ho c do nh ng nhân t khách quan khác gây nên... - Nhà XK có th không giao hàng, giao hàng ch m tr , không đúng th i gian, không đúng quy... - NH ch là trung gian thanh toán.
Trang 1TH NG M I C PH N CÔNG TH NG VI T NAM
LU N V N TH C S KINH T
THÀNH PH H CHÍ MINH – N M 2011
Trang 3Tôi xin cam đoan t t c nh ng s li u s d ng trong lu n v n: “Gi i pháp
qu n lý r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i Ngân hàng Th ng
m i c ph n Công Th ng Vi t Nam” đ c thu th p t ngu n th c t Các s li u
có ngu n trích d n, k t qu trong lu n v n là trung th c và ch a t ng đ c công b các lu n v n khác Các gi i pháp, ý ki n đ xu t là c a cá nhân tôi đúc k t t vi c nghiên c u, phân tích đánh giá và kinh nghi m công tác th c t t i Ngân hàng
Th ng m i c ph n Công Th ng Vi t Nam
Tp H Chí Minh, ngày 16 tháng 12 n m 2011
Trang 4
L/C : Thư tín dụng (Letter of Credit)
ICC : International Chamber of Commerce (Phòng Thương mại Quốc tế)
NK : Nh p kh u
NH : Ngân hàng
NHCTVN : Ngân hàng Th ng m i c ph n Cơng th ng Vi t Nam
NHPH : Ngân hàng phát hành
NHNN : Ngân hàng Nhà nước
NHTB : Ngân hàng thơng báo
NHTM : Ngân hàng thương mại
NHXN : Ngân hàng xác nh n
ROA : Return on Assets
ROE : Return on Equity
Trang 5thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ)
Vietinbank : Ngân hàng Th ng m i c ph n Cơng th ng Vi t Nam
VN : Vi t Nam
XNK : Xuất nhập khẩu
XK : Xu t kh u
Trang 6B ng 1.1: Các d ng r i ro đ i v i các bên tham gia trong t ng ph ng th c TTQT
B ng 2.1: Các ch tiêu c b n v k t qu ho t đ ng kinh doanh (2007 – 2011)
B ng 2.2: Tình hình thanh toán xu t nh p kh u VietinBank (2007-2011)
B ng 2.3 Tình hình ho t đ ng chuy n ti n đi VietinBank (2007-2011)
Bi u đ 2.1: Doanh s thanh toán xu t nh p kh u VietinBank (2007-2011)
Bi u đ 2.2: Tình hình ho t đ ng chuy n ti n đi VietinBank (2007-2011)
Trang 7M C L C
L i m đ u: ……….……… 1
CH NG 1: C S LÝ LU N V QU N LÝ R I RO TRONG HO T NG THANH TOÁN XU T NH P KH U T I CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I… 5
1.1 Khái ni m v ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i các ngân hàng th ng m i……….……… 5
1.2 Vai trò c a ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u………….……… 7
1.2.1 i v i n n kinh t ……… ……….7
1.2.2 i v i các doanh nghi p xu t nh p kh u……… ……… 8
1.2.3 i v i các NHTM……… ……….…….…… 8
1.3 T ng quan v r i ro trong ho t đ ng TTXNK trong t ng ph ng th c TTQT……… 9
1.3.1 Khái ni m r i ro và r i ro trong ho t đ ng TTXNK……… … 9
1.3.2 R i ro trong các ph ng th c thanh toán qu c t ……… …10
1.4 Qu n lý r i ro trong ho t đ ng TTXNK t i các ngân hàng th ng m i……18
1.4.1 S c n thi t qu n lý r i ro trong ho t đ ng TTXNK t i các NHTM…… 18
1.4.2 Nguyên nhân r i ro trong ho t đ ng TTXNK c a các NHTM Vi t Nam 18
1.4.2.1 Nguyên nhân ch quan: ……… ………… 19
1.4.2.2 Nguyên nhân khách quan……… … …19
1.5 V n d ng ph ng pháp qu n tr r i ro ho t đ ng vào qu n lý r i ro trong ho t đ ng TTXNK………21
K t lu n ch ng 1………22
CH NG 2: TH C TR NG QU N LÝ R I RO TRONG HO T NG THANH TOÁN XU T NH P KH U T I NGÂN HÀNG TH NG M I C PH N CÔNG TH NG VI T NAM……… …23
2.1 Gi i thi u v Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam………23
2.1.1 L ch s hình thành và phát tri n……… …23
Trang 82.1.2 N ng l c c nh tranh trong ho t đ ng TTXNK t i NHCTVN… …… …23
2.1.2.1 N ng l c tài chính c a NHCTVN……….……… …23
2.1.2.2 N ng l c v ngu n nhân l c……….……….… …… …24
2.1.2.3 N ng l c v cung c p s n ph m d ch v TTXNK……… 25
2.1.2.4 N ng l c v ng d ng công ngh trong ho t đ ng TTXNK …… 30
2.2 Th c tr ng ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i NHCTVN……… …31
2.2.1 Th c tr ng ho t đ ng xu t nh p kh u t i Vi t Nam……… ……… 31
2.2.2 Th c tr ng ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i NHCTVN…… … 31
2.3 Th c tr ng r i ro trong ho t đ ng TTXNK t i NHCTVN……… …33
2.3.1 R i ro tín d ng……….……….……… ……33
2.3.1.1 R i ro khi c p tín d ng thanh toán hàng xu t kh u………… … …33
2.3.1.2 R i ro khi c p tín d ng thanh toán hàng nh p kh u……….…………35
2.3.2 R i ro tác nghi p……….………….…………36
2.3.3 R i ro t phía đ i tác n c ngoài……….……… ….37
2.3.4 R i ro t phía các doanh nghi p Vi t Nam……….………….………… 40
2.3.5 R i ro do chính sách qu n lý ngo i h i và d tr ngo i t …….…………44
2.3.6 Các r i ro khác……….……….……… 44
2.4 Th c tr ng qu n lý r i ro ho t đ ng TTXNK t i NHCTVN……… 46
2.4.1 Chi n l c qu n lý r i ro c a NHCTVN 46
2.4.2 Mô hình x lý t p trung TTXNK c a NHCTVN 48
2.5 ánh giá công tác qu n lý r i ro ho t đ ng TTXNK t i NHCTVN…… …51
2.6 M t s h n ch c a mô hình x lý t p trung TTXNK c a SGD – NHCTVN… 53
2.6.1 V c c u t ch c nhân s ……….……… … 53
2.6.2 V quy trình nghi p v ……….……… … 54
2.6.3 V b i c nh ho t đ ng……….……… ….54
K t lu n ch ng 2 ……… ……….…………55
Trang 9Ch ng 3: GI I PHÁP QU N LÝ R I RO TRONG HO T NG THANH TOÁN XU T NH P KH U T I NGÂN HÀNG TH NG M I C PH N
CÔNG TH NG VI T NAM……… …56
3.1 Ph ng h ng phát tri n ho t đ ng TTXNK t i NHCTVN……… …56
3.2 Các gi i pháp qu n lý r i ro trong ho t đ ng TTXNK t i NHCTVN………56
3.2.1 Qu n lý r i ro trong t ng ph ng th c TTQT……… …56
3.2.1.1 Qu n lý r i ro trong ph ng th c ghi s ……….………56
3.2.1.2 Qu n lý r i ro trong ph ng th c chuy n ti n……….……… 57
3.2.1.3 Qu n lý r i ro trong ph ng th c nh thu……… ……… 57
3.2.1.4 Qu n lý r i ro trong ph ng th c TDCT……… ………58
