Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng chi tiêu của các hộ nông dân nghèo thuộc các tỉnh tỉnh tư giác Long Xuyên - Đồng bằng Sông Cửu Long

Ph ng pháp các đ nh chu n đói nghèo theo Ch ng trình xóa đói gi m nghèo qu c gia... Xác đ nh nghèo đói:... Trong khi đó công.

C A CÁC H NÔNG DÂN NGHÈO THU C CÁC

T NH KHU V C T GIÁC LONG XUYÊN -

TP HCM, 2011

C A CÁC H NÔNG DÂN NGHÈO THU C CÁC

T NH KHU V C T GIÁC LONG XUYÊN -

1 T I SAO PH I NGHIÊN C U TÀI NÀY ?: 1

2 M C TIÊU NGHIÊN C U 2

3 CÂU H I NGHIÊN C U 2

4 GI THI T NGHIÊN C U 3

5 PH M VI NGHIÊN C U: 3

CH NG 1: C S LÝ LU N V ÓI NGHÈO 6

1.1 LÝ THUY T V NGHÈO ÓI: 7

1.1.1 Các đ nh ngh a v nghèo đói: 7

1.1.2 Nghèo tuy t đ i: 8

1.1.3 Nghèo t ng đ i 9

1.2 CÁC TH C O CH S NGHÈO ÓI VÀ B T BÌNH NG 9

1.2.1 Xác đ nh nghèo đói: 9

1.2.2 Ph ng pháp xác đ nh chu n đói nghèo qu c t 10

1.2.3 Ph ng pháp các đ nh chu n đói nghèo theo Ch ng trình xóa đói gi m nghèo qu c gia 11

1.2.4 Th c đo ch s nghèo đói và b t bình đ ng: 12

1.2.5 ng cong Lorenz và h s Gini 13

1.3 CÁC K T QU NGHIÊN C U LIÊN QUAN N NGHÈO ÓI : 14

Hình 1.1: B n đ nghèo đói c p xã 18

CH NG 2:T NG QUAN V TÌNH HÌNH NGHÈO ÓI 19

TRÊN TH GI I, VI T NAM, BSCL VÀ VÙNG TGLX 19

2.1 T NG QUAN V TÌNH HÌNH NGHÈO ÓI: 19

2.1.1 Trên th gi i 20

2.1.2 Vi t Nam 21

2.2 TH C TR NG V NGHÈO ÓI VÙNG TGLX VÀ S PHÂN HÓA GIÀU NGHÈO: 28

2.2.1 i u ki n t nhiên các t nh thu c vùng TGLX 28

2.2.2 Tình hình kinh t , v n hóa, xã h i c a các t nh thu c vùng TGLX 29

2.2.3 S phân hóa giàu nghèo và b t bình đ ng vùng TGLX 34

CH NG 3: PH NG PHÁP VÀ K T QU PHÂN TÍCH 38

3.1 PHÂN TÍCH TH C TR NG NGHÈO ÓI VÀ S KHÁC BI T GIÀU NGHÈO C A NH NG H NÔNG DÂN VÙNG TGLX THEO MÔ HÌNH KINH T L NG: 39

3.1.1 S d ng chi tiêu bình quân làm tiêu chí phân tích nghèo và xác đ nh c s nghèo: 39

3.1.2 Mô t d li u đi u tra m c s ng các h nông dân vùng TGLX: 40

3.1.3 Ph ng pháp trích d li u đi u tra t i các đ n v nghiên c u: 41

3.2 K T QU PHÂN TÍCH: 44

3.2.1 S khác bi t l n nh t gi a nh ng h giàu nghèo c a nông dân vùng TGLX 44

3.2.2 Các nhân t nh h ng đ n vi c t ng chi tiêu cho nông dân vùng TGLX 52

CH NG 4: M T S GI I PHÁP XÓA ÓI GI M NGHÈO VÀ NÂNG CAO M C S NG CÁC H NÔNG DÂN VÙNG TGLX 54

4.1 CÁC GI I PHÁP XU T NH M XÓA ÓI GI M NGHÈO VÀ T NG CHI TIÊU CHO NG I NÔNG DÂN VÙNG TGLX: 55

4.1.1 i v i chính quy n đ a ph ng: 55

4.1.2 i v i Chính ph 58

4.1.3 i v i b n thân ng i nghèo 59

4.2 NH NG H N CH C A TÀI: 59

K T LU N 61

TÀI LI U THAM KH O 62

B NG PH L C 64

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 0.1 Các huy n, th trong vùng nghiên c u

