Tín dụng và quản trị rủi ro giá cho ngành cà phê Việt Nam

Nha: Banco do Brasil Ngân hàng Brazil BBM Brazil Commodity Exchange ti ng B Ơo Nha: Bolsa Brasileira de Marcadorias S giao d ch hàng hóa Brazil ICA International Coffee Agreement Hi p đ



TÍN D NG VÀ QU N TR R I RO GIÁ CHO NGÀNH CÀ PHÊ VI T NAM

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đơy lƠ công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u,

k t qu nêu trong lu n v n lƠ trung th c vƠ ch a t ng đ c ai công b trong b t k

công trình nào khác

Ng i cam đoan

Nguy n Hoàng M Ph ng

trong ngành cà phê, mƠ còn nh h ng đ n thu nh p, cán cơn th ng m i, t giá h i đoái vƠ giá tr tín d ng c a Chính ph Do đó, nghiên c u các ph ng th c phòng h

l n cung c p tín d ng lƠ yêu c u c n thi t ậ đơy c ng lƠ hai m t không th tách r i nhau khi qu n tr r i ro giá cho ngƠnh cƠ phê Vi t Nam

V i câu h i nghiên c u là tìm hi u kinh doanh cà phê trên th gi i và t i Vi t Nam ậ

t p trung vào hai khía c nh tín d ng và qu n tr r i ro giá, và câu h i hƠnh đ ng

(strategic question)là làm th nƠo đ cung c p tín d ng (đ u t tr ng, kinh doanh và

các kho n ký qu ) c ng nh qu n tr r i ro giá cà phê m t cách b n v ng b ng các

công c th tr ng trong b i c nh t do hóa th ng m i, b ng ph ng pháp nghiên

c u đ nh tính k t h p v i vi c b sung thêm m t s ngu n s li u l y Ủ t ng t tác

ph m ắT duy Kinh t Vi t Nam 1975 – 1989” c a tác gi ng Phong cùng v i

ph ng pháp phơn tích, gi i thích các s vi c thông qua vi c hi u các m i quan h và

c ch ho t đ ng c a chúng (critical realism) đ c s d ng đ phân tích các d li u

thu th p đ c t nhi u ngu n (s c p l n th c p), lu n v n b t đ u nghiên c u t p

trung các công c th tr ng có th đ c s d ng đ cung c p tín d ng và qu n tr r i

ro giá hàng hóa, mà c th là cà phê, và kinh nghi m c a các n c trong v n đ này Song song đó, lu n v n c ng m r ng tìm hi u các ki n th c c b n v cà phê và ngƠnh kinh doanh cƠ phê lơu đ i trên th gi i, c ng nh xem xét quá trình phát tri n

c a ngành cà phê v n còn non tr Vi t Nam ậ v i s t p trung vào v n đ r i ro giá

và tín d ng T c s ki n th c c v các công c th tr ng, kinh nghi m các n c

l n ho t đ ng kinh doanh đ c thù c a ngành cà phê, lu n v n đ a ra 3 g i ý gi i pháp

cho ngành cà phê Vi t Nam

M C L C

Trang Trang ph bìa

L I CAM OAN 1

M C L C 2

DANH M C CÁC KÝ HI U VÀ T VI T T T 6

DANH M C CÁC B NG 8

DANH M C CÁC HÌNH 9

DANH M C CÁC H P 10

D N NH P 11

CH NG 1: M U 15

1.1 M c tiêu nghiên c u 16

1.2 Ph ng pháp nghiên c u 16

1.3 Ph ng pháp phơn tích 17

1.4 Ph m vi nghiên c u 18

1.5 Vai trò c a ng i nghiên c u 18

1.6 Tình hình nghiên c u liên quan đ n lu n v n 18

1.6.1 Nghiên c u t ng quát v cà phê 19

1.6.2 Nghiên c u v s giao d ch hàng hóa 19

1.6.3 Nghiên c u v công c phái sinh 23

1.7 H ng nghiên c u c a lu n v n 23

CH NG 2: CÁC CÔNG C TH TR NG S D NG QU N TR R I RO GIÁ VÀ CUNG C P TÍN D NG 25

2.1 R i ro giá đ i v i t ng thành ph n trong chu i cung 26

2.1.1 Nông dân 26

2.1.2 Th ng lái, công ty xu t kh u, công ty kinh doanh kho hàng, ngân hàng 27

2.1.3 Ng i tiêu dùng 28

2.1.4 C chu i cung 29

2.2 Công c phái sinh 29

2.2.1 Th ng nh t t ng s d ng 29

2.2.2 nh ngh a 31

2.2.3 Các lo i công c phái sinh 32

2.2.4 M c đích c a th tr ng phái sinh 33

2.2.5 Tranh lu n v th tr ng phái sinh 36

2.3 Các h p đ ng đ c s d ng đ qu n tr r i ro v giá 37

2.3.1 H p đ ng hàng th c 37

2.3.2 H p đ ng phái sinh 41

2.4 Nh ng công c th tr ng khác dùng đ qu n tr r i ro giá 48

2.5 S giao d ch hàng hóa 49

2.6 Các v n đ liên quan đ n s giao d ch k h n 50

2.6.1 S giao d ch k h n 50

2.6.2 Trách nhi m c a s giao d ch k h n 53

2.6.3 C ch thanh toán h ng ngày 54

2.6.4 Phòng h vƠ đ u c 61

2.6.5 R i ro basis 65

2.6.6 L i ích c a s giao d ch d ch k h n 66

2.6.7 Các tr ng i tham gia vào th tr ng k h n 67

2.6.8 So sánh s giao dch đƣ thƠnh l p t lâu và s giao d ch m i thành l p 69

2.7 Các ph ng th c truy n th ng cung c p tín d ng nông nghi p 70

2.7.1 Ph ng th c cung c p tín d ng chính th c 70

2.7.2 Ph ng th c cung c p tín d ng không chính th c 71

2.7.3 Ph ng th c cung c p tài chính bán chính th c 71

2.8 Ph ng th c cung c p tín d ng chính th c ậ ch ng th g i kho 72

2.8.1 Khái ni m 73

2.8.2 Phân lo i 73

2.8.3 Cách th c cung c p tín d ng thông qua ch ng th g i kho 75

2.8.4 Phân lo i kho hàng 76

2.8.5 L i ích c a ch ng th g i kho 78

2.9 Kinh nghi m các n c qu n tr r i ro giá 80

2.9.1 Brazil 81

2.9.2 Colombia 95

2.9.3 Costa Rica 96

2.9.4 Guatemala 97

2.9.5 n 100

2.9.6 Mexico 101

2.9.7 Nicaragua 102

2.9.8 Tanzania 102

2.9.9 Nh n xét kinh nghi m qu n tr r i ro giá t i các n c 103

CH NG 3: NGÀNH CÀ PHể VI T NAM 107

Tóm t t ch ng 3 107

3.1 Quá trình phát tri n ngành cà phê Vi t Nam 108

3.2 Kinh doanh cƠ phê t i Vi t Nam 119

3.2.1 C u trúc kinh doanh cà phê (coffee marketing chain) 119

3.2.2 Mua bán trong n c 124

3.2.3 Kinh doanh xu t kh u cƠ phê 131

3.2.4 Ngu n v n tr ng và kinh doanh cà phê ậ tình hình qu n tr r i ro giá 135 CH NG 4: M T S GI I PHÁP CHO 146

TH TR NG CÀ PHÊ VI T NAM 146

4.1 Công ty ắm u” 148

4.1.1 Khái ni m 148

4.1.2 Lý do th c hi n 148

4.2 Gi i pháp 1: Gi i pháp cho v n đ ký g i cà phê 150

4.2.1 Trình bày gi i pháp 150

4.2.2 Phân tích SWOT 152

4.3 Gi i pháp 2: NhƠ n c đóng vai trò trung gian bán quy n ch n bán 153

4.3.1 Trình bày gi i pháp 153

4.3.2 Phân tích SWOT 155

4.4 Gi i pháp 3: Mô hình c u trúc 4 thành ph n 157

4.4.1 Trình bày gi i pháp 157

4.4.2 Phân tích SWOT 160

TÀI LI U THAM KH O 168

PH L C 173

Nha: Banco do Brasil) Ngân hàng Brazil BBM

Brazil Commodity Exchange (ti ng B Ơo Nha: Bolsa

Brasileira de Marcadorias)

S giao d ch hàng hóa Brazil

ICA International Coffee Agreement Hi p đ nh Cà phê Qu c t

LIFFE London International Financial

Futures and Options Exchange

S giao d ch hƠng hóa Luơn

ôn

hàng h i Vi t Nam

Nông thôn

York

NYSE New York Stock Exchange S giao d ch ch ng khoán New

York

Ngân hàng Nông nghi p và phát tri n nông thôn Vi t Nam

Association

Hi p h i cà phê ca cao Vi t Nam

nh p kh u cƠ phê Tơy Nguyên

Nam

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1 Các c ch gi i quy t r i ro v giá 26

B ng 2.3 Cách th c phòng h b ng h p đ ng k h n 42

B ng 2.4 So sánh h p đ ng giao sau, k h n và h p đ ng quy n ch n 48

B ng 2.5 Thay đ i giá và dòng ti n chuy n h ng ngày trên tài kho n 58

B ng 2.6 Tác đ ng và kh c ph c các rào c n đ i v i tín d ng nông nghi p thông qua ch ng th g i kho 78

B ng 4.1 S n xu t cà phê Vi t Nam t n m 1930 ậ 1994 110

B ng 4.2 Xu t kh u cà phê Vi t Nam giai đo n 1981 - 2001 112

B ng 3.1 S n l ng th gi i (chia theo Arabica vƠ Robusta) giai đo n 2004/05 ậ 2009/10 (đ n v tính: tri u bao, 1 bao = 60 kg) 176