3.2.2 Hoàn thi n chi n l c qu n tr r i ro t ng th t i NHCTVN…… ……64
3.2.3 Hoàn thi n mô hình và quy trình nghi p v TTXNK hi n hành… ………66
3.2.4 a d ng hoá các s n ph m TTQT& TTTM……… … 66
3.2.5 Phát tri n d ch v kinh doanh ngo i h i nh m qu n lý r i ro t giá… …67
3.2.6 T p trung đ u t v c s v t ch t, h th ng công ngh thông tin… …68
3.2.7 u t đào t o ngu n nhân l c, nâng cao ch t l ng t v n TTXNK cho khách hàng……… ……… ……… … 69
3.2.8 Ph i h p ch t ch v i m ng b o hi m, xây d ng ph ng án, ti n t i liên k t và th c hi n vi c thuê tàu ch hàng đ ki m soát r i ro……… …… 70
3.2.9 T ng c ng h p tác qu c t trong ho t đ ng TTXNK, c ng c m i quan h đ i ngo i v n có và m r ng quan h ngân hàng đ i lý v i các ngân hàng trên th gi i……… ……… ……… … ……71
3.3 Gi i pháp ph i h p t phía khách hàng……… ……72
3.4 Gi i pháp h tr t Chính ph , NHNN và các b ngành liên quan…… …74
3.4.1 Nâng cao ch t l ng đi u hành v mô v chính sách ti n t , tín d ng……74
3.4.2 Không ng ng hoàn thi n môi tr ng lu t pháp v TTXNK………74
3.4.3 Nâng cao vai trò qu n lý c a NHNN đ i v i các NHTM v ho t đ ng TTXNK……… ……… ……… 75
Trang 103.4.4 Hoàn thi n và phát tri n th tr ng ngo i t liên ngân hàng VN… … 76 3.4.5 Chính ph h tr các DN v chi phí phòng ng a, h n ch r i ro…… ….78 3.4.6 M r ng và nâng cao hi u qu kinh t đ i ngo i theo đ nh h ng đa
ph ng hoá, đa d ng hoá……… ……… ………… 78
K t lu n ch ng 3……… ……….……79
K T LU N……… ……….………79 Tài li u tham kh o
Ph l c
Trang 111 Ý ngh a th c t c a đ tài:
Vi t Nam là n c đang phát tri n n n kinh t th tr ng, m c a, h p tác, h i
nh p trong xu th kinh t th gi i ngày càng đ c qu c t hoá thông qua chi c c u
n i là th ng m i qu c t , do đó các nghi p v ngân hàng qu c t tr thành công c thi t y u và quan tr ng, đó là: thanh toán qu c t , tài tr xu t nh p kh u, kinh doanh ngo i h i, b o lãnh ngân hàng
V t qua không gian và th i gian, nh ng lu ng chu chuy n hàng hoá, d ch v
và ti n t đã t o ra s g n k t v ng b n gi a cung và c u nh ng n c có trình đ kinh t khác nhau và ngày càng tr nên phong phú, đa d ng kéo theo ho t đ ng thanh toán qu c t không ng ng đ c đ i m i và hoàn thi n nh m đáp ng yêu c u an toàn, thu n ti n và nhanh chóng c a các giao d ch th ng m i
Phát tri n ho t đ ng kinh t đ i ngo i giúp cho Vi t Nam s d ng có hi u qu
h n ngu n nhân l c, tài nguyên, ngu n v n t có c a mình và t o đ c v trí thích
h p trong dây chuy n h p tác và phân công lao đ ng qu c t Thanh toán qu c t nói chung và thanh toán xu t nh p kh u nói riêng là m t d ch v quan tr ng đ i v i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam, tr thành m t nghi p v ngo i b ng đ c tr ng và là
m t trong nh ng l nh v c ho t đ ng kinh doanh quan tr ng, mang l i nhi u l i nhu n thông qua các kho n phí d ch v ngày càng t ng và có tác đ ng h tr , thúc
đ y ho t đ ng kinh doanh xu t - nh p kh u c a các doanh nghi p c ng nh thúc đ y các ho t đ ng kinh doanh khác c a ngân hàng cùng phát tri n
Thanh toán qu c t có thông su t, k p th i, an toàn và chính xác thì th ng
m i qu c t m i t n t i và phát tri n đ c Do ph m vi ho t đ ng r ng l n và bao
g m nhi u đ i t ng tham gia, ch u s chi ph i b i nh ng lu t l và t p quán đ a
ph ng và c nh ng lu t l và t p quán qu c t , th ng m i qu c t và thanh toán
xu t nh p kh u ch a đ ng khá nhi u ph c t p và phát sinh nguy c r i ro xu t hi n
t i nhi u th i đi m, t n th t tr c ti p cho đ t n c, cho ngân hàng, cho doanh nghi p
ho t đ ng kinh doanh xu t nh p kh u ó là thi t h i x y ra do không thu h i đ c
Trang 12v n, phát sinh nh ng kho n chi phí không c n thi t hay là nh ng y u t làm gi m uy tín c a ngân hàng Do đó, t t y u phát sinh nhi u v n đ đòi h i các bên tham gia
ph i hi u rõ v t ng ph ng th c thanh toán qu c t khi áp d ng
Vì v y, vi c nghiên c u m t cách có h th ng các ph ng th c thanh toán qu c
t hi n hành, thông l , t p quán đ a ph ng và qu c t và đ c bi t là các bi n pháp
qu n lý, giám sát r i ro là m t nhu c u khách quan c p thi t tài: “Gi i pháp
qu n lý r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam” hy v ng s đóng góp ph n nào cho vi c h n ch r i ro,
đ m b o an toàn c ng nh nâng cao hi u qu ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u
t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam nói riêng và cho các Ngân hàng
th ng m i Vi t Nam nói chung
2 M c tiêu nghiên c u c a đ tài:
H th ng hoá nh ng v n đ lý lu n c b n v thanh toán xu t nh p kh u và r i
ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i các NHTM
H th ng hoá, phân tích, th ng kê th c tr ng ho t đ ng xu t nh p kh u t i m t NHTM c th , đ a ra m t s tình hu ng r i ro, rút ra m t s t n t i và nguyên nhân
d n đ n r i ro đ có c s đ xu t gi i pháp qu n lý r i ro trong ho t đ ng thanh toán
xu t nh p kh u t i các NHTM nói chung và t i NH TMCP Công Th ng Vi t Nam nói riêng, góp ph n thúc đ y s phát tri n ho t đ ng thanh toán qu c t c a Vi t Nam hi n nay và trong t ng lai
3 i t ng và ph m vi nghiên c u:
Ho t đ ng thanh toán qu c t r t r ng l n, bao trùm nhi u l nh v c nghi p v khác nhau Trong gi i h n đ tài nghiên c u, lu n v n t p trung nghiên c u và gi i quy t các v n đ liên quan đ n ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u trong quan h tài chính t i ngân hàng th ng m i nh :
Nghiên c u c s lý lu n v thanh toán xu t nh p kh u (thanh toán qu c t m u