B ng 1.1 Tiêu chu n đói nghèo c a Ngân hàng th gi i

B ng 1.2 Tiêu chu n đói nghèo c a Vi t Nam

B ng 2.1 T l nghèo chung phân theo thành th và nông thôn

B ng 2.2 T l nghèo và kho ng cách nghèo

B ng 2.7 Thu nh p bình quân đ u ng i/tháng n m 2008 phân theo 5 nhóm

thu nh p và phân theo đ a ph ng

B ng 2.8 Chi tiêu bình quân đ u ng i/tháng n m 2008 phân theo 5 nhóm

thu nh p và phân theo đ a ph ng

B ng 2.9 T l s h u ru ng đ t c a nông dân vùng nghiên c u

B ng 2.10 T l s h u đ t canh tác c a nông dân vùng nghiên c theo 5

nhóm thu nh p

B ng 2.11 T l h nghèo phân theo đ a ph ng

B ng 3.1 Các bi n s c a mô hình các nhân t nh h ng đ n chi tiêu

B ng 3.2 Phân tích chi tiêu bình quân đ u ng i/ tháng vùng TGLX

B ng 3.3 H s Gini theo chi tiêu

B ng 3.4 Gi i tính ch h và s khác bi t gi a h giàu và h nghèo

B ng 3.5 Nhóm dân t c ch h và s khác bi t gi a h giàu và h nghèo

B ng 3.6 Quy mô h , s ng i ph thu c c a ch h và s khác bi t gi a h

B ng 3.9 K t qu c l ng tham s h i quy đánh giá nh ng nhân t tác

đ ng lên chi tiêu bình quân đ u ng i vùng nghiên c u

DANH M C CÁC HÌNH V VÀ TH

Hình 0.1 B n đ t l nghèo đói theo t nh -Vi t Nam

Hình 0.2 B n đ khu v c ng b ng sông C u Long

Hình 0.3 B n đ vùng nghiên c u ch p qua v tinh

Hình 1.1 B n đ nghèo đói c p xã

Hình 2.1 T l ngh i nghèo qua các n m

Hình 2.2 T l ng i nghèo gi a thành th và nông thôn qua các n m

Hình 3.1 ng cong Lorenz khu v c nông thôn vùng TGLX

Hình 3.2 T l các nhóm chi chiêu theo dân t c

Hình 3.3 T l các nhóm chi tiêu theo quy mô h và ng i ph thu c

Hình 3.4 T l các nhóm chi tiêu theo di n tích đ t bình quân

ADB Ngân hàng Phát tri n Châu Á

UNDP Ch ng trình Phát tri n Liên Hi p Qu c

BCPTVN Báo cáo phát tri n Vi t Nam

NHTG/WB Ngân hàng th gi i (World Bank)

VHLSS i u tra m c s ng h gia đình Vi t Nam (VietNam Living

Household Standard Survey)

WFP Ch ng trình l ng th c th gi i ( World Food Program) NN&PTNT Nông nghi p và phát tri n nông thôn

BHYT B o hi m y t

L I M U

1 T I SAO PH I NGHIÊN C U TÀI NÀY ?:

Khu v c T giác Long Xuyên (TGLX) là vùng đ t hình t giác thu c vùng BSCL giáp v i biên gi i Kampuchia, n m trên đ a ph n ba t nh Kiên Giang, An Giang và C n Th , vùng này t lâu đã ch u nh h ng c a mùa l kéo dài mùa khô

th ng b h n và ng p m n thâm nh p là vùng đ t hoang hóa nh ng vào nh ng n m 1988-1989, t nh An Giang đã đi đ u trong vi c đ t phá, xây d ng m ng l i th y