B ng 3.2 Xu t kh u cƠ phê th gi i (theo giá tr vƠ s n l ng) t 1997/98 ậ 2009/10 191

B ng 3.3 Xu t kh u t các qu c gia tr ng cƠ phê (theo lo i cƠ phê) t 2005/06 ậ 2009/2010 (đ n v tính: ngƠn bao, 1 bao = 60 kg) 193

B ng 3.4 Tiêu th n i đ a c a các qu c gia tr ng cƠ phê - niên v 2009/10 ( c l ng) (đ n v : ngàn bao, 1 bao = 60 kg, làm tròn đ n 1.000) 195

B ng 3.5 Tiêu th t i các n c/khu v c nh p kh u t 2005/06-2009/10 (đ n v : ngàn bao, 1 bao = 60 kg, làm tròn đ n 1.000) 196

B ng 3.6 Ví d ký k t h p đ ng ch t giá sau, ng i bán ch t giá 203

B ng 3.7 Ví d 1, ký k t h p đ ng ch t giá sau, ng i mua ch t giá 207

B ng 3.8 Ví d 2, ký k t h p đ ng ch t giá sau, ng i mua ch t giá 208

B ng 3.9 Kh i l ng giao d ch h p đ ng k h n h ng n m so v i nh p kh u cà phê g p c a th gi i (đ n v tính: tri u t n) 219

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 2.1 Phân lo i các công c phái sinh 32

Hình 2.3 Cách th c cung c p tín d ng thông qua ch ng th g i kho 75

Hình 2.4 CPR hàng th c 87

Hình 2.5 CPR tài chính 88

Hình 2.6 C ch giao d ch CPR hàng th c 93

Hình 2.7 C ch giao d ch CPR tài chính 93

Hình 4.1 H th ng kinh doanh cƠ phê t i Vi t Nam - cu i n m 1998 121

Hình 4.2 Kênh tiêu th cà phê t i Daklak - n m 2002 122

Hình 4.3 Kênh tiêu th cà phê t i Tây Nguyên ậ n m 2007 123

Hình 5.1 NhƠ n c đóng vai trò trung gian bán quy n ch n bán 153

Hình 5.2 Mô hình 4 thƠnh ph n 158

Hình 5.3 S cung c p ngu n v n c a hai công c theo th i gian tr ng tr t 161

Hình 3.1 S chuy n d ch s n l ng Arabica vƠ Robusta trung bình 5 n m gi a giai đo n 1981/82 ậ 1985/86 vƠ giai đo n 2005/06 ậ 2009/10 174

Hình 3.2 T l đóng góp kim ng ch xu t kh u cƠ phê trong t ng kim ng ch xu t kh u c a m t s n c tr ng cƠ phê (giai đo n 2000-2010) 193

DANH M C CÁC H P

H p 2.1 H p đ ng quy n ch n bán c a Chính ph Brazil 84

H p 2.2 B ng tóm t t các thông tin v CPR 91

H p 3.1 L trình áp d ng TCVN 4193-2005 (B NN&PTPT đ xu t) 182

H p 4.1 Quy trình g i cƠ phê, ng ti n vƠ ch t giá 129

D N NH P

NgƠnh cƠ phê Vi t Nam quy t kho ng 300.000 h gia đình m i n m, v i trên 600.000 lao đ ng, đ c bi t vƠo 3 tháng thu ho ch, con s nƠy có th lên t i 700.000 ho c 800.000 Nh v y, s lao đ ng c a ngƠnh cƠ phê chi m 1.83% t ng lao đ ng trên toƠn qu c nói chung vƠ 2,93% t ng s lao đ ng trong ngƠnh nông nghi p nói riêng.1Giá dao đ ng không ch nh h ng tr c ti p đ n đ i s ng c a

nh ng lao đ ng trong ngƠnh cƠ phê, khi n h khó có th phơn b ngu n l c m t cách hi u qu , h n ch kh n ng ti p c n tín d ng đ mua đ u vƠo vƠ t ng n ng

su t, bu c h ph i s d ng công ngh n ng su t th p vƠ r i ro cao, do đó, lƠm

gi m thu nh p; h n n a, c p đ v mô, dao đ ng giá c có th nh h ng đ n thu

nh p c a Chính ph , cán cơn th ng m i, t giá h i đoái vƠ giá tr tín d ng c a Chính ph Dao đ ng giá c ng lƠm suy y u kh n ng c a Chính ph trong vi c duy trì m t môi tr ng đ u t thu n l i đ tri n khai chính sách vƠ các ch ng trình tr giúp ng i nghèo m t cách có hi u qu (Nguy n V n Nam 2005) Do đó, nghiên c u các ph ng th c phòng ng a r i ro giá l n cung c p tín d ng lƠ yêu

c u c n thi t ậ vƠ c ng lƠ m c đích c a lu n v n

V i câu h i nghiên c u (research question)2- tìm hi u kinh doanh cà phê trên th gi i và t i Vi t Nam ậ t p trung vào hai khía c nh tín d ng (credit) và

qu n tr r i ro giá (price risk management) và câu h i hƠnh đ ng (strategic

question)3 là làm th nƠo đ cung c p tín d ng (đ u t tr ng, kinh doanh và các

1 http://www.vicofa.org.vn/a/news?t=7, truy xu t ngày 13/11/2011

2 Câu h i nghiên c u đa s đ u ám ch đ n cái gì đƣ vƠ đang x y ra, th ng quan tơm đ n vi c miêu t và

gi i thích s vi c, hi n t ng h n lƠ đ xu t đi u gì đó nên đ c th c hi n Các câu tr l i cho câu h i nghiên c u có th không nêu đ c nh ng hƠnh đ ng nên th c hi n nh ng chúng có th xây d ng m t n n

t ng v ng ch c đ đánh giá vƠ ra quy t đ nh

Câu h i nghiên c u có th tr l i b ng cách nghiên c u, còn câu h i hƠnh đ ng ch có th đ c tr l i thông qua hƠnh đ ng phán xét và quy t tâm

3 Câu h i hƠnh đ ng là nh ng câu h i có m i quan tơm đ n đi u gì nên th c hi n trong m t tình hu ng c

th ; ngh a lƠ có nhu c u c n câu tr l i cho các v n đ ho c khó kh n đang g p ph i M t ng i đ i m t v i câu h i hƠnh đ ng s ph i v n d ng t t c nh ng gì h bi t, giúp h đánh giá xem đi u gì t t nh t nên làm

Có th h c ng ch ng quan tơm đ n bao nhiêu nghiên c u đƣ đ c th c hi n

kho n ký qu ) c ng nh qu n tr r i ro giá cho ngành cà phê Vi t Nam m t cách

b n v ng b ng các công c th tr ng, trong b i c nh t do hóa th ng m i, lu n

v n b t đ u nghiên c u t p trung các công c th tr ng có th đ c s d ng đ

cung c p tín d ng và qu n tr r i ro giá hàng hóa, mà c th là cà phê, và kinh nghi m c a các n c trong v n đ này

Song song đó, lu n v n c ng m r ng tìm hi u các ki n th c c b n v cà phê vƠ ngƠnh kinh doanh cƠ phê lơu đ i trên th gi i, c ng nh xem xét quá trình

phát tri n c a ngành cà phê v n còn non tr Vi t Nam ậ v i s t p trung vào v n

đ r i ro giá và tín d ng T c s ki n th c c v các công c th tr ng, kinh

nghi m các n c l n ho t đ ng kinh doanh đ c thù c a ngành cà phê, lu n v n đ a

ra 3 g i ý gi i pháp cho ngành cà phê Vi t Nam

Ph ng pháp nghiên c u s d ng trong lu n v n lƠ ph ng pháp đ nh tính

(qualitative research) k t h p v i vi cb sung thêm m t s ngu n s li ul y ý

t ng t tác ph m ắT duy Kinh t Vi t Nam 1975 – 1989” c a tác gi ng

Phong VƠ đ phân tích các d li u thu th p đ c t nhi u ngu n - c s c p

(ph ng v n tr c ti p) l n th c p (các tài li u lý thuy t, các công trình nghiên c u khoa h c c a các tác gi trong vƠ ngoƠi n c, tra c u tài li u trên Internet), gi i

thích các s vi c thông qua vi c hi u các m i quan h vƠ c ch ho t đ ng c a

chúng (critical realism)đ c s d ng đ phân tích k t qu nghiên c u

Ch ng 1: M đ u

Ch ng nƠy gi i thi u m c tiêu nghiên c u, các ph ng pháp nghiên c u

vƠ phơn tích đ c s d ng, ph m vi nghiên c u c ng nh vai trò c a ng i nghiên

H ng nghiên c u c th c a lu n v n đ c rút ra d a vào các nghiên c u

đƣ th c hi n tr c đó k t h p v i xem xét tình hình kinh doanh cà phê t i Vi t

đ ng phái sinh), và s giao d ch hƠng hóa c ng nh s giao d ch k h n l n l t

đ c gi i thi u Trong các n i dung này, t p trung nghiên c u sâu h p đ ng k

h n và h p đ ng quy n ch n, s giao d ch k h n và các v n đ liên quan đ n ho t

đ ng c a s

i v i n i dung liên quan đ n vi c cung c p tín d ng, các ph ng th c

c p tín d ng truy n th ng đ c gi i thi u s l c, riêng ph ng th c cung c p tín

d ng thông qua ch ng th g i kho đ c trình bày chi ti t ậ t khái ni m, phân lo i

ch ng th g i kho cho đ n cách th c ho t đ ng, các lo i kho hàng và l i ích c a

ch ng th g i kho

Ph n cu i cùng c a ch ng 2 gi i thi u kinh nghi m r i ro giá t i m t s

n c tr ng cà phê ậ trong đó, t p trung xem xét kinh nghi m c a Brazil mà c th

là quy n ch n bán và CPR (m t lo i trái phi u hàng hóa ậ commodity-backed bond), c ng nh trình bƠy các bƠi h c kinh nghi m đ c rút ra

