Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng

Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng

B ộ Y T É TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

oOo

NGUYỄN ĐỨC HƯNG

GÓP PHẦN NGHIÊN c ứ u TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA BÀI

VIÊM HỌNG

(KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DưỢC sĩ ĐẠI HỌC NĂM 2001 - 2006)

Người hướng dẫn : GVC Nguyễn Duy Thiệp

Ths.Lê Thu Hương

Nơi thực hiện : Bộ môn Sinh hóa

Bộ môn vi sinh và sinh học

Bộ môn dược lý

Trường đại học Dược Hà nội Thời gian thực hiện ; Từ 02/2006-05/2006 ^

Hà nội 05/2006 ' '

LỜI CẢM OTV.

Với lòng biết ơn sâu sắc em xin chân thành cảm ơn thấy giáo GVC Nguyễn Duy Thiệp người thầy đáng kính đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp Em cũng xin chân thành cảm ơn cô giáo Ths Lê Thu Hương, cô đã nhiệt tình hướng dẫn và giúp đỡ em rất nhiều trong quá trình

em thực hiện đề tài

Em xin chân thành cảm ơn GS-TS Nguyễn Xuân Thắng, chủ nhiệm bộ

môn Sinh hóa, luôn quan tâm, động viên và giúp đỡ em trong quá trình thực hiện

đề tài

Em xin gửi lời cảm ơn tới:

Bộ môn Sinh hóa

Bộ môn vi sinh và sinh học

Bộ môn dược lý

Đã tạo điều kiện cho em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Em xin chân thành cảm ơn gia đình người thân, các thầy cô giáo, các chị kỹ thuật viên, bạn bè, những người đã luôn giúp đỡ, động viên em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Hà nội, ngày 30 tháng 5 năm 2006

Sinh viên

Nguyễn Đức Hưng

M ục lục

Trang

ĐẶT VẤN ĐÈ 1

PHẦN I : TỎNG Q U A N 3

1.1 Tóm tắt những đặcđiểm của bài thuốc “Đoạt mệnh tán” 3

1.1.1 Bài th u ố c 3

1.1.2 Các vị thuốc trong bài thuốc 3

1.2 Tóm tắt giải phẫu, sinh lý của họng, sinh lý bệnh các bệnh về họng 8 1.3 Một số đặc điểm về các chủng v s v hay gây bệnh ở họng và tình hình kháng kháng sinh hiện nay: 13

PHẦN I I : THựC NGHIỆM VÀ KÉT QUẢ .19

/ 2.1 Nguyên liệu, chủng v s v , động vật và phương pháp nghiên cứu 19

2.1.1 Nguyên liệu .19

i 2.1.2 Hoá chất, thuốc th ử 19

2.1.3 Dụng cụ, phương tiện 19

2.1.4 Chủng v s v 20

2.1.5 Động vật thí nghiệm 20

2.1.6 Phương pháp nghiên c ứ u 20

2.2 Kết quả thực nghiệm và nhận x é t 31

2.2.1 Nghiên cứu về hóa học i 31

2.2.2 Nghiên cứu về tác dụng sinh học 32

PHẦN I I I : KÉT LUẬN VÀ ĐÈ X U Ấ T 40

3.1 Kết luận 42

3.2 Đề xuất 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO

ĐẶT VẤN ĐÈ

Viêm họng là một bệnh mang tính phổ biến mà con người hay mắc phải Hàng năm có rất nhiều người mắc căn bệnh này Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, mọi giới, mọi nơi, mọi mùa Nguyên nhân gây ra viêm họng có rất nhiều, phần lớn

