Quản trị rủi ro của các Ngân hàng thương mại Việt Nam theo chuẩn mực của Basel 3

ho c do các nguyên nhân khách quan bên ngoài.

******************

HÀ THÚC TR C

M I VI T NAM THEO CHU N M C C A BASEL 3

Chuyên ngành: Kinh t tài chính - Ngân hàng

Mã s : 60.31.12

LU N V N TH C S KINH T

Ng i h ng d n khoa h c: TS Nguy n T n Hoàng

TP H CHÍ MINH - N M 2011

đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t qu nêu trong lu n v n là trung th c và đ c trích d n đ y đ ngu n tham kh o ho c t các tài

li u đ c nêu m c các tài li u tham kh o, các ý ki n và đ xu t c a tác gi ch a đ c

ai công b b t k công trình nào khác

Tp.HCM, ngày 23 tháng 11 n m 2011

H c viên

Hà Thúc Tr c

M C L C

L I M U 1

1 LÝ DO CH N TÀI 1

2 M C ÍCH NGHIÊN C U 1

3 I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U 2

4 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 2

5 K T C U LU N V N 2

6 Ý NGH A KHOA H C VÀ TH C TI N TÀI 3

CH NG 1: T NG QUAN V R I RO VÀ QU N TR R I RO TRONG HO T NG C A NGÂN HÀNG TH NG M I 4

1.1 T ng quan v r i ro trong ngân hàng th ng m i: 4

1.1.1 Khái ni m và nguyên nhân r i ro c a các ngân hàng th ng m i 4

1.1.2 Các lo i r i ro c b n trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng 6

1.1.2.1 Nhóm r i ro n i t i bên trong c a các ngân hàng 6

1.1.2.2 Nhóm r i ro do tác đ ng t bên ngoài 11

1.2 Qu n tr r i ro và s c n thi t c a qu n tr r i ro trong ho t đ ng 15

1.2.1 Khái ni m và n i dung qu n tr r i ro trong các ngân hàng th ng mai 15

1.2.1.1 Khái ni m v qu n tr r i ro 15

1.2.1.2 N i dung qu n tr r i ro trong các ngân hàng th ng m i 16

1.2.2 S c n thi t ph i nâng cao n ng l c qu n tr r i ro t i các NHTM 16

1.2.2.1 Kinh doanh ngân hàng là lo i hình kinh doanh đ c bi t 16

1.2.2.2 Hi u qu kinh doanh c a NHTM ph thu c vào m c đ r i ro 17

1.2.2.3 Qu n tr r i ro t là đi u ki n quan tr ng đ nâng cao 17

1.3 Quy đ nh c a Vi t Nam và các chu n m c Qu c t v qu n tr r i ro 18

1.3.1 Các quy đ nh c a Vi t Nam v ho t đ n qu n tr r i ro 18

1.3.1.1 Quy đ nh v đ m b o an toàn trong ho t đ ng theo Thông tu 13 1.3.1.2 Quy t đ nh 493 v phân lo i n và trích l p d phòng đ x lý r i ro 21

1.3.2 Các chu n m c qu c t v qu n tr r i ro 22

1.3.2.1 Nh ng n i dung c b n c a Basel 1 22

1.3.2.2 Nh ng n i dung c b n c a Basel 2 24

1.3.2 3 Nh ng n i dung c b n c aBasel 3 28

1.3.3 M i quan h và đi u ki n áp d ng các tiêu chu n Basel 3 36

1.3.4 Các mô hình qu n tr r i ro c a các ngân hàng trên th gi i 37

K T LU N CH NG 1 41

CH NG 2: TH C TR NG QU N TR R I RO VÀ NG D NG CÁC HI P C BASEL TRONG QU N TR R I RO T I CÁC NHTM VI T NAM 2.1 T ng quan tình hình kinh t - tài chính c a Vi t Nam 42

2.1.1 T ng tr ng kinh t 42

2.1.2 Tình hình l m phát c a Vi t Nam trong n m 2010 44

2.1.3 Ho t đ ng ngân hàng t n m 2000-2010 45

2.2 Th c tr ng ho t đ ng c a h th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam: 45

2.2.1 B c tranh t ng quan v h th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam: 45

2.2.2 Nh ng di n bi n c a ngành ngân hàng t đ u n m 2011 đ n nay 46

2.2.3 Nh ng k t qu đ t đ c trong ho t đ ng kinh doanh 47

2.2.3.1 S l ng các ngân hàng và nh ng thay đ i v m t th ph n 48

2.2.3.2 Tình hình t ng v n đi u l theo l trình c a nhà n c và quy mô 51

2.2.3.3 Kh n ng đáp ng t l an toàn v n t i thi u theo Thông t 13 52

2.2.3.4 Huy đ ng và cung ng v n cho n n kinh t : 52

2.2.3.5 T ng tr ng l i nhu n và kh n ng sinh l i t t 54

2.2.4 Nh ng thách th c mà h th ng NHTM ph i đ i m t 55

2.2.4.1 V n đ l m phát 55

2.2.4.2 T l n x u t ng cao và có nh ng di n bi n ph c t p 56

2.2.4.3 C nh tranh gi a các ngân hàng v i nhau 58

2.2.4.4 Kh n ng thanh kho n và tính b n v ng ch a cao… 60

2.2.4.5 C nh tranh v i th tr ng ch ng khoán… 60

2.2.4.6 Công tác d báo và phân tích th tr ng còn y u 61

2.3 Th c tr ng ng d ng Basel 2 trong ho t đ ng giám sát 61

2.3.1 Nh ng k t qu đ t đ c 61

2.3.1.1 T ng b c Hoàn thi n pháp lý v thanh tra, giám sát ngân hàng 61

2.3.1.2 T ng b c xây d ng đ c n i dung giám sát 62

2.3.1.3 T ch c giám sát đ c th c hi n trên c hai n i dung 63

2.3.2 Nh ng m t còn h n ch 64

2.3.2.1 Ch a đ c p đ n r i ro ho t đ ng, r i ro th tr ng 64

2.3.2.2 Ch a ng d ng ph ng pháp và ph ng pháp đánh giá n i b c a Basel 64

2.3.2.3 Ho t đ ng giám sát c a Ngân hàng Nhà n c ch a đáp ng yêu c u 65

2.3.2.4 H th ng pháp lý liên quan đ n ho t đ ng giám sát NHTM còn h n ch 65

2.3.2.5 Công tác giám sát và qu n tr r i ro trong n i b ngân hàng 66

2.3.3 Nguyên nhân t n t i 67

2.3.3.1 Nguyên nhân t phía Ngân hàng Nhà n c 67

2.3.3.2 Nguyên nhân t phía Ngân hàng th ng m i 69

2.3.3.5 Các nguyên nhân khác 67

2.4 Tác đ ng c a Basel 3 đ n h th ng ngân hàng Vi t Nam 72

2.4.1 Nh ng tác đ ng tích c c 72

2.4.2 Nh ng tác đ ng không mong mu n … 73

2.5 ánh giá kh n ng đáp ng các tiêu chu n Basel 3 c a các NHTM Vi t Nam 74

2.5.1 M c đ đáp ng các yêu c u v v n t i thi u 74

2.5.2 M c đ đáp ng các quy đ nh v thanh kho n 77

2.5.3 M c đ đáp ng các yêu c u v thanh tra, giám sát 77

2.5.4 M c đ đáp ng các nguyên t c k lu t th tr ng và minh b ch thông tin 78

2.5.5 Nh ng thách th c trong l trình áp d ng Basel 3 80

K T LU N CH NG 2 81

CH NG 3: XU T XÂY D NG L TRÌNH NG D NG BASEL 3 VÀ GI I PHÁP NH M NÂNG CAO KH N NG ÁP NG CÁC TIÊU CHU N BASEL 3 VÀO HO T NG NGÂN HÀNG T I VI T NAM 3.1 S c n thi t ph i ng d ng hi p c Basel 3 trong qu n tr r i ro 81

3.2 xu t d i góc đ NHNN và các c quan giám sát ngân hàng Vi t Nam 83

3.2.1 xu t xây d ng l trình áp d ng Basel 3 vào th c ti n Vi t Nam 83

3.2.2 Xây d ng đính h ng phát tri n th tr ng các công c tài chính 88

3.2.3 Ki m soát ch t ch các ph ng án t ng v n m i 90

3.2.4 T ng c ng ki m tra, giám sát tình hình s d ng v n t có t ng thêm 90

3.2.5 y nhanh vi c s p x p và tái c u trúc l i h th ng NHTM Vi t Nam 91

3.2.6 Các gi i pháp Nâng cao n ng l c qu n lý nhà n c v qu n lý, giám sát 93

3.3 Các gi i pháp nâng cao kh n ng đáp ng các tiêu chu n Basel 3 96

3.3.1 Các gi i pháp v c i ti n ho t đ ng qu n tr r i ro 96

3.3.2 Nâng cao h s an toàn trong ho t đ ng (CAR) 99

3.3.3 Gi i pháp gi m t ng tài s n có r i ro 103

K T LU N CH NG 3 106

PH N K T LU N 107

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 108

Ph l c 01:“Các n i dung c b n c a Thông t 13 quy đ nh v các t l đ m b o an toàn trong ho t đ ng c a t ch c tín d ng” 110

Ph l c 02: “Quy đ nh t i đi u 6 và i u 7 c a Quy t đ nh 493/2005/Q -NHNN ngày 22/04/2005 v vi c phân lo i n , trích l p và s d ng d phòng đ x lý r i ro tín d ng t i TCTD” 126

Ph l c 03: “25 nguyên t c c b n c a U Ban Basel v giám sát ngân hàng” 130

Ph l c 04: N i dung c b n v qu n tr ngân hàng theo mô hình CAMELS 134

CIC Trung tâm thông tin tín d ng

CAR T l an toàn v n t i thi u (CAR Capital Adequacy Ratio)

C KT Cân đ i k toán

WTO T ch c th ng m i th gi i

DANH SÁCH B NG BI U Trang

B ng 1.1 Các lo i v n c p 1, c p 2, c p 3 theo quy đ nh c a hi p c Basel 1 23

B ng 1.2 Tr ng s r i ro phân theo lo i tài s n trong quy đ nh 27

B ng 1.3 Khung đi u ch nh các tiêu chu n v n theo hi p c Basel 3 31

B ng 1.4 L trình th c thi các quy đ nh c a hi p c basel 3 34

B ng 1.5 So sánh nh ng đ c đi m khác bi t v t l an toàn v n trong hi p c Basel 2 và Basel 3 35

B ng 2.1 T c đ t ng tr ng kinh t giai đo n 2000-2010 43

B ng 2.2 T ng h p tình hình n x u c a m t s ngân hàng 58

B ng 2.3 T ng h p h s CAR và v n đi u l t n m 2008-2010 75

B ng 2.4 H s CAR c a m t s NHTM Vi t Nam n m 2010 theo cách 76

B ng 3.1 Khuy n ngh l trình th c thi các quy đ nh c a hi p c Basel 3 88

DANH M C CÁC BI U Bi u đ 01: T ng tr ng GDP và các khu v c kinh t giai đo n 2000-2010 43

