ nh tính th hi n kh n ng khai thác, qu n lý, s d ng các ngu n

l c tài chính đ c th hi n qua trình đ t ch c, trình đ qu n lý, trình đ công ngh ,

ch t l ng ngu n nhân l c…

7

Các nhân t quy t đ nh n ng l c tài chính c a ngân hàng th ng m i, bao g m:

1.1.2.1 Quy mô v n c a NHTM

V n c a ngân hàng th ng m i là nh ng giá tr ti n t do b n thân ngân hàng

th ng m i t o l p ho c huy đ ng đ c dùng đ cho vay, đ u t ho c th c hi n các

dch v kinh doanh khác

+ Quy mô V n t có:

V n t có đ c hình thành t ngu n: V n đi u l (V n t có c p 1 và v n t có

c p 2) – Các qu d tr b sung các tài s n n khác nh l i nhu n ch a chia, giá tr

t ng thêm do đánh giá l i tài s n, trái phi u chuy n đ i, c phi u u đãi… Ngoài các

qu trên, còn có ph n l i nhu n đ c phân b hay các qu nghi p v khác nh : qu phát tri n nghi p v ngân hàng, qu phúc l i, khen th ng, kh u hao…

V n t có có ch c n ng b o v NHTM, giúp NHTM ch ng l i r i ro phá s n, bù

đ p nh ng thua l v tài chính và nghi p v ; B o v ng i g i ti n khi g p r i ro trong

ho t đ ng kinh doanh: Nâng cao uy tín c a NHTM v i khách hàng, các nhà đ u t

ng th i, v n t có đó c ng là c s đ NHTM m r ng ho t đ ng t i các th tr ng tài chính khu v c và qu c t

+ Quy mô v n huy đ ng

V n huy đ ng là nh ng ngu n v n mà ngân hàng huy đ ng đ c t các t ch c kinh t và các cá nhân trong xã h i V n huy đ ng chi m t tr ng l n trong c c u v n

c a NHTM, đóng vai trò r t quan tr ng đ i v i ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng, là

v n kinh doanh chính và là đòn b y đ nâng cao n ng l c tài chính c a ngân hàng M t ngân hàng có th huy đ ng đ c m t kh i l ng v n l n, d dàng, trong m t th i gian

ng n h n ngân hàng đó ph i có m t ti m l c tài chính đ m nh, có uy tín và có kh

n ng nh h ng l n t i th tr ng

+ Quy mô v n đi vay

Các NHTM s đi vay v n đ b sung vào v n ho t đ ng c a mình khi ngân hàng

đã s d ng h t v n kh d ng mà v n không đ ho t đ ng Quy mô v n vay th hi n

8

kh n ng vay v n c a ngân hàng, nó c ng ph n ánh n ng l c tài chính c a ngân hàng

b i m t ngân hàng m nh có th ch đ ng vay đ c m t kh i l ng v n c n thi t, d dàng h n so v i các ngân hàng khác có n ng l c tài chính y u, t đ ó có th t n d ng

v n đó đ n m b t th i c kinh doanh hay đáp ng nhu c u v n kh d ng trong thanh toán, phòng ng a r i ro

+ Quy mô v n khác

Quy mô v n khác th hi n kh n ng gia t ng v n c a ngân hàng trong các ho t

đ ng cung ng d ch v , nó c ng ph n nào nói lên cht l ng s n ph m, d ch v mà ngân hàng cung ng

+ T tr ng t ng lo i v n trong t ng ngu n v n:

T tr ng c a v n t có, v n huy đ ng, v n vay, v n khác trong t ng ngu n v n

C u trúc v n phân theo k h n là ng n h n, trung hay dài h n, ho c phân theo ch th huy đ ng v n là cá nhân hay t ch c, qua đó đánh giá c c u ngu n v n hi n t i c a ngân hàng đã đ m b o phát huy t t nh t n ng l c tài chính c a ngân hàng hay ch a

1.1.2.2 Thanh kho n c a ngân hàng

Kh n ng thanh kho n hay kh n ng s n sàng chi tr , thanh toán cho khách hàng

c a NHTM và kh n ng bù đ p nh ng t n th t khi x y ra r i ro trong ho t đ ng kinh doanh

ánh giá kh n ng và ý th c c a m t ngân hàng trong vi c th c hi n đ m b o an toàn v v n, cho th y kh n ng ch ng đ r i ro trong ho t đ ng c a ngân hàng, lành

m nh hóa tài chính Theo yêu c u c a ngân hàng thanh toán qu c t (BIS) và chu n

m c an toàn ho t đ ng ngân hàng c a y ban Basel, t l an toàn v n đ c đánh giá qua h s đ v n CAR M t ngân hàng đ c xem là đ v n khi t l v n c p I chia cho tài s n có đã đi u ch nh r i ro t i thi u b ng 4% và t ng v n c p I và II chia cho tài s n

có đã đi u ch nh r i ro t i thi u b ng 8% N u các ngân hàng có quy mô ngu n v n

nh mà v n m r ng ho t đ ng c a mình đ n m c làm cho h s CAR b th p h n m c

t i thi u thì r i ro đ i v i ho t đ ng c a ngân hàng s là r t l n

9

“Thanh kho n” hay “kh n ng chi tr ” (liquidity) c a m t ngân hàng đ c đánh giá thông qua m t t p h p đa d ng các công c và k thu t, nh ng t l LDR (loan - to

- deposit ratio ho c credit/deposit ratio) là m t trong nh ng th c đo nh n đ c nhi u

s quan tâm nh t T l LDR, đúng nh tên g i c a nó, b ng t ng các kho n cho vay chia cho tng ti n g i – bi u hi n % các kho n cho vay c a ngân hàng đ c tài tr thông qua ti n g i

LDR = T ng các kho n cho vay/ T ng ti n g i

M t s gia t ng t l LDR cho th y ngân hàng đang có ít h n “t m đ m” đ tài tr cho t ng tr ng và b o v mình kh i nguy c rút ti n g i đ t ng t, nh t là các ngân hàng d a quá nhi u vào ngu n ti n g i đ tài tr cho t ng tr ng Khi t l LDR t ng

