Phân tích bài thơ Tràng Giang của Huy Cận

Gió thì “đìu hiu” càng làm cho dòng tràng giang thêm t nh l ng... Chim nghiêng cánh nh óng chi u sa.. Nhà th đã h u hình hoá cái vô hình... Tuy nhiên không vì th mà có th coi “Tràng gian

PHÂN TÍCH BÀI TH TRÀNG GIANG C A HUY C N

N u ph i k đ n nh ng đôi b n th g n bó keo s n, thân thi t v i nhau thì trong n n th hi n đ i

Vi t Nam, đáng nh c đ n tr c tiên v n là b đôi Xuân Di u – Huy C n B đôi y đã hình thành nên

m t xóm th “ Huy – Xuân ” trong phong trào th m i Nh ng đi u đó không h có ngh a là hai h n th

đó gi ng nhau, mà là ng c l i Nh sau này có ng i nh n xét : “ N u Xuân Di u là thi s c a ni m ám

nh th i gian thì Huy C n l i là nhà th c a n i kh c kho i không gian “ Chính c m h ng v v tr bao

la l n r ng đã góp ph n làm nên v đ p th Huy C n, ngay t thu nhà th m i vi t t p đ u tay – “ L a thiêng” Và khi tìm hi u m t trong nh ng bài tiêu bi u nh t c a t p th , ng i ta ch c ph i nói đ n

“Tràng giang”

Trên ý ngh a, “Tràng giang” là m t con sông dài, nh ng Huy C n l i mu n c m nh n đó là m t

dòng sông r ng Và nh th rõ ràng có lý, có c n c b i c m giác v dòng sông n u không đ c làm nên

b i n t ng c a thanh âm, b i c hai ch c a t a đ -“tràng” và “giang” đ u đ c c u t o b i m t

nguyên âm r ng nh t trong các nguyên âm

Bên n t ng v chi u r ng đ c nói đ n t a đ bài th thì n t ng y còn có c câu đ t :

Bâng khuâng tr i r ng nh sông dài

Chi u cao c a b c tranh là kho ng cách gi a tr i r ng v i sông dài, làm nên đ y đ , tr n v n ba

chi u c a không gian i u y r t s m gi i thi u v i ng i đ c v Huy C n, m t nhà th c a c m h ng

không gian Và trong không gian mênh mang y, nhà th đã th vào m t n i bu n nh nh nhàng, man

mác mà chúng ta có th th y đ c qua nh ng t “nh ” và “bâng khuâng” mà nhà th đ t ngay đ u câu

Sóng g n tràng giang bu n đi p đi p

Con thuy n xuôi mái n c song song,

Thuy n v n c l i, s u tr m ng

C i m t cành khô l c m y dòng

Bài th m đ u b ng m t hình nh r t thích h p v i thi đ – “sóng” Sóng trên d i “tràng giang “

c a Huy C n không ph i là sóng xô, sóng v hay “ sóng v t đ n l ng tr i ” nh trong th Ph mà ch

TRÀNG GIANG (PH N 2)

- HUY C N ậ

- TÀI LI U BÀI GI NG –

ây là tài li u tóm l c các ki n th c đi kèm v i bài gi ng Tràng giang (Ph n 2) thu c khóa h c Luy n thi

i h c KIT -1: Môn Ng v n (Cô Tr nh Thu Tuy t) t i website Hocmai.vn có th n m v ng ki n

th c bài th Tràng giang, B n c n k t h p xem v i bài gi ng này

là “sóng g n” M t chuy n đ ng nh nhàng đ g i ra hình nh c a m t dòng tràng giang t nh l ng Nhà

th tìm ra cái t nh trong cái t ng nh r t đ ng, th hi n m t h n th hay thiên v cái t nh Con sóng g n

trong con m t đ y xúc đ ng c a thi nhân d ng nh c lan to đ n vô cùng Vì v y, ngay t câu th đ u tiên, nhà th đã ch ng t mình đi theo m t phong cách th khác nhi u l m so v i phong cách th c đi n,

