Tên hiđrocacbon m ch nhánh... Xiclohexan Xiclohexen Xiclohexadien-1,3 Xiclopropan Xiclobutan Xiclopentan.
Trang 1
1 Tên c a hiđrocacbon no m ch th ng
*B n hiđrocacbon đ u có tên là metan, etan, propan, butan
*Tên các ch t ti p theo g m: Ph n n n đ ch s l ng nguyên t cacbon(n) và ph n đuôi đ c tr ng cho hiđrocacbon no Tên t ng quát c a hiđrocacbon no m ch h ( th ng ho c nhánh) là ankan
n
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
Tên
Metan
Etan
Propan
Butan
Pentan
Hexan
Heptan
Octan
Nonan
ecan
Unđecan
ođecan
Triđecan
n
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
Tên
Tetrađecan Pentanđecan Hecxađecan Heptađecan Octađecan Nonađecan Icosan Henicosan ocosan Tricosan Tetracosan Pentacosan Hecxacosan
n
30
31
32
40
50
60
70
80
90
100
125
130
132
Tên
Triacontan Hetriacontan otriacontan Tetracontan Petacontan Hecxacontan Heptacontan Octacontan Nonacontan Hectan Pentacosahectan Tricontahectan otricontahectan
2 Tên c a g c hiđrocacbon no m ch th ng
Tên g c ankyl = tên ankan t ng ng thay đuôi an b ng ti p v ng -yl
Vd:CH3-CH2-CH3 CH3-CH2-CH2-
3 Tên hiđrocacbon m ch nhánh
* Ch n m ch chính: Là m ch cacbon dài nh t Khi đ dài m ch b ng nhau thì ta ch n m ch nào có nhi u nhánh h n
* ánh s th t ( b ng s Ar p) nh ng nguyên t cacbon m ch chính b t đ u t phía nào g n nhánh
h n và sao cho t ng ch s v trí c a nhánh là nh nh t
* G i tên: Tr c h t g i v trí, tên đ b i và tên c a t ng lo i m ch nhánh theo v n a, b, c … sau đó g i tên m ch chính có t n cùng b ng đuôi –an
Chú ý: + Ti p đ u ng ch đ b i: đi, tri, tetra… không đ a vào trình t ch cái khi g i tên
+ Khi vi t tên thì các ch s ch v tí cách nhau b i d u ph y “ , “ và các ch s ch v trí
* Ti p đ u ng iso- bi u th có 1 nhánh –CH3 liên k t v i C th 2 trong m ch chính
* Ti p đ u ng neo- bi u th có 2 nhánh –CH3 liên k t v i C th 2 trong m ch chính
4 Tên g c c a hiđrocacbon no m ch nhánh hoá tr I
* Ch n m ch cacbon dài nh t làm g c chính và đánh s b t đ u t nguyên t cacbon hoá tr t do, sau
đó g i tên m ch nhánh cùng v i v trí c a chúng ( nh đ i vói hiđrocacbon m ch nhánh ) r i đ n tên g c
Giáo viên: V KH C NG C
ây là tài li u tóm l c các ki n th c đi kèm v i bài gi ng “Danh pháp các h p ch t h u c ” thu c Khóa h c
LT H KIT-1: Môn Hóa h c (Th y V Kh c Ng c) t i website Hocmai.vn có th n m v ng ki n th c ph n
“Danh pháp các h p ch t h u c ”, B n c n k t h p xem tài li u cùng v i bài gi ng này
Trang 2* Trong tr ng h p không có nhóm th , IUPAC v n dùng các tên không h th ng
NG
1 Tên g i c a hiđrocacbon có m t hay nhi u n i đôi
* Xu t phát t tên c a hiđrocacbon no m ch h (ankan) t ng ng, thay đuôi “an” b ng đuôi “en” (n u
có m t n i đôi) “đien” (n u có 2 n i đôi), “atrien” (n u có 3 n i đôi)… có kèm theo ch s v trí c a t ng
n i đôi b t đ u t nguyên t cacbon c a m ch chính sao cho t ng ch s v trí c a v trí là nh nh t
* M ch chính là m ch cacbon dài nh t có ch a nhi u n i đôi nh t và đ c đánh s b t đ u t phía nào sao cho t ng ch s v trí c a liên k t là nh nh t
* Theo quy đ nh m i c a IUPAC, s ch v trí c a n i đôi đ c đ t tr c ti p v ng (do thói quen có
th đ t ch s v trí c a n i đôi sau ti p v ng , n u có m ch nhánh thì đ t sau m ch chính đ c dùng ph
bi n h n),
CH3-CH2- CH=CH2 But-1-en CH2=CH-CH=CH2 But-1,3-đien CH2=C-CH=CH2 2-metylpenta-1,3-đien ho c isopren
CH3
L u ý: Các tên không h th ng v n đ c IUPAC s d ng:
2 Tên c a hiđrocacbon có 1 hay nhi u n i 3
* Tên c a hiđrocacbon ch a m t, hai, ba… n i ba c ng xu t phat t tên c a hiiđrocacbon no t ng ng,
ch đ i đuôi “ an “ b ng đuôi “ in “ ( m t n i ba), ađiin (hai n i ba), atriin (ba n i ba)… Vi c ch n m ch chính, đánh s và g i tên t ng t các tr ng h p các h p ch t ch a n i đôi
* Tên không h th ng v n đ c IUPAC s d ng:
3 Tên g i c a hiđrocacbon ch a đ ng th i n i đôi và n i ba
* M ch chính là m ch ch a nhi u liên k t b i nh t M ch c a cacbon đánh s sao cho t ng các ch s
c a các n i đôI và n i ba là nh nh t Khi có s l a ch n thì u tiên cho n i đôI có ch s th p h n
* Khi g i tên: Tên c a n i đôi “ en “ g i tr c tên c a n i ba “ in “, v trí c a liên k t b i vi t ngay sau tên c a chúng
2
1 2 3 4
H C H C C H
H C C H C H C CH
1 2 3 4 5
1
2
2 3 4 5 6
CH H C CH CH C
CH Hecxađien-1,3-in-5
Trang 34 Tên c a g c không no hoá tr I
* M ch chính là m ch cacbon không no đ c đánh s b t đ u t nguyên t cacbon có hoá tr t do
* Tên g i đ c thi t l p b ng cách thêm đuôi “ yl “ và tên c a hiđrocacbon không no t ng ng Do
v y có tên t ng quát là ankenyl ( m t n i đôi), ankinyl (có m t n i ba), ankanđienyl (hai n i đôi), ankađiinyl (có hai n i đôi),…
CH3-CH=CH- Propen-1-yl
CHC-CH2- Propin-2-yl CH2=CH-CH=CH- Butađien-1,3-yl
* Các tên thông th ng sau v n đ c IUPAC s d ng:
CH2=CH-CH2- Anlyl (propen-2-yl)
CH3
1 Tên c a g c có hai ho c ba hoá tr t do m t nguyên t cacbon đ c hình thành t tên c a g c hoá tr
m t t ng ng b ng cách n i thêm “ iđen “ (g c hai hoá tr ), “ iđin “ (g c ba hoá tr ) vào đuôi “ yl “ c a
g c hoá tr m t
CH3 – CH= Etyliđen (CH3)2C= Isopropyliđen
CH2=C= Vinyliđen CH3– C Elyliđin
2 Tên c a các g c có hai hoá tr phân b hai đ u m ch không nhánh:
- CH2 – CH2 - Etylen
- CH2 – CH2 – CH2 - Trimetylen
- CH2– (CH2)2– CH2- Tetrametylen
- CH2 – (CH2)4 – CH2- Hexametylen
- CH2 – CH=CH- Propenylen
3 Tên c a g c đa hoá tr ch a ít nh t ba nguyên t cacbonmang hoá tr t do đ c thi t l p b ng cách thêm –triyl, -tetrayl, - điyliđen vào cu i tên hiđrocacbon t ng ng
-CH2 - CH - CH2
CH2 - CH - CH =
Propantriyl - 1,2,3 Propandiyl - 1,2,3
1 Tên g i c a hiđrocacbon đ n vòng no và không no, c ng nh tên g i c a g c hoá tr 1 t ng ng c a chúng đ c g i b ng cách thêm ti p đ u ng xiclo- vào tên hiđrocacbon m ch h có cùng s l ng nguyên
t cacbon so v i vòng
Xiclohexan Xiclohexen Xiclohexadien-1,3
Xiclopropan Xiclobutan Xiclopentan
Trang 4đ u t c a cacbon c a liên k t đôi, chi u đánh s ph i đi qua n i đôi và sao cho t ng ch s v trí c a nhánh
là nh nh t
* S th t c a cacbon c a g c hiđrocacbon đ n vòng c ng đánh b t đ u t cacbon hoá tr t do
CH3
CH3
CH3
CH3 1,1-dimetyl xiclohexan 1,3 -dimtyl xiclohexan
CH 3
CH3 2,5-dimetyl xiclohecxadien-1,3 Xiclohecxyl Xiclopenten-2-yl
1
2 4
5
6
1
3 2
4 5 6
1 2 3
5
3
1 Tên t ng quátc a hiđrocacbon th m (đ n vòng ho c đa vòng) là Aren M t s tên thông th ng v n
đ c IUPAC ch p nh n
Vd:
CH3
H3C
CH3
CH3
CH2-CH3
2 Các hiđrocacbon th m đ n vòng khác đ c g i tên nh nh ng d n xu t th c a benzen N u ch có hai nhóm th v trí 1,2 ho c 1,4 ho c 1,4 có th thhay th l n l t b ng o – (ortho), m – (meta), p – (para)
CH2CH2CH3
CH=CH2
CH=CH2
CH2CH2CH3
CH3
1-etyl-4-propyl benzen
(p-etyl propyl benzen) 1,4-divinyl benzen(p-divinyl benzen) 1,2-dimetyl-3-propyl benzen
3 Tên th ng g i c a m t s g c th m hoá tr 1 và hoá tr 2 v n đ c IUPAC ch p nh n:
CH2
CH3
CH
CH3
CH3
Giáo viên: V Kh c Ng c