đ n m c t ng đ i cao, các nhà qu n tr ngân hàng ít mu n cho vay và đ u t M c dù,

m t t l LDR cao ch a bao gi đ c l ng hóa, nh ng nó là m t nhân t nh h ng

đ n các quy t đ nh v đ u t và cho vay

Vi c s d ng m i quan h gi a cho vay và ti n g i nh m t th c đo v thanh kho n d a trên ti n đ cho r ng tín d ng là tài s n kém linh ho t nh t trong s các tài

s n sinh l i c a ngân hàng Vì th , khi t l LDR t ng thì tính thanh kho n c a ngân hàng gi m đi m t cách t ng ng

1.1.2.3 Ch t l ng tài s n

Tài s n c a m t NHTM th hi n bên tài s n có trên B ng cân đ i k toán c a NHTM đó Quy mô, c cu và ch t l ng tài s n có s quy t đ nh đ n s t n t i và phát tri n c a NHTM mà tài s n có bao g m tài s n sinh l i (Chi m t 80-90% t ng tài

s n có) và tài s n không sinh l i (chi m t 10-20% t ng tài s n có) Tài s n sinh l i

g m các kho n cho vay, cho thuê tài chính và các kho n đ u t vào gi y t có giá

ch ng khoán, góp v n liên doanh liên k t… Ch t l ng tài s n c a NHTM là m t ch tiêu t ng h p nói lên kh n ng b n v ng v tài chính, n ng l c qu n lý c a m t t ch c tín d ng H u h t r i ro trong kinh doanh ti n t đ u t p trung tài s n có

10

1.1.2.4 Kh n ng sinh l i c a NHTM

G n li n v i ch t l ng tài s n và hi u qu s d ng tài s n c a NHTM Nâng cao

ch t l ng tài s n, ch t l ng ngu n v n c ng chính là nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTM Kh n ng sinh l i là ch tiêu t ng h p đánh giá hi u qu kinh doanh và m c đ phát tri n c a m t NHTM đánh giá kh n ng sinh l i c a NHTM – ng i ta th ng s d ng các ch tiêu l i nhu n ròng trên tài s n có (ROA); ch tiêu

l i nhu n ròng trên v n t có (ROE) ho c ch tiêu l i nhu n ròng trên doanh thu hay còn th hi n qua h s thu nh p lãi ròng c n biên (NIM – Net Interer Margin)

M t ngân hàng có các ch tiêu thu nh p, l i nhu n cao là c s t t đ ngân hàng nâng cao n ng l c tài chính c a mình, đ m b o n n t ng v ng ch c và nh ng đi u ki n

t t nh t đ ngân hàng phát tri n và m r ng quy mô trong t ng lai N u ROA là thông

s đo l ng tính hi u qu c a qu n lý, nó ch ra kh n ng c a h i đ ng qu n tr ngân hàng là t t hay y u kém trong quá trình chuy n tài s n c a ngân hàng thành thu nh p ròng thì ROE li ch ra hi u qu s d ng c a 1 đ ng v n t có có kh n ng mang l i bao nhiêu đ ng l i nhu n cho ngân hàng, bi u th t l thu nh p cho các c đông là cao hay th p, có đ h p d n các nhà đ u t hay không? Hay h s thu nh p lãi ròng c n biên – t l này đo l ng kh n ng sinh l i c b n t ho t đ ng cho vay c a ngân hàng theo m c tài s n có sinh l i bình quân ây là y u t th hi n kh n ng t o ra l i nhu n trong ho t đ ng c a l nh v c kinh doanh ti n t T l này càng cao càng có l i cho ngân hàng vì t l lãi t o ra trên tài s n có sinh l i c a ngân hàng là cao

1.1.2.5 Doanh s , c c u cho vay và đ u t

ây là nh ng ch tiêu ph n ánh tình hình, quy mô, kh n ng cung ng tín d ng

đ i v i n n kinh t , hi u qu s d ng v n c a ngân hàng, t đó quy t đ nh k t qu kinh doanh, l i nhu n c a ngân hàng M t c c u danh m c đ u t và cho vay h p lý và b o

đ m an toàn giúp ngân hàng s d ng có hi u qu t i đa kh i l ng v n kh d ng c a mình

11

1.1.2.6 Ch t l ng qu n lý ngân hàng:

N ng l c qu n tr , ki m soát và đi u hành c a nhà lãnh đ o trong ngân hàng có vai trò r t quan tr ng trong vi c đ m b o tính hi u qu , an toàn trong ho t đ ng ngân hàng T m nhìn c a nhà lãnh đ o là y u t then ch t đ ngân hàng có m t chi n l c kinh doanh đúng đn trong dài h n Thông th ng đánh giá n ng l c qu n tr , ki m soát, đi u hành c a m t ngân hàng ng i ta xem xét đánh giá các chu n m c và các chi n l c mà ngân hàng xây d ng cho ho t đ ng c a mình Hi u qu ho t đ ng cao,

có s t ng tr ng theo th i gian và kh n ng v t qua nh ng b t tr c là b ng ch ng cho n ng l c qu n tr cao c a ngân hàng

1.1.2.7 Tính n đ nh và đa d ng hóa ngu n thu nh p

Tính n đ nh c a ngu n thu nh p

Các ngân hàng d a trên ho t đ ng bán l đ c đánh giá cao vì nó có th t o ra dòng thu nh p sau khi đi u ch nh r i ro có th d báo đ c và nó là tài s n vô giá trong giai đo n th tr ng bi n đ ng ho c lâm vào tình tr ng ki t qu tài chính Ngân hàng bán s/ ngân hàng dành cho doanh nghi p th ng ch u tính bi n đ ng cao h n trong

m t th i gian ng n và b chi ph i b i các nhân t n m ngoài t m ki m soát c a các ngân hàng