Bi u đ 02: T c đ t ng giá tiêu dung (CPI) theo tháng n m 2010 44

Bi u đ 03: T ng tr ng GDP, M2 và tín d ng 45

Bi u đ 04: Tình hình phát tri n s l ng ngân hàng qua các n m 49

Bi u đ 05: Th ph n cho vay và huy đ ng c a các kh i ngân hàng 50

Bi u đ 06: Quy mô v n đi u l c a các kh i ngân hàng 52

Bi u đ 07: Tình hình huy đ ng và cho vay c a h th ng NHTM Vi t Nam 53

Bi u đ 08: T c đ t ng tr ng l i nhu n c a các ngân hàng t n m 2008-2010 55

Bi u đ 09: T c đ t ng giá tiêu dùng (CPI) theo tháng n m 2011 56

Bi u đ 10: T l n x u c a h th ng ngân hàng t n m 2002 đ n nay 57

L I M U

1 LÝ DO CH N TÀI:

Trong 4 n m tr l i đây n n kinh t th gi i tr i qua m t giai đo n vô cùng khó

kh n u tiên là s đ v th tr ng b t đ ng s n t i M đã tác đ ng và làm s p đ

hàng lo t đ nh ch tài chính l n t i M , Anh, Pháp, c và kéo theo hàng lo t các đ nh

ch tài chính t i Châu Á r i vào trình tr ng h n lo n đã tác đ ng đ n n n kinh t toàn

c u và d n đ n m t cu c kh ng ho ng nghiêm tr ng nh t k t cu c đ i suy thoái

1929-1933 N n kinh t Vi t Nam đã h i nh p sâu r ng vào n n kinh t th gi i nên nh ng

tác đ ng x u đ n n n kinh t Vi t Nam là không tránh kh i H th ng ngân hàng đóng

m t vai trò vô cùng quan tr ng trong vi c đi u hòa và cung ng v n cho n n kinh t ,

đ ng th i c ng là công c quan trong tr ng trong vi c th c hi n chính sách ti n t qu c

gia S t ng tr ng và phát tri n b n v ng c a h th ng này có tác đ ng tr c ti p và

m nh m đ n s t ng tr ng n n kinh t c a m i qu c gia

H th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam trong th i gian qua đã có nh ng phát

tri n v t b c, quy mô v n, t ng tài s n và l i nhu n luôn t ng tr ng m c cao so v i các n c trong khu v c và trên th gi i M c dù, có s t ng tr ng nhanh v quy mô

ho t đ ng nh ng công tác qu n tr r i ro đ đ m b o an toàn trong ho t đ ng v n ch a

có quan tâm t ng x ng Do đó, vi c ti p c n các chu n m c qu c t vào trong qu n tr

r i ro đ i v i h th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam trong đi u ki n hi n nay là r t

c n thi t Vì lý do đó tác gi đã ch n đ tài “Qu n tr r i ro c a các Ngân Hàng

Th ng M i Vi t Nam theo chu n m c c a Basel 3”

2 M C ÍCH NGHIÊN C U:

tài th c hi n nghiên c u các quy đ nh hi n hành t i Vi t Nam và các chu n

m c c a hi p c Basel đ i v i giám sát ho t đ ng ngân hàng, đ c bi t nghiên c u

Basel 3, đ xu t l trình ng d ng c a Basel 3 vào th c ti n t i Vi t Nam

Sau khi tìm hi u và gi i thi u ng n g n v n i dung c b n các hi p c Basel,

đ tài t p trung th c hi n đánh giá hi u qu ho t đ ng c a h th ng NHTM Vi t Nam

trong th i gian qua, nh ng v n đ c n l u ý trong công tác qu n tr r i ro c a các ngân

hàng đ t đó phân tích nh ng khó kh n thách th c, nh ng nguyên nhân mà h th ng

NHTM Vi t Nam đã, đang và có th g p ph i khi ng d ng Basel 3

Trên c s đó, đ tài c g ng xây d ng l trình ng d ng Basel 3 vào h th ng

qu n tr r i ro và đ ng th i đ xu t nh ng gi i pháp nâng cao kh n ng ng d ng Basel

3 trong vi c xây d ng h th ng qu n tr r i ro và tính toán nhu c u v n t i thi u c n thi t đ i v i nh ng r i ro c b n c a h th ng NHTM Vi t Nam

3 I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U:

Trên th c t , hi p c Basel có r t nhi u nguyên t c và chu n m c liên quan đ n

quy trình giám sát ho t đ ng ngân hàng, đ c bi t là các chu n m c v giám sát ho t

đ ng c a các t p đoàn tài chính ngân hàng

Tuy nhiên, trong đi u ki n nghiên c u c a mình, đ tài ch gi i h n th c hi n

nghiên c u kh n ng đáp ng các tiêu chu n c b n c a Basel 3 và đ xu t l trình áp

d ng Basel 3 vào trong th c ti n ho t đ ng c a h th ng ngân hàng Vi t Nam Các n i

dung chuyên sâu c a Basel 3 tác gi xin đ l i cho ph n nghiên c u chuyên sâu sau này

tài đã s d ng các ph ng pháp nghiên c u nh sau:

- Ph ng pháp lý thuy t duy v n bi n ch ng, duy v t l ch s và suy lu n logic

- Ph ng pháp phân tích ho t đ ng kinh t , toán h c, th ng kê, so sánh đ i chi u

các kinh nghi m c b n và c a các nhà nghiên c u tài chính, ti n t

Ngoài ra, h th ng c s d li u th c p c ng đ c s d ng có ch n l c nh m

giúp đ tài có th phân tích và đánh giá các v n đ m t cách khách quan nh t, ngu n d

li u th c p này ch y u thu th p t các báo cáo ngành ngân hàng, báo cáo th ng niên

c a NHNN, báo cáo th ng niên c a các NHTM do chính tác gi th ng kê và x lý theo yêu c u c a t ng chuyên m c, bên c nh đó ngu n s li u c ng đ c thu th p t

các t p chí chuyên ngành nh t p chí kinh t phát tri n, t p chí công ngh ngân hàng và các website NHNN, t ng c c th ng kê, … c ng đ c s d ng làm d li u th c p cho

đ tài

Qu n tr r i ro trong ho t đ ng c a các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam đang là

m t trong nh ng v n đ nóng b ng nh t hi n nay, h th ng ngân hàng th ng m i đã

phát tri n v t b c v quy mô t ng tài s n, ngu n v n và l i nhu n Tuy nhiên, n ng

l c qu n tr đi u hành, h th ng pháp lý ch a th b t k p tr c s phát tri n c a h

th ng ngân hàng ây chính là v n đ mà tác gi mu n đ c p vi c ti p c n các chu n

m c qu c t vào trong ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam đ có th

nâng cao n ng l c qu n tr r i ro cho các ngân hàng th ng m i nh m nâng cao kh kh

n ng c nh tranh và đ m b o tính an toàn cao h n trong ho t đ ng

Sau quá trình nghiên c u và nh n đ c s đóng góp c a quý th y cô, đ hoàn

thi n h n huy v ng r ng đ tài có th đ c s d ng làm tài li u tham kh o ph c v cho

các nhà đi u hành trong các ngân hàng th ng m i, các anh ch h c viên cao h c và cho

các giáo viên gi ng d y trong các ch ng trình đào t o t i các tr ng cao đ ng, đ i h c

v ho t đ ng qu n tr r i ro ngân hàng và các c quan thanh tra giám sát c a Ngân hàng

Nhà n c

CH NG 1: T NG QUAN V R I RO VÀ QU N TR R I RO TRONG

HO T NG C A NGÂN HÀNG TH NG M I

1.1 T ng quan v r i ro trong ngân hàng th ng m i

1.1.1 Khái ni m và nguyên nhân r i ro c a các ngân hàng th ng m i

a Khái ni m v r i ro: Cho đ n nay ch a có đ nh ngh a th ng nh t v r i ro,

nh ng tr ng phái khác nhau, tác gi khác nhau đ a ra các đ nh ngh a khác nhau

Nh ng đ nh ngh a này r t đa d ng, tuy nhiên có th chia thành hai quan đi m:

- Theo quan đi m truy n th ng: R i ro là nh ng thi t h i, m t mát, nguy hi m,

ho c các y u t liên quan đ n nguy hi m, khó kh n ho c đi u không ch c ch n có th

x y ra cho con ng i

- Theo quan đi m trung hòa: R i ro là s b t tr c có th đo l ng đ c R i ro

có tính hai m t: v a có tính tích c c v a có tính tiêu c c R i ro có th gây ra nh ng

t n th t, m t mát, nguy hi m, nh ng c ng chính r i ro có th mang đ n cho con ng i

nh ng c h i N u tích c c nghiên c u r i ro, nh n d ng đo l ng r i ro, qu n tr r i ro,

ng i ta không ch tìm ra đ c nh ng bi n pháp phòng ng a, h n ch m t tiêu c c và

t n d ng phát huy m t tích c c do r i ro mang t i

R i ro đ c đ nh ngh a là t p h p các nhân t bên trong và bên ngoài có th c n

tr ngân hàng th c hi n m c tiêu kinh doanh c a mình “R i ro là nh ng s ki n không

ro có th ch p nh n đ c Kinh nghi m cho th y không ph i vi c tránh né r i ro mà

chính là vi c ki m soát, ki m ch th m chí ch p nh n r i ro m i là đi u ki n c n thi t

đ đ t đ c k t qu t t trong kinh doanh d a trên c s qu n lý r i ro hi u qu

b Nguyên nhân r i ro c a các ngân hàng th ng m i

1 Qu n tr r i ro và kh ng ho ng, trang 30, 2009

Nguyên nhân sâu xa c a r i ro là do b n ch t c a các đ nh ch tài chính C ng có

th nói r ng r i ro là s t h p c a nhi u nhân t bên trong nh s m t cân đ i gi a tài

s n n và tài s n có, n ng l c đi u hành, qu n tr r i ro và đ c bi t là s ho t đ ng d a

trên ni m tin

Ngân hàng là m t đ nh ch trung gian tài chính đóng vai trò c c k quan tr ng

trong n n kinh t , nó đi u ti t ngu n v n t nh ng n i thi u v n đ n nh ng n i c n

v n Chính vì ho t đ ng chính này, đ có th t o ra đ c nhi u l i nhu n, các ngân

hàng ngày càng ph t l đi các tiêu chu n v th m đ nh ch t l ng các kho n cho vay

c a mình, chính đi u đó t o ra s m t cân đ i nghiêm tr ng gi a c c u tài s n có và tài

s n n , t o s m t cân b ng và d gây ra s p đ cho các ngân hàng Ngoài ra, m i ngân

hàng l i có các chính sách tín d ng riêng bi t do H i đ ng qu n tr và Ban đi u hành đ

ra, chính s qu n tr thi u ki m soát và cân nh c đã và s mang đ n nh ng nguy hi m

cho các ngân hàng này c đi m n i b t nh t và không th tách r i c a các đ nh ch tài

chính nói chung hay ngân hàng nói riêng đó là s ho t đ ng d a trên ni m tin, các t

ch c tín d ng, các t ch c kinh t và các cá nhân quan h v i nhau d a vào s tin t ng

l n nhau nên khi s tin t ng này không còn thì s x y ra nh ng đi u vô cùng t i t , có

th kéo theo s s p đ hàng lo t c a c h th ng tài chính M c đ tin c y c a các ngân

hàng có th đ c đánh giá d a trên đ lành m nh và an toàn v tài chính đ c đánh giá

trong quá trình ho t đ ng kinh doanh, hi n nay th ng đ c đánh giá qua h ng m c tín

nhi m và nhi u ch tiêu khác Còn s ho t đ ng d a trên ni m tin là kh n ng “r i ro”,

nh là vi c c p tín d ng và tin r ng ng i đi vay s hoàn tr đ y đ v n và lãi vay ,

mang tính ch t ti m n và luôn luôn t n t i, không th lo i tr mà ch có th h n ch tu vào chính sách tín d ng c ng nh kh n ng qu n tr c a m i ngân hàng