đó là s xu t hi n ch “bu n” ngay đ u bài – “bu n đi p đi p” N i bu n mang hình nh c a sóng g n,

m n hình nh c a sóng đ hi n ra tr c con ng i Nh th , “Tràng giang” r t s m tr thành m t dòng

sông tâm tr ng, v a là hình nh c a ngo i gi i, l i v a là hình nh c a tâm gi i

Trên b c tranh sông n c y đã hi n lên hình nh m t con thuy n, m t con thuy n không chèo

“xuôi mái”- hình nh t nh trên m t dòng sông t nh Mái chèo buông xuôi d c bên thân thuy n, đ l i hai

v t n c mà nhà th g i là “song song” Hai ch này đã hoà ng v i hai ch “đi p đi p” cu i câu th

nh t nh đ g i thêm ra c m giác v m t n i bu n vô t n B c tranh thiên nhiên m ra theo c hai chi u,

“đi p đi p” g i ra không gian theo chi u r ng, còn “song song” l i làm nên c m giác v chi u dài

Nh ng đ n câu th th ba:

Thuy n v n c l i s u tr m ng

thì hình nh n c và thuy n quay tr l i, nh ng không ph i thuy n trôi trên dòng n c mà là “thuy n v ,

n c l i” M i s v t đi kèm v i m t đ ng t , t o nên c m giác v s chuy n đ ng trái chi u Ta c m

t ng r ng thuy n v , con n c l i và m t kho ng tr ng s đ c m ra, m t kho ng tr ng v m t m i

s u lan to , không ch đ c m ra trên hai chi u trái ng c nhau mà là m i chi u trong không gian – “

s u tr m ng ” Nhà th vi t “tr m ng ” d ng nh khi n ng i đ c c m nh n m i s u y không có ch

t n cùng, và n i bu n l i càng mênh mang h n n a

Tuy nhiên, không có câu th nào trong kh này l i khi n Huy C n ph i tr n tr nhi u h n, tâm đ c nhi u

h n là câu th th t :

C i m t cành khô l c m y dòng

i u r t l là câu th tâm huy t này c a Huy C n l i b t đ u b ng m t ch t ng nh không hàm

ch a m t l ng th ca nào, ch “c i” Ch y l i đ c nhà th nh n m nh qua m t phép đ o t “ c i m t cành khô ” Nh ng ph i là ch “c i” và ph i là phép đ o t thì nhà th m i có th nói ra t n cùng m t

quan ni m, m t tri t lý nhân sinh Ch y hay không ch vì nó đem l i cho th cái ch t mà Xuân Di u g i

là “hi n th c s ng sít”, làm nên m t trong nh ng phong cách th m i Hình nh “c i” không ch nói v

m t thanh g đã ch t mà còn th c s toát lên v t m th ng Nh ng đó l i là hình nh khó có gì thích

h p h n đ nhà th bi u hi n c m quan c a mình v s nh nhoi, vô ngh a, đ n côi c a s s ng m t ki p

ng i tr c v tr , thiên nhiên vô t n Ý ngh a y d ng nh th m vào trong t ng ch m t c a dòng th

Ch “m t” g i lên s ít, ch “cành” làm nên c m giác nh bé Và nh th , con ng i d ng nh đang l c

l i, b v , ng ngác tr c nh ng dòng n c c a con sông l n trong hi n th c, c ng là tr c con sông

c a n i bu n lòng ng i N i bu n v s nh nhoi, cô đ n c a m t ki p ng i, khác hoàn toàn v i n i

bu n c a Xuân Di u trong “ ây mùa thu t i “

n kh th th hai thì không gian đã không còn ch gi i h n trong ph m vi m t m t sông

L th c n nh gió đìu hiu,

âu ti ng làng xa vãn ch chi u

N ng xu ng, tr i lên, sâu chót vót, Sông dài, tr i r ng, b n cô liêu

B c tranh “Tràng giang” gi đây đã có thêm hình nh nh ng chi c “c n” c a nh ng làng xóm

bên sông Vì th hai câu th đ u ph ng ph t c m giác man mác, nh nhàng mà sâu kín v m t quê h ng

Huy C n đã vô tình phác ra m t c nh s c r t quen thu c v m t mi n quê n c Vi t : b sông ho c gi a

lòng sông có nh ng c n đ t nh , xa xa ven sông có nh ng âm thanh xao xác c a m t xóm làng Nh ng