do virus (80%) như adeno, rhino, virus họfp bào đường thở, cúm, sởi số còn

lại do vi khuẩn gây ra như liên cầu, tụ cầu, phế cầu, H.Influenzae Nguy hiểm

hơn cả là liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A vì nó là thủ phạm dẫn đến biến chứng viêm họng gây thấp tira, viêm khớp, viêm thận [22; 24; 26; 28; 31] Ngày nay, với sự phát triển của Khoa học kỹ thuật, con người đã tìm ra được nhiều loại thuốc mới, các phương pháp điều trị ngày càng hiệu quả, tuy nhiên,

tỉ lệ mắc bệnh viêm họng vẫn còn rất cao

ở Việt Nam, khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, thời tiết thay đổi thất thường là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát sinh và phát triển, bên cạnh đó nhận thức của người dân về căn bệnh này còn bị hạn chế Vì vậy, phương châm của ngành Y tế là lấy y học dự phòng là chính Biện pháp dự phòng tốt nhất đối với bệnh viêm họng là nâng cao sức khỏe cho họng, giữ vệ sinh sau khi ăn uống, tránh nhiễm lạnh đột ngột, không nên ở nơi ẩm thấp, khi có nhiễm khuẩn, cần điều trị bằng kháng sinh một cách họp lý Đó là biện pháp giúp ngăn ngừa mắc phải căn bệnh viêm họng

Do tính chất của bệnh đa dạng nên thuốc chữa viêm họng rất phong phú về

cả chủng loại và dạng bào chế Việc lựa chọn thuốc thích hợp và việc sử dụng đúng cách để điều trị bệnh đang còn gặp nhiều khó khăn do vi khuẩn kháng thuốc trên diện rộng

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Góp phần nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc Đoạt mệnh tán trong điều trị bệnh viêm họng”, với hai nhiệm vụ chủ yếu:

1 Sơ bộ xác đinh các thành phần hóa học có trong bài thuốc

2 Nghiên cứu tác dụng sinh học của bài thuốc trên các chủng v s v hay

gây bệnh ở họng^ thử tác dụng giảm ho, tác dụng chống viêm, trên chuột thực

PHẦN I: TỔNG QUAN

1.1 TÓM TẮT CÁC ĐẶC ĐIẺM CỦA BÀI THUỐC “ĐOẠT MỆNH TÁN”

Trong bộ sách đồ sộ “Những cây thuốc vị thuốc Việt Nam” của GS-TS

Đỗ Tất Lợi, có giới thiệu bài thuốc “Đoạt mệnh tán”, nghĩa là cưórp lại sinh mạng đã nguy cấp Đó là một bài thuốc cổ phương do ông cha truyền lại, qua thực tế đã chứng minh có tác dụng chữa viêm họng rất hiệu quả, tuy nhiên vẫn chưa có một công trình nghiên cứu khoa học nào chứng minh rõ tác dụng sinh học của bài thuốc này Chúng tôi thực hiện khóa luận tốt nghiệp này với mục đích làm sáng tỏ các vấn đề trên

Nói chung đây là một bài thuốc quý chữa mọi bệnh về cổ họng

1.1.2 Các vị thuốc trong bài thuốc:

1.1.2.1 Xạ can

Là thân rễ của cây rẻ quạt hay còn gọi là xạ can Belamcanda chinensis Họ

La dơn Iridaceae

*Thành phần hóa học:

Flavonoid thuộc nhóm isoflavon: tectoridin và iridin Khi thuỷ phân cho

ra irigenin và tectorigenin Hàm lượng irigenin trong xạ can là 1,36%

*Tác dụng dược lý:

Trong thí nghiệm in vitro, cao cồn thân rễ xạ can có tác dụng ức chế các

chủng vi khuẩn: phế cầu, liên cầu tan huyết , trực khuẩn ho gà, Bacillus

siibtilỉs, và có tác dụng yếu đối với các chủng vi khuẩn: tụ cầu vàng, Shigella dysenteriae, Sh.shigae, Enterococcus Thân rễ xạ can có tác dụng chống viêm

trong mô hình gây phù bàn chân với Kaolin, và gây u hạt thực nghiệm với amian ở chuột cống trắng, và có độc tính thấp Tác dụng kháng histamin và tác dụng lợi tiểu nhẹ