l i, đê bao, h th ng kênh đào đ c i t o đ t bi n khu TGLX tr thành vùng có

nh ng cánh đ ng đ t n ng su t lúa cao nh t BSCL và c n c

S đ i m i đã thay đ i di n m o vùng TGLX, đã xu t hi n ngày càng nhi u

nh ng nông dân chính hi u có trong tay vài hecta đ n vài ch c hecta đ t nông nghi p, TGLX c ng là n i đi đ u trong vi c nông dân tích t ru ng đ t vào th i k sau đ i m i c ng nh phát tri n mô hình kinh t trang tr i, b i l đ đáp ng m c tiêu hi n đ i hóa nông nghi p trên cánh đ ng b t ngàn chính quy n đ a ph ng đã

t o m i đi u ki n thu n l i, hàng n m c i thi n h th ng th y l i, ti p c n v n vay ngân hàng v i lãi su t u đãi cho vi c trang b máy móc thi t b ph c v cho nông nghi p, tuy nhiên TGLX c ng là n i có nhi u huy n, xã nghèo nh t nh xã V n Giáo huy n T nh Biên là xã nghèo nh t t nh An Giang, xã Th nh M Tây, xã V nh

Th nh Trung là nh ng xã nghèo nh t c a huy n Châu Phú t nh An Giang, xã Phú

L i là xã nghèo nh t huy n Kiên L ng, xã Phú M là xã nghèo nh t huy n Giang Thành t nh Kiên Giang… th c t cho th y TGLX là n i mà kho ng cách giàu nghèo

tr nên rõ r t h n và đã tr thành đi m khác bi t so v i các đ a ph ng khác

V y nguyên nhân nào nào làm cho s phân hóa giàu nghèo vùng TGLX càng tr nên sâu s c? nhân t nào đã nh h ng đ n vi c t ng chi tiêu cho các h nông dân nghèo? Gi i pháp nào đ rút ng n kho ng cách giàu nghèo c a các h nông dân v a lúa l n nh t c n c này?

tr l i câu h i trên, tác gi ti n hành nghiên c u đ tài: “ Các nhân t

nh h ng vi c t ng chi tiêu c a các h nông dân nghèo thu c các t nh khu v c TGLX BSCL”

Nâng cao m c s ng c a ng i nông dân BSCL đ c bi t là c a nông dân khu v c TGLX s giúp ng i dân thoát nghèo, n đ nh cu c s ng rút ng n kho ng cách giàu nghèo, góp ph n phát tri n kinh t vùng, phát huy h t ti m n ng c a vùng châu th này nh m gi v ng v trí quan tr ng là v a lúa c a c n c Vì v y, xác

đ nh s khác bi t nh h ng đ n giàu nghèo c a các h nông dân và vùng TGLX

- BSCL có ý ngh a h t s c quan tr ng

K t qu nghiên c u s là c s khoa h c tin c y cho các c p chính quy n

ho ch đ nh và l a ch n chính sách đ đ y nhanh t c đ xóa đói gi m nghèo cho nông dân, giúp ng i cày có ru ng và h n ch tình tr ng c m c đ t, t o đi u ki n thu n l i cho nông dân v t qua khó kh n đ luôn g n bó v i đ ng ru ng, c i thi n

và nâng cao m c s ng ng i nông dân

2 M C TIÊU NGHIÊN C U

M c tiêu chung c a nghiên c u là tìm gi i pháp nâng cao thu nh p cho

nh ng h nông dân nghèo vùng TGLX

M c tiêu c th bao g m : Phân tích s khác bi t gi a các h nông dân

nghèo và giàu khu v c TGLX, xác đ nh các nhân t chính nh h ng đ n vi c t ng chi tiêu c a các h nông dân nghèo, t đó giúp cho chính quy n có gi i pháp phù

h p đ xóa đói gi m nghèo rút ng n kho ng cách giàu nghèo vùng nghiên c u

3 CÂU H I NGHIÊN C U

tài nghiên c u nh m tr l i nh ng câu h i sau đây :

- S khác bi t l n nh t gi a nh ng h nông dân nghèo và giàu thu c các

t nh vùng TGLX- BSCL là gì?

- Các nhân t nào nh h ng đ n t ng chi tiêu c a các h nông dân nghèo?