d ch), r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u và nguyên nhân r i ro trong
ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i các NHTM;
Trang 13Nghiên c u nh ng v n đ chung nh t v th c tr ng và công tác qu n lý r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam, t đó đ xu t nh ng gi i pháp và nh ng ki n ngh v qu n lý r i ro trong ho t
đ ng thanh toán xu t nh p kh u nói chung và trong các ph ng th c thanh toán qu c
ph ng th c TTQT, t đó nh n d ng, phân tích, t ng h p các nguyên nhân gây ra r i
ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u Phân tích, đánh giá th c tr ng qu n lý
r i ro t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam d a trên nh ng lu n gi i có tính
h th ng, mà ch y u là trong ph ng th c tín d ng ch ng t , t đó nêu ra m t s
gi i pháp th c hi n qu n lý r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u
5 Nh ng đóng góp ch y u c a lu n v n:
- H th ng hoá nh ng v n đ lý lu n, th c ti n, phân tích v thanh toán xu t
nh p kh u, các r i ro c a các bên tham gia trong các ph ng th c TTQT, làm rõ nguyên nhân r i ro trong đi u ki n kinh t ngo i th ng hi n nay
- úc k t kinh nghi m ho t đ ng th c ti n c a NHCTVN và m t s NHTM
Vi t Nam khác
- ra m t s gi i pháp qu n lý r i ro ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u
nh m nâng cao ch t l ng ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u và nâng cao n ng
l c c nh tranh c a NHCTVN phù h p v i đ ng l i phát tri n kinh t đ i ngo i
n c ta hi n nay
- T vi c tìm hi u, kh c ph c nh ng h n ch , r i ro trong các ph ng th c TTQT s m ra vi c nghiên c u phát tri n thêm m t s nghi p v liên quan nh : tài
tr xu t nh p kh u, kinh doanh ngo i h i
6 N i dung, b c c lu n v n:
Ngoài ph n m đ u và k t lu n, lu n v n đ c trình bày trong 3 ch ng:
Trang 14Ch ng 1: C s lý lu n v qu n lý r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t
nh p kh u t i các ngân hàng th ng m i
Ch ng 2: Th c tr ng qu n lý r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p
kh u t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam
Ch ng 3: Các gi i pháp qu n lý r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p
kh u t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam
Do r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u h t s c ph c t p, đa d ng,
v i th i gian nghiên c u và trình đ ng i vi t còn h n ch nên lu n v n s không tránh kh i nh ng thi u sót nh t đ nh Em r t mong nh n đ c s đóng góp ý ki n
c a Quý Th y Cô đ đ tài đ c hoàn thi n h n
Trang 15CH NG 1
C S LÝ LU N V QU N LÝ R I RO TRONG HO T NG
THANH TOÁN XU T NH P KH U T I CÁC NGÂN HÀNG
TH NG M I 1.1 Khái ni m v ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i các ngân hàng
th ng m i
B t c qu c gia nào mu n phát tri n kinh t , không ch d a vào s n xu t trong
n c mà còn giao d ch, quan h kinh t v i các n c khác M i quan h kinh t l n nhau gi a các n c chính là t ng th các m i quan h kinh t đ i ngo i gi a các
qu c gia Trong m i quan h này bao g m nhi u l nh v c: kinh t , chính tr , ngo i giao, v n hóa, h p tác khoa h c k thu t , trong đó quan h v kinh t chi m v trí quan tr ng, nó là c s cho các quan h qu c t khác Quá trình ti n hành các ho t
đ ng nêu trên t t y u n y sinh nh ng nhu c u chi tr , thanh toán ti n hàng gi a các
ch th các qu c gia khác nhau, t đó n y sinh nhu c u th c hi n các ho t đ ng thanh toán qu c t
Thanh toán qu c t là vi c th c hi n các ngh a v chi tr và quy n h ng l i
v ti n t phát sinh trên c s các ho t đ ng kinh t và phi kinh t gi a các t ch c,
cá nhân n c này v i t ch c, cá nhân n c khác, hay gi a m t qu c gia v i t ch c
qu c t , thông qua quan h gi a các ngân hàng c a các n c liên quan
D i góc đ kinh t , các quan h qu c t đ c phân chia thành hai lo i: quan
h m u d ch và quan h phi m u d ch Do đó TTQT c ng bao g m: thanh toán m u
d ch và thanh toán phi m u d ch
Thanh toán phi m u d ch là quan h thanh toán không liên quan đ n hàng hóa
c ng nh cung ng lao v , không mang tính ch t th ng m i ó là nh ng chi phí
c a các c quan ngo i giao, ngo i th ng n c s t i, chi phí v v n chuy n, đi l i
c a các đoàn khách Nhà n c, t ch c, cá nhân, các ngu n ti n quà bi u, tr c p c a
cá nhân ng i n c ngoài cho cá nhân ng i trong n c, các ngu n ki u h i, các ngu n tr c p c a m t t ch c t thi n n c ngoài cho m t t ch c, đoàn th trong
n c
Trang 16Thanh toán m u d ch là quan h thanh toán d a trên c s trao đ i hàng hóa
và các d ch v th ng m i theo giá c qu c t Các bên mua bán ch u s ràng bu c
b i các đi u kho n và đi u ki n ký k t trong h p đ ng th ng m i đ c g i là h p
đ ng ngo i th ng M i h p đ ng ph i quy đ nh rõ vai trò, trách nhi m c a m i bên,
ph ng th c thanh toán, đ ng ti n thanh toán, đi u ki n th ng m i, ch ng t yêu
c u khi thanh toán Do ph m trù TTQT r t r ng, đ tài ch xin t p trung vào ho t
đ ng TTQT m u d ch hay còn g i là ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u
ng ti n dùng thanh toán trong h p đ ng ngo i th ng có th là đ ng ti n
c a n c ng i bán ho c n c ng i mua, ho c c ng có th là đ ng ti n c a n c
th ba Do đó, vi c l a ch n đ ng ti n thanh toán ph i đ c hai bên mua, bán bàn
b c th ng nh t và ghi c th trong h p đ ng
Các ch ng t s d ng ph bi n trong th ng m i qu c t bao g m ch ng t tài chính và ch ng t th ng m i Ch ng t tài chính g m h i phi u, k phi u, séc