Flavonoid toàn phần của xạ can có tác dụng ức chế yếu hoạt tính của men polyphenoloxydase huyết thanh người in vitro

Cao chiết với nước nóng từ thân rễ xạ can nồng độ 0.5x10-lmg/ml có hoạt tính ức chế aldose reductase là enzym gây tích lũy sorbitol trong tế bào Aldose reductase có vai trò quan trọng trong bệnh sinh những biến chứng của bệnh đái tháo đưòng mạn tính như bệnh võng mạc, bênh thần kinh và bệnh thận

Cao nước thân rễ xạ can có tác dụng ức chế HIV-1 protease trong thử nghiệm sinh flour và thấy nồng độ có tác dụng là 25 microgam/ml Chất belamcandaquinon A phân lập từ hạt xạ can có hoạt tính ức chế đặc hiệu cyclooygenase

Chế phẩm từ thân rễ xạ can được thử nghiệm lâm sàng trên nhiễm khuẩn đường hô hấp trên cho trẻ em và viêm họng cho người lớn, đã có kết quả điều trị tốt ở 76,4 % bệnh nhi, ở 85% bệnh nhân viêm họng cấp tính và 63,8 % bệnh nhân viêm họng mạn tính Thuốc dung nạp tốt, không gây tác dụng không mong muốn Chế phẩm viên ngậm từ xạ can, cát cánh, trần bì được ứng dụng lâm sàng cũng có tác dụng tốt điều trị viêm họng, làm giảm đau, chống viêm tấy, làm mềm và ẩm niêm mạc họng, kích thích xuất tiết, giảm phản xạ

*Tính vị công năng:

Xạ can có vị đắng, tính hàn, hơi có độc, vào hai kinh: phế và can, có tác dụng thanh hỏa, giải độc, tan huyết, tiêu đờm.

*Công dụng:

Xạ can được coi là một vị thuốc quý chữa mọi bệnh về cổ họng; chữa yết hầu sưng đau, đờm nghẽn ở cổ họng, viêm amidan có mủ, ho nhiều đờm, khản tiếng; còn được dùng chữa sốt, đại tiểu tiện không thông, sưng vú tắc tia sữa, đau kinh, và làm thuốc lọc máu Có nơi còn dùng chữa rắn cắn : nhai nuốt lấy nước, bã đắp lên nơi bị rắn cắn [2; 3; 16]

Người tỳ vị hư hàn không nên dùng

*Tác dụng dược lý:

Cao ether của hoàng cầm có tác dụng kháng khuẩn trên vi khuẩn Gram dương, một trong những hoạt chất là 5,7,2,6- tetrahydroxyflavonon Trong các

flavon, wogonin có tác dụng ức chế Vibrio comma và Staphyllococcus aureus

ở độ pha loãng 1 : 800 và 1 : 400, tương ứng Trong các vi khuẩn miệng

Bacteriodes melamnogenỉcus intermediis nhậy cảm nhiều nhất đối với nước

sắc hoàng cầm 2% Baicalin và baicalein đều có tác dụng chống hen trên khí quản cô lập chuột, tác dụng kháng histamin, kháng cholin và có hoạt tính chống papaverin Baicalin có tác dụng hiệp đồng với ephedrin

Baicalin và baicalein và wogonin ức chế sự tăng độ thấm của mạch gây bởi acid acetic ở chuột nhắt, làm giảm phù thực nghiệm chân chuột cống trắng, và ngăn chặn sự phát triển thương tổn thứ phát trong viêm khớp gây bởi chất bổ thể ở chuột cống trắng.