Ch ng 3: Ngành cà phê Vi t Nam

Ch ng 3 trình bày m t s nét chính c a quá trình phát tri n ngành cà phê

Vi t Nam Qua đó, cho th y nh ng thay đ i t tr c t i nay trong c u trúc kinh doanh cƠ phê c ng nh các ph ng th c kinh doanh mua bán trong n c l n xu t

kh u

Ch ng c ng đ c p đ n nh ng thay đ i trong vi c cung c p ngu n v n

tr ng và kinh doanh cà phê t ch đ c nhƠ n c c p thông qua các nông tr ng

qu c doanh cho t i hi n nay - v n hƠnh theo c ch th tr ng

Quá trình qu n tr r i ro giá đ c gi i thi u t giai đo n mà qu n tr r i ro

giá v n ch a lƠ m i quan tâm đáng k - do giao d ch cƠ phê đ c th c hi n c s hƠng đ i hàng v i kh i Xô Vi t tr c đơy, cho đ n s xu t hi n ngày càng nhi u

các t ch c cung c p các d ch v giao d ch h p đ ng k h n M c dù trong quá

trình th c hi n, vi c phòng h b ng h p đ ng k h n v n ch a đúng đ n, nh ng s quan tơm đ n v n đ qu n tr r i ro ngƠy cƠng gia t ng Ch ng k t thúc v i m t

ví d th c t v s d ng h p đ ng k h n t i ICE c a m t ng i nông dân Lâm

ng

Ch ng 4: Nh n xét và g i ý gi i pháp

T c s ki n th c c v các công c th tr ng, kinh nghi m các n c l n

ho t đ ng kinh doanh đ c thù c a ngành cà phê, trên n n t ng công ty ắm u” - có

s liên k t gi a t ch c có ti m l c v tài chính, công ngh , th tr ng tiêu th và

ng i nông dân, lu n v n đ a ra 3 g i ý gi i pháp, đó lƠ:

(1) s d ng giá tham kh o (reference price) mà c th là giá h p đ ng k h n trên th gi i (t i LIFFE, ICE ho c nh ng s giao d ch khác, tùy th a thu n)

đ ch t giá trong ho t đ ng kinh doanh cƠ phê trong n c;

(2) s d ng h p đ ng quy n ch n bán nh m đ m b o m c giá m c tiêu (có th

là m c giá sàn); và

(3) s d ng mô hình c a Brazil v i s ph i h p c a 4 thành ph n chính: m t t

ch c nhƠ n c, các ngơn hƠng th ng m i đóng vai trò lƠ nhƠ t o l p th

tr ng, các t ch c đ u t vƠ cu i cùng là th tr ng k h n trong n c -

v a cung c p ngu n tín d ng v a qu n tr r i ro giá và d a vào s tham gia

c a nhi u thành ph n có liên quan

CH NG 1:M U

Tóm t t ch ng 1

Ch ng 1 gi i thi u m c tiêu nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u và

ph ng pháp phơn tích đ c s d ng, ph m vi nghiên c u c ng nh vai trò c a

ng i nghiên c u trong quá trình th c hi n lu n v n

Các công trình nghiên c u có liên quan đ n lu n v n, t nghiên c u v cà phê, đ n s giao d ch hàng hóa và công c phái sinh, c ng s đ c trình bày tóm

t t trong ch ng nƠy

H ng nghiên c u c th c a lu n v n đ c rút ra d a vào các nghiên c u đƣ

th c hi n tr c đó k t h p v i xem xét tình hình kinh doanh cà phê t i Vi t Nam

1.1 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu nghiên c u c a lu n v n lƠ tìm gi i pháp đ cung c p tín d ng (đ u

t tr ng, kinh doanh và các kho n ký qu ) c ng nh qu n tr r i ro giá cho ngành

cà phê Vi t Nam m t cách b n v ng b ng các công c th tr ng, trong b i c nh

t do hóa th ng m i

1.2 Ph ng pháp nghiên c u (Research Methodology)

Lu n v n s d ng ph ng pháp nghiên c u đ nh tính4k t h p v i vi c b sung thêm m t s ngu n s li u, l y Ủ t ng t tác ph m ắT duy Kinh t Vi t

đ a ra quy t đ nh vƠ đ a ra b ng cách nào, ch không ch là cái gì, khi nào và đơu Do đó, m u nh

nh ng t p trung thì th ng c n thi t h n lƠ m u l n

Ph ng pháp đ nh tính mang l i thông tin t p trung vào nh ng tr ng h p nghiên c u c th , và b t k k t

lu n chung nƠo thì c ng lƠ nh ng thành ph n ch không ph i toàn b Ph ng pháp đ nh tính có th s

d ng đ tìm ki m s h tr t phía kinh nghi m cho gi thuy t nghiên c u

Cách ti p c n đ nh tính có l i th là cho phép s đa d ng h n trong tr l i c ng nh kh n ng đáp ng v i

nh ng phát tri n ho c v n đ m i trong quá trình nghiên c u Nghiên c u đ nh tính có th t n kém chi phí

và th i gian, nhi u l nh v c nghiên c u s d ng k thu t đ nh tính đ c phát tri n riêng bi t nh m cung c p

k t qu cô đ ng, hi u qu v chi phí và th i gian h n

http://en.wikipedia.org/wiki/Qualitative_research, truy xu t ngày 13/6/2011

Ví d 2: V i nh n đ nh ắc phong cách s ng, làm vi c và t duy c a Lê Du n đã in d u n đ m nét lên

đ ng l i kinh t , chính sách kinh t và th c ti n kinh t c a Vi t Nam trong su t m t ph n t th k ”,

ng Phong đƣ:

 H i ng i trong gia đình v thu thi u th i, Lê Du n nh th nào;

 Trong nh ng n m tù Côn o, ông đƣ th hi n nh m t nhà lãnh t v t t ng ra sao thông qua

l i k c a các b n tù (Tr n V n Giàu, Bùi Công Tr ng); và

 Th i k kháng chi n, các quy t đ nh nào c a ông th hi n phong cách t duy đ c l p, sáng t oầ Ngh a lƠ t ng giai đo n, tác gi ng Phong li t kê, tìm hi u s ki n và ph ng v n nh ng ng i có liên quan t i nh n đ nh trên v Lê Du n v i tiêu chí l a ch n có m c đích ậ ch n các s ki n và nhân v t đi n hình đ ch ng minh (tr 72 ậ 80)

1.3 Ph ng pháp phơn tích (Analysis Methodology)

Gi i thích các s vi c thông qua vi c hi u các m i quan h vƠ c ch ho t

đ ng c a chúng (critical realism) ậ đó lƠ ph ng pháp phơn tích đ c s d ng

trong lu n v n.6

6 Theo ph ng pháp nƠy, th gi i lƠ khách quan, vƠ s hi u bi t c a chúng ta v th gi i có th ch lƠ ch quan vƠ không hoƠn toƠn ch c ch n

 Kinh nghi m (Experience): Kinh nghi m ám ch cái mƠ chúng ta nhìn vƠ tr i nghi m th gi i

i u nƠy có th ch quan vƠ h n ch Ta có th ắth y” m i v t t m t khía c nh riêng l ho c có

th không nhìn th y t t c các s v t c p đ nƠy, chúng ta có th đang lƠ nh ng nhƠ duy danh (nominalists) - kinh nghi m mƠ chúng ta có ch a h n lƠ hình nh trung th c c a th c t

 S ki n (Events): S ki n lƠ nh ng vi c x y ra trong th gi i mƠ chúng ta nh n th c đ c thông qua kinh nghi m c a chúng ta đ i v i chúng Chúng lƠ nh ng s vi c x y ra vƠ đ c đ c p đ n,

vƠ lƠ c p đ th hai c a hi n th c Xem xét c p đ nƠy lƠ ch ngh a hi n th c siêu hình (metaphysical realism) v i quan đi m cho r ng th gi i bên ngoƠi có m t th c t v t ch t (physical reality)

 C ch (Mechanisms): Tuy nhiên, s ki n không t nhiên xu t hi n mƠ không có lỦ do C ch lƠ

nh ng nguyên nhơn c a s ki n vƠ lƠ m c đ th ba - m c đ sơu nh t c a hi n th c NhƠ ch ngh a hi n th c phê phán cho r ng có nhi u c ch t n t i c p đ nƠy Chúng có th lƠ, ví d , các gi đ nh c u thƠnh nên cá tính c a m t ng i nƠo đó, s mơu thu n gi a các l i ích kinh t

ho c nh ng c ng ép c a v n hóa t ch c Các công t c b t t t c ch nƠy lƠ nh ng k t h p ph c

t p vƠ chúng mang đ n cho chúng ta nh ng s ki n mƠ chúng ta tr i nghi m M t đ c đi m chính

c a các c ch nƠy lƠ chúng không th đ c tr i nghi m m t cách tr c ti p mƠ ch có th suy lu n

m t cách logic t các s ki n Cách nhìn nh n nh th có th đ c xem lƠ duy danh, nh ng nhƠ

hi n th c bi n ch ng cho r ng b i vì chúng lƠ nh ng c ch có kh n ng t o ra các s ki n th c nên chúng c ng lƠ th c S mơu thu n gi a ch ngh a duy danh vƠ ch ngh a hi n th c đ c kh c

ph c c p đ nƠy c a hi n th c C p đ th ba lƠ hi n th c ắth c” mƠ nh ng ng i nghiên c u

c n ph i khám phá ra

N u nghiên c u nh ng tr ng h p mơu thu n, chúng s d n d t chúng ta đ n m t s hi u bi t th c t sơu

h n ậ th ng đ c n gi u t cách nhìn/quan đi m Th c t sơu h n nƠy lƠ các c ch n n t ng (underlying mechanisms) đang gơy ra nh ng thay đ i trong xƣ h i nói chung vƠ trong m t t ch c nói riêng Nh ng c

ch n n t ng, theo các nhƠ t t ng theo ph ng pháp phơn tích nƠy, lƠ s t n t i có th c vƠ ch c ch n