4 GI THI T NGHIÊN C U

- Trình đ h c v n ch h , gia đình có nhi u ng i ph thu c, thi u đ t s n

su t, thu c nhóm dân t c ít ng i, thi u công c máy móc s n xu t là s khác bi t

l n nh t gi a nh ng h nông dân nghèo và giàu thu c khu v c TGLX

- Trình đ h c v n ch h , gia đình có nhi u ng i ph thu c, thi u đ t s n

su t, thu c nhóm dân t c ít ng i, thi u công c , máy móc s n xu t , không ti p c n

đ c ngu n v n vay chính th c, kh n ng ti p c n các ngu n l c c b n là các nhân

t chính nh h ng đ n t ng chi tiêu c a các h nông dân nghèo khu v c này

5 PH M VI NGHIÊN C U:

Ph m vi nghiên c u c a đ tài là các t nh khu v c TGLX – BSCL, có v trí

đ a lý, đi u ki n kinh t và m c phát tri n t ng đ i t ng đ ng nhau: m t ph n c a

các t nh An Giang , Kiên Giang, C n Th

Th i gian nghiên c u d a vào b d li u đi u tra m c s ng dân c n m 2008

do T ng c c Th ng kê th c hi n

B ng 0.1: Các huy n th trong vùng nghiên c u

T nh Huy n, th xã

An Giang Huy n T nh Biên, Tho i S n, Tri Tôn, Châu Thành, Châu

Phú, m t ph n Th xã Châu đ c và TP Long Xuyên Kiên Giang Th xã Hà Tiên, huy n Hòn t, huy n Kiên L ng, m t

ph n huy n Tân Hi p và huy n Châu Thành

C n Th Huy n V nh Th nh, huy n C

n v nghiên c u là các h nông dân thu c các t nh khu v c TGLX Th i gian và s li u nghiên c u d a trên b d li u đi u tra m c s ng dân c n m 2008 (VHLSS2008) do T ng c c Th ng kê th c hi n

Hình 0.1: B n đ t l nghèo đói theo t nh –Vi t Nam

Ngu n: Trung tâm thông tin –NN &PTNT

Hình 0.2: B n đ vùng ng b ng sông C u Long

Ngu n: B Xây d ng –Quy ho ch Mi n Nam

Ngu n: D li u b n đ 2011, Goolge MapIT, Tele Atlas

1.1 LÝ THUY T V NGHÈO ÓI:

1.1.1 Các đ nh ngh a v nghèo đói:

- Theo quan ni m truy n th ng nghèo đ c hi u là thi u th n v v t ch t, s ng

v i m c thu nh p và chi tiêu th p đ th a mãn nh ng nhu c u c b n nh t c a con

ng i nh n m c, , y t , giáo d c, v n hóa, đi l i và giao ti p xã h i,… Khái ni m

v nghèo đói hay nh n d ng v nghèo đói không phân bi t gi a t ng qu c gia, vùng

mi n hay c ng đ ng dân c vì không có s khác bi t đáng k mà s khác nhau là

ch m c đ th a mãn cao hay th p ph thu c vào trình đ phát tri n kinh t xã h i hay phong t c t p quán c a vùng mi n, qu c gia

- T i H i ngh Th ng đ nh th gi i và phát tri n xã h i t ch c t i Copenhagen, an M ch n m 1995 ng i nghèo đ c đ nh ngh a: “Ng i nghèo là

t t c nh ng ai mà thu nh p th p h n d i 1 USD/ngày/ng i, s ti n đ c coi nh

đ đ mua nh ng s n ph m thi t y u đ t n t i.” (Nguy n Tr ng Hoài, 2005)

- Theo Báo cáo Phát tri n Vi t Nam, Nghèo, 2004: Nghèo là tình tr ng thi u

th n nhi u ph ng di n: thu nh p b h n ch ho c thi u c h i t o thu nh p, thi u tài s n đ đ m b o tiêu dùng trong nh ng lúc khó kh n, d b t n th ng tr c

nh ng đ t bi n b t l i, ít có kh n ng truy n đ t nhu c u và nh ng khó kh n t i

nh ng ng i có kh n ng gi i quy t, ít đ c tham gia vào quá trình ra quy t đ nh,

c m giác b x nh c, không đ c ng i khác tôn tr ng,… đó là nh ng khía c nh c a nghèo (Nghèo, 2004)