Vi c phân tích kh n ng d báo đ c k t qu các m ng kinh doanh chính c a m t ngân hàng c ng là m t b ph n không th thi u trong đánh giá n ng l c qu n tr r i ro

và v th r i ro c a m t ngân hàng

Tính đa d ng hóa ngu n thu nh p

M c đ đa d ng hóa ho t đ ng kinh doanh c ng nh h ng không nh đ n đ n ngu n thu nh p c a ngân hàng M t ngân hàng ch d a vào m t l nh v c kinh doanh duy nht (monoline – trên 80% thu nhp c a ngân hàng xu t phát t m t ho t đ ng

ho c m t s n ph m duy nh t) s d b t n th ng tr c nh ng thay đ i ti m n đ t

12

ng t và không th d báo đ c trong th tr ng mà nó ho t đ ng, trong khi l i không

có ngu n thu nh p khác đ t b o v tr c tình tr ng m t kh n ng thanh toán

1.1.3 Các nhân t nh h ng đ n n ng l c tài chính c a ngân hàng th ng m i

Nghiên c u các nhân t nh h ng đ n n ng l c tài chính c a NHTM có vai trò quan tr ng trong vi c tìm ra các gi i pháp t ng c ng n ng l c tài chính Ho t đ ng

c a NH ch u s chi ph i không ch h th ng pháp lu t ngân hàng, chính sách v tài chính c a Chính ph , s c m nh tài chính c a toàn h th ng, s phát tri n c a th tr ng tài chính mà nó còn chu s tác đ ng m nh m c a các nhân t v mô nh môi tr ng kinh doanh (tính n đ nh c a n n kinh t c ng nh m c đ liêm chính và ki m soát tham nh ng c a qu c gia) hay môi tr ng pháp lý (m c đ th c thi c a pháp lu t) 1.1.3.1 S phát tri n c a h th ng tài chính

S phát tri n c a h th ng tài chính đ c th hi n qua m t s m t c b n nh :

• S phát tri n các công c th tr ng tài chính

S phát tri n c a h th ng tài chính s t o đi u ki n cho các NHTM t ng v n

ch s h u b ng cách phát hành c phi u ho c trái phi u chuy n đ i Hay nh có ho t

đ ng c a th tr ng liên ngân hàng phát tri n s h tr r t t t cho các ngân hàng trong

vi c b o đ m các t l an toàn c ng nh kh n ng thanh kho n Bên c nh đó, v i vi c

đi u hành chính sách t giá theo h ng t do hóa s t o quy n ch đ ng cho các NHTM có th c nh tranh thu hút ngu n ngo i t vào h th ng NH và đáp ng nhu c u

c a n n kinh t Nh v y có th nói s phát tri n c a th tr ng tài chính, có nh h ng

13

r t l n đ n kh n ng cao n ng l c c nh tranh c a các NHTM nói riêng và s phát tri n

c a h th ng NHTMVN nói chung

1.1.3.2 Chi n l c kinh doanh c a m t ngân hàng

Chi n l c kinh doanh c a m t NH là m t ch ng trình ho t đ ng t ng th và dài

h n nh m t o ra m t b c phát tri n nh t đ nh c a NH, là s cam k t tr c v các m c tiêu c b n, toàn di n mà m t NH c n ph i đ t đ c và s phân b các ngu n l c quan

tr ng đ đ t các m c tiêu đó trong môi tr ng ho t đ ng t ng lai

Nh v y, chi n l c kinh doanh c a NH đ c xây d ng ph i d a trên c s Chính sách v tài chính c a Chính ph , s phát tri n c a h th ng tài chính và th c t

ho t đ ng kinh doanh c a NH đ đ m b o tính k th a, ph i d dàng thay đ i đ thích

ng v i nh ng thay đ i c a th tr ng theo t ng giai đo n, t ng th i k c th N i dung c a chi n l c ph i đ m b o đ y đ , rõ ràng, có tính thuy t ph c và kh thi cao

1.1.3.3 Môi tr ng pháp lý

Có th nói ho t đ ng c a m t ngân hàng b nh h ng m nh m b i các lu t l ngân hàng Và n ng l c tài chính c a m t ngân hàng th ng đ c c i thi n cùng v i s

t n t i m t h th ng lu t pháp ngân hàng đ c l p đ c tín nhi m các đi u kho n phù

h p v i th c ti n toàn c u và đ c gi i thích rõ ràng Các tiêu chu n ngân hàng đ c ban hành nh m gia t ng tính minh b ch và c i thi n hi u qu ho t đ ng c a h th ng ngân hàng đánh giá các tiêu chu n này thì các tiêu chu n th c hành t t nh t đ c Basel ban hành s là th c đo h p lý nh t Các nhà làm lu t nên thi t l p các tiêu chu n v c p phép thành l p, v n, ch t l ng tài s n, tính thanh kho n h ng đ n vi c

th c thi các tiêu chu n c a Hi p c Basel nh m t o ra s an toàn trong ho t đ ng c a h

th ng ngân hàng

• C p phép thành l p: Các tiêu chu n đ đ c c p phép ho t đ ng quan tr ng

b i vì các ngân hàng đ c thành l p m i luôn có r i ro cao h n các ngân hàng

đã đi vào ho t đ ng n đ nh

• Yêu c u v n t i thi u là ph n thi t y u trong các lu t l ngân hàng

14

• Ch t l ng tài s n: Các nhà làm lu t thi t l p các tiêu chu n v ch t l ng tài

s n và giám sát vi c th c hi n các tiêu chu n đó Xem xét đ nh ngh a c a ngân hàng v n x u có th n tr ng và đ ng nh t hay không, các h ng d n d phòng

t n th t tín d ng, tái phân lo i n và các bút toán xóa n có đáng tin c y hay không, các đi u kho n h n ch cho vay s l ng l n đ i v i các thành ph n có liên quan đ n nhân viên c p cao trong ngân hàng

• Tính thanh kho n : V n đ này đã đ c đ c p trên, nh ng đây mu n nói

T các lý do này, h th ng lu t pháp c a m i qu c gia đ c đánh giá c n c vào

th i gian m t ngân hàng chuy n nh ng xong quy n s h u b t đ ng s n th ch p khi khách hàng không th tr đ c n

1.1.3.4 Môi tr ng kinh doanh

Ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng b chi ph i b i môi tr ng kinh doanh c a nó và nh ng n i mà các điu ki n đ c bi t khó kh n, các ngân hàng

th ng đ c nói là n n nhân trong môi tr ng c a h

• Tính n đ nh c a n n kinh t

M t s s t gi m l n trong t c đ t ng tr ng kinh t t ng quan v i s suy y u trong ch t l ng tài s n Vì v y, khi t t c các đi u ki n khác là nh nhau, nh ng qu c gia v i các chu k kinh t bi n đ ng m nh h n thì r i ro h n đ i v i các ho t đ ng kinh doanh và ho t đ ng ngân hàng c ng không n m ngoài tác đ ng này