N u nói v các cú s c t bên ngoài c a n n kinh t , ta có th nh c đ n môi

tr ng kinh t mà các ngân hàng này t n t i nh môi tr ng pháp lý, chính sách v mô… hay đôi khi chính là hi u ng “domino” phát sinh và lan truy n m i khi có m t s

ki n xu t hi n t chính các đ nh ch tài chính này

Môi tr ng pháp lý và chính sách v mô là hai y u t c c k quan tr ng, chúng

th hi n suy ngh c a nh ng ng i làm chính sách đ nh h ng cho n n kinh t Các t

ch c kinh t có ho t đ ng d dàng và hi u qu hay không là do nh ng y u t này chi

ph i, ti p đó m i là s lan truy n trong h th ng các đ nh ch tài chính

1.1.2 Các lo i r i ro c b n trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng

Kinh doanh ngân hàng là lo i hình kinh doanh đ c thù, do đó nh ng r i ro đ i

v i ho t đ ng ngân hàng c ng mang tính đ c thù Hi n nay có nhi u cách phân lo i r i

ro khác nhau, tuy nhiên trong ph m vi ho t đ ng c a các NHTM Vi t Nam có th phân

thành hai nhóm r i ro c b n nh sau:

1.1.2.1 Nhóm r i ro n i t i bên trong c a các ngân hàng

 R i ro thanh kho n

R i ro thanh kho n là r i ro do ngân hàng m t kh n ng thanh toán các kho n n

đ n h n i v i m t ngân hàng đang ho t đ ng bình th ng, ngân hàng đó có đ kh

n ng thanh toán đ c các kho n n đ n h n Khi ngân hàng lâm vào tình tr ng thanh

kho n kém, ngân hàng này s b t đ u đ i m t v i nh ng r c r i, đ u tiên là h không

th huy đ ng đ c v n c trên th tr ng bán l l n bán buôn R i ro này th ng th y

các ngân hàng không có kh n ng tài tr cho ho t đ ng t i đ n v mình t ngày này qua

ngày khác

Trong ngân hàng, v n đ thanh kho n là m t v n đ c c kì quan tr ng, và chính

đi u này là y u t đ phân bi t ngân hàng v i các đ nh ch tài chính khác Khách hàng

khi g i ti n ngân hàng, h luôn tin r ng h có th rút ti n ra vào b t kì th i đi m nào

h mu n, b t k món ti n đó đ n h n hay ch a đ n h n Do đó, n u có b t kì m t tin

đ n nào gây b t l i v kh n ng thanh toán c a ngân hàng, h u nh b t kì ai có ti n g i

ngân hàng đ u mu n đ n rút, và chính đi u này l i gây ra vi c m t kh n ng thanh

kho n c a ngân hàng N u không có s h tr c a các ngân hàng khác và đ c bi t là

Ngân hàng Trung ng b m m t l ng ti n l n cho ngân hàng, ngân hàng s nhanh chóng m t kh n ng chi tr vì trong m t th i gian ng n nh v y, không ngân hàng nào

t xoay s k p

gi m thi u r i ro này, h u h t các ngân hàng ph i gi nhi u nh ng lo i tài

s n mang tính thanh kho n cao đ d dàng chuy n thành ti n m t, ví d nh : ti n m t,

trái phi u chính ph , các kho n đ u t ng n h n, … Các ngân hàng đ u bi t r ng gi

nhi u lo i tài s n thanh kho n cao thì l i nhu n c ng th p Chính vì v y, các ngân hàng khi ho t đ ng luôn duy trì m t s chênh l ch nh t đ nh trong kì h n: l y m t ph n ti n

g i huy đ ng kì h n ng n đ tài tr cho các kho n vay có kì h n dài h n H u nh các

ngân hàng làm đ c đ u này vì h luôn có m t kho n d tr nh t đ nh

 R i ro tín d ng

R i ro tín d ng là r i ro x y ra khi các đ i tác, các khách hàng không th c hi n

các cam k t theo các đi u ki n đã th a thu n trong h p đ ng tín d ng

Nh v y, đây là r i ro phát sinh trong quá trình c p tín d ng c a ngân hàng, bi u

hi n trên th c t qua vi c khách hàng không tr đ c n ho c tr n không đúng h n

cho ngân hàng Có th nói r ng, r i ro tín d ng có th xu t hi n trong các m i quan h

mà trong đó, ngân hàng là ch n , ng i đi vay m t kh n ng chi tr ho c tr n không đúng h n, di n ra trong quá trình ngân hàng cho vay, chi t kh u, cho thuê tài chính, b o

lãnh, bao thanh toán ây là lo i r i ro liên quan đ n ch t l ng tín d ng

N u c n c vào nguyên nhân phát sinh r i ro, r i ro tín d ng đ c chia thành các

lo i sau:

- R i ro giao d ch (Transaction risk):

R i ro giao d ch là m t hình th c c a r i ro tín d ng mà nguyên nhân phát sinh là do

nh ng h n ch trong quá trình giao d ch và xét duy t cho vay, đánh giá khách hàng R i

ro giao d ch có ba b ph n chính là: r i ro l a ch n, r i ro đ m b o và r i ro nghi p v

- R i ro danh m c (Portfolio risk):

R i ro danh m c là m t hình th c c a r i ro tín d ng mà nguyên nhân phát sinh là do

nh ng h n ch trong vi c qu n lý danh m c cho vay c a ngân hàng và đ c chia thành

hai lo i: r i ro n i t i (Intrinsic risk) và r i ro t p trung (Concentration risk)

đây, chúng ta tìm hi u v các ch tiêu đánh giá tính đ m b o an toàn trong ho t

đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i khía c nh r i ro tín d ng:

a T l n x u

N x u là kho n cho khách hàng vay mà kho n n này đang tình tr ng d i

tiêu chu n, có kh n ng không thu đ c đ y đ lãi vay và v n g c ho c có kh n ng

m t v n i v i các kho n n x u bu c ngân hàng ph i trích l p d phòng r i ro ho c khi kho n n này không thu h i đ c đ y đ đ u làm gi m l i nhu n c a ngân hàng,

đ ng th i nó c ng làm cho ngân hàng b gi m sút uy tín, th m chí có th làm cho ngân

hàng b kh ng ho ng khi các kho n n x u tr nên quá l n

T l n x u là t l n d i tiêu chu n trên t ng d n cho vay c a ngân hàng

N x u (hay n có v n đ , n không lành m nh, n khó đòi, n không th đòi,…) là nh ng kho n n mang các đ c tr ng :

- Khách hàng đã không th c hi n ngh a v tr n v i ngân hàng khi các cam k t này đã

h t h n

- Tình hình tài chính c a khách hàng đang và có chi u h ng x u d n đ n có kh n ng

ngân hàng không thu h i đ c c v n l n lãi

- Tài s n đ m b o (th ch p, c m c , b o lãnh) đ c đánh giá là giá tr phát mãi không

đ trang trãi n g c và lãi

- Thông th ng v th i gian là các kho n n quá h n ít nh t là 90 ngày

b T l n quá h n

N quá h n đ c hi u m t cách đ n gi n đó là kho n n đ n h n mà khách hàng

không thanh toán đ ti n g c và ti n lãi cho ngân hàng Có th nói n quá h n là m t

d ng n x u, và c ng gi ng nh các kho n n x u, các kho n n quá h n c ng bu c các ngân hàng ph i trích l p d phòng và c ng làm t ng tính d t n th ng cho các ngân hàng

c H s r i ro tín d ng

H s này cho th y t tr ng c a các kho n m c tín d ng trong tài s n có, kho n

m c tín d ng trong t ng tài s n càng l n thì l i nhu n s l n nh ng đ ng th i r i ro tín

d ng c ng r t cao

Thông th ng, t ng d n cho vay c a ngân hàng đ c chia thành 03 nhóm :

- Nhóm d n c a các kho n tín d ng có ch t l ng x u: là nh ng kho n cho vay có

m c đ r i ro l n nh ng có th mang l i thu nh p cao cho ngân hàng ây là kho n tín

d ng chi m t tr ng th p trong t ng d n cho vay c a ngân hàng

- Nhóm d n c a các kho n tín d ng có ch t l ng t t: là nh ng kho n cho vay có

m c đ r i ro th p nh ng có th mang l i thu nh p không cao cho ngân hàng ây là

kho n tín d ng c ng chi m t tr ng th p trong t ng d n cho vay c a ngân hàng

- Nhóm d n c a các kho n tín d ng có ch t l ng trung bình: là nh ng kho n cho vay có m c đ r i ro có th ch p nh n đ c và thu nh p mang l i cho ngân hàng là v a

ph i ây là kho n tín d ng chi m t tr ng áp đ o trong t ng d n cho vay c a ngân

hàng

d Ph ng pháp đánh giá r i ro – VAR

VAR là m t ph ng pháp đánh giá r i ro b ng cách s d ng các công c toán

h c và th ng kê M t cách t ng quát, VAR đ c đo l ng nh t n th t t i đa tình

hu ng x u nh t trong m t kho ng th i gian xác đ nh v i m t m c xác su t cho tr c

(th ng g i là đ tin c y), VAR đ c xác đ nh theo cách này đ c g i là VAR tuy t

đ i Tuy nhiên, nh m m c đích xác đ nh v n kinh t mà ngân hàng c n n m gi , VAR

th ng đ c xác đ nh b ng chênh l ch gi a t n th t ngoài d tính và t n th t d tính,

trong đó t n th t d tính và t n th t ngoài d tính đ c xác đ nh t phân ph i t n th t

trong t ng lai c a ngân hàng Trong ho t đ ng tín d ng, t n th t d tính đ c xem

nh là m t lo i chi phí, lo i chi phí này th hi n b n ch t c a kinh doanh tín d ng là kinh doanh r i ro Các ngân hàng th ng trích l p d phòng đ bù đ p lo i chi phí này