- Theo Ngân hàng th gi i (NHTG), qua th i gian c ng có nh ng cách ti p

c n khác nhau v nghèo trong các báo cáo c a mình N m 1990, đ nh ngh a nghèo đói c a t ch c này là tình tr ng “không có kh n ng có m c s ng t i thi u” bao

g m tình tr ng thi u th n các s n ph m và d ch v thi t y u nh giáo d c, y t , dinh

d ng n n m 2000 và 2001, NHTG đã thêm vào khái ni m tình tr ng b g t ra bên l xã h i hay tình tr ng d b t n th ng

- T i Vi t Nam, Chính ph đã th a nh n đ nh ngh a chung v đói nghèo do

H i ngh ch ng đói nghèo khu v c Châu Á - Thái Bình D ng do ESCAP t ch c

t i B ng C c, Thái Lan tháng 9/1993, đó là: “Nghèo là tình tr ng m t b ph n dân

c không đ c h ng và th a mãn các nhu c u c b n c a con ng i mà nh ng nhu c u này đã đ c xã h i th a nh n tu theo trình đ phát tri n kinh t - xã h i và phong t c t p quán c a đ a ph ng” (Nguy n Tr ng Hoài, 2005)

- Tóm l i có r t nhi u khái ni m và quan đi m v đói nghèo đã t n t i nh ng nhìn chung t t c đ u ph n nh ba khía c nh c b n c a ng i nghèo:

+ Có m c s ng th p h n m c s ng trung bình c a c ng đ ng dân c

+ Không đ c th h ng nh ng nhu c u c b n m c t i thi u dành cho con ng i trong c ng đ ng đó

+ Thi u c h i l a ch n tham gia vào quá trình phát tri n c a c ng đ ng

- Theo th c t quan sát: nghèo v thu nh p – nghèo v t ch t luôn liên quan

đ n cái g i là nghèo v con ng i – s c kh e kém, trình đ giáo d c th p Nghèo v thu nh p và nghèo v con ng i th ng kèm theo tình tr ng nghèo v xã h i nh tính d b t n th ng tr c nh ng s ki n b t l i nh b nh t t, kh ng ho ng kinh t

ho c thiên tai, không có ti ng nói trong h u h t các th ch trong xã h i và s b t l c trong vi c c i thi n đi u ki n s ng cá nhân

Trong nghiên c u này, tác gi thiên v s d ng đ nh ngh a c a NHTG v nghèo, đó là trình tr ng “không có kh n ng có m c s ng t i thi u”

1.1.2 Nghèo tuy t đ i:

M t ng i ho c m t h gia đình đ c xem là nghèo tuy t đ i khi m c thu

nh p c a h th p h n tiêu chu n t i thi u (m c thu nh p t i thi u) đ c quy đ nh

b i m t qu c gia ho c t ch c qu c t trong kho n th i gian nh t đ nh ( inh Phi H 2006)

Tiêu chu n c a NHTG v nghèo d a trên chi tiêu tiêu dùng bao g m m c tiêu

th th c ph m t i thi u (70%) và các chi tiêu phi th c ph m (30%)

B ng 1.1 : Tiêu chu n nghèo đói c a Ngân hàng th gi i

Khu v c

Tiêu chu n nghèo đói (M c thu nh p ho c chi tiêu USD/

ngày/ng i)

Các n c đang phát tri n 1 USD ho c 360 USD/n m

Châu M Latinh và Caribe 2 USD ho c 720 USD/n m

Các n c ông Âu 4 USD ho c 1.440 USD/n m

Các n c phát tri n 14,4 USD ho c 5.184 USD/n m

B ng 1.2 : Tiêu chu n nghèo đói c a Vi t Nam

Khu v c

Tiêu chu n nghèo đói M c

thu nh p

Chu n nghèo đói m i

2000 - 2005 2006 - 2010 2011 – 2015

Thành th 150.000 đ ng 260.000 đ ng 500.000 đ ng Nông thôn đ ng b ng 120.000 đ ng 200.000 đ ng 400.000 đ ng Nông thôn mi n núi h i đ o 80.000 đ ng 150.000 đ ng 300.000 đ ng