• Liêm chính và tham nh ng

Tham nh ng có th làm cho môi tr ng kinh doanh không th d báo đ c và lãng phí Tham nh ng trong n n kinh t t o ra khó kh n đ i v i các ngân hàng, th m chí

15

ngay c khi ho t đ ng kinh doanh trong n i b c a nó không có tham nh ng T i c p

đ v mô, tham nh ng gây lãng phí và các ngu n l c không đ c phân ph i đúng n i,

vì v y gi i h n t ng tr ng kinh t T i c p đ vi mô, tham nh ng có th làm h y ho i thông tin k toán và các thông tin khác mà các quy t đ nh tín d ng đ c đ a ra d a trên các thông tin đó

BASEL III

chu n hóa ho t đ ng c a h th ng các ngân hàng trên th tr ng tài chính

qu c t , thông th ng các ngân hàng châu Âu th c hi n 2 công c : o Lu t châu Âu

đ n l và Hi p c Basel Tuy nhiên, trong th i gian g n đây, nh ng v kh ng ho ng

x y ra trên th tr ng tài chính th gi i, đ c bi t là nh ng r i ro phát sinh trong l nh

v c Ngân hàng đã khi n Chính ph các qu c gia trên th gi i đã đ t l i v n đ : c i ti n Basel (1988) thành m t Hi p c Basel m i (Basel II) v i m c tiêu t ng c ng các gi i pháp ki m soát r i ro c a h th ng ngân hàng Và ngày 12/9/2010, y ban Basel l i chính th c công b b tiêu chu n an toàn v n t i thi u (Basel III) áp d ng cho các ngân hàng th ng m i B tiêu chu n này đ c coi là khá ng t nghèo đ i v i h th ng ngân hàng trên th gi i nói chung và đ i v i m t s n c m i tham gia vào WTO nói riêng

Tuy nhiên, đ n n m 2013, b tiêu chí m i này b t đ u có hi u l c theo m t l trình t ng d n m c đ tuân th và s đ c th c thi đ y đ vào 1/1/2019 Th i gian đáp

ng các tiêu chu n c a Basel III không còn xa và đ t ra nhi u thách th c đ i h th ng ngân hàng nhi u qu c gia c ng nh Vi t Nam

1.2.1 T Basel 1 đ n Basel 2: nh ng b c ti n quan tr ng trong phòng ng a r i ro thông qua quy đ nh t l an toàn v n

T Basel I đ n Basel II là c m t hành trình dài c ng c và hoàn thi n kh ng phó

v i r i ro c a h th ng ngân hàng d a vào tiêu chu n t l v n an toàn t i thi u tr c

nh ng di n bi n ngày càng ph c t p c a môi tr ng tài chính ngân hàng toàn c u

16

N m 1988, U ban Basel gi i thi u h th ng đo l ng v n mà th ng đ c đ

c p là Hi p c Basel I H th ng này cung c p khung đo l ng r i ro tín d ng v i tiêu chu n an toàn v n t i thi u 8% N i dung c t lõi c a Basel I là yêu c u các ngân hàng

ph i có t l v n b t bu c tính trên t ng tài s n đi u ch nh theo h s r i ro (RWA)

m c an toàn là 8% Theo đó, ngân hàng có m c v n t t nh t là ngân hàng có CAR

>10%, có m c v n thích h p khi CAR> 8%, thi u v n khi CAR<8%, thi u v n rõ r t khi CAR<6%, và thi u v n tr m tr ng khi CAR<2%

M t thành t u khác c a Basel I là đã đ a ra đ c đ nh ngh a mang tính qu c t v các lo i v n c a ngân hàng Theo đó, v n c a các ngân hàng đ c chia thành 3 lo i:

- V n c p 1: là v n s n có ch c ch n và các kho n d phòng đ c công b g m:

v n ch s h u v nh vi n (v n đi u l ho c v n c ph n ph thông), v n d tr đã công b (l nhu n không chia); l i ích thi u s (minorrity interest) t i các công ty con

có h p nh t báo cáo tài chính; l i th kinh doanh (Goodwill)

- V n c p 2: là ngu n v n b sung có đ tin c y th p h n nh : v n t ng do đánh

giá l i tài s n, các kho n d phòng t n th t chung, v n b sung t các công c n h n

h p (trái phi u chuy n đ i, c phi u u đãi, và m t s công c n th c p), đ u t tài chính vào các công ty con và các t ch c tài chính khác

- V n c p 3: là các kho n vay ng n h n

Basel 1 đ t ra tiêu chu n quy đ nh: V n c p 1 ≥ V n c p 2 + V n c p 3

Do v n c p 3 là v n có đ tin c y th p nh t nên khi xác đ nh t l an toàn v n (CAR) th ng ch xét đ n v n c p 1 và v n c p 2

V h s r i ro c a tài s n, Basel I đ a ra 4 m c r i ro cho các lo i tài s n là 0%, 20%, 50% và 100% t ng ng v i các kho n cho vay chính ph , ngân hàng hay doanh nghi p V i quy đ nh nh v y, có th th y Basel I đo l ng r i ro m t cách cào b ng

và khá s sài vì t l r i ro này không ph thu c vào quy mô v n vay, h s tín nhi m

c a khách hàng vay… H n n a, Basel I ch t p trung vào m t gi i pháp qu n lý r i ro

đ i đ n n m 2010 Ngoài các m c tiêu c a Basel I, Basel II nh n m nh h n vào vi c

đ y m nh th c thi các thông l đ c thi t l p nghiêm ng t h n trong l nh v c qu n lý

r i ro, đ c bi t h ng nhi u h n vào vi c giám sát, ki m soát và công b thông tin, các

r i ro trong m i lo i và ph thu c vào h s tín nhi m c a các đ i t ng Ngoài ra, theo Basel II, mu s c a công th c tính h s an toàn v n CAR s bao g m 2 ph n:

t ng tài s n đã đi u ch nh theo h s r i ro tín d ng c ng v i 12,5 l n t ng v n quy

b ng Vì th vi c đáp ng các tiêu chu n c a Basel II v an toàn v n t i thi u c ng hoàn toàn không đ n gi n