Chính vì v y, Basel 2 đã đ xu t lo i b qu d phòng này trong công th c tính toán

v n c p 2 (Tier 2 Capital) V n ch đ c n m gi đ bù đ p cho ph n t n th t ngoài d

tính, và đây chính là ph n đ c xác đ nh t ng ng v i VAR

 Kh n ng qu n tr , đi u hành và r i ro đ o đ c

Trong n m n m tr l i đây s l ng các ngân hàng n c ngoài đ ng ký ho t

đ ng t i Vi t Nam t ng nhanh, th ph n b phân chia l i, tr c s ép c nh tranh ngày

càng kh c li t, các NHTM trong n c đ y nhanh vi c phát tri n m ng l i ho t đ ng

đ chi m l nh th ph n, càng làm t ng thêm s c nh tranh kh c li t gi a các ngân hàng

th ng m i nh ng kh n ng qu n tr đi u hành trong các ngân hàng còn r t y u kém

ch p nh ng r i ro mà ngân hàng có th g p ph i, đó là m t th c t đáng lo ng i mà ph i

nhanh chóng kh c ph c

M t s cán b ho t đ ng trong l nh v c ngân hàng đ c bi t là cán b tín d ng và

m t s lãnh đ o có th m quy n phê duy t c p tín d ng có t ch t ngày càng tha hóa, h

vì nh ng l i ích cá nhân h mà b qua nh ng nguyên t c, quy đ nh trong các nghi p v

ngân hàng Trên th c t đã có x y ra m t s v án kinh t l n trong th i gian v a qua

có liên quan đ n cán b NHTM đ u có s ti p tay c a m t s cán b ngân hàng cùng

v i khách hàng làm gi h s vay (c th tr ng h p t i CTG và VIB, VCB, BIDV, EIB… ), hay nâng giá tài s n th ch p, c m c lên quá cao so v i th c t đ rút ti n

ngân hàng ây là m t hành đ ng c c k nguy hi m làm cho r i ro tín d ng t ng cao

d n đ n r i ro thanh kho n t ng cao nh h ng đ n uy tín ho t đ ng c a ngân hàng

o đ c c a cán b là m t trong các y u t t i quan tr ng đ gi i quy t v n đ h n ch

r i ro tín d ng M t cán b kém v n ng l c có th b i d ng thêm, nh ng m t cán b tha hóa v đ o đ c mà l i gi i v m t nghi p v thì th t vô cùng nguy hi m khi đ c b

trí trong công tác tín d ng

Bên c nh đó thì trình đ chuyên môn c a l c l ng đ i ng cán b , chuyên viên

ngân hàng còn y u nên c n đ c đào t o nhi u h n n a v chuyên môn nghi p v đ

nâng cao hi u qu ho t đ ng c a ngành ngân hàng

 H th ng ki m soát n i b

Ki m tra n i b có đi m m nh h n thanh tra NHNN tính th i gian vì nó nhanh

chóng, k p th i ngay khi v a phát sinh v n đ và tính sâu sát c a ng i ki m tra viên,

do vi c ki m tra đ c th c hi n th ng xuyên cùng v i công vi c kinh doanh Tuy

nhiên, hi n nay ph n l n h th ng ki m soát c a các NHTM c ph n ch ki m tra v

m t ch ng t và tính tuân th các quy đ nh trong ngh quy t c p tín d ng mà không th

phát hi n đ c các sai sót ho c r i ro s x y ra và ch soi xét l i khi các h s vay đã có

v n đ Ki m tra n i b c n ph i đ c xem nh h th ng c nh báo r i ro h u hi u nh t

trong n i b ngân hàng thì m i có th h n ch đ c r i ro cho các đ n v kinh doanh

trong các NHTM

 Vi c chia s thông tin gi a các ngân hàng th ng m i

Kinh doanh ngân hàng là m t ngh đ c bi t, là trung gian tài chính, là c u n i đ

trung hòa gi a n i th a v n và n i thi u v n hay nói cách khác là huy đ ng v n đ cho

vay, do v y v n đ r i ro trong ho t đ ng tín d ng là không th tránh kh i, các ngân

hàng c n ph i h p tác ch t ch v i nhau đ chi s thông tin nh m h n ch r i ro S h p

tác n y sinh do nhu c u qu n lý r i ro đ i v i cùng m t khách hàng khi khách hàng này

vay ti n t i nhi u ngân hàng

Trong qu n tr tài chính, kh n ng tr n c a m t khách hàng là m t con s c

th , có gi i h n t i đa c a nó N u do s thi u trao đ i thông tin, d n đ n vi c nhi u

ngân hàng cùng cho vay m t khách hàng đ n m c v t quá gi i h n t i đa này thì r i

ro chia đ u cho t t c ch không ch a m t ngân hàng nào

Tuy nhiên, trong th c t hi n nay các ngân hàng ít khi mu n cung c p thông tin

c a khách hàng đang có quan h v i mình cho các ngân hàng khác, các ngân hàng ch

tìm hi u thông tin c a khách hàng thông qua CIC nên không th bi t th c ti n ho t

đ ng c a khách hàng nh th nào và các thông tin t CIC r t là đ n đi u, ch a c p nh t

và x lý k p th i vì hi n nay CIC ch cung c p khách hàng có n x u hay không mà không th bi t khách hàng đang có n nhóm 2 n (c n chú ý) và có kh n ng chuy n

thành n x u nên khi các ngân hàng khác c p tín d ng s d n đ n r i ro r t cao

1.1.2.2 Nhóm r i ro do tác đ ng t bên ngoài

 R i ro lãi su t

R i ro lãi su t là kh n ng x y ra nh ng t n th t ngoài d ki n g n v i thay đ i

c a lãi su t và nhi u nhân t khác nh c u trúc và k h n c a tài s n và ngu n, quy mô

và k h n các h p đ ng k h n…

Các nguyên nhân chính c a r i ro lãi su t bao g m: s không cân x ng v kì h n

gi a tài s n n và tài s n có; ngân hàng s d ng các m c lãi su t khác nhau trong ho t

đ ng huy đ ng v n và cho vay (M t ví d đ n gi n nh tr ng h p ngân hàng huy

đ ng v n v i lãi su t c đ nh nh ng cho vay, đ u t v i lãi su t bi n đ i Khi lãi su t

gi m, r i ro lãi su t s xu t hi n vì chi phí lãi ph i tr l n h n lãi thu đ c, làm gi m

l i nhu n; Ng c l i, khi ngân hàng huy đ ng v n v i lãi su t bi n đ i nh ng cho vay,

đ u t v i lãi su t c đ nh Khi lãi su t t ng, r i ro lãi su t s xu t hi n vì chi phí lãi

ph i tr l n h n lãi thu đ c); Do có s không phù h p v kh i l ng, th i h n gi a

ngu n v n huy đ ng v i vi c s d ng ngu n v n đó đ cho vay; Do t l l m phát d

ki n không phù h p v i t l l m phát th c t làm cho lãi su t th tr ng thay đ i khác

v i d ki n c a ngân hàng khi n v n c a ngân hàng không đ c b o toàn sau khi cho

vay; Ngoài ra, khi lãi su t th tr ng thay đ i, ngân hàng còn có th g p r i ro gi m giá

tr tài s n

Khi r i ro lãi su t xu t hi n s làm t ng chi phí ngu n v n c a ngân hàng; gi m thu nh p t tài s n c a ngân hàng; làm gi m giá tr th tr ng c a tài s n có và v n ch

s h u c a ngân hàng

Chúng ta có th đánh giá r i ro lãi su t thông qua các ch s sau:2

- H s chênh l ch lãi thu n (còn g i là h s thu nh p lãi ròng c n biên NIM – Net

Interest Margin)

- H s r i ro lãi su t (R) – Khe h nh y c m lãi su t (Interest rate sensitive gap)

- Khe h k h n (Duration gap)

Theo kinh nghi m c a các n c, đ ki m soát r i ro lãi su t, các ngân hàng th c

hi n các bi n pháp: Mua b o hi m r i ro lãi su t đ chuy n giao toàn b r i ro lãi su t

cho c quan b o hi m chuyên nghi p; Áp d ng các bi n pháp cho vay th ng m i (cho vay ng n h n) đ ngân hàng có th linh đ ng thay đ i lãi su t cho vay khi lãi su t th

tr ng thay đ i theo chi u h ng t ng; Áp d ng chi n l c ch đ ng trong qu n tr r i

ro lãi su t: N u ngân hàng có th d báo đ c chi u h ng thay đ i lãi su t, ngân hàng

có th ch đ ng đi u ch nh khe h nh y c m lãi su t và khe h k h n m t cách h p lý;

V n d ng các k thu t b o hi m lãi su t nh h p đ ng k h n, h p đ ng t ng lai,

quy n ch n, Swap

 R i ro t giá

R i ro t giá h i đoái là d ng r i ro xu t hi n khi ngân hàng ti n hành các giao

d ch trên th tr ng ngo i h i hay khi t giá thay đ i làm thay đ i giá tr tài s n b ng

ngo i t c a ngân hàng

Ti m n là đ c đi m c n l u ý trong r i ro v t giá i u này có ngh a là v i

trình đ và ph ng pháp qu n lý r i ro không phù h p v i ho t đ ng kinh doanh ngo i

t , ngân hàng v n có th ho t đ ng bình th ng và th m chí có lãi trong đi u ki n th

tr ng bình th ng, thu n l i Ch đ n khi t giá bi n đ ng b t l i, th tr ng có nhi u

2

Theo Mã Th Nam Chi: “R i ro lãi su t trong ho t đ ng kinh doanh t i các NHTMCP Vi t Nam th c tr ng và

gi i pháp” – Lu n v n th c s kinh t

- Ei : T giá vào th i đi m i

- Ei-1: T giá vào th i đi m i-1

Giá tr ch u r i ro ph n ánh đ c m c đ r i ro v t giá trên c s xem xét 2

y u t tr ng thái ngo i h i và m c đ bi n đ ng t giá d ki n đ i v i t ng đ ng ti n