rõ h n các nhân t làm tách bi t các h giàu v i các h có thu nh p g n b ng ho c

th p h n giá tr trung v Nh v y, theo cách tính này thì ng i nghèo đói t ng đ i

s luôn hi n di n b t k trình đ phát tri n kinh t nào

1.2 CÁC TH C O CH S NGHÈO ÓI VÀ B T BÌNH NG

1.2.1 Xác đ nh nghèo đói:

Theo NHTG ( 2007) có 3 b c đ xác đ nh nghèo đói:

bi n nh t trong đo l ng phúc l i (kinh t ) là d vào chi tiêu, tiêu dùng hay thu nh p

c a h gia đình N u chúng ta chia đ u cho t t c các thành viên trong h thì đ c chi tiêu, tiêu dùng hay thu nh p bình quân đ u ng i (hay ch s phúc l i kinh t cá nhân)

H u h t các n c phát tri n s d ng thu nh p đ xác đ nh nghèo đói b i thu

nh p ph n l n là t ti n l ng và thông qua ngân hàng t các tài kho n cá nhân nên

d xác đ nh trong khi chi tiêu thì ph c t p và khó xác đ nh các n c đang phát tri n thì s d ng chi tiêu b i l thu nh p r t khó xác đ nh vì ph n l n thu nh p đ n t công vi c t làm và r t khó tách bi t trong khi chi tiêu thì d th y h n và rõ ràng h n (WB – 2005)

Theo Glewwe và Twum-Baah (1991) thu nh p th ng b khai ít đi trong khi chi tiêu đ c khai t ng đ i chính xác và n đ nh h n t n m này sang n m khác,

do đó có đ c n c đ dùng th c đo chi tiêu ph n ánh m c s ng

Theo Paxson (1993), Alderman và Paxson (1994) các n c kém phát tri n thu nh p c a h th ng bi n đ ng theo mùa v trong khi chi tiêu dùng t ng đ i n

đ nh gi a các tháng trong n m Vì th , chi tiêu, tiêu dùng ph n ánh m c s ng c a h

t t h n con s thu nh p

1.2.2 Ph ng pháp xác đ nh chu n đói nghèo qu c t

T ng c c Th ng kê, NHTG đã đ ra ph ng pháp xác đ nh đ ng đói nghèo theo chu n qu c t và đ c th c hi n trong các cu c kh o sát m c s ng dân c

Vi t Nam vào nh ng n m 1992-1993 và n m 1997-1998:

+ ng đói nghèo m c th p g i là đ ng đói nghèo v l ng th c, th c

ph m ng này đ c xác đ nh theo chu n mà h u h t các n c đang phát tri n

c ng nh T ch c Y t Th gi i và các c quan khác đã xây d ng m c Kcal t i thi u c n thi t cho m i th tr ng con ng i, đó là chu n v nhu c u 2.100 Kcal/ng i/ngày Nh ng ng i có m c chi tiêu d i m c chi c n thi t đ đ t đ c

l ng Kcal này g i là nghèo v l ng th c, th c ph m

+ ng đói nghèo th hai m c cao h n g i là đ ng đói nghèo chung,

đó là đ ng đói nghèo l ng th c th c ph m c ng thêm các chi phí cho các m t hàng phi l ng th c, th c ph m ta có đ ng đói nghèo chung

1.2.3 Ph ng pháp các đ nh chu n đói nghèo theo Ch ng trình xóa đói

- H i nh p theo chu n nghèo qu c t

Theo đó, trong giai đo n 2006-2010, nh ng h gia đình nông thôn có m c thu nh p d i 200.000 đ ng/ng i/tháng (2,4 tri u đ ng/n m) đ c xem là h nghèo khu v c thành th , nh ng h có m c thu nh p bình quân d i 260.000

đ ng/ng i/tháng (3,12 tri u đ ng/n m) đ c xem nh là h nghèo

Trong giai đo n 2011-2015 chu n nghèo m i m i v a đ c B L TBXH công b

đó là h nghèo nông thôn là h có m c thu nh p bình quân t 400.000 đ ng/

ng i/ tháng tr xu ng, h c n nghèo nông thôn là h có m c thu nh p bình quân

t 401.000-520.000 đ ng/ng i/tháng tr xu ng H nghèo thành th là h có m c thu nh p bình quân t 500.000 đ ng/ng i/tháng tr xu ng,h c n nghèo thành th

là h có m c thu nh p bình quân t 501.000-650.000 đ ng/ng i/tháng

M c chu n nghèo nêu trên là c n c đ th c hi n các chính sách an sinh xã h i và các chính sách kinh t , xã h i khác