18

1.2.2 Basel III: c ng c thêm b c t ng thành an ninh tài chính ngân hàng

Tr c nh ng di n bi n ph c t p c a kh ng ho ng tài chính toàn c u và h lu lâu dài c a chúng đ i v i h th ng tài chính ngân hàng toàn th gi i, y ban Basel m t l n

n a l i d th o và thông qua phiên b n th 3 (Basel III) v các tiêu chu n an toàn v n

t i thi u

Basel III v i m c tiêu t ng c ng v n c a các ngân hàng đ c xây d ng trên 3

tr c t c a Basel 2 C i cách và nâng cao c v s l ng c ng nh ch t l ng c a c s

v n đ ng th i t ng c ng các bi n pháp b o hi m r i ro cho ngu n v n Ngu n v n

đ c c ng c b ng m t t l đòn b y đ c xem xét d a trên vi c đo l ng r i ro nh m

m c đích h n ch vi c s d ng đòn b y quá m c trong h th ng ngân hàng và t o ra

m t l p b o v ch ng l i r i ro và nh ng sai sót trong vi c đánh giá các r i ro đó Basel III t p trung vào 2 n i dung chính là đ a ra các tiêu chu n nh m gia t ng

s c m nh ngu n v n ngân hàng và gi i thi u các tiêu chu n qu c t v thanh kho n

- Nâng t l v n c p 1 t i thi u t 4% lên 6%

T ng v n yêu c u đ đáp ng t l an toàn t i thi u v n là 8% nh ng t ng ch t

c a v n lõi lên Tier1 t ng lên 6% t 4% nh trong Basel II Trong tier1, t l v n lõi (core tier 1 – tính t common equity sau khi gi m tr nhi u kho n liên quan) s là 4,5% thay cho 2% trong Basel II Tuy nhiên, mc 4,5% yêu c u th c hi n vào n m

2015, tr c 2013 v n duy trì 2% Tier 2 v n là ph n “còn l i” nh m đáp ng T ng t l

an toàn v n t i thi u 8%

- B sung ph n v n đ m d phòng tài chính đ m b o b ng v n ch s h u 2,5%

V ph n v n d tr (đi u hòa) vùng đ m ch ng r i ro (Capital Conservation Buffer) đ c xác đ nh là 2,5% tính vào trong Tier 1 (tuy nhiên, ph i t n m 2016 m i

b t đ u tính thêm kho n d tr này và đ n 2019 s tính đ 2,5%) và nh v y T ng Tier

1 c n đáp ng vào n m 2019 là 8,5%, trong đó t l v n lõi core tier 1 là 7% (t ng h n

3 l n) (trong Basel II không có quy đ nh lo i v n này) ây là ph n v n d tr dùng đ

bù đ p cho các thi t h i trong tình hình tài chính cng th ng, c ác NH có th rút ph n

19

v n này đ s d ng, tuy nhiên, khi rút (gi m t l an toàn v n xu ng), t l an toàn v n còn l i càng g n m c t i thi u theo quy đ nh trên thì ngân hàng đó càng b các h n

ch trong vi c phân b l i nhu n

Hình 1.1: Tóm t t h th ng tiêu chu n Basel III

- Tùy theo b i c nh c a m i qu c gia, m t t l v n đ m phòng ng a s suy gi m theo chu k kinh t (Countercyclical Capital Buffer) có th đ c thi t l p và ph i đ c

đ m b o b ng v n ch s h u ph thông (common equity) Ph n v n d phòng này ch đòi h i trong tr ng h p có s t ng tr ng tín d ng nóng nguy c d n đ n r i ro cao trong ho t đ ng tín d ng m t cách có h th ng V n d tr ch ng r i ro chu k đ c

T l huy đ ng

n đ nh NSFR

Cho vay Th tr ng V n hành T p trung hóa

R i ro tín

d ng c a khách hàng

20

xác đ nh b sung thêm kho ng 0 – 2,5% vào v n c p 1 V n này c ng nh v n b sung Capital Conservation Buffer trên đ c th c hi n t 2016 – 2019 (Trong Basel II không

có quy đ nh lo i v n này) Khi đ n th i gian hi u l c, n u các NH không đ m b o đ

t l b sung này, h s b h n ch vi c chi tr c t c, mua l i c ph n c ng nh các kho n th ng

V n b sung thêm đ i v i các ngân hàng có t m nh h ng toàn h th ng (Capital for Systemically Important Banks) (đây các NH dng “to big to fail”, r i ro

c a các NH này liên quan đ n toàn h th ng tài chính) Lo i v n này bao g m c

nh ng kho n phí r i ro ph i tr cho s đ m b o an toàn (b o hi m) bao g m phí chu n

b v n, chu n b cho các kho n chi tiêu (v n) đ t xu t và tham gia các gói c u tr

Vi c đáp ng các qui đ nh Basel III đ c phân theo các giai đo n t n m 2013 đ n

2019 và t l ph phí s t ng d n đ tránh nh h ng đ n vi c m r ng qui mô ho t đ ng ngân hàng Theo tính toán c a y ban Basel, ít nh t 8 ngân hàng (bao g m, Citigroup, Bank of America, JP Morgan, Deutsche Bank, HSBC, BNP Paribas, Ngân hàng Hoàng gia Scotland và Barclays) đang là m c tiêu cho vi c tính ph phí v n 2,5% so tài s n có

r i ro Nh v y, nh ng ngân hàng này s ph i duy trì t l v n c p m t 9,5%

Tóm l i, T ng v n t i thi u = V n c p 1 + V n đ m d phòng tài chính + V n

đ m phòng ng a s suy gi m theo chu k kinh t + T l v n ph đ i v i nh ng ngân hàng qui mô l n