Ngoài ra, giá tr ch u r i ro đo l ng đ c m c đ r i ro v t giá, t c là m c đ t n

th t d ki n đ i v i ngân hàng khi t giá bi n đ ng Nh v y, h n m c v giá tr ch u

r i ro cho phép ngân hàng gi i h n đ c m c đ t n th t Trong khi đó, h n m c v

tr ng thái m c dù có th h n ch r i ro t giá nh ng ch a tính đ n s bi n đ ng c a t

giá, nên ch a đo l ng đ c m c đ t n th t d ki n và do đó ch a gi i h n đ c t n

th t c a ngân hàng

 R i ro lu t pháp

M t trong nh ng thách th c l n nh t hi n nay mà c a h th ng ngân hàng

th ng m i Vi t Nam đang ph i đ i m t là s t ng tr ng m t cách m t cân đ i trong

nhi u n m S m t cân đ i này c n đ c nhìn nh n c trên ph ng di n v mô và vi

mô S t ng tr ng nhanh v quy mô t ng tài s n và v n trong khi các thi t ch qu n lý

ch a theo k p ho c nh ng b t c p trong c ch đi u hành là các v n đ n i t i c a khu

v c này

Trong nh ng n m g n đây, Nhà n c, Ngân hàng Nhà n c và các c quan liên

quan đã ban hành nhi u lu t, v n b n d i lu t h ng d n thi hành lu t liên quan đ n

ho t đ ng tín d ng ngân hàng Tuy nhiên, lu t và các v n b n đã có song vi c tri n khai

vào ho t đ ng ngân hàng thì l i h t s c ch m ch p và còn g p ph i nhi u v ng m c

b t c p nh m t s v n b n v vi c c ng ch thu h i n Nh ng v n b n này đ u có

quy đ nh: trong nh ng h p khách hàng không tr đ c n , NHTM có quy n x lý tài

s n đ m b o n vay Trên th c t , các NHTM không làm đ c đi u này vì ngân hàng là

m t t ch c kinh t , không ph i là c quan quy n l c nhà n c, không có ch c n ng

c ng ch bu c khách hàng bàn giao tài s n đ m b o cho ngân hàng đ x lý ho c vi c

chuy n tài s n đ m b o n vay đ Tòa án x lý qua con đ ng t t ng… cùng nhi u

các quy đ nh khác d n đ n tình tr ng NHTM không th gi i quy t đ c n t n đ ng

kéo dài, tài s n t n đ ng

 R i ro do s c nh tranh c a th tr ng

Quá trình t do hoá tài chính và h i nh p qu c t đ c bi t là các n c m i phát

tri n nh Vi t Nam h th ng tài chính ch a thích ng k p v i nh ng thay đ i v chính

sách v mô và bi n đ ng c a th tr ng có th làm cho n x u gia t ng khi t o ra m t

môi tr ng c nh tranh gay g t, khi n h u h t các doanh nghi p, nh ng khách hàng

th ng xuyên c a ngân hàng ph i đ i m t v i nguy c thua l và quy lu t ch n l c

kh c nghi t c a th tr ng

Bên c nh đó, b n thân s c nh tranh c a các ngân hàng th ng m i trong n c

và qu c t trong môi tr ng h i nh p kinh t c ng khi n cho các ngân hàng trong n c

đ c bi t là các ngân hàng có quy mô v n nh và th i gian ho t đ ng ng n v i h th ng

qu n lý y u kém, thi u kinh nghi m và linh ho t trong vi c ng phó v i thay đ i c a

môi tr ng kinh t s g p ph i nguy c r i ro n x u t ng lên b i h u h t các khách hàng có ti m l c tài chính l n s b các ngân hàng n c ngoài ho c có ngân hàng trong

n c có th ng hi u và d ch v t t thu hút

 S thanh tra, ki m tra, giám sát ch a hi u qu c a NHNN

Bên c nh nh ng c g ng và k t qu đ t đ c, ho t đ ng thanh tra ngân hàng và

đ m b o an toàn h th ng ch a có s c i thi n c n b n v ch t l ng N ng l c cán b

thanh tra, giám sát ch a đáp ng đ c yêu c u, th m chí m t s nghi p v kinh doanh

và công ngh m i Thanh tra ngân hàng còn ch a theo k p N i dung và ph ng pháp thanh tra, giám sát l c h u, ch m đ c đ i m i Vai trò ki m toán ch a đ c phát huy

và h th ng thông tin ch a đ c t ch c m t cách h u hi u Thanh tra t i ch v n là

ph ng pháp ch y u, kh n ng ki m soát toàn b th tr ng ti n t và giám sát r i ro còn y u Thanh tra ngân hàng còn ho t đ ng m t cách th đ ng theo ki u x lý v vi c

đã phát sinh, ít có kh n ng ng n ch n và phòng ng a r i ro và vi ph m Mô hình t

ch c c a thanh tra ngân hàng còn nhi u b t c p

Do v y, mà có nh ng sai ph m c a các NHTM không đ c thanh tra NHNN

c nh báo, có bi n pháp ng n ch n t đ u, đ đ n khi h u qu n ng n đã x y ra r i m i

can thi p Hàng lo t các sai ph m v cho vay, b o lãnh tín d ng m t s NHTM d n

đ n nh ng r i ro r t l n, có nguy c đe d a s an toàn c a c h th ng l ra có th đã

đ c ng n ch n ngay t đ u n u b máy thanh tra phát hi n và x lý s m h n

1.2 Qu n tr r i ro và s c n thi t c a qu n tr r i ro trong ho t đ ng c a các

Ngân hàng th ng m i

1.2.1 Khái ni m và n i dung qu n tr r i ro trong các ngân hàng th ng m i: 1.2.1.1 Khái ni m v qu n tr r i ro: T ng t nh r i ro cho đ n nay ch a có khái

ni m th ng nh t v qu n tr r i ro nh ng d a trên quan đi m qu n tr r i ro toàn di n

c a Kloman, Haimes và các tác gi khác có th đ a ra khái ni m nh sau:

Qu n tr r i ro: là quá trình ti p c n r i ro m t cách khoa h c, toàn di n và có

h th ng nh m nh n d ng, ki m soát, phòng ng a và gi m thi u nh ng t n th t, m t mát nh ng nh h ng b t l i c a r i ro;

Và theo cánh nhìn m i v qu n tr r i ro có th đ a ra khái ni m: Qu n tr r i ro

là quá trình ti p c n r i ro m t cách khoa h c, toàn di n, liên t c và có h th ng nh m

nh n d ng, ki m soát, phòng ng a và gi m thi u nh ng t n th t, m t mát, nh ng nh

h ng b t l i c a r i ro, đ ng th i tìm cách bi n r i ro thành nh ng c h i thành công

Nh v y qu n tr r i ro trong ngân hàng là vi c theo dõi sát quá trình s d ng

v n c a ngân hàng v i nhi m v ch y u là ki m soát và h n ch các lo i r i ro phát sinh c ng nh đ a ra bi n pháp x lý r i ro hi u qu nh t, đ ng th i xác đ nh t ng

quan h p lý gi a v n t có c a ngân hàng v i m c đ m o hi m trong s d ng v n c a

ngân hàng

1.2.1.2 N i dung qu n tr r i ro trong các ngân hàng th ng m i

- Xác đ nh h n m c r i ro: Các b ph n nghi p v qu n tr r i ro xác đ nh h n

m c r i ro cho b ph n mình H i đ ng qu n tr theo đ nh k có trách nhi m xem xét

l i và thông qua các h n m c đó Các m c này sau đó đ c thông báo t i toàn b nhân

viên nghi p v và ban đi u hành Ban đi u hành ch u trách nhi m đ m b o các b ph n

nghi p v tuân th các h n m c này Có t l th ng và ph t tính trên t ng s th p h n

và l n h n t ng s v t h n m c đó

- ánh giá r i ro: Vi c đánh giá r i ro đòi h i ph i xác đ nh đ c nh ng r i ro

l n liên quan đ n s n ph m, d ch v hay ho t đ ng c a TCTD, ph i có các ch t ki m

tra n m trong quy trình nghi p v đ ki m ch r i ro trong các h n m c đã đ c đ ra

cùng v i các bi n pháp đ theo dõi các tr ng h p ngo i l v t h n m c r i ro

- Theo dõi r i ro: Sau khi xác đ nh h n m c và đánh giá đ c m c đ r i ro c a

t ng lo i r i ro đ t đó theo dõi r i ro theo t ng l nh v c kinh doanh v i nh ng m c

đ r i ro khác nhau

- Ki m soát r i ro: Ki m soát r i ro trên góc đ toàn di n các ho t đ ng ngân

hàng đ đ a ra bi n pháp gi m thi u r i ro h p lý

- Báo cáo đánh giá v qu n tr r i ro: C n c d a trên k t qu đánh giá r i ro

đ báo cáo đánh giá nh ng m t đ c, t n t i, đ rút kinh nghi m và có h ng gi i quy t

phù h p

1.2.2 S c n thi t ph i nâng cao n ng l c qu n tr r i ro t i các NHTM

1.2.2.1 Kinh doanh ngân hàng là lo i hình kinh doanh đ c bi t

Trong n n kinh t th tr ng, các quy lu t kinh t đ c thù nh quy lu t giá tr ,

quy lu t cung c u, quy lu t c nh tranh, … ngày càng phát huy tác d ng Nh ng r i ro trong s n xu t kinh doanh c a n n kinh t tr c ti p ho c gián ti p tác đ ng đ n hi u qu

kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i Các ngân hàng th ng m i và các đ nh ch

phi ngân hàng là nh ng đ n v trung gian tài chính gi a ng i cho vay và ng i đi vay

S n ph m ngân hàng th ng m i mua, bán kinh doanh trên th tr ng là các d ch v l u chuy n v n và các ti n ích ngân hàng khác

Trong ho t đ ng tín d ng cho dù h s an toàn v n có đ t t i 9% (Thông t 13)

thì so v i tài s n có, s v n li ng c a b n thân ngân hàng là r t nh bé Nói cách khác

ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i là dùng uy tín đ thu hút ngu n

v n và dùng n ng l c qu n tr r i ro đ s d ng ngu n v n và phát tri n các d ch v v i

t cách là ng i đ ng gi a các l c l ng cung và l c l ng c u v d ch v ngân hàng

Do v y, ho t đ ng các NHTM ch a r t nhi u lo i r i ro khác nhau

Khi m c a th tr ng tài chính – ti n t khi n cho ho t đ ng c a các ngân hàng

th ng m i ph i tuân theo quy lu t th tr ng và các nguyên t c, t p quán kinh t qu c

t ; đ ng th i c ng xu t hi n nhi u đ i th c nh tranh m nh h n, đ t bi t các ngân hàng

n c ngoài và th tr ng tài chính tr c nh ng r i ro ngo i sinh l n h n, t giá, lãi

su t, chu chuy n v n trên th tr ng tài chính qu c t , th tr ng trong n c b thao túng Do v y, ch p nh n r i ro là các yêu c u khách quan c a các ngân hàng th ng

m i mu n t n t i và phát tri n trong th i k h i nh p

1.2.2.2 Hi u qu kinh doanh c a NHTM ph thu c vào m c đ r i ro:

K t khi gia nh p WTO, ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng ch u tác đ ng c a

nhi u y u t khách quan l n ch quan, có nh ng y u t do n i t i bên trong n n kinh t

c a n c ta, c ng có nh ng y u t do tác đ ng t bên ngoài và nhi u y u t b t kh

kháng nên không tránh kh i r i ro Chính vì v y, hàng n m ngân hàng đ c phép và

c n ph i trích l p d phòng, qu bù đ p r i ro h ch toán vào chi phí Quy mô bù đ p r i

ro c n c vào m c đ và kh n ng r i ro N u r i ro th p thì hi u qu kinh doanh s

t ng và ng c l i Nh v y, hi u qu kinh doanh c a NHTM t l ngh ch v i m c đ

r i ro c a NHTM Khi r i ro quá l n đ n m c NHTM m t kh n ng thanh toán và d n

đ n phá s n

1.2.2.3 Qu n tr r i ro t t là đi u ki n quan tr ng đ nâng cao ch t l ng ho t

đ ng kinh doanh c a ngân hàng:

Trong qu n tr NHTM, qu n tr r i ro là m t trong nh ng n i dung quan tr ng

nh t mà các nhà đi u hành, các nhà qu n lý ph i quan tâm đ c bi t Qu n tr r i ro là

m t c ch nh m t o s n đ nh trong ngân hàng thông qua vi c xác đ nh, l p th t u

tiên, h n ch và đo l ng nh ng nh h ng c a m i quy t đ nh Vì v y, đ th c hi n t t

công tác qu n tr r i ro đòi h i nh ng nhà qu n tr NHTM c n ph i trang b các ki n

th c v qu n tr r i ro, cung c p nh ng thông tin kinh t c p nh t, có đ i ng tham m u

chuyên nghi p và có b máy ki m tra ki m soát hi u qu là đi u ki n c n thi t đ

phòng ng a và h n ch r i ro, nâng cao hi u qu kinh doanh là nghi p v ch đ o là

th c đo n ng l c “s ng, còn” c a m t NHTM

Theo giáo s Peter S.Rose trong cu n “Qu n tr ngân hàng th ng m i” đã phát

bi u “Kh n ng sinh l i c a m t ngân hàng h u nh không b quy t đ nh b i vi c nó

đ c t ch c nh th nào (lo i hình t ch c và quy mô); ch t l ng công tác qu n lý và

các đi u ki n kinh t t i th tr ng n i ngân hàng ho t đ ng có vai trò quan tr ng h n

r t nhi u đ i v i s thành công c a ngân hàng”

Trong đi u ki n n n kinh t có nhi u bi n đ ng nh hi n nay, có th nói ch t

l ng công tác qu n tr r i ro đóng vai trò h t s c quan tr ng đ i v i NHTM, trong đó

qu n tr r i ro t t là đi u ki n quan tr ng đ nâng cao ch t l ng ho t đ ng kinh doanh

R i ro cao, l i nhu n cao, tuy nhiên ch p nh n m c đ r i ro m c đ nào và mô hình

ho t đ ng nh th nào đ gi m thi u r i ro là đi u c n đ c quan tâm c a các NHTM 1.3 Quy đ nh c a Vi t Nam và các chu n m c qu c t v qu n tr r i ro trong

ngân hàng

1.3.1 Các quy đ nh c a Vi t Nam v ho t đ ng qu n tr r i ro

1.3.1.1 Quy đ nh v đ m b o an toàn trong ho t đ ng theo Thông t 13

 Thông t 13/2010/TT-NHNN, thay th cho Quy t đ nh 457/Q -NHNN

quy đ nh v các t l b o đ m an toàn trong ho t đ ng c a t ch c tín d ng (ph

T Ch c Tín D ng, v n t có đ c đ nh ngh a bao g m “giá tr th c có c a v n đi u l ,

các qu d tr , m t s tài s n “N ” khác c a t ch c tín d ng theo quy đ nh c a

NHNN, và v n t có là c n c đ tính toán các t l b o đ m an toàn trong ho t đ ng

ngân hàng Quy t nh 457 l n đ u tiên cho phép các TCTD đ c phép xác đ nh v n t

có c a mình theo hai c p, trong đó v c b n v n c p 1 bao g m v n đi u l và các qu

d tr và v n c p 2 là các ngu n v n t b sung ho c có ngu n g c t bên ngoài c a t

ch c tín d ng

Tr c đòi h i th c ti n v qu n lý r i ro đ m b o an toàn ho t đ ng c a H

th ng NHTM N m 2010 NHNN đã ban hành Thông T 13/2010/TT-NHNN ngày

20/05/2010 và Thông t s a đ i b sung s 19/2010/TT-NHNN ngày 27/09/20110 thay

th cho Quy t đ nh 457/Q -NHNN và các quy t đ nh b sung liên quan c a Q 457

nh m đ a đ a ra các quy đ nh ch t ch h n v đ nh ngh a xác đ nh v n t có c ng nh

các kho n ph i tr kh i v n c p 1, v n c p 2 khi xác đ nh tài s n c a ngân hàng, nh m

gi i h n nh ng kho n v n không đ tiêu chu n đáp ng an toàn cho ho t đ ng c a các

t ch c tín d ng V n t có c a t ch c tín d ng bao g m ngu n v n c p 1 và v n c p

2, đ c xác đ nh theo hai m c đ là v n t có và v n t có (h p nh t)

Thông t 13 đ a ra cách tính “T ng tài s n có r i ro” và “T ng tài s n có r i ro

h p nh t”3 Theo đó, t ng tài s n “Có” r i ro là t ng giá tr tài s n “Có” xác đ nh theo

m c đ r i ro và giá tr tài s n “Có” t ng ng c a cam k t ngo i b ng xác đ nh theo

m c đ r i ro Tài s n “Có” xác đ nh theo m c đ r i ro đ c tính b ng tích s c a giá

tr tài s n “Có” và h s r i ro t ng ng c a tài s n “Có” D a trên m c đ r i ro, các

h s r i ro cho tài s n “Có” n i b ng bao g m 6 nhóm là 0%, 20%, 50%, 100%, 150%

T ch c tín d ng ph i th c hi n Báo cáo tài chính h p nh t theo quy đ nh c a

pháp lu t, ngoài vi c duy trì t l an toàn v n riêng l , ph i đ ng th i duy trì t l an

toàn v n h p nh t, t c là t l t i thi u an toàn v n 9% trên c s h p nh t v n, tài s n

c a t ch c tín d ng và công ty tr c thu c, tr công ty b o hi m

3

Xem thêm Ph l c 1: Tóm t t n i dung c a Thông t 13/2010/TT-NHNN quy đ nh v các t l b o đ m an toàn trong ho t đ ng c a T ch c tín d ng

 T l an toàn v n h p nh t đ c xác đ nh nh sau:

T l an toàn v n h p nh t = V n t có h p nh t

T ng tài s n “Có” r i ro h p nh t

Ngoài ra, Thông t 13 c a NHNN còn quy đ nh v gi i h n tín d ng đ i v i

khách hàng, quy đ nh v t l kh n ng chi tr , t l c p tín d ng so v i ngu n v n huy

nhóm khách hàng có liên quan, quy đ nh v ch t l ng tín d ng, chính sách tín d ng

đ i v i khách hàng khi h th ng x p h ng tín d ng n i b thay đ i hàng n m Theo đó

Thông t 13 quy đ nh gi i h n cho vay, b o lãnh, chi t kh u gi y t có giá c th nh

hàng có liên quan không đ c v t quá 60% v n t có c a TCTD, trong đó d n cho

vay không đ c v t quá 50% v n t có và đ i v i d n cho vay và b o lãnh c a m t

khách hàng không đ c v t quá 25% v n t có c a TCTD

Các quy đ nh v gi i h n tín d ng đ i v i các chi nhánh c a ngân hàng n c

ngoài t ng t nh các NHTM Vi t Nam

d Quy đ nh v kh n ng chi tr

Thông t 13 yêu c u các TCTD ph i thành l p m t b ph n qu n lý tài s n

“N ”, tài s n có (t c p phòng ho c t ng đ ng tr lên) đ theo dõi và qu n lý kh

n ng chi tr hàng ngày (n i dung này s đ c tóm t c t i ph l c s 1 )

Theo đó TCTD ch đ c dung v n đi u l và qu d tr đ góp v n, mua c

ph n (n i dung này s đ c tóm t c t i ph l c s 1)

f Quy đ nh v t l c p tín d ng t ngu n v n huy đ ng

T ch c tín d ng ch đ c s d ng ngu n v n huy đ ng đ c p tín d ng v i đi u

ki n tr c và sau khi c p tín d ng đ u đ m b o t l kh n ng chi tr và các t l đ m

b o an toàn khác quy đ nh t i thông t này và vi c c p tín d ng t ngu n v n huy đ ng

không đ c v t quá t l d i đây:

đ ng ngân hàng c a TCTD thì cách phân lo i theo quy t đ nh này giúp ngân hàng

th ng xuyên đánh giá l i tính an toàn c a các kho n tín d ng, trích l p d phòng t n

th t k p th i, đ c phân thành 5 nhóm, c th nh sau:

- Nhóm 1: N đ tiêu chu n, bao g m các kho n n trong h n đ c đánh giá có

kh n ng thu h i đ g c và lãi đúng h n và các kho n n có th phát sinh trong t ng

lai nh các kho n b o lãnh, cam k t cho vay, ch p nh n thanh toán;

- Nhóm 2: N c n chú ý, bao g m n quá h n d i 90 ngày và n c c u l i th i

h n tr n ;

- Nhóm 3: N d i tiêu chu n, bao g m n quá h n t 90 ngày đ n 180 ngày và

n c c u l i th i h n tr n quán h n d i 90 ngày;

- Nhóm 4: N nghi ng ; bao g m n quá h n t 181 ngày đ n 360 ngày và n

c c u l i th i h n tr n quá h n t 90 ngày đ n 180 ngày;

5

Ph l c 2: Tóm t t n i dung c a Quy t đ nh s 493 phân lo i n và trích l p d phòng đ x lý r i ro tín d ng trong ho t đ ng ngân hàng

- Nhóm 5: N có kh n ng m t v n, g m n quá h n trên 360 ngày, n c c u

l i th i h n tr n trên 180 ngày và n khoanh ch chính ph x lý

ngân hàng c a TCTD theo thông l qu c t Nh m đánh giá chính xác th c tr ng, ch t

l ng ho t đ ng c a h th ng ngân hàng Vi t Nam nói chung và t ng TCTD nói riêng

trên c s chu n m c qu c t đã ti n d n đ n nh ng đánh giá mang các y u t đ nh tính

và d phòng đ c chia thành d phòng chung và d phòng c th đã h ng t i khuôn

kh thu c d phòng theo Basel 2 đang đ c h th ng NHTM Vi t Nam áp d ng và nó

c ng đã th hi n đ c tác d ng c a nó trong vi c đ m an toàn trong ho t đ ng cho vay

c a h th ng NHTM Vi t Nam C n có nhi u h n n a ho t đ ng giám sát c a NHNN

v vi c th c hi n các quy t đ nh đã ban hành nh m hoàn thi n h n và th c ti n h n các

quy t đ nh đ c ban hành

1.3.2 Các chu n m c qu c t v qu n tr r i ro trong ngân hàng

1.3.2.1 Nh ng n i dung c b n c a Basel 1

N m 1988, y ban v giám sát ngân hàng đã phê duy t m t v n b n đ u tiên l y

tên là Hi p c v v n c a Basel (Basel 1) Ban đ u, Hi p c Basel 1 mang tính ch t

th a thu n qu c t các tiêu chu n v v n và ch áp d ng trong ho t đ ng c a các ngân

hàng qu c t thu c nhóm 10 n c phát tri n và sau này tr thành chu n m c qu c t v

v n t có đ c áp d ng trên 100 qu c gia Nó quy đ nh v t l an toàn v n t i thi u và

qu n lý r i ro tín d ng đ i v i ngân hàng, là m t trong nh ng c n c , tiêu chu n đ các

ngân hàng c a các qu c gia trên th gi i áp d ng qu n lý, b o đ m an toàn trong ho t