đó không ph i là t t c ý ngh a c a câu th Không th không chú ý r ng Huy C n mu n nh ng chi c c n trong th ph i là “c n nh ” và ph i th a th t, l th C n ph i v y đ m t sông càng tr nên r ng l n Gió thì “đìu hiu” càng làm cho dòng tràng giang thêm t nh l ng Và Huy C n c ng đã t ng nói hai ch

“đìu hiu “ y đã đ c m n trong hai ch c a “Chinh ph ngâm” :

Non K qu nh qu tr ng treo

B n Phì gió th i đìu hiu m y gò

M t ng n gió th i đìu hiu n i đã t ng là bãi chi n tr ng đ m máu, m i liên t ng y làm ng n

gió trên sông c a nhà th l i càng thêm bu n bã, h t hiu

Câu th th ba đã v ng lên âm thanh c a s s ng, nh ng âm thanh y c ng nh nhoi, y u t, cô qu nh

âu ti ng làng xa vãn ch chi u

C m giác y d ng nh th m vào t ng ch m t trong câu Câu th làm g i nh đ n m t “phiên

ch chi u” đã “vãn” c a m t “làng xa” C m giác đ n v i nhà th và ng i đ c th thông qua m t giác quan m h – thính giác, mà không ph i qua hình nh S m h y l i đ c nhân lên qua ch “đâu”

đ u câu, càng khi n cho âm thanh y nh có nh không, nh h nh th c Nh ng th c nh t v n ch là s

im l ng bao trùm lên dòng ch y tràng giang

n câu th th ba thì không gian đ c m ra theo m t chi u khác, chi u cao qua hình nh c a

n ng và b u tr i:

N ng xu ng, tr i lên, sâu chót vót

Hai hình nh y c ng đ c đ t trong nh ng chuy n đ ng trái chi u – “lên” và “xu ng”, trong c m

giác v m t s chia r N ng xu ng và tr i lên, đ l i m t kho ng tr ng th m th m m ra, làm nên c m

giác mà Huy C n đã di n t b ng m t s k t h p t đ c đáo – “ sâu chót vót ” C m t này t o c m giác

th m th m v b u tr i và m t n c Không ch th , ph i có ch “sâu” đ không gian đ c nhu m trong

gam màu, gam c m xúc bu n, tr m l ng

Và kh th th hai c a bài th đ c khép l i trong m t câu th g n nh t v i câu đ t khi đây

l i xu t hi n hình nh c a “sông dài, tr i r ng”

Sông dài, tr i r ng, b n cô liêu

Nh ng bên c nh hình nh y, Huy C n đã đ t bên c nh m t hình nh “b n cô liêu” B n y c ng đ i di n cho con ng i, cho s s ng vì sông s không có n i nào là b n n u không có sinh ho t c a con ng i n i

b n y Vì v y hình nh “b n cô liêu” v i âm h ng man mác c a hai ch “cô liêu” y, m t l n n a l i

g i ra m t n i bu n nhân th , n i bu n v s s ng quá nh nhoi, r t h u h n trong thiên nhiên, mà v tr thì c m ra mãi đ n vô t n, vô cùng

Chúng ta b t g p m t s bi n chuy n đ u kh ba:

Bèo d t v đâu hàng n i hàng,

Mênh mông không m t chuy n đò ngang

Không c u g i chút ni m thân m t,

L ng l b xanh ti p bãi vàng

Hình nh có cái gì đông đúc h n lên, s chuy n đ ng d ng nh c ng đã nhanh h n, m nh m

h n Chúng ta nh n ra đi u y qua t “d t” ngay câu th đ u tiên C m giác đông đúc c ng th hi n khá

rõ trong ba ch “hàng n i hàng” Nh ng s đông đúc đây l i ch là c a nh ng cánh bèo, hình nh t lâu

đã t ng tr ng cho nh ng ki p phù sinh, cho cu c s ng không ý ngh a Hình nh “bèo d t” y c ng đã t lâu dùng đ nói v s ph n c a nh ng ki p ng i không có kh n ng t làm ch cu c đ i mình Và c m giác vô đ nh y đ c Huy C n nh n thêm m t l n n a b ng hai ch “v đâu” Nh ng câu th th nh t

không ch là hình nh c a nh ng ki p ng i vô đ nh mà t ng hàng bèo trôi d t y d ng nh còn đ t ng

thêm c m giác tr ng không nh ng câu sau B i ng i đ c s có c m t ng khi bèo đã d t h t r i, nhìn

l i m t tràng giang, con ng i s c m th y hoàn toàn tr tr i v i nh ng ch “không” n i ti p nhau c d i

lên mãi trong câu th hai và th ba:

Mênh mông không m t chuy n đò ngang

Không c u g i chút ni m thân m t

Ch “không đò” đ c hi p âm v i ch “mênh mông” tr c, ch “không c u” l i đ c láy âm

v i câu trên, đ t ngay đ u câu, khi n cho c m giác tr tr i th hi n rõ nh t kh th ba này Không có con đò đ u không có c m t chi c c u t nh l ng, vô tri Không có c m t chút bóng dáng con ng i mà thông th ng ng i ta có th m ng t ng ra qua hình nh con đò.Nh v y hình nh “đò” đ c đ t tr c

vì đ ng h n Nh ng đ n ch “chút ni m thân m t” thì hình nh con đò và cây c u không ch là nh ng

hình nh th c mà còn là c m giác v cu c đ i v ng tình ng i Cu c đ i quá mênh mông, m t chút ni m

thân m t đ n i hai b c ng không th nào tìm ra, dù “thân m t” đã là m c đ tình c m th p nh t trong

nh ng m c đ tình c m

Và c m giác c a nhà th l i tr v v i chi u dài và chi u r ng trong câu đ t , khi nhà th vi t câu th

cu i:

L ng l b xanh ti p bãi vàng

C m giác v “không” g p l i “l ng l ”, không hình, không c ti ng Câu th g i cho ng i đ c c m

nh n v dòng ch y qua h t b xanh l i đ n bãi vàng, nh ng tuy t đ i âm th m Chúng ta l i nh n ra thêm đây m t n i bu n sông n c

L p l p mây cao đùn núi b c

Chim nghiêng cánh nh óng chi u sa

Lòng quê d n d n v i con n c, Không khói hoàng hôn c ng nh nhà

Có th nói r ng đây là kh th duy nh t mà m i câu th đ u g i ra liên t ng v m t câu th ng

C ng không có kh th nào trong “Tràng giang” l i v ra tr c m t ng i đ c hình nh tr i chi u trên sông n c rõ ràng và g i c m nh kh b n này

Câu th th nh t đem đ n cho ta c m giác c a m t thiên nhiên v a quen thu c l i v a l n lao, kì v

L p l p mây cao đùn núi b c

Ch b y ch thôi mà câu th đã m ra tr c m t ng i đ c m t b c tranh mà đó nh ng làn mây d ng

nh đ c đùn, đ y t n i mà b u tr i ti p li n cùng m t n c, c ch t ng t mãi lên phía c a tr i cao

thành hình gi ng nh ng n núi, nh ng l i là núi b c Nh ng đám mây kia đang ph n quang nh ng tia

n ng c a tr i chi u, nh v y mà ánh lên, loá lên, hình thành m t kho ng không gian l n r ng, g i nên

c m giác trong sáng hi m có bài th

V n nhìn lên b u tr i y, hai câu ti p theo, nhà th đi m lên b c tranh b u tr i trên dòng tràng giang

hình nh m t cánh chim, m t hình nh r t đ c tr ng cho bu i chi u tà

Chim nghiêng cánh nh : bóng chi u sa

Nh ng cánh chim y không kh i làm cho nh ng ng i yêu th nh đ n m t câu th c a V ng B t:

L c hà d cô l t phi ( t m dch ngh a : ráng chi u đang sa xu ng v i con cò l loi cùng bay )