c doanh nghi p xu t nh p kh u và các NHTM quan tâm
Trong ho t đ ng TTXNK, các bên tham gia ch y u vào quá trình l u thông hàng hoá – ti n t bao g m:
- Nhà nh p kh u, nhà xu t kh u, ng i s n xu t hàng hóa và các đ i lý
- Các ngân hàng ph c v nhà nh p kh u, nhà xu t kh u
Trang 17- Ng i chuyên ch , v n t i hàng hóa t n c này sang n c khác
- Công ty b o hi m
- Chính ph và các t ch c th ng m i (Phòng Th ng m i hay các c quan giám đ nh qu c t , h i quan…)
Tùy thu c vào ph ng th c TTQT và giai đo n giao d ch mà có r t nhi u tên
g i khác nhau cho các bên tham gia vào giao d ch Và r i ro c a các bên liên quan s
tu thu c vào t ng ph ng th c TTQT mà các bên l a ch n
1.2 Vai trò c a ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u
Ho t đ ng TTXNK đ c b t ngu n t ho t đ ng ngo i th ng nh m h tr
và ph c v cho ho t đ ng xu t nh p kh u gi a các qu c gia di n ra m t cách suông
s và hi u qu ng th i, ho t đ ng ngo i th ng và ho t đ ng TTXNK g n li n
v i nhau và g n li n v i nhi u l nh v c ho t đ ng khác, mà m i l nh v c là m t m t xích không th thi u trong dây chuy n ho t đ ng kinh t đ i ngo i c a m i qu c gia nói riêng và trên toàn th gi i nói chung
1.2.1 i v i n n kinh t
Tr c xu h ng kinh t th gi i ngày càng đ c qu c t hoá, các qu c gia đang ra s c phát tri n kinh t th tr ng, m c a và h i nh p, TTXNK tr thành chi c c u n i kinh t trong n c v i kinh t th gi i; bôi tr n và thúc đ y xu t nh p
kh u hàng hoá và d ch v ; thúc đ y đ u t n c ngoài tr c ti p và gián ti p; thu hút
ki u h i và các ngu n l c tài chính khác; thúc đ y th tr ng tài chính h i nh p qu c
t và m r ng ho t đ ng s n xu t ra th tr ng th gi i, đ y nhanh ti n đ toàn c u hóa, h i nh p hóa Vì v y, ngày nay các qu c gia đ u chú tr ng đ n ho t đ ng kinh
t đ i ngo i, xem đây là cách th c chi n l c đ phát tri n kinh t
TTXNK đ c n y sinh t các ho t đ ng th ng m i, mua bán, trao đ i gi a các ch th trên th gi i Ngày nay, ngo i tr nh ng ho t đ ng mua bán nh , m t s giao d ch h n ch t i biên gi i đ c chi tr b ng ti n m t, h u nh các ho t đ ng kinh doanh h p pháp trên th gi i đ u đ c th c hi n b ng nh ng PTTT hi n đ i, nhanh chóng h n thông qua các đ nh ch tài chính trung gian i u này đã t o đi u
Trang 18ki n h t s c thu n l i cho các qu c gia phát tri n và m r ng các m i quan h kinh
t đ i ngo i, trong đó th ng m i qu c t đóng vai trò quan tr ng
V i ch c n ng trung gian thanh toán, ho t đ ng TTXNK c a NHTM đã tr thành m t d ch v không th thi u và đóng m t vai trò quan tr ng trong n n kinh t hàng hóa Trong quá trình chi tr , đ an toàn, tính chính xác, s b o m t, chi phí c a nghi p v thanh toán s tác đ ng m nh và thúc đ y quan h th ng m i ngày càng
m r ng và phát tri n Thông qua m ng l i TTXNK, các NHTM góp ph n nâng cao t c đ chu chuy n v n trên toàn th gi i, phân b ngu n v n gi a các th tr ng, các vùng, lãnh th trên toàn c u ngày càng hi u qu , gi m b t nh ng r i ro liên quan
t i s bi n đ ng c a ti n t , t i kh n ng thanh toán, t o đi u ki n cho phát tri n và
m r ng ho t đ ng ngo i th ng
1.2.2 i v i các doanh nghi p xu t nh p kh u
V i vai trò là trung gian thanh toán, các NHTM v i m ng l i chi nhánh và
đ i lý r ng rãi trên kh p th gi i s giúp cho bên mua và bên bán th c hi n vi c thanh toán khi phát sinh giao d ch th ng m i qu c t TTXNK là m t xích không
th thi u trong quá trình mua bán hàng hoá, d ch v gi a các cá nhân, t ch c các
qu c gia khác nhau Ho t đ ng TTXNK có nhanh chóng, an toàn và chính xác thì
m i làm cho hàng hoá, ti n t l u thông trong ho t đ ng ngo i th ng, nhà XK thu
đ c ti n, nhà NK tr đ c ti n, thúc đ y dòng ti n và tính thanh kho n, t đó quy t
đ nh ch t l ng c a m t chu k kinh doanh, thúc đ y t c đ thanh toán, giúp các DN thu h i v n nhanh, ph n ánh hi u qu kinh t và tài chính trong ho t đ ng c a DN
Các DN xu t nh p kh u s đ c các NHTM t v n, h ng d n các PTTT phù
h p, an toàn và b o đ m quy n l i cho c hai bên mua bán, h n ch r i ro và góp
ph n t o nên uy tín c a các DN đ i v i các b n hàng n c ngoài M t khác, trong quá trình th c hi n TTXNK, nh ng DN không đ n ng l c v v n s đ c NH tài
tr xu t nh p kh u v i các d ch v tài chính và cung c p các k thu t h tr DN th c
hi n ho t đ ng th ng m i qu c t , qua đó m r ng quan h gi a các qu c gia trên
th gi i
1.2.3 i v i các NHTM
Trang 19Ngày nay ho t đ ng TTXNK tr thành m t d ch v quan tr ng t i các NHTM,
đã và đang đ c quan tâm đ u t phát tri n v công ngh thanh toán, trình đ cán b ,
m ng l i đ i lý trên toàn th gi i Ho t đ ng này giúp NH có th cung c p tài chính cho khách hàng c a mình trong môi tr ng kinh t nhi u thách th c, kh n ng thu l i cao h n do qu n lý và ki m soát tài s n khách hàng ch t ch h n Các NH
hi n đ i ho t đ ng đa n ng nh m t ng thu nh p t các nghi p v truy n th ng và m
r ng các nghi p v ngo i b ng nh kinh doanh TTXNK, ngo i h i, b o lãnh…
D ch v TTXNK tr thành d ch v mang l i l i nhu n cao, đ c các NHTM
đ c bi t chú tr ng và đem l i ngu n thu đáng k d i d ng phí Nghi p v TTXNK
có m i quan h t ng h và t o đi u ki n phát tri n các ho t đ ng kinh doanh khác
c a NH nh : kinh doanh ngo i t , tài tr xu t nh p kh u, b o lãnh, đ u t , ngân qu , thu hút thêm khách hàng v giao d ch, t ng quy mô ho t đ ng, m r ng ho t đ ng tín