đ ng Tuy nhiên, Basel 1 m i ch đ c p đ n nh ng r i ro v tín d ng ch ch a đ c p

đ n nh ng r i ro khác nh r i ro ho t đ ng, r i ro th tr ng, r i ro lãi su t N i dung

c b n c a hi p c Basel 1 ch y u v yêu c u v n t i thi u

Tiêu chu n 1: T l v n d a trên r i ro – “T l Cook”

T l này đ c phát tri n b i BCBS v i m c đích c ng c h th ng ngân hàng

qu c t , đ i t ng ban đ u là nh ng ngân hàng ho t đ ng qu c t , nh ng sau này đã

đ c th c thi trên h n 100 qu c gia

Theo tiêu chu n này, ngân hàng ph i gi l i l ng v n b ng ít nh t 8% c a r tài

s n, đ c tính toán theo nhi u ph ng pháp khác nhau và ph thu c vào đ r i ro c a

chúng

Tiêu chu n này quy đ nh 05 đ nh m c v v n nh sau:

Ngân hàng có m c v n t t khi CAR> 10%, có m c v n thích h p khi CAR > 8%, thi u v n khi CAR < 8%, thi u v n rõ r t khi CAR < 6% và thi u v n tr m tr ng khi CAR < 2%

- D tr công b (L i nhu n gi l i)

- L i ích thi u s (Minority interest) t i các công ty

con, có h p nh t báo cáo tài chính

- L i th kinh doanh (goodwill)

V n b t bu c >= 8% x Tài s n tính theo đ r i ro gia quy n

T l tho đáng v v n (CAR) = V n b t bu c / Tài s n tính theo đ r i ro gia

quy n

V n c p 1 >= V n c p 2 + V n c p 3

Tiêu chu n 3: V n tính theo r i ro gia quy n

Tài s n tính theo r i ro gia quy n (RWA) = T ng (Tài s n x M c r i ro phân đ nh

cho t ng tài s n trong b ng C KT) + T ng (N t ng đ ng x M c r i ro ngo i b ng)

- Basel 1 đ a ra tr ng s r i ro g m 4 m c: qu c gia 0%; ngân hàng 20%; doanh

nghi p 100% Tr ng s r i ro không ph n ánh đ nh y c m r i ro trong m i lo i này

- Nh ng thi u sót c a Basel 1: Sau khi r i ro tín d ng đ c thi t l p vào n m

1988, U ban Basel đã chuy n s chú ý c a h sang r i ro th tr ng đ ph n ng l i

các ho t đ ng kinh doanh chuyên h u ngày càng t ng c a các ngân hàng th ng m i và

đ n n m 1996, Bsael 1 đã đ c s a đ i v i m c đích tính đ n c phí v n đ i v i r i ro

th tr ng

- M c dù v y, Basel 1 v n có khá nhi u đi m h n ch M t trong nh ng đi m

h n ch c b n c a Basel 1 là không đ c p đ n m t lo i r i ro đang ngày càng tr nên

ph c t p v i m c đ ngày càng t ng lên, đó là r i ro v n hành (không có yêu c u v n

d phòng r i ro v n hành) Ngoài ra, còn m t s đi m h n ch khác, nh : không phân

bi t theo lo i r i ro, không có l i ích t vi c đa d ng hóa…

1.3.2.2 Nh ng n i dung c b n c a Basel 2

Nh m kh c ph c các h n ch c a hi p c Basel 1 và đáp ng nhu c u th c ti n

ho t đ ng c a h thông ngân hàng thì Hi p c Basel 2 đã ra đ i Hi p c Basel 2 là

hi p c qu c t v tiêu chu n an toàn v n, t ng c ng qu n tr toàn c u hóa tài chính

c ng nh vi c khai thác t i đa ti m n ng l i nhu n và h n ch r i ro Hi p c Basel 2

đ c p t i các v n đ chính g m nh ng quy đ nh liên quan t i t l v n an toàn t i

thi u, quá trình xem xét giám sát c a c quan qu n lý và cu i cùng là các quy t c th

tr ng Basel 2 bao g m nh ng khuy n ngh v lu t và quy đ nh ngành ngân hàng,

đ c ban hành b i U ban Basel v giám sát ngân hàng V b n ch t, hi p c Basel 2

đ n thu n làm tinh x o h n, hoàn thi n h n cách th c đo l ng và tính toán nh ng r i

ro nh m giúp các ngân hàng qu n lý r i ro

Ngoài r i ro tín d ng và r i ro th tr ng đã đ c qui đ nh t i Basel 1, Basel 2 b

sung thêm m t lo i r i ro n a là r i ro ho t đ ng (r i ro ho t đ ng là r i ro x y ra t n

th t do các qui trình, h th ng hay nhân viên trong n i b ngân hàng v n hành không t t

ho c do các nguyên nhân khách quan bên ngoài ây là m t trong nh ng r i ro tr m

tr ng mà ngân hàng th ng ph i đ i m t trong quá trình ho t đ ng) Basel 2 v n qui

đ nh m c v n an toàn t i thi u là 8% và ch thay đ i cách tính m u s trong công

th c tính t l đ v n Theo đó, m u s ph i bao g m c ba lo i r i ro: r i ro tín d ng,

r i ro th tr ng, r i ro ho t đ ng Basel 2 đã bãi b cách ti p c n r i ro c a Basel 1 và

thay b ng cách phân đ nh các m c r i ro trên c s x p h ng chính xác h n m c đ r i

ro, các ngân hàng s ph i ph thu c ch y u vào k t qu x p h ng và đánh giá đ tín

nhi m c a các t ch c đ c l p nh Moody, S&P H th ng đo l ng theo Basel 2 ph c

t p h n, nh ng có kh n ng đánh giá chính xác m c đ an toàn v n

V m t đ nh l ng công tác đo l ng r i ro tín d ng, Hi p c này đ a ra m t

ch n l a gi a các ph ng pháp “đ c tiêu chu n hóa”, “c b n” và “nâng cao” Nó

kh c ph c nh ng h n ch c a các “t s Cook”, b ng m t s nâng cao h n ch các

tr ng s và m t tr ng s duy nh t cho m i đ i tác r i ro 100% Không có thay đ i nào

Tr c t th I liên quan t i vi c duy trì v n b t bu c L ng v n duy trì đ c tính

toán theo ba y u t r i ro chính mà ngân hàng ph i đ i m t: r i ro tín d ng, r i ro v n

hành và r i ro th tr ng Nh ng lo i r i ro khác không đ c coi là có th l ng hoá

hoàn toàn b c này

 Tr c t th II: Giám sát

Tr c t th II liên quan t i vi c ho ch đ nh chính sách ngân hàng, cung c p cho

các nhà ho ch đ nh chính sách nh ng “công c ” t t h n so v i Basel 1 Tr c t này

c ng cung c p m t khung gi i pháp cho các r i ro mà ngân hàng đ i m t, nh r i ro h

th ng, r i ro chi n l c, r i ro danh ti ng, r i ro thanh kho n và r i ro pháp lý, mà hi p

c t ng h p l i d i cái tên r i ro còn l i (residual risk)

Các ngân hàng c n ph i đánh giá m t cách đúng đ n v nh ng lo i r i ro mà h đang ph i đ i m t và đ m b o r ng nh ng giám sát viên s có th đánh giá đ c tính

đ y đ c a nh ng bi n pháp đánh giá này V i c t tr này, Basel 2 nh n m nh 4 nguyên

t c c a công tác rà soát giám sát:

Các ngân hàng c n ph i có m t quy trình đánh giá đ c m c đ đ y đ v n c a

h theo danh m c r i ro và ph i có đ c m t chi n l c đúng đ n nh m duy trì m c

v n đó

Các giám sát viên nên rà soát và đánh giá l i quy trình đánh giá v m c v n n i

b c ng nh v các chi n l c c a ngân hàng H c ng ph i có kh n ng giám sát và

đ m b o tuân th t l v n t i thi u Theo đó, giám sát viên nên th c hi n m t s hành

đ ng giám sát phù h p n u h không hài lòng v i k t qu c a quy trình này

Giám sát viên khuy n ngh các ngân hàng duy trì m c v n cao h n m c t i thi u theo quy đ nh

Giám sát viên nên can thi p giai đo n đ u đ đ m b o m c v n c a ngân hàng

không gi m d i m c t i thi u theo quy đ nh và có th yêu c u s a đ i ngay l p t c

n u m c v n không đ c duy trì trên m c t i thi u

 Tr c t th III: Quy lu t th tr ng

Tr c t th III làm gia t ng m t cách đáng k các thông tin mà m t ngân hàng

ph i công b Ph n này đ c thi t k đ cho phép th tr ng có m t b c tranh hoàn

thi n h n v v th r i ro t ng th c a ngân hàng và cho phép các đ i tác c a ngân hàng

đ nh giá và tham gia chuy n giao m t cách h p lý V i c t tr này, Basel 2 đ a ra m t

danh sách các yêu c u bu c các ngân hàng ph i công khai thông tin, t nh ng thông tin

v c c u v n, m c đ đ y đ v n đ n nh ng thông tin liên quan đ n m c đ nh y c m

c a ngân hàng v i r i ro tín d ng, r i ro th tr ng, r i ro tác nghi p và quy trình đánh

giá c a ngân hàng đ i v i t ng lo i r i ro này

Nh v y, v i quá trình phát tri n c a Basel và nh ng Hi p c mà t ch c này

đ a ra, các ngân hàng th ng m i càng ngày càng đ c yêu c u ho t đ ng m t cách

minh b ch h n, đ m b o v n phòng ng a cho nhi u lo i r i ro h n và do v y, hy v ng

s gi m thi u đ c r i ro

B ng 1.2: Tr ng s r i ro theo phân lo i tài s n trong quy đ nh c a hi p c Basel

100%

- T t c các kho n vay khác nh trái phi u c a doanh nghi p, các kho n n t các n c kém phát tri n, các kho n vay th c p c phi u, b t đ ng s n,…

Các tr ng s v r i ro xác đ nh t l v n quy đ nh đ i v i r i ro tín d ng Các

ngân hàng đã d a vào các tr ng s quy đ nh và ti n ph t không g n v i r i ro, d n t i

s bóp méo trong đánh giá r i ro, giá c và các ch tiêu đo l ng hi u qu ho t đ ng đã