Nh v y, có th th y r ng lo i tr kho n v n đ m phòng ng a r i ro tài chính 2,5%, tiêu chu n an toàn v n t i thi u không thay đ i (v n là 8%) Tuy nhiên, k t c u

c a các lo i v n đã có s thay đ i đáng k theo h ng t ng t tr ng v n c p 1, đ ng

th i t ng t tr ng v n ch s h u ph thông trong v n c p 1 N u tính đ y đ c 2 kho n v n đ m d phòng suy gi m tài chính và d phòng ch ng hi u ng chu k kinh

t thì t l v n ch s h u đ c đi u ch nh t ng t 2% (Basel II) t ng lên thành 9,5% (4,5% + 2,5% + 2,5%) Basel III Bên c nh đó, có th m t s kho n tr c đây đ c tính vào v n ch s h u nay ph i bóc tách ra vì không đ đi u ki n coi là v n ch s

21

h u Ch ng h n, kho n v n v t quá gi i h n 15% đ u t vào các t ch c tài chính khác, kho n v n có ngu n g c t s thu thu nh p l u k (hoãn l i)… Ch nh ng công

c v n và các kho n ph i lo i tr đ c phát hành tr c ngày 26/7/2010 m i đ c th c

hi n theo l trình c t gi m Nh ng kho n phát hành sau đó s b lo i ra hoàn toàn.Vì

th , yêu c u nâng cao t l v n ch s h u là bài toán không đ n gi n đ i v i nhi u ngân hàng xét trong b i c nh kinh t xã h i đang có nhi u bi n đ ng

V t l đ m b o thanh kho n (LCR – liquidity coverage ratio) s đ c b t đ u nghiên c u l i t n m 2011 và s ban hành tiêu chu n yêu c u t i thi u t n m 2015 Các tiêu chun v NSFR – net stable funding ratio: t l ngu n v n trung dài h n và

v n n đ nh t i thi u so v i các tài s n dài h n đã đ c tài tr k c ngo i b ng, min là 100% (có th c Core funding ration – CFR) s đ c nghiên c u l i vào n m 2012 và

Bi n pháp b sung đ i v i các ngân hàng quan tr ng c a h th ng (SIFIs)

Xem xét v v n b sung, tính thanh kho n và tính c n thi t v m t giám sát nh m làm

gi m tính ch t bên ngoài do các ngân hàng quan tr ng c a h th ng mang l i

1/ M r ng tiêu chu n t i

thi u v t l v n t có

(Tier 1, Tier 1, Tier 1 +

Tier 2 c phi u thông

th ng)

2/ Nâng cao ch t l ng v n

(1) Si t ch t các đi u ki n đ tiêu chu n Tier 1, Tier 2 c phi u thông th ng (2) i u hòa mang tính ch t qu c t các kho n đi u ch nh

V n t có

T l v n t có =

Tài s n có r i ro

5/ Áp d ng quy ch tinh thanh kho n đ nh

l ng (tiêu chu n t i thi u)

 T l đ m b o thanh kho n (LCR) (t ng

c ng kh n ng đ i phóv i vi c th t thoát

ti n g i khi x y ra kh ng ho ng

 T l huy đ ng n đ nh (NSFR) (đ m b o các bi n pháp huy đ ng dài h n và n đ nh

Theo đánh giá c a gi i chuyên môn, tác đ ng c a kh ng ho ng tài chính toàn c u

đ n h th ng ngân hàng Vi t Nam là không l n Song trong đi u ki n Vi t Nam đang trong quá trình h i nh p sâu r ng vào n n kinh t qu c t , h th ng ngân hàng v n ti m

n nhi u r i ro T c đ t ng tr ng ti n g i, tín d ng nhanh là m t tín hi u kh quan,

nh ng đ ng th i c ng là nguy c khi n ng l c qu n tr đi u hành, kh n ng c nh tranh

c a các ngân hàng còn y u kém

23

V i trách nhi m đ m b o an toàn h th ng, B máy giám sát tài chính ngân hàng

t i Vi t Nam ch a đ c xây d ng đ ng b và hi u qu đ đ m b o gi m thi u r i ro

Hi n nay, Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam ch a đ c chuy n đ i ho t đ ng theo mô hình Ngân hàng Trung ng Thanh tra n gân hàng đ c giao th c hi n m t s ho t

đ ng giám sát an toàn h th ng ngân hàng trong khi v n có ch c n ng thanh tra chuyên ngành nh m i c quan thanh tra trong các B , c quan ngang b khác ây là m t trong nh ng nguyên nhân d n đ n h n ch vi c th c thi có hi u qu chính sách giám sát ngân hàng

Hi n nay, khi các ngân hàng trên th gi i đã đ c p t i vi c áp d ng chu n m c Basel III thì các ngân hàng Vi t Nam v n ch a chính th c đ c p t i vi c áp d ng m t chu n m c nào c a Basel M c dù các quy đ nh trong nh ng n m g n đây c a Ngân hàng Nhà n c (NHNN) nh Quy t đ nh 493/2005/Q -NHNN và Quyt đ nh 457/2005/Q -NHNN, Thông t s 13, 19 n m 2010 c ng đã đ c p t i m t s v n đ liên quan t i các đi u kho n trong hi p đ nh Basel nh ng v n m c r t h n ch Vi c các ngân hàng th ng mi t i Vi t Nam ch a áp d ng các chu n m c c a Basel m t cách chính th c nh m nâng cao ch t l ng qu n lý r i ro trong khi các ngân hàng trên

th gi i đã có nh ng b c phát tri n cao h n s làm gi m kh n ng c nh tranh c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