Tr ng phái hi n th c phê phán vì v y k t h p s tin t ng các l c l ng xƣ h i th c v i s hi u bi t v

b n ch t xƣ h i c a ngôn ng (v n v t) mƠ chúng ta s d ng khi th o lu n chúng

Ví d , trong lu n v n nƠy, s ki n (event) lƠ v n đ ng bƠ con s d ng s giao d ch hƠng hóa/s giao d ch

k h n (commodity/futures exchange), theo nghiên c u c a các nhƠ kinh t h c thì đơy lƠ m t mô hình r t

t t; kinh nghi m (experience) lƠ bƠ con nông dơn, đ i lỦ th y toƠn các s ki n phá s n vì sƠn, đ u c trên sƠn nhan nh n trong quá kh vƠ th lƠ h s không mu n tham gia H ch th y đ c khía c nh không t t

và th gi i

1.4 Ph m vi nghiên c u

Lu n v n xem xét ngƠnh cƠ phê Vi t Nam d i các khía c nh: quá trình phát

tri n c a ngành, t p quán kinh doanh, ý ki n c a các thành ph n trong chu i cà

phê c ng nh các thƠnh ph n có liên quan đ n ngành cà phê

Các thành ph n ph ng v n là nh ng ng i thu c c u trúc kinh doanh cà phê

l n nh ng ng i có liên quan.7 V i câu h i ph ng v n là câu h i m , đ c chu n

b tr c Tuy nhiên, trong quá trình ph ng v n và nghiên c u, phát sinh nhi u v n

đ , các câu h i ti p t c đ c đ t ra nh m làm rõ v n đ

1.5 Vai trò c a ng i nghiên c u

Ng i nghiên c u không tham gia (non-involved) và h u hình (visible) trong

quá trình nghiên c u ậ có ngh a lƠ ng i đó đang th c hi n nghiên c u m t/nhi u

t ch c mƠ ng i đó không tham gia vƠo tr phi có ai đó cho phép h t p h p

thông tin c n thi t cho bài nghiên c u

L i th c a vai trò này lƠ ng i nghiên c u không có lỦ do cá nhơn gì đ xen

vào công vi c, nh ng ti m n m t nguy c lƠ nh ng ng i đang đ c nghiên c u

có th s d ng ng i nghiên c u đ h tr h và/ho c các d án c a h trong các

ho t đ ng chính tr c a t ch c

B t l i chính là d án c a ng i nghiên c u có th b đ t sau các u tiên

khác c a t ch c và có th không đ c ti p c n thông tin c ng nh g p khó kh n

v th i gian hoàn thành

1.6 Tình hình nghiên c u liên quan đ n lu n v n

Xu t phát t nhu c u nghiên c u các v n đ liên quan đ n ngành cà phê Vi t

Nam ậ t t ng quan ngành cà phê, nh h ng c a ngƠnh cƠ phê đ n ng i tr ng

và n n kinh t , cho t i các s giao d ch hàng hóa và các công c phái sinh Các

7

Xem Ph l c 1 danh sách đ i t ng ph ng v n

công trình nƠy đƣ đóng góp l n v m t lý lu n c ng nh th c ti n Có th đi m

qua m t s công trình nghiên c u có liên quan đ n lu n v n nh sau.8

1.6.1 Nghiên c u t ng quát v cà phê

Các công trình nghiên c u liên quan đ n cà phê Vi t Nam:

 Hoàng Thúy B ng (2006), ắXác đ nh kh n ng c nh tranh c a ngành s n xu t

cà phê Robusta c a Vi t Nam” Qu nghiên c u ICARD ậ MISPA, TOR s

MISPA/2003/05

 Tr n Th Qu nh Chi và c ng s (2007), ắH s ngƠnh hƠng cƠ phê” HƠ N i

 Tr n Th Qu nh Chi (2007), ắKinh nghi m qu n tr r i ro giá - ng d ng cho

Vi t Nam”

 Nguy n ng HƠo (2007), ắ ánh giá tình hình th tr ng cà phê trong nh ng

n m qua ậ S d ng mô hình h i quy t ng quan ph ng sai không đ ng nh t

có đi u ki n (ARCH)” T p chí khoa h c - Hu

 Phan S Hi u (2002), ắBáo cáo n n: T ng quan ngành cà phê Vi t Nam” HƠ

N i

 Phan S Hi u (2004), ắToƠn c u hóa, th ng m i vƠ đói nghèo ậ Bài h c t

ngành cà phê Vi t Nam”

 Ngân hàng Th gi i, Ban Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn (2004), ắBáo

cáo nghiên c u ngƠnh cƠ phê” Báo cáo s 29358-VN

 Trung tâm Thông tin Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn (ICARD) ậ Oxfam

Anh và Oxfam H ng Kông (2002), ắ nh h ng c a th ng m i cà phê toàn

c u đ n ng i tr ng cà phê t nh k L k ậ Phân tích và khuy n ngh chính

sách”

1.6.2 Nghiên c u v s giao d ch hàng hóa

Các công trình nghiên c u liên quan đ n sàn giao d ch hàng hóa:

8

Tên các công trình nghiên c u và n i dung tóm t t c a các công trình nƠy, ng i vi t v n gi nguyên v n

b n g c Tuy nhiên, tên g i các h p đ ng futures và forward mà tác gi s d ng xuyên su t trong lu n v n nƠy có đi m khác so v i các nghiên c u này C th , trong các công trình nƠy, futures có ngh a lƠ h p đ ng giao sau, forward là h p đ ng k h n Ng c l i, ng i vi t s d ng futures ậ h p đ ng k h n và forward

ậ h p đ ng giao sau Giái thích nguyên nhân s d ng, xem chi ti t t i 2.2.1 Th ng nh t thu t ng s d ng

TS Ph m Duy Liên, “ i u ki n xây d ng và phát tri n S giao d ch hàng

hóa t i Vi t Nam” Nêu lên đ c các đi u ki n hình thành và phát tri n thành công

S giao d ch hàng hóa t i Vi t Nam, đó lƠ, ph i có s t ng tr ng v kinh t , đ c

bi t lƠ t ng kim ng ch xu t kh u hàng nông s n; ph i có môi tr ng pháp lý phù

h p, ph i có đ ng chuyên sơu v th tr ng S giao d ch hƠng hóa; các đi u ki n khác nh th c hi n và qu n lý ch t ch ch t l ng hàng hóa, tích c c phát tri n c

s h t ng b u chính vi n thông, cho phép các nhƠ kinh doanh n c ngoài tham

gia vào S giao d ch hàng hóa c a Vi t Nam

V Th Minh Nguy t (2000) “L trình hình thành th tr ng hàng hóa t p

trung Vi t Nam” T bán tr ti n m t giao ngay, đ n h p đ ng k h n, đ n mua

bán giao sau trên m t c s khách quan khi nh ng h p đ ng không đ c ràng

bu c lơu h n so v i tính ch t v t lý c a hàng hóa Bài vi t nêu lên m t s nét chính đ xây d ng c ch v n hƠnh ban đ u cho th tr ng hàng hóa t p trung Vi t

Nam: hàng hóa Vi t Nam đ t quy mô kh i l ng giao d ch nh ng ch a chu n

nh t; ph ng th c kinh doanh ậ vi c th c hi n giao k t hƠng hóa theo c ch đ u

giá công khai có th tri n khai đ ng b nh t i sàn giao d ch ch ng khoán; ph ng

th c giao d ch ậ giao k t mua bán t t c ph i qua h p đ ng giao sau ho c k h n;

c ch thanh toán bù tr ph i đ c thi t l p đ hoàn t t các giao d ch; quan ni m

v nh ng thành viên tham gia th tr ng

PGS TS Nguy n V n Nam, “Th tr ng hàng hóa giao sau và vi c tri n

khai xây d ng Vi t Nam” Vi n Nghiên c u Th ng m i, Mã s : 99-78-159

a ra mô hình d ki n c a th tr ng hàng hóa giao sau c a Vi t Nam g m 3 giai

đo n:

Giai đo n 1: LƠ giai đo n chu n b các c s khoa h c và th c ti n c n

thi t đ hình thành mô hình có qui mô h p lỦ, có c s khoa h c và th c ti n, ti n

t i tri n khai xây d ng th tr ng hàng hoá giao sau c a Vi t Nam So n th o

đ c các tài li u, n ph m đ nâng cao nh n th c cho m i t ng l p trong xã h i, đƠo t o đ c m t đ i ng bao g m các nhà qu n lý, các nhà chuyên môn và các

đ i t ng khác Hình thƠnh đ c m t khuôn kh pháp lỦ đ h ng d n các ho t

đ ng c a th tr ng hàng hoá giao sau Vi t Nam

Giai đo n 2: Theo mô hình đƣ có c a giai đo n 1 ti n hành xây d ng, v n

hành th và ti p t c hoàn thi n các trung tâm giao d ch, chu n b các đi u ki n đ

chuy n trung tâm giao d ch thành S giao d ch hàng hoá giao sau c a Vi t Nam (S giao d ch hoàn ch nh) v i các sàn giao dch t ng đ i hi n đ i, m t đ i ng

các nhà qu n lỦ, các nhƠ chuyên môn đ trình đ có th tham gia giao d ch b ng

đi n t v i các trung tâm giao d ch khác c a khu v c và th gi i

Giai đo n 3: Ti p t c nâng cao và hoàn thi n v m i m t:

 Nâng cao h th ng c s v t ch t và trang thi t b giao d ch

 Ti p t c m r ng các ch ng lo i hàng hoá và thành ph n cho các th ng nhơn n c ngoài tham gia giao d ch