đi u ch nh v i r i ro v.v… Hi p c Basel 2 cung c p m t khung “nh y c m v i r i ro”

h n và s t o ra m t đ ng c l n gi i quy t “ s không đ y đ ” c a d li u r i ro tín

d ng T quan đi m kinh t , hi p c này g p ph i nh ng h n ch v s chính xác c a

các ch tiêu đo l ng d a trên ti n ph t, m t h n ch đ c làm gi m nh b i nhu c u

làm cân đ i gi a tính chính xác và th c ti n

Basel 2 cho phép t ch c tín d ng s d ng các ph ng pháp n i b đ tính toán

các yêu c u v v n đ i v i r i ro tín d ng và r i ro ho t đ ng, nh ng c ng qui đ nh các

t ch c tín d ng ph i công b thông tin đ y đ cho các thành viên tham gia th tr ng,

giúp các thành viên tham gia th tr ng hi u bi t v m i quan h gi a danh m c r i ro

và v n c a m t ngân hàng c ng nh s lành m nh c a nó so v i các thành viên tham gia th tr ng Công b thông tin ph i ph n ánh đ c tình hình tài chính c a ngân hàng,

trong đó yêu c u đ u tiên là đ v n và sau đó là các danh m c r i ro t ng ng nh m

đ m b o tính minh b ch và bình đ ng trong c nh tranh và gi m thi u r i ro h th ng,

góp ph n c ng c s lành m nh và an toàn cho h th ng ngân hàng và th tr ng tài chính

Các ph ng pháp đo l ng và qui chu n c a Basel 2 c ng khuy n khích các

ngân hàng t qu n lý b ng vi c áp d ng nh ng ph ng pháp đánh giá n i b v nhu

c u s d ng v n, chú ý đ n tình tr ng r i ro c a ngân hàng, đ a nhi u h n y u t th

tr ng vào h th ng ngân hàng thông qua yêu c u công b thông tin, cho phép các bên tham gia đánh giá đ c r i ro và m c v n hóa th c s c a nh ng ch th khác nhau

Tr c t th 2 và th 3 liên quan đ n quy trình đánh giá ho t đ ng thanh tra, giám

sát và công b thông tin Tuy không tr c ti p tác đ ng đ n vi c tuân th t l an toàn

v n t i thi u song nh ng quy đ nh này đòi h i s công khai, minh b ch, nh t quán và

phù h p v i thông l qu c t Vì v y, các quy đ nh này có nh h ng gián ti p đ n vi c

phân lo i tài s n, phân lo i v n, t l r i ro và đ c bi t là các chu n m c k toán liên

quan đ n các kho n m c v n và tài s n trên b ng cân đ i c ng nh các tài kho n ngo i

b ng Theo đó, các quy đ nh này tr c h t s nh h ng đ n vi c xác đ nh các kho n

m c và cách tính h s an toàn v n c a các ngân hàng thu c các qu c gia là thành viên

c a WTO Vì th , vi c đáp ng các tiêu chu n c a Basel 2 v an toàn v n t i thi u c ng

hoàn toàn không đ n gi n

1.3.2.3 Nh ng n i dung c b n c a Basel 3

N m 2008 h th ng tài chính toàn c u đã tr i qua m t cu c kh ng ho ng r t

nghiêm tr ng m c dù h th ng ngân hàng các n c phát tri n đã ng d ng các chu n

m c qu n tr r i ro tiên ti n nh t nh ng s đ v hàng lo t các đ nh ch tài chính l n t i

M và Châu Âu v n x y ra, chính nh ng di n bi n ngày càng ph c t p và khó l ng

c a h th ng tài chính – ti n t , y ban Basel l i m t l n n a d th o và thông qua phiên b n th 3 (Basel 3) v các tiêu chu n an toàn v n t i thi u Basel 3 ti p t c k

th a nh ng n i dung c a phiên b n Basel 2 tr c đó khi gi l i k t c u ba tr c t (yêu

c u v v n t i thi u, quá trình thanh tra giám sát và k lu t th tr ng) Tuy nhiên, c ác quy đ nh v v n t i thi u đã đ c c p nh t l i ch t ch h n, đ ng th i y ban còn đ

xu t thêm t l đòn b y c ng nh t l thanh kho n toàn c u nh m giúp h th ng ngân

hàng ho t đ ng ngày càng an toàn và linh ho t tr c các bi n đ ng c a th tr ng

Basel 3 quy đ nh 4 n i dung chính liên quan đ n t l an toàn v n (CAR) nh sau:

Th nh t : Nâng cao ch t l ng, nh t quán và minh b ch c a c s v n

T l kh n ng thanh toán c t lõi v n gi m c 8% so v i t ng tài s n có r i ro, tuy nhiên các quy đ nh c a Basel 3 chú tr ng vào l ng v n c ph n ph thông Theo

đó, t l v n c ph n ph thông t i thi u đ c nâng t 2% lên 4,5%, yêu c u v n v n

ch s h u (v n c p 1) đ c nâng t 4% lên 6% S thi u h t so v i yêu c u t ng v n

t i thi u 8% và yêu c u v n c p 1 có th đ c bù đ p b ng ngu n v n c p 2 ho c các

duy trì m t qu d tr có th đ c s d ng đ bù đ p cho các thi t h i trong nh ng giai

đo n c ng th ng tài chính và kinh t Các ngân hàng có th rút ph n v n này đ s

d ng, tuy nhiên, khi rút (gi m t l an toàn v n xu ng), t l an toàn v n còn l i càng

g n m c t i thi u theo quy đ nh trên thì ngân hàng đó càng b h n ch trong vi c phân

b l i nhu n

Ngân hàng nào không xây d ng qu d phòng ho c t l d tr không đ t m c

t i thi u mà Basel 3 quy đ nh, c quan qu n lý s b t bu c h ph i trích l i nhu n đ

gia t ng v n, gi m ngu n ti n dùng đ chia c t c, mua l i c ph n, hay h n ch nh ng

kho n ti n th ng cho các nhà qu n tr Quy đ nh m i có th bu c nhi u ngân hàng

ph i thu h p d n tín d ng ho c bán b t tài s n đ c i thi n tình tr ng v n

Th ba: Yêu c u v v n đ m phòng ng a s suy gi m theo chu k kinh t

(Countercyclical Capital Buffer)

Tùy theo b i c nh c a m i qu c gia, m t t l v n đ m phòng ng a s suy gi m

theo chu k kinh t có th đ c thi t l p v i t l t 0 - 2,5% và ph i đ c đ m b o

b ng v n ch s h u ph thông

M c đích c a v n đ m phòng ng a s suy gi m theo chu k kinh t là đ đ t

đ c nh ng m c tiêu r ng l n h n trong vi c đ m b o an toàn kinh t v mô, b o v

khu v c ngân hàng trong th i k t ng tr ng tín d ng d th a v t m c Ph n v n d

phòng này ch đòi h i trong tr ng h p có s t ng tr ng tín d ng nóng, nguy c d n

đ n r i ro cao trong ho t đ ng tín d ng m t cách có h th ng

Ph n v n đ m phòng ng a s suy gi m theo chu k kinh t , khi có hi u l c, nó

đ c xem nh là m t ph n m r ng ph m vi b o toàn vùng v n đ m d phòng tài

chính, và c hai ph n v n này ch b t bu c th c hi n b t đ u t n m 2016 đ n 2019

Th t : Ngu n v n b sung thêm đ i v i các ngân hàng có t m nh h ng

quan tr ng đ n toàn h th ng (Capital for Systemically Important Banks)

Trong các hi p c Basel tr c đây ch a t ng có quy đ nh này Tuy nhiên, lo i

v n này đang đ c y ban Basel nghiên c u và đ xu t áp d ng thêm đ i v i các ngân

hàng l n, có t m nh h ng quan tr ng đ n toàn h th ng ngân hàng, mà r i ro c a các

ngân hàng này liên quan đ n s an nguy c a toàn h th ng tài chính

Lo i v n này hi n v n còn đang đ c nghiên c u và có th bao g m c nh ng

kho n phí r i ro ph i tr cho s đ m b o an toàn (b o hi m), phí chu n b v n, chu n b

cho các kho n chi tiêu (v n) đ t xu t và tham gia các gói c u tr

T l t ng v n t i thi u = [T l v n c p 1] + [v n đ m d phòng tài chính] + [v n d

phòng suy gi m theo chu k kinh t ] + [v n b sung thêm đ i v i các ngân hàng có

t m nh h ng h th ng]

N u lo i tr kho n v n đ m d phòng r i ro tài chính 2,5%, thì tiêu chu n an

toàn v n t i thi u không thay đ i v n là 8% Tuy nhiên, k t c u c a các lo i v n có s

thay đ i theo h ng t ng t tr ng v n c p 1, đ ng th i t ng t tr ng v n ch s h u

ph thông trong v n c p 1 N u tính đ y đ kho n v n đ m d phòng r i ro tài chính và

d phòng ch ng hi u ng chu k kinh t thì t l v n ch s h u đ c đi u ch nh ph i

t ng lên t 2% (Basel 2) t ng lên thành 9,5% (Basel 3) N u lo i tr ph n v n đ m

ch ng chu k kinh t 2,5% (không b t bu c trong đi u ki n bình th ng) thì m c t i

thi u c ng ph i đ t m c 7% Bên c nh đó, có th m t s kho n tr c đây đ c tính

vào v n ch s h u, nay ph i lo i b ra vì không đ đi u ki n coi là v n ch s h u

Nh v y, m c t ng c ng yêu c u t i thi u s t 10,5% - 13% (t ng ng v i

ph n v n đ m d phòng hi u ng suy gi m teo chu k kinh t t 0-2,5%), ch a tính đ n

ph n v n b sung thêm đ i v i các ngân hàng có t m nh h ng l n Vì th , yêu c u

nâng cao t l v n ch s h u là bài toán không đ n gi n đ i v i nhi u ngân hàng xét

trong b i c nh kinh t xã h i đang có nhi u bi n đ ng B ng sau cho th y khung hi u

ch nh các yêu c u v v n và ph n v n đ m theo quy đ nh c a hi p c Basel 3:

B ng 1.3 Khung đi u ch nh các tiêu chu n v n theo hi p c Basel 3

V n ch s h u (sau khi đã kh u

 Vi c s p x p chuy n đ i bao g m các n i dung sau:

 Ngân hàng các n c thành viên s b t đ u th c hi n các khuôn kh c a hi p

c t ngày 01 tháng 01 n m 2013 Các n c thành viên ph i d ch các quy đ nh vào

lu t pháp qu c gia và các quy đ nh tr c th i đi m này

- Các ngân hàng s đ c yêu c u ph i đáp ng các quy đ nh m i v v n t i thi u

liên quan đ n tài s n tính theo r i ro gia quy n - RWAs (Risk-Weighted Assets) nh

sau:

- T l v n ch s h u chung t i thi u: 3,5% trên t ng s v n tính theo r i ro

gia quy n (RWAs);