d ng, t ng c ng ngu n v n huy đ ng (đ c bi t là ngu n v n ngo i t )… Ho t đ ng TTXNK giúp NHTM m r ng v n, đa d ng hóa các d ch v , m r ng ph m vi giao
d ch, nâng cao v th , kh n ng c nh tranh, uy tín trên th tr ng tài chính qu c t
Nh v y, vai trò c a ngân hàng trong ho t đ ng TTXNK là r t c n thi t, là
c u n i quan tr ng gi a doanh nghi p, th ng nhân trong và ngoài n c, là đi u ki n
đ m b o an toàn cho các bên tham gia ho t đ ng xu t nh p kh u c ng nh tài tr cho
h trong ho t đ ng s n xu t kinh doanh
1.3 T ng quan v r i ro trong ho t đ ng TTXNK trong t ng ph ng th c TTQT
1.3.1 Khái ni m r i ro và r i ro trong ho t đ ng TTXNK
R i ro là s ki n b t ng x y ra gây t n th t R i ro là kh n ng g p nguy
hi m có th phát sinh t m t vài ti n trình hay t m t vài s ki n R i ro là m t tình
tr ng trong đó các bi n c x y ra trong t ng lai có th xác đ nh đ c Có th nói r i
ro t n t i kh p m i l nh v c trong cu c s ng, hi n di n h u h t trong m i ho t
đ ng c a con ng i
Trong kinh doanh xu t nh p kh u, r i ro là s b t tr c có th đo l ng đ c,
nó có th t o ra nh ng t n th t, m t mát, thi t h i ho c làm m t đi nh ng c h i sinh
l i, nh ng c ng có th đem đ n nh ng l i ích, nh ng c h i thu n l i trong l nh v c
Trang 20ho t đ ng này Nhà XK hay nhà NK là nh ng khách hàng mà ngân hàng ph c v , do
đó r i ro c a h c ng liên quan đ n các ngân hàng
R i ro trong TTXNK là nh ng r i ro v kinh t phát sinh trong quá trình th c
hi n ho t đ ng TTXNK do các nguyên nhân phát sinh t quan h gi a các bên tham gia TTXNK (nhà XK, nhà NK, ngân hàng, các t ch c, cá nhân và các tác nhân trung gian ) ho c do nh ng nhân t khách quan khác gây nên
R i ro trong ho t đ ng TTXNK c a NHTM là v n đ x y ra ngoài ý mu n trong quá trình ti n hành ho t đ ng TTXNK và nh h ng x u đ n ho t đ ng kinh doanh c a NHTM Trong quá trình ti n hành ho t đ ng TTXNK, r i ro x y ra khi quy n l i c a m t bên tham gia b vi ph m R i ro không ch đ c hi u theo ngh a
h p là vi c ch ng t không đ c thanh toán, mà còn đ c hi u r ng ra là b t k m t
s ch m tr nào trong các khâu c a quá trình TTXNK V i ng i bán, r i ro x y ra khi bán hàng không thu đ c ti n ho c ch m thu đ c ti n, r i ro v th tr ng, r i
ro không nh n hàng, r i ro không thanh toán V i ng i mua, r i ro x y ra khi
ng i bán giao hàng không đúng v i các đi u ki n c a h p đ ng (không đúng s
l ng, ch ng lo i…), r i ro không giao hàng, r i ro trong quá trình v n chuy n hàng hoá V i các NH có liên quan, r i ro x y ra khi ng i mua ho c ng i bán thi u trung th c, không th c hi n đúng cam k t đã ghi trong h p đ ng, r i ro do t giá
1.3.2 R i ro trong các ph ng th c thanh toán qu c t
Trong th c t , m i PTTT đ u có u đi m và nh c đi m nh t đ nh, nh ng
nh c đi m trong t ng PTTT có th phát sinh r i ro cho các bên liên quan Các d ng
r i ro này đ c khái quát qua b ng 1.1 d i đây
Trang 21B ng 1.1: Các d ng r i ro đ i v i các bên tham gia trong t ng ph ng th c TTQT
l ng hàng hóa, gây áp l c gi m giá
- Ch u chi phí ki m soát tín d ng và thu ti n
- R i ro t giá khi ngo i t gi m giá n u hóa
đ n thanh toán ghi b ng ngo i t
- Nhà XK có th không giao hàng, giao hàng ch m tr , không đúng th i gian, không đúng quy
Trang 22hóa và ch a đ c thanh toán t lúc
g i hàng đi (vi c tr ti n không c n
c vào BCT hàng hóa, mà ch d a vào h i phi u do nhà XK ký phát)
- Nhà NK ch a thanh toán ti n hàng
nh ng đã n m gi đ c ch ng t đ
nh n hàng t nhà chuyên ch , sau đó
n u ch tâm l a đ o, nh n hàng
nh ng t ch i thanh toán hay t ch i
ký ch p nh n thanh toán h i phi u
k h n; c ý chi m d ng v n, vi c thanh toán s dây d a, ch m tr
- R i ro phát sinh khi h i phi u đòi
ti n đ n tr c và ph i th c hi n ngh a v thanh toán, trong khi hàng hóa không đ c g i đi, ho c đã
đ c g i đi nh ng ch a t i, ho c khi nh n hàng hoá không đ m b o đúng ch t l ng, ch ng lo i và s
l ng nh đã th a thu n trong h p
đ ng th ng m i
- NH ch là trung gian thanh toán
Trang 23* i v i
nh thu kèm
ch ng t
- Không đ m b o quy n l i c a nhà XK: giao hàng khi ch a đ c thanh toán, b chi m d ng v n t i khi nh n
đ c thanh toán t NH N u ng i mua không l y hàng, ng i bán ph i
ch u các chi phí l u kho, l u bãi, hàng hóa ph i chuy n ch v , th m chí không còn bán đ c cho ai
- Trong nh thu tr ch m D/A: nhà
XK m t ki m soát v hàng hóa, vi c thanh toán hoàn toàn ph thu c vào tính chân th c và kh n ng tài chính
- NH ch đóng vai trò là ng i trung gian đ n thu n, không ch u trách nhi m v ch ng t và c hàng hóa
đ c giao khi x lý giao d ch
- i v i NH chuy n ch ng t (NH
nh thu)
R i ro tín d ng t phía nhà XK n u cho vay s n xu t hàng xu t kh u
ho c chi t kh u ch ng t , ho c thanh toán nh thu tr c khi nh n đ c
ti n chuy n đ n t NH xu t trình
- i v i NH xu t trình (ngân hàng thu h )
+ Ch u trách nhi m ki m tra tính h p
l , đ y đ c a BCT nh n đ c v i danh m c trên L nh nh thu, n u có
s sai l ch, mâu thu n thì ph i thông báo ngay cho NH chuy n ch ng t
đ xin ch th x lý ti p theo
+ R i ro tín d ng n u cho nhà NK vay đ thanh toán
Trang 24ch p nh n thanh toán đ u có th b
t ch i, ho c thanh toán ch m tr , nhà NK làm đi u ki n ép gi m giá,
th m chí s ph i tr các kho n chi phí nh l u tàu, l u kho quá h n, mua b o hi m thêm cho hàng hoá
ho c ph i ch hàng v n c…
- H s tín nhi m c a NHPH và r i
ro chính tr , r i ro c ch chính sách thay đ i c a n c nhà NK N u NHPH/NHXN m t kh n ng thanh toán hay b phá s n thì m c dù BCT