Trong nghiên cứu chuyển hóa lipid của động vật có vú, wogonin ức chế

sự lắng đọng của triglycerid gan, và làm tăng nồng độ lipoprotein tỷ trọng cao- cholesterol trong huyết thanh chuột cống trắng cho ăn hỗn họp dầu ngô- cholesterol - natri cholat

Baicalein có tác dụng chống độc hại di truyền

+ Các sapogenin là platicodingenin và polygalacic

Ngoài ra còn chứa phytosterol và một lượng đáng kể các chất thuộc nhóm tanin

*Tác dụng dược lý:

Trên lâm sàng chất saponin của cát cánh có tác dụng tiêu đờm rõ rệt khi uống gây kích ứng niêm mạc họng và dạ dày đưa đến phản ứng tăng tiết dịch đường hô hấp làm cho đờm loãng và dễ bị tống ra ngoài.

Saponin của cát cánh còn có tác dụng phá huyết, làm tan máu, tác dụng này mạnh gấp 2 lần saponin của Viễn chí

Rễ cát cánh có tác dụng giảm đau, làm trấn tĩnh, hạ nhiệt, giảm ho, và khử đòm Đồng thời có tác dụng làm giãn các mạch máu nhỏ, làm hạ đường huyết, chống loét và chống viêm

1.1.2.4 Cam thảo bắc (Radix Glycyưhizae)

Là thân rễ phơi khô của cây Cam thảo Glycyrrhiza glabra L hoặc

Glycyrrhiza uralensis Frish ex DC, Họ Đậu Fahaceae.

*Thành phần hoá học:

+ Saponin thuộc nhóm olean: Glycyrrhizin hàm lượng 10-14% Độ ngọt gấp 60 lần saccarose Trong cây tồn tại ở dạng muối Ca và Mg

+ Các hợp chất Flavonoid: Hàm lưọTQg 3-4% gồm 27 chất, các chất chính là liquiritin, isoliquiritin, liquiritingenin, isoliquiritingenin, licoflavon

+ Các chất khác: chất vô cơ 4-6%, carbohydrat 3-5%, manitol, tinh bột, 25-30 %, lipid 0.5-2 %, asparagin 2-4%, nhựa 5% và các chất khác

+ Những hợp chất ostrogen có nhân steron với hàm lượng thấp

*Tác dụng dược lý:

7

ứ c chế thần kinh trung ương: giảm vận động, hạ nhiệt, giảm hô hấp.

- Tác dụng giảm ho

- Tác dụng giảm co thắt cơ trơn

- Tác dụng ức chế tăng tiết dịch vị của histamin

- Tác dụng bảo vệ gan và tăng tiết mật

Ngày dùng 4-20g dưới dạng nước sắc hoặc cao mềm.[2; 3; 16]

1.2 Tóm tắt giải phẫu, sinh lý của họng, sinh lý bệnh các bệnh về họng 1.2.1 Giải phẫu họng:

Họng là một phần của đường tiêu hóa nằm ở giữa hốc miệng và thực quản Đồng thời họng cũng là ngã ba của đường ăn và đường thở vì nó nối hốc mũi và thanh quản

*Ngưòi ta chia họng thành 3 phần:

+ Họng trên : thông với hốc mũi qua hai lỗ mũi sau ở thành bên của họng có lỗ vòi Eustache (lỗ vòi tai) nằm ngang mức đầu sau của cuốn mũi dưới Thành trên của họng mũi là mái vòm họng Đây là nơi xuất phát của ung thư vòm họng và u xơ mạch ở người trẻ tuổi

ở gốc hợp bởi thành sau và trên của họng mũi có một đám lùi sùi tổ chức tân bào gọi là V.A (Végétation adénides) còn gọi là A số III A này bắt đầu phát triển mạnh ở trẻ 2-3 tuổi và teo đi ở tuổi vị thành niên.