Song cánh chim chi u trong th Huy C n không bình th n nh th thì nhà th nói đ n “chim nghiêng

cánh nh ” Chi ti t y đ làm ng i đ c nh n ra bóng chi u đang buông xu ng Bóng chi u v n vô hình

d ng nh gi đây có th đ c nhìn th y nh trong c m giác v m t v t th h u hình Nhà th đã h u hình hoá cái vô hình Và nh v y ch b ng hai câu mà nhà th đem l i cho ng i đ c nh ng xúc c m thân th ng, quen thu c c a quê h ng, đ t n c, đ r i t c nh quê trong hai câu đ u mà nói đ n tình quê, đ n n i nh quê nhà trong hai câu th cu i N i nh mênh mông nh là nh ng làn sóng đang d n

trên m t sông và tr i ra theo con n c v phía xa v i

Lòng quê d n d n v i con n c

“V i” đ c hi u theo ngh a là trông mãi v phía xa Vì v y câu th th ba này, nhà th đang nhìn mãi

ra xa, t m lòng c ng c lan theo m t n c ra xa, và c ng rung rinh theo dòng n c nh th Câu th đã

m n hình nh sóng n c tràng giang mà nói v n i nh N i nh y sâu n ng, th ng tr c trong lòng

nhân v t tr tình mà không c n đ c g i ra b ng m t làn khói hoàng hôn nào nh trong th Thôi Hi u:

Yên giang ba th ng s nhân s u

(Trên sông khói sóng cho bu n lòng ai)

Và nh th , n i nh , tình c m quê h ng c lai láng ch y trên kh p b m t c a kh th cu i cùng

Không ch v y, ng i đ c còn có th nh n ra kh th th t là kh duy nh t mà m i câu th đ u g i v

m t t ng thi quen thu c Chính Huy C n nh n r ng ch “đùn” c a câu th th nh t là ông h c t

b n dch “Thu h ng” c a Nguy n Công Tr :

M t đ t mây đùn c a i xa

Còn câu th th hai l i đ c vi t d i nh h ng c a nh ng câu th V ng B t:

L c hà d cô l t phi

Và hai câu th cu i cùng không kh i làm ng i đ c ngh đ n hai câu trong “Hoàng H c Lâu” (Thôi

Hi u)

Quê h ng khu t bóng hoàng hôn

Trên sông khói sóng cho bu n lòng ai

i u đó có ngh a là đ n kh th cu i cùng này, n i bu n c a thi nhân không ch đ c gi ng ra

trên các chi u c a không gian nh ba kh tr c đó, mà n i bu n y còn đ c tr i dài d ng d c trên chi u

c a th i gian B i vì m i câu th trong kh đ u đ c neo đ u vào nh ng n i bu n d ng nh v nh h ng

trong nh ng câu th đã đ c vi t ra nghìn n m tr c đó Và nh có kh th này mà m i s u c a “Tràng giang” không ch là “n i s u v n lý” mà còn là “m i s u v n k “ C m giác v “m t chi c linh h n nh ,

mang mang thiên c s u “ (Huy C n) đ c th hi n rõ kh th này h n b t kì kh th nào khác Và nh

th , n i bu n v tr càng tr nên hoàn ch nh h n, n i kh c kho i không giang càng đ y đ h n K t thúc

kh th , n i bu n đ y đ và tr n v n đ c m ra trên ba chi u không gian và c chi u th i gian, khi n cho “Tràng giang” càng thêm đ m đà phong v ng thi, h ng v th c đi n ngay kh cu i

Tuy nhiên không vì th mà có th coi “Tràng giang” gi ng nh là nh ng v n th c đi n Huy

C n v n c hi n di n trong bài th nh m t nhà th m i, có th nh n ra đ c t c m giác b v , bé nh ,

m t tâm tr ng r t ph bi n c a m t “th i đ i thi ca” B i th cánh chim chi u c a Huy C n m i y u t, đáng th ng đ n th , b i đôi cánh nh nhoi kia không đ n i c bóng chi u nh nhàng, b ng l ng đ n

ph i chao nghiêng Nó khác nhi u v i cánh cò bình th n trong th V ng B t Ch t th m i y c ng th

hi n trong nh ng rung đ ng tinh t khó n m b t trong cách nói “d n d n” ,làm nên c m giác m h , lung

linh không rõ r t Thêm vào đó, nhà th còn t ch i nguyên t c “t c c nh sinh tình” v n đã là khuôn m u trong th c Tình không c n ph i đ c g i ra t khói hoàng hôn Và v i t t c nh ng lý do trên, kh th

cu i cùng c a “Tràng giang” đã đ t đ n nh ng thành công có ý ngh a v c hai ph ng di n : n i dung

c m xúc l n hình th c v n ch ng

Ngu n: Hocmai.vn s u t m