xu t trình có hoàn h o c ng không
đ c thanh toán
- R i ro không đ c giao hàng theo đúng quy đ nh trong L/C và h p đ ng, b giao hàng mu n, thi u hàng, hàng gi , l a đ o, kém ph m
ch t và không đúng quy cách
- Nhà XK c ý gian l n, l a
đ o xu t trình BCT gi m o cho NH đ đ c thanh toán (vi c thanh toán c a NH cho nhà XK không c n c vào tình hình th c t c a hàng hóa
+ R i ro v uy tín, tài chính, kh n ng thanh toán
c a nhà NK N u ng i th h ng xu t trình BCT h p l mà nhà NK không có kh n ng thanh toán ho c phá s n ho c không đ ng ý thanh toán,
ho c cùng v i ng i th h ng k t h p th c hi n hành vi l a đ o thì NHPH ph i th c hi n thanh toán do ch giao d ch d a trên ch ng t mà thôi
R i ro nhà NK m t kh n ng thanh toán ho c phá
s n gây thi t h i n ng n cho NHPH n u NHPH tài tr v n nh p kh u
Trang 25c m v n đ n có th đi nh n hàng, trong khi ng i tr ti n l i là nhà NK
- R i ro kho ng chênh gi a th i gian giao hàng và th i h n xu t trình BCT
mu n nh t d d n đ n tr ng h p hàng
đã c p c ng nh ng BCT ch a v đ nhà
NK đi l y hàng, nhà NK s ph i tr m t kho n phí đ yêu c u NHPH phát hành
Th b o lãnh nh n hàng g i hãng tàu đ
đ c nh n hàng k p th i và tránh chi phí l u kho, l u bãi, phí b o hi m t ng thêm
+ R i ro trong nghi p v phát hành b o lãnh nh n hàng cho nhà NK do cam k t đ n bù cho hãng v n t i là hoàn toàn
đ c l p v i cam k t thanh toán cho ng i th h ng
+ Cam k t hoàn tr c a NHPH đ i v i NH ch đ nh hoàn toàn đ c l p v i cam k t c a NHPH đ i v i ng i h ng + R i ro trong vi c ki m tra BCT nh p kh u đ quy t đ nh
vi c NHPH ch p nh n ho c t ch i thanh toán ây là khâu
d gây tranh cãi gi a các NH và d gây r i ro cho NHPH do UCP và ISBP không quy đ nh t t c các tr ng h p x y ra
d n đ n tranh cãi v các đi m b t h p l trong BCT
+ R i ro tác nghi p c a cán b NH: giao BCT cho nhà NK khi ch a có s đ ng ý thanh toán ho c ch p nh n thanh toán
b ng v n b n t nhà NK; BCT có l i nh ng ki m tra không phát hi n ra; thông báo cho NH g i ch ng t nh ng b t h p
l và t ch i thanh toán v t quá 5 ngày làm vi c…
Trang 26n ng thanh toán ho c r i vào tr ng h p b t kh kháng
- i v i NH thông báo th tín d ng (Advising bank)
NHTB ph i ch u trách nhi m xác th c đ c L/C và các s a đ i (n u có), t c là
ki m tra v tính chân th t, h p l c a L/C (xác minh ch ký, khoá mã, m u đi n…)
N u không xác th c đ c, ph i thông báo không ch m tr cho NH g i tránh tr ng
h p ch u r i ro phát sinh do L/C h t h n hi u l c, giao hàng tr hay g p ph i m t L/C
gi , s a đ i gi
- i v i NH chi t kh u th tín d ng ho c NH xu t trình ch ng t
+ Tr ng h p đi n đòi ti n theo L/C đ c thanh toán mà BCT không phù h p và b
ng i m L/C t ch i, NHCK có th g p r i ro không th truy đòi t NH ph c v
ng i th h ng
Trang 27Tín d ng
ch ng t
+ Khi NHCK đã th c hi n chi t kh u nh ng BCT theo L/C mà nh ng BCT này xu t trình ho c đ n h n thanh toán trong th i gian mà theo UCP, NHPH đ c mi n trách nhi m trong các tr ng h p b t kh kháng nh : đ ng đ t, b o đ ng, chi n tranh,
kh ng b …, NHCK s không thu h i đ c s ti n đã chi t kh u
Trang 28Nh n di n đ c các d ng r i ro có th x y ra đ i v i các bên tham gia trong t ng
ph ng th c TTQT là c s đ các NHTM đ ra các gi i pháp qu n lý r i ro phù h p cho mình
Xu th h i nh p qu c t đòi h i nâng cao ch t l ng ho t đ ng TTXNK đi đôi v i
an toàn, quy n l i c a các bên tham gia không b vi ph m V i ng i bán, h mu n thu
đ c ti n ngay sau khi bán hàng V i ng i mua, h mu n ng i bán giao hàng đúng
v i các đi u ki n c a h p đ ng, đ y đ v s l ng, ch t l ng, ch ng lo i, th i h n giao hàng
Ngày nay, r i ro trong ho t đ ng NH nói chung và ho t đ ng TTXNK nói riêng ngày càng t ng do: môi tr ng kinh doanh ph c t p h n, hành vi trái pháp lu t t ng lên;
h i nh p qu c t ngày m t t ng; áp l c công vi c, t c đ và kh i l ng giao d ch t ng đòi h i k t qu cao h n, đòi h i lòng trung thành c a nhân viên và s quan tâm c a các nhà lãnh đ o nhi u h n,…
Vì v y, vi c các NHTM h n ch , phòng ng a r i ro trong ho t đ ng c a mình s góp ph n đáng k trong vi c giúp các ph ng th c TTQT phát huy đ c tác d ng tích
c c, hi u qu , t đó nâng cao ch t l ng và hi u qu ho t đ ng kinh doanh, uy tín, ti t
ki m chi phí và m r ng th ph n ng th i giúp cho các DN xu t nh p kh u nâng cao
hi u qu ho t đ ng kinh doanh, tích c c thúc đ y th ng m i qu c t phát tri n
1.4.2 Nguyên nhân r i ro trong ho t đ ng TTXNK c a các NHTM Vi t Nam
R i ro trong ho t đ ng TTXNK c a NH luôn luôn ti m n và không ai có th d báo tr c đ c nó s x y ra khi nào Vì v y các NHTM c n ph i nghiên c u, tìm hi u
Trang 29nguyên nhân và có các bi n phòng ng a, h n ch r i ro, thi t h i nh h ng đ n l i ích,
uy tín c a ngân hàng
1.4.2.1 Nguyên nhân ch quan:
Các nguyên nhân ch quan nh h ng đ n công tác qu n lý r i ro trong ho t đ ng TTXNK c a các NHTM bao g m:
Th nh t là nh n th c, n ng l c qu n tr r i ro trong ho t đ ng TTXNK c a các NHTM Nhìn chung, các NHTM ch a th c s chú tr ng công tác qu n lý r i ro c a nghi p v TTXNK, ch a nh n th c rõ đ c r ng khi r i ro đ c ki m soát ch t ch , ho t
đ ng TTXNK an toàn và hi u qu c ng là khi l i nhu n t ng lên t ngu n thu phí d ch
v TTXNK - ngu n thu to l n và n đ nh, nâng cao uy tín c a ngân hàng và v n xa trên
tr ng qu c t Kh n ng phân tích, đo l ng r i ro, t n th t, c ng nh n ng l c giám sát, đ ra chi n l c, k thu t phòng ng a r i ro c a các NHTM còn h n ch