1.2.4 Th c đo ch s nghèo đói và b t bình đ ng:

1.2.4.1 Ch s đ m đ u (Po) – T l h nghèo

Th c đo đ c dùng r ng rãi nh t là ch s đ m đ u, ch s này đ n gi n là

đo t l ng i đ c tính là nghèo, th ng ký hi u là P0 v i công th c sau:

N

N z y I N

P

1

Trong đó: - N là t ng s h hay t ng dân s

- I (yi≤ z) là hàm ch th có giá tr b ng 1 khi bi u th c trong ngo c

là đúng và ng c l i không đúng là 0 Vì v y n u chi tiêu (yi) nh h n chu n nghèo (z), thì I(yi≤ z) b ng 1 và h gia đình đó đ c tính là nghèo

- Np là t ng s ng i nghèo

Nh v y, ch s đ m đ u ng i là công th c đ n gi n, d tính toán và d hi u

vì đây là nh ng đ c tr ng quan tr ng Tuy nhiên, ch s không ch ra m c đ tr m

tr ng c a đói nghèo, không ph n ánh đ c m c đ đói nghèo hay s chênh l ch gi a chi tiêu so v i đ ng chu n nghèo

1.2.4.2 Ch s kho ng cách nghèo

Th c đo nghèo ph bi n là ch s kho ng cách nghèo (P1), ch s xác đ nh

m c đ thi u h t chung v thu nh p/chi tiêu c a h nghèo (ng i nghèo) so v i chu n nghèo và đ c tính b ng ph n tr m thi u h t bình quân so v i chu n nghèo

1 1

1

Trong đó: Gi (kho ng cách nghèo) là ph n chênh l ch gi a chu n nghèo (z)

và thu nh p (chi tiêu) th c t (yi) c a ng i nghèo, kho ng cách đ c coi là b ng không đ i v i b t k ai khác không nghèo Gi = (z – yi)*I(yi≤ z)

Th c đo này là t l kho ng cách nghèo bình quân trong dân c (trong đó

ng i không nghèo có kho ng cách b ng không) ây c ng có th coi là chi phí

gi m nghèo đói (t ng đ i so v i chu n nghèo), b i vì nó cho bi t c n ph i chuy n bao nhiêu cho ng i nghèo đ mang l i cho ng i nghèo có thu nh p (chi tiêu) v t lên chu n nghèo

u đi m c a th c đo kho ng cách nghèo có là ch ra đ c đ sâu và quy mô

c a nghèo đói, ph n ánh thu nh p/chi tiêu c a ng i nghèo cách xa chu n nghèo bao nhiêu Nh ng h n ch c a th c đo này là ch a ph n ánh phân ph i thu nh p gi a

nh ng ng i nghèo S chuy n đ i t h nghèo này sang h nghèo khác (bi n đ i

gi a các nhóm trong h nghèo đói) v thu nh p/chi tiêu c a nh ng ng i nghèo không làm P1 thay đ i

1.2.5 ng cong Lorenz và h s Gini

ng cong Lorenz và h s Gini dùng đ nghiên c u và phân tích v n đ

b t bình đ ng H s Gini đ c tính trên c s c a đ ng cong Lorenz – đ ng cong c ng d n các t n su t - đ so sánh phân ph i c a m t bi n v i phân ph i đ n v

th hi n s bình đ ng H s Gini n m trong kho ng t 0 đ n 1, h s Gini b ng 0 là không có s chênh l ch ( bình đ ng tuy t đ i) h s Gini càng ti n đ n 1 thì s chênh l ch càng t ng và b ng 1 khi có s chênh l ch tuy t đ i ( b t bình đ ng tuy t