+ Họng giữa : còn gọi là họng miệng, được giới hạn bởi thành sau và hai thành bên, tiếp tục của thành trên họng mũi Phía trước được giới hạn bởi cung miệng và qua cung này họng miệng thông với hốc miệng, ở gốc lưỡi cũng có một đám tổ chức tân bào gọi là Amidan dưới hoặc A số IV ở họng tổ chức tân bào khá phát triển Tpàn bộ các Amidan số I, I I , III, IV cùng với các nang lympho nằm rải rác dưới niêm mạc tạo thành vòng bạch huyết họng (vòng Waldeyer)

+ Họng dưới : họng thanh quản, ở phía sau họng dưới đổ vào thực quản; ở phía trước họng dưới có lỗ thông với thanh quản, ở dưới niêm mạc họng có các cơ khít họng Các cơ này co bóp phần họng giữa và họng dưới làm thức ăn xuống thực quản [21]

1.2.2 Chức năng sinh lý của họng :

Họng là một ống đưa không khí và thức ăĩi đi tiếp xuống dưới và cũng là một bộ phận cộng hưỏaig về giọng, là giao điểm của đường ăn và đường thở Họng mũi lúc bình thường thì mở thông với họng miệng và hốc miệng Khi người ta nuốt hay phát âm ra một số phụ âm và nguyên âm thì khẩu cái mềm nâng lên và áp chặt vào thành sau họng làm ngăn cách giữa hai tầng họng trên

và dưới, đồng thời khi cục thức ăn chuyển dời thì thanh quản được che kín lại Vào lúc này thanh quản được nâng lên gần gốc lưỡi do áp lực sẽ đè lên nắp thanh quản sập xuống đậy kín lối vào thanh quản đã co hẹp lại Như vậy cục thức ăn sẽ trượt tiếp vào thực quản

ở họng có đầu tận cùng của thần kinh vị giác phân bố ở khẩu cái mềm và gốc lưỡi nên có chức năng vị giác và chức năng bảo vệ cơ thể co một cách phản xạ các cơ khít họng khi có kích thích nóng quá, hóa chất độc hại, dị vật

v ề chức năng của vòng bạch huyết họng cho đến nay vẫn còn chưa thật rõ ràng Tuy nhiên theo ý kiến của đa số các nhà nghiên cứu thì nó có tác dụng bảo vệ cơ thể chống lại sự nhiễm trùng từ bên ngoài vào Khi tổ chức này có bệnh, nó có thể trở thành một ổ chứa vi trùng có thể gây tình trạng bệnh lý tại chỗ và toàn thân [21]

1.2.3 Cơ chế bệnh sinh các bệnh viêm họng:

Viêm họng có rất nhiều nguyên nhân, phần lớn do virus (80%) như adeno

virus, rhino virus, virus họp bào đường thở, virus cúm, virus sởi số còn lại

do vi khuẩn gây ra như liên cầu, tụ cầu, phế cầu, H.Influenzae Nguy hiểm

hơn cả là liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A vì nó là thủ phạm dẫn đến biến chứng viêm họng gây thấp tim, viêm khóp, viêm thận.[22; 24; 26; 28; 31]

Những loại viêm họng cấp ;

-Viêm họng đỏ thông thường - Viêm họng trắng thông thưòng

-Viêm họng trắng (loại có giả mạc)

-Viêm họng loét (loại mất ch ất)

*Viêm họng đỏ thông thường- viêm họng trắng thông thường:

Là bệnh nhiễm trùng ở vùng họng có biểu hiện;

Thường do virus gây ra như; cúm, sởi, quai bị, bại liệt, Adenovirus.

10

Viêm họng đỏ siêu vi có thể đi trước viêm họng đỏ bựa trắng có nghĩa là siêu vi làm nền tảng cho sự nhiễm khuẩn bằng cách làm suy giảm đề kháng của Amidan.