Th hai là, các s n ph m d ch v còn đ n đi u, ch a đa d ng hoá đ gi m thi u, phân tán r i ro Ho t đ ng kinh doanh ngo i t còn thi u tính ch đ ng, ch d ng l i
vi c mua bán ph c v t ng giao d ch c th , ch a th c s kinh doanh đ thu l i nhu n,
t đó t ng c ng tính ch đ ng v ngu n ngo i t cung c p cho các khách hàng
Th ba là, c s v t ch t k thu t, trình đ công ngh t i m t s NHTM còn l c
h u, ch a đ ng b và ch a phát tri n k p th i so v i xu th phát tri n và nhu c u TTXNK (h th ng b o m t, đ ng truy n ch a m nh…) nh h ng đ n t c đ thanh toán, nguy c gây ra r i ro cho ngân hàng
1.4.2.2 Nguyên nhân khách quan
Bên c nh nh ng nguyên nhân ch quan nh h ng đ n công tác qu n lý r i ro
xu t phát t trong n i b ngân hàng, còn có các nguyên nhân khách quan bên ngoài mà
các NHTM c ng g p khó kh n trong vi c theo dõi, giám sát, phòng ng a các r i ro có
nguy c x y ra ó là các nguyên nhân sau:
- Ki n th c chuyên môn, trình đ ngo i ng , am hi u thông l , t p quán các n c trên th gi i c a khách hàng còn h n ch , ít có c h i tìm ki m nh ng đ i tác t t và m
r ng th tr ng m i và th ng b đ ng trong các giao d ch v i n c ngoài kéo theo r i ro cho ngân hàng
Trang 30- Doanh nghi p trong n c đa s th c l c tài chính còn y u, ho t đ ng kinh doanh
ch y u b ng v n vay NH, khi g p khó kh n v tài chính s không có kh n ng th c hi n
nh ng cam k t thanh toán v i NH, ho c l i d ng s s h , buông l ng trong quá trình
h ng t ng cao nh h ng đ n ngu n v n vay ph c v s n xu t kinh doanh c a các DN
xu t nh p kh u Chính sách th ng m i ch a n đ nh, ch a phù h p v i th c ti n:
th ng xuyên thay đ i v danh m c và m t hàng đ c phép xu t nh p kh u, bi u thu
xu t nh p kh u khi n DN b đ ng trong ho t đ ng s n xu t kinh doanh
- Tình hình kinh t - tài chính - ti n t th gi i: đa s các DN Vi t Nam ti m l c tài chính còn y u, d a vào ngu n v n tài tr c a NH nên “s c đ kháng” còn y u tr c
nh ng bi n đ ng v kinh t , tài chính, ti n t trong n c và c trên th gi i
- Các rào c n th ng m i: m i qu c gia đ u b o v quy n l i b ng cách xây d ng các rào c n nh m h n ch hàng hoá nh p kh u vào th tr ng n c mình Khi xu t hàng sang các th tr ng khác (M , EU, Nh t B n ) các DN VN ph i đ i m t v i các lo i rào
c n th ng m i và phi th ng m i, thu và phi thu và có th đ c quy đ nh r t ph c
t p, ngày càng đa d ng và tinh vi h n ó là các rào c n v ch ng bán phá giá, ch ng tr
c p, c tiêu chu n ch t l ng, tiêu chu n v sinh th c ph m, tiêu chu n an toàn cho
ng i s d ng, tiêu chu n b o v môi tr ng và tiêu chu n lao đ ng , đòi h i DN ph i nâng cao ch t l ng s n ph m hàng hóa, d ch v ây là nguy c c n báo đ ng b i kinh
t Vi t Nam ph thu c nhi u vào xu t kh u và c ng là đi m n ch a nhi u r i ro trong
ho t đ ng xu t kh u
Trang 311.5 V n d ng ph ng pháp qu n tr r i ro ho t đ ng vào qu n lý r i ro trong ho t
đ ng TTXNK
Sau khi Vi t Nam gia nh p WTO, NHNN và các TCTD Vi t Nam đã có nhi u n
l c trong vi c hoàn thi n h th ng pháp lý v ti n t và ho t đ ng NH c ng nh nâng cao
n ng l c qu n tr đi u hành, đ c bi t là n ng l c qu n tr r i ro c a các NHTM ti n d n
t ng b c đ n các thông l và chu n m c qu c t Theo đó, vi c t ng b c áp d ng các chu n m c c a Hi p c Basel II c a y ban v giám sát ngân hàng đ c đ c bi t chú
tr ng, nh t là sau cu c kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t toàn c u th i gian qua
V i Basel II , ngành ngân hàng đã hi u r ng không ph i ch có hai lo i r i ro ph i
đ i m t là r i ro tín d ng và r i ro th tr ng, mà còn có y u t r i ro v n hành (hay r i
ro ho t đ ng, r i ro tác nghi p) Nh th l d nhiên là khung qu n tr r i ro c n ph i
đ c m r ng đ có th qu n tr ho t đ ng NH nói chung và TTXNK nói riêng, k c
m ng r i ro ho t đ ng, đó là nguy c t n th t tr c ti p ho c gián ti p do cán b ngân hàng, quá trình x lý và h th ng n i b không đ y đ ho c không ho t đ ng, ho c do các s ki n bên ngoài tác đ ng vào ho t đ ng ngân hàng
Nh v y, đ quá trình qu n lý r i ro trong ho t đ ng TTXNK phù h p v i mô hình qu n tr r i ro ho t đ ng chung theo các chu n m c c a Basel II, các NHTM c n
th c hi n m t s bi n pháp c th sau:
M t là, xác đ nh r i ro trong t ng ph ng th c TTQT, t c là đi vào phân tích,
nh n d ng các r i ro có th x y ra đ i v i các bên tham gia trong t ng giai đo n c a t ng PTTT: bên mua, bên bán, các ngân hàng tham gia,… ki m đ nh m t cách có h th ng t t
c nh ng s vi c có th di n bi n sai l ch trong quá trình th c hi n
Hai là, đánh giá các r i ro đó có nh h ng nh th nào đ n ho t đ ng TTXNK Trên c s nh n d ng đ c các r i ro c a t ng ph ng th c TTQT, liên k t d li u v
t n su t và m c đ nghiêm tr ng c a r i ro bên ngoài v i nh ng nguyên nhân bên trong
n i b ngân hàng có th d n đ n s xu t hi n c a lo i r i ro đó, t đó l p danh m c r i
ro, đ a ra các đánh giá v m c đ nh h ng đ n ho t đ ng TTXNK
Ba là, đo l ng r i ro có th gây ra cho ho t đ ng TTXNK Các NHTM c n xây
d ng h th ng các ch tiêu nh m đo l ng m c đ t n th t, thi t h i r i ro gây ra cho
Trang 32ho t đ ng TTXNK t gi thi t, k ch b n t đó c tính tác đ ng tiêu c c c a m i r i
ro (t n th t d ki n) và quy mô d phòng cho nh ng s ki n r i ro có th x y ra
B n là, đ a ra bi n pháp qu n lý r i ro cho t ng ph ng th c TTQT nh : qu n lý
r i ro c a PTTT ghi s , chuy n ti n, nh thu và TDCT L a ch n k thu t phòng ng a