 Chu n b các đi u ki n c n thi t đ chuy n các S giao d ch t s h u Nhà

 V n đ l u tr : bán ngay sau khi thu ho ch ậ lý do: c n ti n nhanh

chóng sau mùa v ; thi u h t tín d ng trong khu v c nông nghi p; h

không quen l u tr ; vi c l u tr c ng có nhi u r i ro l n

 Tính b t n giá c gi a các mùa trong n m vƠ gi a các n m

 thi u ki n th c v phòng ng a r i ro, kênh thông tin thi u và kém

hi u qu

 nhi u ti m n ng cho vi c hình thành m t th tr ng giao sau đ

phòng ng a r i ro bi n đ ng giá

 GS TS Tr n Ng c Th vƠ nhóm nghiên c u, ắH th ng BSS (Buffer Stock

Scheme) và ch ng ch l u kho ậ kinh nghi m các n c và ng d ng cho

Vi t Nam” BƠi tham lu n nêu lên đ c khái ni m và phân lo i ch ng ch

l u kho, nguyên nhơn phát sinh, c ch l u hƠnh vƠ các l i đi m đ i v i t

trên th tr ng giao sau Vi t Nam” vƠ k t lu n r ng ch c n th tr ng

không thu c hình th c đ c quy n hoàn toàn, chúng ta có th an tâm là

không x y ra hi n t ng đ u c

 Th.S Nguy n Kh c Qu c B o và nhóm nghiên c u, ắVai trò c a giá giao

sau trong vi c n đ nh giá giao ngay” v i k t lu n là vi c t n kho quá m c

khi thu ho ch đ dƠnh đ n nh ng giai đo n m t mùa đôi khi b hi u l m là

đ u c tích tr Nhu c u l u kho gi m do giá hi n t i t ng t ng quan v i

giá k v ng c a mùa sau Vì v y r t khó có kh n ng nh ng th ng gia l i

tr hàng c a h trong kho m t cách d th ng trong th i k mƠ giá t ng cao

nh v y đ r i ph i x hƠng vƠo giai đo n giá xu ng

 PGS TS Nguy n Th Ng c Trang và nhóm nghiên c u, ắVai trò c a hi p

h i nông dơn” Thông qua H i nông dơn, ng i nông dân s ti p c n th

tr ng giao sau thu n l i, d dƠng h n r t nhi u, b i gi i quy t đ c các

đi u ki n đ tham gia th tr ng giao sau:

 Kích th c h p đ ng => t p h p hƠng hóa, đ i di n giao d ch v i th

tr ng giao sau

 Các kho n ký qu => có đ c s tín nhi m c a ngân hàng

 Các k n ng, k thu t => l a ch n chi n l c, m c giá, th i h n t t nh t

 Ti p c n v i broker => chi phí r h n, hi u qu h n

 u t trang thi t b => đ kh n ng tƠi chính

1.6.3 Nghiên c u v công c phái sinh

Các công trình nghiên c u liên quan đ n công c phái sinh:

PGS TS Nguy n Th Ng c Trang (2008), ắQu n tr r i ro tài chính trong các

doanh nghi p Vi t Nam th i k h u WTO” tài nghiên c u khoa h c c p B

Mã s B2007-09-26 tƠi nêu lên đ c th c t th c hi n qu n tr r i ro t i các

doanh nghi p th c hi n v i b ng kh o sát vƠ đ a ra s li u phơn tích đ nh l ng

v m c đ am hi u, m c đ th ng xuyên s d ng c ng nh m c đ th ng

xuyên s d ng lo i công c phái sinh, m c đ quan tâm và nguyên nhân vì sao s n

ph m không ph bi n K t qu c a nghiên c u là nêu ra mô hình qu n tr r i ro cho doanh nghi p

Nguy n Lê T ng Vy (2007), ắS d ng H p đ ng t ng lai vƠ Quy n ch n

đ phòng ng a r i ro bi n đ ng giá nguyên li u cà phê t i Công ty Cà phê Trung Nguyên” Lu n v n th c s kinh t , TP HCM ánh giá s c n thi t, kh n ng s

d ng h p đ ng giao sau và quy n ch n b ng cách đ a ra các k ch b n bi n đ ng

giá cà phê nhân, các chi n l c s d ng công c phái sinh vƠ các b c tri n khai

t i Công ty Cà phê Trung Nguyên t khâu chu n b t i các b ph n liên quan, m c

đ phân quy n th c hi n

1.7 H ng nghiên c u c a lu n v n

Các công trình nghiên c u trên đ u nêu lên đ c c s lý thuy t c a th

tr ng k h n, các lo i công c phái sinh, mô hình l u kho, phơn tích tình hình

th c t vƠ đ a ra các gi i pháp áp d ng cho th c ti n Vi t Nam Tuy nhiên, v n

t n t i m t đi u còn b ng lƠ ch a quan tơm đ n t p quán mua bán, l u tr , l u kho đang di n ra nh ng ng i nông dơn, đ i lý/doanh nghi p t nhơn, công ty

xu t kh u và th c t giao d ch v i đ i tác n c ngoài Ch ng h n, h th ng l u kho đ c ch ng minh là nhi u u đi m cho c ng i nông dân và t ch c tài

chính, tuy nhiên, th c t đang di n ra lƠ ng i dân v n th ng bán/ký g i cho đ i

lý/doanh nghi p t nhân, công ty xu t kh u vƠ ắch t giá” (bán) d n khi đ c giá

ho c khi c n ti n i lỦ ngoƠi vai trò lƠ ng i mua/gi còn lƠ n i thơn thi t v i bà

con nông dân và có m ng l i r ng kh p (m c dù vi c ký g i cà phê này trên th c

t c ng x y ra nhi u v vi c v n trong quá kh ) Ph ng th c bán cà phê nhân

c a Vi t Nam lƠ ph ng th c bán ắtr lùi, ch t giá sau” v i giá tham kh o là giá

h p đ ng k h n giao d ch t i LIFFE, t m ng 70% giá tr h p đ ng Ng i kinh doanh nƠo c ng mu n l i nhu n cao và l i nhu n cao - r i ro cao, h ch p nh n đ

ngõ giá và k v ng l i nhu n cao trong t ng lai, m t ph n c ng do thi u v n thu

mua cà phê xu t kh uầ

Nh n th y vi c ng d ng công c phái sinh, đ c bi t là h p đ ng k h n và

h p đ ng quy n ch n, vào phòng h giá cà phê và v n đ cung c p tín d ng cho

chu i cà phê t i Vi t Nam có m i liên h m t thi t v i nhau, n u nh không nói lƠ

hai m t c a m t v n đ H n n a, trong quá trình phát tri n th ng tr m c a ngành,

nh ng bi n pháp h tr c a nhƠ n c ch y u t p trung vào t m tr , khoanh n ,

c t gi m di n tích khi giá gi mầ ậ ch a s d ng các ph ng pháp d a vào th

tr ng, t n d ng đ c l i th c a th tr ng Do đó, lu n v n t p trung vào nghiên

c u ng d ng công c th tr ng vào vi c qu n tr r i ro giá c ng nh cung c p tín

d ng cho ngành cà phê Vi t Nam.9

9

Quá trình hình thành và phát tri n đ tài:

Câu h i nghiên c u kh i đ u c a ng i vi t ch t p trung vào vi c v n d ng hi u qu các công c phái sinh vào phòng ng a r i ro giá cà phê t i Vi t Nam Trong quá trình tìm hi u, ng i vi t nh n ra r ng s hi u bi t vƠ c s

lý thuy t v các công c tài chính nƠy đƣ hình thƠnh vƠ đ c nghiên c u khá lâu và sâu Tuy nhiên, vi c v n d ng phù

h p v i t p quán kinh doanh cƠ phê đang di n ra trong th c ti n, h u nh ch a có nghiên c u nƠo đ c p i u này cƠng đ c kh ng đ nh h n n a khi nh ng ng i ho t đ ng lâu n m trong ngƠnh đ ng tình, ng h

Nh v y, làm th nƠo đ có th áp d ng các công c phòng ng a r i ro giá phù h p v i t p quán kinh doanh

c a ngành cà phê Vi t Nam ậ ngƠnh đƣ có b c ti n v t b c t n m 1994 vƠ đóng góp vƠo kim ng ch xu t c a c a

Vi t Nam v i trung bình kho ng 1 t USD h ng n m?

Qua tìm hi u, đ có th ng d ng công c phái sinh vào qu n tr r i ro giá cà phê, c n ph i k t h p v i vi c phát tri n h n n a ph ng cách cung c p tín d ng cho nh ng thành ph n trong chu i cà phê t i Vi t Nam Có th cho

r ng, tín d ng cho ngành cà phê và qu n tr r i ro giá là hai m t c a m t v n đ

i m l i nh ng kinh nghi m c a các n c tr ng cà phê trên th gi i đ ng đ u v i r i ro giá trong th i gian qua, ng i vi t nh n th y kinh nghi m c a Brazil v i s ph i h p c a 4 thành ph n chính: m t t ch c nhƠ n c, các ngơn hƠng th ng m i đóng vai trò lƠ nhƠ t o l p th tr ng, các t ch c đ u t t nhơn vƠ cu i cùng là th tr ng k

h n trong n c - v a cung c p ngu n tín d ng v a qu n tr r i ro giá và d a vào s tham gia c a nhi u thành ph n có

sinh), và s giao dch hƠng hóa c ng nh s giao d ch k h n l n l t đ c gi i

thi u Trong các n i dung này, t p trung nghiên c u sâu h p đ ng k h n và h p

đ ng quy n ch n, s giao d ch k h n và các v n đ liên quan đ n ho t đ ng c a

s

i v i n i dung liên quan đ n vi c cung c p tín d ng, các ph ng th c

c p tín d ng truy n th ng đ c gi i thi u s l c, riêng ph ng th c cung c p tín

d ng thông qua ch ng th g i kho đ c trình bày chi ti t ậ t khái ni m, phân lo i

ch ng th g i kho cho đ n cách th c ho t đ ng, các lo i kho hàng và l i ích c a

ch ng th g i kho

Ph n cu i cùng c a ch ng 2 gi i thi u kinh nghi m r i ro giá t i m t s

n c tr ng cà phê ậ trong đó, t p trung xem xét kinh nghi m c a Brazil mà c th

là quy n ch n bán và CPR (m t lo i trái phi u hàng hóa ậ commodity-backed bond), c ng nh trình bƠy các bƠi h c kinh nghi m đ c rút ra

liên quan, là h th ng t v n hành m t cách b n v ng M c dù có nh ng đi m khác bi t v trình đ , quy mô s n xu t và

c u trúc ngành cà phê gi a Brazil và Vi t Nam, mô hình c a Brazil v n có th vƠ nên đ c áp d ng t i Vi t Nam, v i

nh ng thay đ i đ mô hình phù h p v i tình hình th c ti n n c nhƠ c ng nh b n thân ngành cà phê Vi t Nam c ng

ph i thay đ i đ phù h p và ti n thêm m t b c n a trên con đ ng phát tri n.