Viêm họng đỏ bựa trắng thường do vi khuẩn Streptococcus là vi trùng

thường trú ở họng hay lây qua một trận dịch gia đình hoặc một cộng đồng, có

thể gặp Staphylococcus, Hémophỉlus influenza, Pneumococcus, Klebsiella

+ Yếu tố thuận lợi: lạ n h , ẩm, cơ thể suy yếu, di truyền

+ Biến chứng:

■ Viêm thanh quản cấp

■ Viêm mũi cấp

■ Viêm tai giữa cấp

■ Liệt màng khẩu cái, liệt vận động họng

■ Viêm cơ tim

■ Viêm thận, tiểu máu

1.2.33 Viêm Aiĩiidan:

11

Amidan là nơi rất dễ bị viêm Tất cả trẻ em từ 3 tuổi có thể bị viêm amidan.

Có bị bệnh thì cơ thể mới làm tròn nhiệm vụ miễn dịch Trẻ nào không bị viêm amidan , nhiệm vụ miễn dịch không hoàn thành, sau này rất dễ bị nhiễm trùng

Amidan là khối tân bào nằm ở hai bên đáy lưỡi, có trụ trước, trụ sau Amidan

có hình bầu dục như cái cà na, bề dài khoảng 1,5 cm, bề ngang khoảng 0,8 cm Cân nặng l,5g Amidan được bao bọc bởi niêm mạc, mặt trong của Amidan láng nhưng có nhiều lỗ nhỏ, mắt thường không thấy được, lỗ này chui vào trong nhu mô Amidan gọi là hang và phân nhánh Nhờ các hang này mà sự tiếp xúc với bên ngoài lớn để làm nhiệm vụ miễn dịch

*Viêm Amidan cấp:

Bệnh nhân sốt cao (39 - 40°C), đau họng, khó nuốt, chảy nước bọt Các hốc của Amidan có thể có dịch nhầy, vài ngày sau có mủ Niêm mạc vùng quanh Amidan, vùng khẩu cái mềm, thành sau họng đều bị viêm đỏ, lưỡi gà bị phù nề

*Viêm Amidan mạn:

Kiii bị viêm Amidan cấp nếu điều trị không đúng cách, kháng sinh không phổ rộng không đúng liều lượng, không đúng thời gian, bệnh có thể khỏi trong 3-5 ngày sau Nhưng một số vi khuẩn sẽ vẫn còn sót lại và vài tháng sau lại nhân lên và gây cơn tái phát cấp Lần này phần lớn vi khuẩn đã nhờn thuốc, việc điều trị sẽ khó khăn hơn Trong viêm Amidan mạn, bệnh nhân không còn sốt cao, đau họng, chỉ thấy nuốt vướng, thỉnh thoảng ho húc hắc

1.3 Một số đặc điểm về các chủng vi khuẩn, vi nấm hay gây bệnh ở họng

và tình hình kháng kháng sinh hiện nay:

1.3.1.Tụ cầu vàng - Staphylococcus aureus

12

*Đặc điểm vi sinh vật học:

Tụ cầu là những vi khuẩn hình cầu có đường kính từ 0,8 - 1,0 micromet đứng tụ lại với nhau thành từng đám như chùm nho, bắt màu Gram (+) Tụ cầu thường không có vỏ, không có lông và không sinh nha bào [9]

+ Tính chất nuôi cấy:

Phát triển tốt trong các môi trường: canh thang, thạch thưcmg, thạch máu Nhiệt độ thích hợp là 10 - 45°c

+ Tính chất sinh hóa:

Tụ cầu có các Enzym phong phú, các Enzym dùng trong chẩn đoán là:

- Coagulase: có khả năng làm đông huyết tương người và động vật khi đã được chống đông

- Fibrinolysin: đặc trưng cho các chủng gây bệnh ở người.Enzym này làm tan cục máu và hình thành những vật tắc mạch nhỏ tạo ra nhiễm khuẩn di căn