r i ro, đ a ra các gi i pháp c nh báo gi m thi u r i ro, tri n khai k ho ch đ i phó s c
ni m v r i ro, r i ro trong ho t đ ng TTXNK; khái quát v r i ro trong t ng ph ng
th c TTQT khía c nh các NHTM và nguyên nhân r i ro trong ho t đ ng TTXNK
Ch ng 2 ti p t c tìm hi u th c t các NHTM đã v n d ng qu n lý r i ro trong ho t
đ ng TTXNK c a mình nh th nào v i đi m nghiên c u là Ngân hàng TMCP Công
Th ng Vi t Nam
Trang 33CH NG 2
TH C TR NG QU N LÝ R I RO TRONG HO T NG
THANH TOÁN XU T NH P KH U T I NGÂN HÀNG TH NG M I
C PH N CÔNG TH NG VI T NAM 2.1 Gi i thi u v Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam
2.1.1 L ch s hình thành và phát tri n
Ngày 26/03/1988, Ngân hàng chuyên doanh Công th ng Vi t Nam đ c thành
l p theo Ngh đ nh s 53/N -H BT c a H i đ ng B tr ng v t ch c b máy NHNNVN, và chính th c đ c đ i tên thành “Ngân hàng Công th ng Vi t Nam” theo quy t đ nh s 402/CT c a Ch t ch H i đ ng B tr ng ngày 14/11/1990
Ngày 27/03/1993, Th ng đ c NHNNVN đã ký Quy t đ nh s 67/Q -NH5 v vi c thành l p NHCTVN thu c NHNNVN Ngày 21/09/1996, đ c s y quy n c a Th
t hàng đ u trong l nh v c tài chính ngân hàng
Tr i qua 20 n m xây d ng và tr ng thành đ n nay, NHCTVN đã phát tri n theo
mô hình NH đa n ng v i m ng l i ho t đ ng đ c phân b r ng kh p giúp NHCTVN
có đ kh n ng đa d ng hoá s n ph m phù h p v i t ng phân đo n khách hàng, tr thành
m t trong nh ng ngân hàng th ng m i chi m th ph n l n và gi vai trò ch đ o trong
h th ng tài chính, tín d ng c a Vi t Nam
2.1.2 N ng l c c nh tranh trong ho t đ ng TTXNK t i NHCTVN
2.1.2.1 N ng l c tài chính c a NHCTVN
Trang 34N m 2011, NHCTVN ti p t c đ t đ c nh ng k t qu kh quan, hoàn thành xu t
s c các ch tiêu nhi m v đ c giao, góp ph n vào s nghi p công nghi p hóa – hi n đ i
hóa đ t n c, n đ nh n n kinh t , tích c c th c thi các gi i pháp ch đ o c a Chính ph ,
chính sách ti n t c a NHNN, phát huy vai trò c a m t NHTM ch l c c a Vi t Nam,
t ng tr ng n đ nh c v quy mô tài s n và v n ch s h u, ch t l ng cho vay đ u t
và đ t hi u qu kinh doanh cao i u này đ c ch rõ qua b ng 2.1 d i đây
B ng 2.1: Các ch tiêu c b n v k t qu ho t đ ng kinh doanh n m 2007 – 2011
th o trong và ngoài n c v nghi p v TTXNK, kinh doanh ngo i t , th m đ nh khách
Trang 35hàng, đào t o v ngo i ng , tìm hi u các thông l và t p quán qu c t , c p nh t các thông
tin trong n c và qu c t và đ c bi t là công tác qu n tr r i ro nh m xây d ng đ c đ i
ng cán b đáng k c v l ng và ch t, quán tri t đ n t ng phòng ban, t ng cán b v
nh n th c c ng nh vi c theo dõi, giám sát, th c hi n các gi i pháp phòng ng a r i ro,
nâng cao ch t l ng công tác TTXNK, đ m b o c nh tranh đ c v i các NHTM khác
2.1.2.3 N ng l c v cung c p s n ph m d ch v TTXNK
V i h n 15 n m kinh nghi m trong vi c cung c p d ch v TTXNK, NHCTVN
hi n đang n m gi 12%-14% th ph n trong l nh v c này NHCTVN thu phí khi cung
c p các d ch v nh TTXNK, cam k t thanh toán, nh n lãi trên kho n tín d ng đã c p…
Ho t đ ng thanh toán trong toàn h th ng n m 2011 c đ t trên 16,5 tri u giao
d ch, doanh s thanh toán nh p kh u c đ t 11.360 tri u USD, doanh s thanh toán xu t
kh u c đ t : 5.580 tri u USD Các kênh thanh toán đ u có s t ng tr ng đáng k so
v i n m 2010 T ng phí thu t ho t đ ng TTQT chi m t tr ng r t cao trên t ng phí d ch
v thu đ c c a NHCTVN T ng doanh s mua ngo i t c a toàn h th ng c đ t h n 5
t USD, trong đó doanh s mua ngo i t t khách hàng g n 3,8 t USD (t ng h n 50%
so v i n m 2010), doanh s mua ngo i t t các t ch c tín d ng g n 400 tri u USD
T ng doanh s ngo i t bán cho khách hàng đ t h n 5 t USD, t ng 18% so v i 2010
B ng 2.2: Tình hình thanh toán xu t nh p kh u VietinBank (2007-2011)
Thanh toán nh p kh u Thanh toán xu t kh u
Trang 36Bi u đ 2.1: Doanh s thanh toán xu t nh p kh u VietinBank (2007-2011)
(Ngu n: Báo cáo ho t đ ng TTXNK Vietinbank n m 2007-2011) [12]
B ng 2.3 Tình hình ho t đ ng chuy n ti n đi VietinBank (2007-2011)
Trang 37Bi u đ 2.2: Tình hình ho t đ ng chuy n ti n đi VietinBank (2007-2011)
(Ngu n: Báo cáo ho t đ ng TTXNK Vietinbank n m 2007-2011) [12]
1,950,908
3,052,001 3,346,225
6,340,588 6,290,125
0 1,000,000
(Ngu n: Báo cáo ho t đ ng TTXNK Vietinbank n m 2007-2011) [12]
B ng 2.5: Tình hình ho t đ ng thanh toán nh thu xu t kh u VietinBank
Trang 38(Ngu n: Báo cáo ho t đ ng TTXNK Vietinbank n m 2007-2011) [12]
B ng 2.6: Tình hình ho t đ ng thanh toán nh thu nh p kh u VietinBank
Trang 39Bi u đ 2.5: Tình hình ho t đ ng thanh toán nh thu nh p kh u VietinBank (2007-2011)
(Ngu n: Báo cáo ho t đ ng TTXNK Vietinbank n m 2007-2011) [12]
B ng 2.7: Tình hình ho t đ ng thông báo và thanh toán L/C xu t kh u VietinBank
(2007-2011) Thông báo L/C xu t kh u Thanh toán L/C xu t kh u
Ch tiêu
S món
th c hi n
Giá tr (1000 USD)
S món
th c hi n
Giá tr (1000 USD)
Bi u đ 2.6: Tình hình ho t đ ng thông báo và thanh toán L/C xu t kh u
VietinBank (2007-2011)
(Ngu n: Báo cáo ho t đ ng TTXNK Vietinbank n m 2007-2011) [12]
B ng 2.8: Tình hình ho t đ ng phát hành và thanh toán L/C nh p kh u
Vietinbank (2007-2011)
Trang 40S món th c
hi n
Giá tr (1000 USD)
0 1,000,000
th ng ho t đ ng thông su t và đ m b o cho vi c giao d ch tr c tuy n v i “H th ng ngân hàng lõi” (Core Banking), đ m b o ho t đ ng n đ nh, s n sàng đáp ng nhu c u phát tri n trong t ng lai