2.1 R i ro giá đ i v i t ng thành ph n trong chu i cung 10

2.1.1 Nông dân

Ng i nông dơn đ i m t v i 2 r i ro v giá

R i ro đ u tiên liên quan đ n s không ch c ch n v giá trong n m: ng i

nông dơn đ u t th i gian vƠ chi phí đ u vào d a trên nh ng k v ng vào lúc b t

đ u v mùa N u giá th p h n k v ng, h s g p khó kh n đ trang tr i chi phí

đ u vào, n u giá cao h n, h có th s b l c h i th tr ng Qu n tr r i ro v

giá lo i này có th lƠm t ng hi u qu s n xu t và n u giá gi m m nh thì s b o v

tr c nguy c thua l

R i ro th hai là kh n ng ch ng c v i giá th p Các giai đo n giá th p

th ng lƠ do cung d th a và n u cung v n ti p t c d th a qua nhi u n m, có th

không nh h ng đ n s không ch c ch n trong n m - th t v y, th ng ít bi n

đ ng h n khi giá th p Th i gian giá th p kéo dài s nh h ng đ n đ i s ng nông dơn ơy lƠ v n đ duy trì thu nh p và không ph i là v n đ qu n tr r i ro

Nông dân có m t lo t các c ch đ gi i quy t các r i ro này (xem B ng 2.1)

2.1.2 Th ng lái (intermediaries), công ty xu t kh u, công ty kinh doanh

kho hàng (stockholders), ngân hàng

Th ng lái

c đi m chung c a th ng lái lƠ h mua và bán t i m c giá do th tr ng

quy t đ nh và kinh doanh d a trên l i nhu n gi a mua và bán

C ng nh nông dơn, th ng lái th ng mua hƠng hóa (long), nh ng h có nh ng

ph m vi giá ng n h n Th ng lái th ng không b nh h ng b i m c giá chung,

vì m c giá chung tác đ ng lên c giá mua và giá bán (n u giá cao đòi h i ngu n tài

chính m nh h n vƠ do đó công vi c kinh doanh s g p tr ng i) Tuy nhiên, h s

b nh h ng b i bi n đ ng giá trong lúc (th ng là ng n) đang n m gi hàng hóa

Th m chí ch m t s t gi m nh trong th i k n m gi đó c ng d dàng làm m t đi

l i nhu n biên vƠ l ng v n l n

Th nh tho ng m t s th ng lái c ng bán tr c (short) hàng hóa và trong

nh ng tr ng h p nƠy, khi ch a mua hƠng, r i ro v giá s cao h n

Công ty xu t kh u

Công ty xu t kh u c ng gi ng nh th ng lái nh ng th i gian n m gi hƠng hóa lơu h n, do ph i m t th i gian v n chuy n t n i s n xu t sang n i tiêu

th T do hóa khi n cho các công ty đa qu c gia l n n m ph n chi ph i trong

nhi u ngành công nghi p Công ty xu t kh u th ng là mua (long) hàng hóa, m c

dù c ng có tr ng h p h bán (short) cho ng i mua tr c khi có hàng trong tay

Công ty kinh doanh kho hàng (stockholders)

Công ty kinh doanh kho hàng là m t d ng đ c bi t c a th ng lái, vƠ

th ng n m gi (long) hàng hóa Hàng hóa có th đ c l u kho t i n c s n xu t,

n c tiêu th ho c t i n c c a bên th ba Cung c p tín d ng th ng s d dàng

h n n u hƠng hóa đ c l u trong các kho hƠng đ c ch đ nh v n chuy n cho các

s giao d ch Nh ng kho hƠng nƠy th ng các n c tiêu th cho phép ng i mua

ti p c n ngay Công ty kinh doanh kho hàng có th mua và bán giá th tr ng,

ho c có th đ n gi n lƠ thu phí l u kho vƠ d ch v qu n lý hàng hóa th ch p

Ngân hàng

i v i ngân hàng, r i ro là gián ti p và là k t qu c a vi c ng i đi vay

m t kh n ng thanh toán Giá hƠng hóa s t gi m có th d n đ n m t kh n ng chi

tr M t khi ngơn hƠng đƣ t ng tr i qua nh ng kinh nghi m nh v y, h s không

s n sàng cho vay ho c đ đ m b o an toƠn, đòi h i ph i có tài s n th ch p Thu

bán l Ng i chuy n đ i (converters), th ng lƠ các hƣng kinh doanh đa qu c gia

l n, nh p kh u h t ca cao vƠ sau đó xay (ắbi n đ i” ậ ắconvert”) nó vƠ thu đ c

tinh ch t ca cao, b ca cao vƠ b t ca cao ậ s lƠ đ u vào cho s n xu t sô cô la và

các s n ph m k o

R i ro giá c a các công ty này ph thu c vào cách mà h bán s n ph m

cu i cùng Ch ng h n nh hƣng rang xay (roasters) mua cà phê giá th tr ng và

bán m c giá g n nh lƠ c đ nh trong m t kho ng th i gian nƠo đó H th ng

lƠ bán tr c cƠ phê (short), sau đó t p trung vào vi c thu mua Chi phí đ u vào

t ng trong khi giá bán l c đ nh s làm gi m l i nhu n

2.1.4 C chu i cung (supply chain)

Nhìn chung, chu i giá tr (value chain) là n m gi (long) hàng hóa Nh ng

ng i tiêu dùng (consumers, trong tr ng h p cà phê là các hãng rang xay ậ

roasters) s bán t ng ph n ho c toàn b đ u ra c a h t i m c giá c đ nh, s v

th bán tr c (short) Càng nhi u liên k t trong chu i, càng nhi u thành ph n ch u

r i ro khi n m gi hƠng hóa, nh ng th i gian ch u r i ro đó l i càng ng n Và b i

vì h u h t chu i cung đ c phân thành, ít nh t c ng m c đ nƠo đó, cho nên có

th nói r ng có nhi u thành ph n ch u r i ro khi n m gi (long) h n lƠ khi bán

tr c (short)

i u này cho phép chu i cung có l i nhu n khi giá t ng vƠ b l khi giá

gi m Tuy nhiên, vì th i gian n m gi khác nhau, nh ng thành ph n khác nhau trong chu i s ch u nh h ng b i bi n đ ng giá các m c đ khác nhau Nông dơn lƠ ng i n m gi lâu nh t Kho ng th i gian t khi tr ng và thu ho ch đi n hình lƠ 12 tháng Ng i nông dân d b t n th ng khi giá gi m trong th i gian

này H u h t nh ng thành ph n trung gian còn l i thì th i gian n m gi ng n h n

2.2 Công c phái sinh

2.2.1 Th ng nh t t ng s d ng

V tên g i các lo i h p đ ng

Hi n nay, futures contract c ng nh forward contract đ c chuy n ng sang ti ng Vi t v i r t nhi u tên g i

Theo sách Qu n tr r i ro tài chính (TS Nguy n Th Ng c Trang (2006),

NXB Th ng Kê) thì forward contract lƠ h p đ ng k h n và futures contract là

h p đ ng giao sau

Theo sách Sàn giao d ch Nông s n v i vi c gi m r i ro v giá c (PGS TS

Nguy n V n Nam (2005), NXB Th ng Kê) vƠ lu n v n ti n s c a B o Trung (tr ng Cán b Qu n lỦ Nông nghi p vƠ Phát tri n Nông thôn 2) thì l i có tên g i khác, forward contract đ c hi u lƠ h p đ ng tri n h n vƠ futures contract lƠ h p

đ ng k h n

Theo Lu t Th ng m i (2005), đi u 64 quy đ nh: “H p đ ng k h n là

th a thu n, theo đó bên bán cam k t giao và bên mua cam k t nh n hàng hóa t i

m t th i đi m trong t ng lai theo h p đ ng” Xét th y ắh p đ ng k h n” đ c

quy đ nh đơy mang Ủ ngh a forward nhi u h n lƠ futures, do đó, có th s gơy

nh m l n vì theo thông l qu c t , forward không giao d ch qua sƠn giao d ch (exchange), ch có futures m i giao d ch qua sƠn N u xét đ n m c đích c a Lu t

Th ng m i thì có l Lu t nƠy mu n đ c p đ n futures h n lƠ forward

Theo các v n b n pháp lu t liên quan đ n ch ng khoán vƠ ngơn hƠng, futures contract đ c g i lƠ h p đ ng t ng lai, có l lƠ do t futures d gơy liên

t ng đ n future (không có ắs”), mƠ theo ti ng Anh,future có ngh a lƠ ắt ng lai” Tuy nhiên, c n l u Ủ futures contract lúc nƠo c ng có ắs” c