- Hyaluronidase : phân giải các acid Hyaluronic của mô liên kết giúp

vi khuẩn tràn vào mô

- Beta- lactamase: làm mất tác dụng của Penicillin

- Catalase: xúc tác gây phân giải ĨỈ202~^ O2 + H2O

- Desoxyribonuclease: phân giải AND

+ Sức đề kháng;

Bị chết ở 80°c trong vòng một giờ.[9]

*Khả năng gây bệnh cho người:

- Nhiễm khuẩn ngoài da

- Nhiễm khuẩn huyết

- Nhiễm độc thức ăn và viêm ruột cấp

- Viêm phổi

- Nhiễm khuẩn bệnh viện[9]

1.3.2 Liên cầu - Streptococcus

*Đặc điểm sinh vật học:• • •

+ Hình thể và tính chất bắt màu :

Liên cầu là những cầu khuẩn hình cầu đưòng kính 0,6 - 1,0 micromet, xếp liền với nhau thành từng chuỗi, không có vỏ, không có lông, không sinh nha bào, bắt màu Gram (+) [9]

Phế cầu dễ bị tiêu diệt bởi nhiệt độ (60”c / 30 phút) và các thuốc sát khuẩn thông thưÒTig.

*Khả năng gây bệnh cho người:

Phế cầu gây nên các bệnh viêm đường hô hấp điển hình là viêm mũi họng, viêm phổi, viêm phế quản, apxe phổi, viêm màng phổi Viêm phổi do phế cầu thường xảy ra sau các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp do virus như cúm hoặc do hóa chất [9]

1.3.4 Nấm Candida albicans :

Candida albicans sống một cách rất bình thường trong một người và nhiều loài thú (nội hoại sinh) [20]

* Đặc tính nuôi cấy của vi nấm:

- Nói chung, các vi nấm rất dễ nuôi cấy, không có những đòi hỏi khó khăn như vi khuẩn, để có thể mọc được, vi nấm cần:

+ Nguồn hydrat carbon,

+ Nguồn đạm hữu cơ hoặc vô cơ

+ Muối khoáng; p, K, Mn, Ca, s

ở những người khỏe mạnh người ta tìm thấy nấm Candida sp Trong

miệng 30%, ruột 38%, âm đạo 39%, các nếp xếp của da quanh hậu môn 46%, phế quản 17% Trong trạng thái hoại sinh, số lượng vi nấm rất ít, soi tươi dịch sinh học may lắm mới thấy một hai tế bào hạt men nẩy búp ở đây vi nấm giữ một thế cân bằng với các vi khuẩn sống chung với nó Trong một số điều kiện nhất định, vi nấm chuyển từ trạng thái hoại sinh sang ký sinh (gây bệnh) Đặc

16

trưng của trạng thái ký sinh là vi nấm tăng lên rất nhiều, có sự tạo thành các sợi tơ nấm giả cho phép vi nấm len lỏi giữa các tế bào ký chủ và xâm nhập sâu hơn.

Các điều kiện thuận lợi cho vi nấm Candida sp gây bệnh:

- Yểu tố sinh lý: có thai làm gia tăng các Hormon đưa đến thay đổi sinh

thái âm đạo, suy giảm miễn dịch tạo điều kiện cho vi nấm phát triển

Những nghề ẩm ướt thưòng xuyên như bán nước uống, bán trái cây, bán cá,

- Yếu tổ thuốc men:

+ Kháng sinh phổ rộng: dùng liều cao, kéo dài gây chết hàng loạt các vi khuẩn sống chung với vi nấm, phá vỡ thế cân bằng sinh thái

+ Corticoid; dùng lâu gây giảm miễn dịch qua trung gian tế bào

+ Thuốc ức chế miễn dịch: trong điều trị ung thư hoặc ghép cơ quan.Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (AIDS) Vi nấm xuất hiện trong giai đoạn suy giảm miễn dịch

Bệnh do nấm Candida gây ra; có thể xảy ra ở bất kỳ cơ quan nào, phổ biến nhất vẫn là da và niêm mạc