Nh ng v n đ nói trên đ t ra yêu c u h th ng ngân hàng Vi t Nam ph i t ng

b c xây d ng chi n l c lâu dài nh m n ng cao n ng l c v v n, công ngh , đa d ng hóa s n ph m, d ch v là m t yêu c u c p thi t Bên c nh đó, đ h th ng NHTM Vi t Nam tham gia tt h n vào sân ch i chung c a qu c t , nâng cao n ng l c c nh tranh trong quá trình h i nh p, c n ph i tuân th theo m t s đi u c qu c t , đ t đó có c

s đánh giá và x p h ng gi a các ngân hàng Vi t Nam v i các ngân hàng n c ngoài

c a các qu c gia khác trên th gi i Vi c ti p c n v i các chu n m c c a Basel, đ c

bi t là Basel III đòi h i k thu t ph c t p và chi phí khá cao i v i m t n c có h

th ng ngân hàng m i đang giai đo n phát tri n ban đ u nh Vi t Nam, vi c áp d ng

24

Basel III g p nhi u khó kh n, thách th c và m t nhi u th i gian Tuy nhiên, tr c xu

th h i nh p và m c a th tr ng d ch v tài chính – ngân hàng v i nhi u lo i hình

dch v ngân hàng m i, vi c t ng b c áp d ng các chu n m c Basel t i Vi t Nam là yêu c u c p thi t nh m t ng c ng n ng l c ho t đ ng, gi m thi u r i ro đ i v i các ngân hàng th ng m i và nâng cao n ng l c c nh tranh trong th tr ng tài chính qu c

t , t o đi u ki n cho các ngân hàng Vi t Nam có th m r ng th tr ng trong th i gian

t i

1.4.1 Kinh nghi m c a Trung Qu c

V i “Chi n l c song nh p” và các chính sách h tr t phía chính ph , ngành ngân hàng Trung Qu c đã t ng n m trong s nh ng h th ng ngân hàng y u nh t th

gi i cách đây 10 n m nh ng hi n nay l i đang n m trong s nh ng h th ng ngân hàng

m nh nh t Câu tr l i ng n g n là Chính ph Trung Qu c đã áp d ng nhi u quy t c th

tr ng t ng t nh các n c ph ng Tây đ i v i các ngân hàng ng th i, Trung

Qu c đã t ng c ng các quy ch và ho t đ ng giám sát nh áp d ng các quy t c v v n

có đ r i ro cao, th t ch t các tiêu chu n v n x u và d phòng theo các tiêu chu n

c a Hi p c Basel

T ng c ng và đ i m i trong h th ng giám sát ngân hàng

T i Trung Qu c, khuôn kh giám sát theo ch c n ng đã đ c thi t l p, v i s hình thành y ban Qu n lý các th tr ng Ch ng khoán Trung qu c (CSRC), y ban

Qu n lý Ngân hàng Trung Qu c (CBRC) và y ban Qu n lý B o hi m Trung Qu c (CIRC) Hi n nay, các u ban này đang h p tác v i nhau đ giám sát các s n ph m liên ngành và các t ch c kinh doanh tham gia vào nhi u l nh v c T n m 2007, t t c các ngân hàng th ng m i ph i đ t m c v n t i thi u là 8% trên t ng tài s n có ch u r i ro,

ho c là ph i g i nhi u ti n d tr h n t i Ngân hàng Trung ng CBRC đã t ng t

25

tr ng r i ro c a m t s lo i kho n vay, đ c bi t là kho n vay cho các doanh nghi p nhà

n c (DNNN), và đ ngh các ngân hàng ph i d phòng s m h n và nhi u h n cho các kho n vay t i Các v n b n h ng d n đã quy đ nh các ngân hàng ph i công b công khai s tuân th các yêu c u này c a các ngân hàng CBRC c ng yêu c u có thêm nhi u thông tin h n v ho t đ ng cho vay c a các ngân hàng, các giao d ch gi a các

đ n v thành viên, các dòng v n chu chuy n qua biên gi i, d phòng các kho n vay có

th tr ng ch ng khoán đã là 13%, cao h n nhi u so v i m c chu n 8% nh yêu c u

c a Chính ph

Gi i quy t các kho n n quá h n

Trong n m 1999, Trung Quc đã thành l p b n công ty qu n lý tài s n đ ti p

qu n g n 1,4 nghìn t NDT các kho n vay có v n đ t b n ngân hàng l n C hai ngân hàng sau đó đã th c hi n vi c bán v i quy mô l n các kho n n x u c a ngân hàng U ban Qu n lý Ngân hàng Trung Qu c đ c báo cáo là t l n quá h n c a

b n ngân hàng l n đã gi m 4,8% xu ng còn 15,6% do k t qu c a vi c xoá n và t c

đ t ng tr ng tài s n có v n cao

Cách xác đnh n x u c ng đã tha y đ i nhanh chóng Tr c đây, các kho n n

x u th ng đ c đ o n , theo đó, nh ng kho n ph i tr ch a đ c tr đ c g p vào n

c Tuy nhiên, sau đó, Chính ph Trung Qu c đã quy đ nh, nh ng kho n tr lãi vay

ph i đ c tr trong vòng 90 ngày, n u không kho n vay đó s b coi là n x u

26

H th ng d phòng n x u c ng đã thay đ i Tr c khi c i t di n ra, các ngân hàng Trung Qu c không ph i d phòng n x u, cho dù ch t l ng danh m c cho vay

c a h có b t n T i cu i n m 2008, d phòng n x u c a các ngân hàng niêm y t Trung Qu c đã đ t m c n t ng là 123% so v i l ng n x u

Nâng cao qu n tr doanh nghi p

t ng c ng qu n tr doanh nghi p, Ngân hàng Trung Qu c đã thành l p U ban v đánh giá tín d ng và qu n lý, thuê ki m toán n c ngoài, tinh gi m Ban Lãnh

đ o t 69 ng i xu ng còn 12 ng i Ngân hàng này đã m i các chuyên gia n c ngoài tham gia vào Ban Lãnh đ o

Trong b i c nh h th ng tài chính có nhi u b t n, bên c nh nh ng c i cách v b máy qu n lý, gi i quy t các kho n n quá h n và nâng cao n ng l c qu n tr , Trung Qu c

đã th c thi nhi u chính sách nh m phòng ng a và c nh báo s m nh ng r i ro ti m n:

• C quan đi u ti t ngành ngân hàng Trung Qu c đã đ t ra t l an toàn v n (CAR)

áp d ng v i 5 ngân hàng cho vay l n nh t Trung Qu c m c t i thi u 11,5% b i

đ giám sát vi c ra quy t đ nh cho vay và các ho t đ ng khác, giúp phát hi n s m các nguy c ti m n