V tên g i các th tr ng11

N u xét theo ngh a c a t , ngƠy nay ng i ta th ng

dùng futures cho futures market nh ng l y t g c x a lƠ terminal market/marche'

terminal hay marche' à termes Theo t đi n c a Tr n Bá T c, ông dùng ắth

tr ng tri n k ” nh ng cho đ n nay ch có dùng trong các l p ông d y

Terminal market có ngh a lƠ th tr ng cho các s n ph m giao sau trong

m t giai đo n h n c mang tính b t bu c, nên dùng t ắth tr ng k h n”

cho futures market lƠ r t h p lỦ, nó v a kh p cách d ch vƠ kh p v i th c t qui

c xƣ h i hi n hƠnh Futures market quy đ nh h p đ ng r t rõ, ch ng h n, futures

contract c a cƠ phê Robusta giao d ch t i LIFFE hi n nay đ c quy đ nh s l ng

11 Trao đ i qua email cùng ông Nguy n Quang Bình, CTA Vietnam Co., Ltd, ngày 25/8/2011

lƠ 10 t n, th i gian giao hƠng lƠ các tháng F/H/K/N/U vƠ X t c tháng 1/3/5/7/9 và

11 trong n m

Forward market nên đ c g i lƠ ắth tr ng giao sau” B i vì đơy lƠ th

tr ng d a trên giá chu n c afutures v i các cam k t riêng gi a bên mua vƠ bên bán cho vi c giao hƠng vƠ ch t l ng hƠng (do v y m i có ắgiá tr lùi” ậ t p quán kinh doanh trong ngƠnh cƠ phê Vi t Nam hi n nay) Tuy d a trên giá c a th

tr ng k h n nh ng ch t l ng có th khác, cao h n hay th p h n, giao hƠng

l ng l o h n nh các tháng nƠo trong n m c ng đ c k c tr m t vƠi tháng c ng

không sao, hai bên có th bƠn b c (th tr ng k h n không th lƠm nh th nƠy), giá c tùy theo bi n đ ng c a x ng d u, thuy n bè, cung c u cho nên có giá

c ng/tr so v i LIFFE ch ng h n nên ta hay g i lƠ tr lùi, th c ch t giá tr lùi chính lƠ giá c a các h p đ ng thu c th tr ng giao sau Khi hai bên mua bán bƠn

b c giá c , có hay không có futures market nh ng khi ch t giá, ph i d a

trên futures

Tóm l i, tác gi s d ng th ng nh t các thu t ng nh sau (tr tr ng h p

tác gi trích d n t các tƠi li u khác), futures contract là h p đ ng k

h n và forward contract là h p đ ng giao sau, option contract là h p đ ng quy n

ch n, swap contract là h p đ ng hoán đ i ậ t ng ng v i th tr ng k h n, th

tr ng giao sau, th tr ng quy n ch n vƠ th tr ng hoán đ i T t c nh ng h p

đ ng trên đ c g i lƠ h p đ ng phái sinh (derivative contract) vƠ đ c giao d ch

trên th tr ng phái sinh (derivative market)

2.2.2 nh ngh a 12

Công c phái sinh (derivative) là m t công c tài chính mà l i nhu n (return) c a nó d a trên l i nhu n c a tài s n c s (underlying asset) khác Có ngh a lƠ, l i nhu n c a công c phái sinh s b t ngu n t m t công c khác, và do

đó, c ng lƠ tên g i c a công c này ậ derivative

Nh đ nh ngh a trên, s th c hi n c a công c phái sinh s d a trên s th c hi n

c a tài s n c s (underlying asset ậ th ng đ c rút g n l i thành underlying13

)

12

CFA Program Curriculum (2010), CFA Level 1, Volume 6: 6

M t công c phái sinh c ng có th i gian t n t i xác đ nh và gi i h n: M t

h p đ ng công c phái sinh s b t đ u vào m t ngày nh t đ nh và k t thúc vào m t ngƠy khác sau đó Th ng thì vi c thanh toán theo h p đ ng công c phái sinh

đ c xác đ nh và/ho c th c hi n vƠo ngƠy đáo h n (expiration date), m c dù

không ph i lúc nƠo c ng luôn luôn lƠ nh v y

Thông th ng, h p đ ng công c phái sinh là m t th a thu n gi a hai bên, theo đó, m i bên s th c hi n đi u gì đó cho bên còn l i Trong m t s tr ng h p,

t ng t nh trong b o hi m, h p đ ng công c phái sinh ch bao hàm m t bên ậ

bên này tr cho bên kia m t s ti n, đ i l i s nh n đ c ph n đ n bù khi x y ra

thi t h i Trong các tr ng h p khác, các bên ch đ n gi n lƠ đ ng ý v i nhau là s

th c hi n đi u gì đó cho bên còn l i vào m t ngƠy sau đó, nói cách khác, không h

xu t hi n kho n thanh toán tr c nào

2.2.3 Các lo i công c phái sinh 14

Hình 2.1Phân lo i các công c phái sinh Ngu n: CFA Program Curriculum (2010), CFA Level 1, Volume 6

13 Trong ti ng Anh ắunderlying” không ph i là m t danh t , tuy v y, trong th gi i c a l nh v c tài chính nói chung vƠ l nh v c công c phái sinh nói riêng, tài s n c s th ng đ c s d ng ch đ n gi n là ắunderlying”

14

CFA Program Curriculum (2010), CFA Level 1, Volume 6: 6 - 12

H p đ ng công c phái sinh đ c hình thành và giao d ch trên hai ki u th

tr ng khác nhau nh ng v n liên quan v i nhau: đó lƠ h p đ ng giao d ch t p

trung (exchange traded contract) và h p đ ng giao d ch phi t p trung

(over-the-counter contract)

 H p đ ng giao d ch t p trung (exchange traded contract) có nh ng đi u

kho n vƠ đ c đi m tiêu chu n, đ c giao d ch t i n i t ch c giao d ch

công c phái sinh, th ng đ c g i là sàn giao d ch k h n (futures

exchange) hay sàn giao d ch quy n ch n (option exchange)

 H p đ ng giao d ch phi t p trung (over-the-counter contract) là b t k giao

dch nƠo đ c thi t l p b i hai bên m t n i nƠo khác

H p đ ng công c phái sinh có th đ c chia ra làm hai lo i chính: cam k t trong

t ng lai (forward commitments) vƠ quy n yêu c u tr c các s ki n ng u nhiên

(contingent claims)

 Cam k t trong t ng lai (forward commitments) lƠ h p đ ng mà hai bên

th a thu n s th c hi n giao d ch vào m t ngƠy sau đó v i giá đ c xác

đ c tr c đơy, l i phân thành hai nhóm chính:

o H p đ ng giao d ch t p trung (exchange traded contract), c th là

h p đ ng k h n (futures)

o H p đ ng giao d ch phi t p trung (over-the-counter contract), bao

g m h p đ ng giao sau (forward) vƠ hoán đ i (swap)

 Quy n yêu c u tr c các s ki n ng u nhiên (contingent claims) là h p

đ ng mà theo đó ch xu t hi n các kho n thanh toán n u nh có s ki n nào

đó x y ra, c th là h p đ ng quy n ch n (option)

2.2.4 M c đích c a th tr ng phái sinh 15

Th tr ng phái sinh ph c v nhi u m c đích c a h th ng kinh t - xã h i toàn

c u M t trong nh ng ch c n ng s kh i c a th tr ng phái sinh là hình thành giá

(price discovery) Th tr ng k h n cung c p thông tin h u ích v giá c a các tài

15

CFA Program Curriculum (2010), CFA Level 1, Volume 6: 18-20

s n c s mà các h p đ ng k h n giao d ch d a trên chúng Các h p đ ng k h n

cung c p thông tin này b ng hai cách

 u tiên, các tài s n nƠy đ c giao d ch trên các th tr ng phân tán (v

m t đ a lý) Giá c hình thành trên các th tr ng này g i là giá giao ngay

(spot/cash price) V i nhi u th tr ng phân tán v m t đ a lỦ nh th , s

t n t i nhi u giá giao ngay khác nhau Trên th tr ng k h n, giá c a h p

đ ng v i th i gian đáo h n ng n nh t th ng đ c xem lƠ đ i di n cho giá

tài s n c s

 Th hai, giá c a t t c các h p đ ng k h n đ c xem nh lƠ m c giá mà

nh ng ng i giao d ch h p đ ng có th ch p nh n, thay vì đ i m t v i r i

ro giá không ch c ch n trong t ng lai Ví d , m t ng i nông dân có th

phòng h (hedging) b ng cách bán h p đ ng k h n cà phê s đáo h n

trong 2 tháng t i, b ng cách này, s ch t m c giá c a cƠ phê trong t ng lai Theo đó, giá h p đ ng k h n này s thay th cho s không ch c ch n

c a giá cà phê trong 2 tháng t i

H p đ ng k h n, tuy nhiên, không ph i là công c phái sinh duy nh t ho t

đ ng v i m c đích đó H p đ ng giao sau và h p đ ng hoán đ i c ng cho phép

ng i s d ng thay th m c giá đ c xác đ nh m t cách riêng l v i s không

ch c ch n c a giá giao ngay trong t ng lai, vƠ do đó cho phép cách th c hình thƠnh giá nh h p đ ng k h n