- Viêm hậu môn và quanh hậu môn

*Bệnh ở da và cơ quan phụ cận

- Viêm da

- Viêm da hạt

- Viêm móng và quanh móng

*Bênh nôi tang

- Viêm nội tâm mạc

- Bệnh Candida đường hô hấp

- Bệnh đường tiểu

- Bệnh Candida lan tỏa

- Bệnh dị ứng

*Chẩn đoán:

- Khám lâm sàng: đối với các thể ngoài da và niêm mạc

- Chẩn đoán vi sinh: bệnh phẩm (trong 24 giờ), quan sát trực tiếp, nuôi cấy phân lập[20]

18

PHẦN II: THỰC NGHIỆM VÀ KÊT QUẢ

2.1 NGUYÊN LIỆU, CHỦNG vsv, ĐỘNG VẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

2.1.1 Nguyên liệu:

Các vị thuốc được mua tại,phố Lãn ô n g - Hà nội, được sơ chế và chế biến theo phương pháp cổ truyền đạt tiêu chuẩn DĐVN III và các tài liệu chuyên môn khác dùng để chiết xuất cao lỏng 1:1 để nghiên cứu

Bảng 2.1 : Các môi trựờng dinh dưỡng

- Bình chiết xuất ngấm kiệt

- Nồi cách thủy (Trung Quốc)

- Tủ cấy truyền

- Đĩa petri, que cấy, que trang, đũa thủy tinh, pipet pasteur, bình nón

- Bơm và kim tiêm đầu tù

- Tụ cầu vàng {Staphylococcus aureus)

- Liên cầu (Streptococcus)

- Phế cầu {Streptococcus pneumonìae)

Thỏ trắng: 2 con trọng lượng 2,5 - 3,0 kg, dùng lấy máu nuôi cấy Liên

cầu {Streptococcus) và phế cầu và hóa chất chống đông máu natri succinate.

Trong thời gian nghiên cứu chuột được chăm sóc chu đáo tại chuồng nuôi chuột của trường

2.1.6 Phương pháp nghiên cứu:

2.1.6.1 Nghiên cứu về hóa học :

- Chiết xuất cao lỏng 1 : 1 ; Theo phương pháp ngấm kiệt đối với dịch chiết ữong cồn, phương pháp sắc thông thưòng với dịch chiết nước, dịch chiết được cất thu hồi dung môi rồi cô đặc tới cao lỏng 1 : 1

20

- Định tính một số nhóm chất trong cao:

Dùng các phản ứng định tính với thuốc thử chung và thuốc thử đặc hiệu của từng nhóm chất theo phương pháp ghi trong Dược điển Việt Nam III và các tài liệu có liên quan.[2; 4; 9; 12; 20]

- Dịch chiết nước:

Các vị thuốc cũng được cân theo đúng như tỷ lệ trong bài thuốc, cho các

vị thuốc vào nồi, sắc trong 8 giờ liên tục, sau đó chắt lấy nước sắc và cô cách thuỷ tới cao lỏng 1: 1

b) Thử định tính một số nhóm chất chính có trong dịch chiết:

*ĐỊnh tính Flavonoid:

Chiết xuất: Lấy 5g cao 1:1, thêm nước cất hòa nóng cho tan hết, lọc Dịch nước lắc 3 lần với Ether dầu hỏa để loại tạp, bỏ lớp Ether dầu hỏa, lóp nước lắc 3 lần với ethyl acetat, bốc hơi hết ethyl acetat đến cắn, cắn thu được hòa tan trong Ethanol 90°c để làm các phản ứng định tính.[4; 9; 11; 13]

- Phản ímg Cyanidin: Cho vào ống nghiệm nhỏ Iml dịch chiết ở trên,

thêm một ít bột magnesi kim loại (khoảng lOmg) Nhỏ từng giọt HCl đậm đặc

21