• Thi t l p c ch “t c u” là m t ph n c a n l c c ng c v n ch s và trái phi u

n m gi , đ giúp ngân hàng có kh n ng t c u tr khi tình hình tài chính c a ngân hàng g p khó kh n

ph i lo i b nh ng tác đ ng c a kh ng ho ng tín d ng và h ng v phía ông

T i Hàn Qu c, các c quan giám sát tài chính bao g m: Các t ch c giám sát tài chính Hàn Qu c bao g m: U ban Giám sát Tài chính (FSC), U ban v Ch ng khoán và các giao dch t ng lai (SFC), C quan D ch v giám sát tài chính (FSS) Các ngân hàng phi tuân th cá c quy đnh an toàn v an toàn v n, trích l p d phòng r i ro, t p trung tín d ng, v thanh kho n, qu n lý r i ro và ki m soát n i b Các quy đ nh an toàn đ c xây d ng không ch nh m h tr vi c đ a ra các quy t đ nh

qu n lý mà còn đ t ra các yêu c u t i thi u v an toàn và v ng m nh, đó chính là các yêu c u ch y u c a ho t đ ng giám sát theo đ nh h ng th tr ng

1.4.2.1 V t l an toàn v n

Lu t Ngân hàng Hàn Qu c đ a ra quy đ nh v an toàn v n c a ngân hàng Yêu

c u v m c v n pháp đ nh t i thi u là 100 t won đ i v i m t ngân hàng th ng m i

có ph m vi qu c gia và 25 t won đ i v i m t ngân hàng khu v c Ngoài yêu c u v

m c v n pháp đ nh t i thi u, FSC/FSS c ng đ a ra các tiêu chu n v v n đi u ch nh theo h s r i ro (trên c s t l an toàn v n c a U ban BASEL v thanh tra ngân hàng) nh m t th c đo n a v đ m b o m c an toàn v n Các yêu c u v an toàn v n

d a trên c s đánh giá r i ro th tr ng đ c b sung thêm vào quy đ nh v t l an toàn v n c a BIS t 1/1/2002 Hi n nay, t t c các ngân hàng trong n c ph i duy trì t

l an toàn v n t i thi u là 8% d a trên c s k t h p đánh giá các tiêu chí v r i ro tín

d ng và r i ro th tr ng K t qu là, các tiêu chí v an toàn v n c a Hàn Qu c đã hoàn toàn nh t quán v i các tiêu chí qu c t do y ban Basel quy đ nh

28

1.4.2.2 Phân lo i n và trích l p d phòng

Các ngân hàng phi th c hi n vi c phân lo i n m t cách thích h p và đ m b o

s lành m nh trong ho t đ ng Trong phân lo i n , m i quan tâm ch y u là đánh giá

r i ro liên quan đ n kh n ng tr n c a ng i đi vay FSC/FSS đã s a đ i các quy

đ nh v giám sát ho t đ ng kinh doanh ngân hàng và đ a ra m t s tiêu chu n m i v phân lo i n g i là “Tiêu chí có t m nhìn t ng lai” (FLC) đ i v i các ngân hàng, trong đó có tính đ n kh n ng tr n trong t ng lai c a ng i đi vay c ng nh đánh giá quá trình đi vay và tr n trong quá kh Theo chu n m c m i, FSC/FSS ch đ a ra các h ng d n t i thi u đ i v i vi c phân lo i n và trích l p d phòng r i ro và các ngân hàng ph i đ a ra nh ng chu n m c riêng đ phân lo i n trong quá trình đánh giá kh

n ng tr n c a ng i đi vay

1.4.2.3 Công khai tài chính

FSC/FSS đã thi t l p các nguyên t c k toán đ c ch p nh n chung (GAAP) trên

c s theo sát thông l qu c t v k toán FSC/FSS c ng đ a ra yêu c u b t bu c v công b công khai các thông tin v ho t đ ng qu n lý đ đ m b o r ng nh ng ng i

g i ti n, c đông và các thành viên c a th tr ng đ c thông tin đ y đ v tình hình tài chính c a các ngân hàng Các thông tin đó bao g m n x u, s c v tài chính, các

bi n pháp v c i thi n n ng l c qu n lý… Các ngân hàng c ng ph i công b công khai thông tin chi tit khi t l v kh n ng chi tr th p d i 100%, khi có m t s ki n nào

đó có tác đ ng làm thay đ i c c u v n c a ngân hàng

1.4.2.4 Giám sát t xa và ki m tra t i ch

Ki m tra t i ch đ c chia ra thành ki m tra theo đ nh k (ki m tra chung) và

ki m tra theo m c tiêu (ki m tra t ng ph n) Thông th ng vi c ki m tra bao g m các

n i dung sau:

• S lành m nh c a tài s n;

• Tính tuân th Lu t Ngân hàng, các lu t và ngh đ nh thích h p;

• M c đ đ y đ v các h th ng ki m soát n i b ;

29

• S l a đ o, bi n th và nh ng b t th ng khác v tài chính;

• Tính chính xác c a các báo cáo v tài chính và s li u xu t trình;

• Vi c thu th p thông tin

Sau quá trình ki m tra đánh giá th c tr ng qu n lý r i ro c a ngân hàng, FSS đ a

ra các khuyn ngh thích h p và đ xu t các bi n pháp thích h p đ i v i ngân hàng

đ c ki m tra đ gi i quy t nh ng l nh v c có v n đ đ c phát hi n trong quá trình

ki m tra

1.4.3 Nh ng bài h c kinh nghi m đ i v i Vi t Nam

T kinh nghi m c a Hàn Qu c và Trung Qu c cho th y có th rút ra bài h c chung cho vic c ng c và nâng cao n ng l c tài chính c a các ngân hàng Vi t Nam

nh m t ng b c ti p c n và th c thi các tiêu chu n v an toàn v n c a Basel

h u…

• Chính ph các n c nh Trung Qu c, Hàn Qu c r t th n tr ng trong vi c phát tri n ngành NH, ng h t do hoá nh ng s th c hi n d n d n t ng b c phù h p

v i đi u ki n th c t , t o đi u ki n cho các NHTM trong n c có th i gian chu n

b Vi t Nam c ng c n có l trình phù h p đ phát tri n n đ nh, b n v ng các NHTM

• Hoàn thi n, m r ng và đ y m nh ho t đ ng c a th tr ng v n, ti n t , tài chính,