H p đ ng quy n ch n l i ho t đ ng theo cách khác h n m t chút Chúng cho phép ng i n m gi đ c b o v tr c thua l trong khi v n cho phép thu l i

nhu n khi giá thay đ i theo h ng có l i H p đ ng quy n ch n không phát hi n

giá mà l i phát hi n tính ch t không n đ nh (volatility) Tính không n đ nh c a

tài s n c s là m t nhân t quan trong trong đ nh giá quy n ch n Do đó, xem xét

giá quy n ch n có th là m t g i Ủ cho nhƠ đ u t c m nh n đ c tính d bi n đ i

c a tài s n c s

Có l m c đích quan tr ng nh t c a th tr ng phái sinh là qu n tr r i ro

(risk management).Qu n tr r i ro đ c đ nh ngh a lƠ m t quá trình xác đ nh m c

đ r i ro mong mu n, xác đ nh m c đ r i ro th c t và làm th nƠo đ m c đ r i

ro th c t b ng v i m c đ r i ro mong mu n Th ng thì quá trình nƠy đ c mô

t nh lƠ phòng h (hedging) ậ có ngh a lƠ gi m b t, trong m t vƠi tr ng h p, có

th lo i b r i ro Khía c nh khác c a quá trình nƠy lƠ đ u c (speculation) M t

ắh u qu ” không may khi s d ng các t ắphòng h ” vƠ ắđ u c ” lƠ ng i phòng

h , vì lỦ do nƠo đó, đ c xem là h p đ o đ c vƠ ng i đ u c th nh tho ng đ c coi nh lƠ x u xa ậ m t cách hi u ắbóp méo” vai trò c a ng i đ u c Các th o

lu n truy n th ng v các công c phái sinh xem phòng h vƠo đ u c lƠ các ho t

đ ng b sung cho nhau

Nhìn chung, nh ng ng i phòng h r i ro đeo đu i cách th c lo i b r i ro

và c n nh ng ng i đ u c ch p nh n r i ro, nh ng không ph i lúc nƠo c ng lƠ

nh v y Ng i phòng h th ng giao d ch v i nh ng ng i phòng h khác, và

ng i đ u c th ng giao d ch v i nh ng ng i đ u c khác Tơt c nh ng ai c n

phòng h hay đ u c đ u n m bên này ho c bên kia v i ni m tin đ i ng c nhau

ho c r i ro g p ph i trái ng c nhau Ví d , nông dân tr ng cà phê có th phòng

h vi c bán cƠ phê trong t ng lai b ng cách tham gia m t giao d ch phái sinh v i

nhà rang xay C hai đ u lƠ ng i phòng h , đeo đu i cách th c phòng tránh s

b t n giá cà phê b ng cách ch t giá giao d ch trong t ng lai Nông dơn lo l ng

khi giá cà phê gi m, trong khi nhà rang xay lo l ng khi giá cƠ phê t ng

Công c phái sinh c ng ph c v nh ng m c tiêu h u ích khác Khi đ nh giá

các h p đ ng công c phái sinh, chúng s nâng cao tính hi u qu th tr ng

(market efficiency) cho các tài s n c s Th tr ng hi u qu s công b ng và

c nh tranh, và h n ch tình hu ng mà m t bên có th tìm ki m l i nhu n t bên còn l i

Th tr ng phái sinh v i chi phí giao d ch th p Có th m i ng i s th c

m c vì sao các công c phái sinh l i có chi phí giao d ch r t ít t n kém Câu tr l i

là các công c phái sinh đ c thi t k nh m cung c p ph ng ti n qu n tr r i ro -

t ng t nh hình th c b o hi m B o hi m không th lƠ ắs ng” n u nh chi phí

quá cao so v i giá tr tài s n đ c b o hi m Nói cách khác, các công c phái sinh

ph i th p h n chi phí giao d ch; n u không, nó s không th t n t i

2.2.5 Tranh lu n v th tr ng phái sinh 16

Công c phái sinh có th gây ra nhi u tranh lu n v i nhi u lý do M t trong

nh ng lỦ do đó lƠ vì chúng quá ph c t p a s các phê bình xu t phát t vi c

ch a hi u rõ công c phái sinh Khi công c phái sinh mang l i k t qu không t t

(thua l ), th ng thì s quy trách nhi m cho b n thân công c phái sinh ch không

ph i lƠ ng i s d ng Trong r t nhi u tr ng h p, phê bình công c phái sinh ch

đ n gi n là không hi u chúng m t cách đ y đ

S ph c t p c a công c phái sinh có ngh a lƠ, th nh tho ng, ng i s d ng

ch a hi u chúng K t qu là, h s d ng không đúng vƠ d n đ n nh ng thua l

l n Cách hi u nƠy c ng t ng t nh l a, đi n hay hóa ch t S d ng không đúng

đ n, n u tr em ho c ng i nào không bi t cách s d ng, thì s c c k nguy hi m

Nh ng khi chúng ta có ki n th c đ y đ v l a, đi n và hóa ch t thì chúng ta s d

dàng s d ng chúng phù h p C ng nh v y đ i v i công c phái sinh, hƣy đ i x

v i các công c phái sinh này v i s hi u bi t và c n tr ng

Công c phái sinh c ng đ c nhìn nh n, m t cách sai l m, nh lƠ trò đánh

b c h p pháp (m c dù đánh b c c ng h p pháp m t s n i trên th gi i) Công

c phái sinh th ng đ c coi lƠ trò đánh b c trên th tr ng tƠi chính đ c h p

pháp hóa v i s phê chu n c a chính ph Nh ng có s khác bi t rõ r t gi a đánh

b c và công c phái sinh: công c phái sinh mang l i l i ích nhi u h n cho xƣ h i

2.3 Các h p đ ng đ c s d ng đ qu n tr r i ro v giá

2.3.1 H p đ ng hàng th c 17

Thông qua h p đ ng bán và giao hàng, nông dân có th chuy n d ch m t s

r i ro cho ng i mua H p đ ng có th mang đ n cho ng i mua cách th c ki m

soát quá trình s n xu t (đ i v i tr ng h p s n xu t theo h p đ ng (production

contracts)) ho c mang đ n cho nông dân s đ m b o ho c/và tính linh ho t trong

vi c xác đ nh giá bán (đ i v i tr ng h p h p đ ng tiêu th (marketing

contracts))

2.3.1.1 H p đ ng s n xu t (production contracts)

H p đ ng nông nghi p (contract farming) thành công t i các n c phát

tri n l n các n c đang phát tri n Công ty th ng ký h p đ ng s n xu t v i nông

dân nh m đ m b o th i gian giao hàng và ch t l ng nông s n, c ng nh ki m soát các ph ng th c đ c s d ng trong quá trình s n xu t M t s l i th c a

h p đ ng là nông dân v i tài s n ít i v n có th đ t đ c nhi u l i ích t l i th quy mô, đ c t v n k thu t, và gi m r i ro v giá Tuy nhiên, m t khi nông dân

ký h p đ ng v i nhà ch bi n nông s n, đ c bi t khi nhà ch bi n nông s n đƣ đ u

t v n cho nông dân thì nông dân ph i có trách nhi m và có th ch u s đ c quy n

mua c a ng i mua

Có 3 lo i h p đ ng s n xu t: h p đ ng qu n lý s n xu t (production

management contracts), h p đ ng cung c p ngu n l c (resource-providing

contracts), và k ho ch phát tri n (outgrower schemes)

H p đ ng qu n lý s n xu t

H p đ ng qu n lý s n xu t, v i h p đ ng nƠy, ng i mua quy t đ nh k

ho ch tr ng và gi ng cơy, vƠ đ m b o mua s n ph m (n u s n ph m đáp ng đ c

các tiêu chu n c th ) t i m c giá xác đ nh Tuy nhiên, n u không đáp ng tiêu

chu n ch t l ng, nông dân s không đ c thanh toán

H p đ ng cung c p ngu n l c

17

UNCTAD, 2002: 10-13

H p đ ng cung c p ngu n l c th ng đ c s d ng khi đòi h i ph i đ m

b o đ u vào và quy trình qu n lý chuyên môn hóa nh m ch c r ng cây tr ng đáp

ng đ c nh ng tiêu chu n c a ng i mua Thanh toán cho ng i nông dân

th ng bao g m 2 ph n: (a) kho n c b n (s ti n c đ nh), và (b) kho n th ng

tùy theo k t qu cu i cùng Theo th a thu n nƠy, nông dơn đ c c p đ t, v t d ng,

nhân công và chi phí ho t đ ng ậ nông dân gi ng nh m t ng i trông nom ho t

đ ng s n xu t R i ro v giá và m t ph n r i ro s n xu t đ c chuy n sang cho

ng i mua

K ho ch phát tri n

K ho ch phát tri n đ c s d ng nhi u t i các n c đang phát tri n đ i v i

các lo i cây tr ng nh chu i, d u c , cao su vƠ đ ng, t p trung ph ng ti n s n

xu t xung quanh ng i nông dơn, trên đ t đai c a chính h , theo h p đ ng Ng i mua th ng cung c p đ u vào và h tr k thu t, c ng nh đ m b o mua s n

ph m (n u đáp ng tiêu chu n) Nông dơn th ng nh n ph n tr m đƣ th a thu n

tr c trên t ng giá bán vƠ do đó hoƠn toƠn ch u r i ro v giá

M t khi nông dân ký k t h p đ ng v i m c giá bán hàng th c c đ nh, k t

h p v i vi c s d ng h p đ ng quy n ch n mua s giúp nông dơn h ng thêm l i

ích t giá t ng cao, vì v y, nênphát tri n các h p đ ng nông nghi p này t t và ch t

ch

L u Ủ lƠ tr ng h p không ký h p đ ng bán hàng th c k t h p v i mua

h p đ ng quy n ch n bán c ng s mang l i cùng m t h s r i ro (risk profile)

nh tr ng h p bán hàng th c và mua h p đ ng quy n ch n mua

2.3.1.2 H p đ ng tiêu th (marketing contracts)

H p đ ng tiêu th có th hình th c th a thu n b ng mi ng ho c b ng v n

b n gi a ng i mua vƠ ng i s n xu t, trong đó xác đ nh giá (ho c m i quan h

c a giá v i m t giá tham kh o c th ) tr c mùa v ho c tr c khi hàng hóa s n sƠng đem bán Nông dơn v n toàn quy n quy t đ nh đ i v i công vi c s n xu t

H p đ ng tiêu th có nhi u d ng Sau đơy lƠ nh ng d ng ch y u mà nông dân có

th chuy n d ch r i ro giá trong ch ng m c nƠo đó