đ i)

tính h s Gini và l p đ ng cong Lorenz cho vùng nghiên c u c n ph i

s p x p th t h gia đình có thu nh p/chi tiêu t th p t i cao, ti p đ n tính t tr ng

s h gia đình, t tr ng thu nh p/chi tiêu c ng d n c a nh ng h này trong t ng thu

nh p/chi tiêu c a c ng đ ng

1.3 CÁC K T QU NGHIÊN C U LIÊN QUAN N NGHÈO ÓI :

D án di n đàn mi n núi Ford (2004): Nh ng nhân t nh h ng đ n đói

nghèo các t nh mi n núi phía b c Vi t Nam: s ng khu v c nông thôn, ng i dân

t c, qui mô h gia đình, t l ph thu c, giáo d c, kh n ng ti p c n đ ng ôtô, giao thông ch khách, đi n, khuy n nông, ch D a trên b d li u đi u tra m c s ng dân

c n m 1998 và 2002 các tác gi đã ph n nh đ c b c tranh t ng quan v đói nghèo c a vùng mi n núi phía B c

Báo cáo Phát tri n Vi t Nam 2004, Nghèo (2004) 1 – S nghèo đói có đ c thù rõ nét theo vùng đ a lý Vi t Nam, gi a các vùng, mi n có t c đ phát tri n khác nhau, t l đói nghèo khác nhau và t c đ gi m nghèo c ng khác nhau Trong

c n c, Tây Nguyên là vùng nghèo nh t, k đ n là vùng núi phía B c và ven bi n

mi n Trung, t l nghèo v n còn cao vùng châu th sông H ng, BSCL và vùng duyên h i mi n Trung

S nghèo đói c ng liên quan ch t ch v i nhóm dân t c thi u s , dân t c Kinh

và Hoa đã đ c h ng l i t s phát tri n, còn dân t c thi u s thì ti n b ch m h n chi m 37% t l các h nghèo c a Vi t Nam vào n m 2010 V i cùng đi u ki n thì

m t h thu c dân t c thi u s s có m c chi tiêu th p h n m t h ng i Kinh hay

ng i Hoa là 13% Trình đ giáo d c c ng t o đ c s khác bi t đáng k , m t h gia đình có ch h có trình đ trung c p s có m c chi tiêu cao h n m c chi tiêu trung bình là 19% và khi ch h có trình đ đ i h c s có m c chi tiêu cao h n m c chi tiêu trung bình là 31% Ngoài ra, n u c hai v ch ng cùng có trình đ trung c p

Qu c t Nh t B n (JICA), Qu C u tr nhi đ ng Anh , Ch ng trình phát tri n Liên Hi p Qu c ( UNDP) và Ngân Hàng Th gi i ( WB)

s có m c chi tiêu cao h n là 29% và n u c hai có trình đ đ i h c s có m c chi tiêu cao h n là 48%

Các h gia đình có quy mô l n h n, đ c bi t là h nào có đông con h n, có nhi u ng i già ho c không có v /ch ng thì có xu h ng chi tiêu theo đ u ng i

th p h n

Có s chênh l ch gi a các vùng, mi n r t rõ nét M t gia đình ng b ng sông H ng s có m c chi tiêu th p h n m t h gia đình BSCL là 26% và th p

h n 31% đ i v i h gia đình vùng ông Nam b Khi trong cùng m t đi u ki n so sánh, nh ng kho ng cách l n nh t là khi so sánh gi a thành th và nông thôn Trong cùng m t đi u ki n nh nhau m t h vùng đô th có m c chi tiêu cao h n 78% so

v i m t h vùng nông thôn

K th a đ tài này, tác gi có th xem xét l i các nhân t trên v i vùng nghiên

c u đ tài và ch ch n khu v c nông thôn đ nghiên c u

ánh giá nghèo theo vùng, Vùng đ ng b ng sông C u Long (2004):

vùng đ ng b ng sông C u Long, ng i nghèo vùng nông thôn chi m 96%

s ng i nghèo trong c vùng và h có nh ng nét đ c tr ng nh sau:

- S ng b ng nông nghi p là ch y u H n 77% s h nghèo làm vi c trong

các ngành nh nông nghi p, lâm nghi p và ng nghi p, 9% làm vi c trong ngành công nghi p và 13% làm vi c trong ngành d ch v ói nghèo có m i liên h ch t

ch v i nông nghi p, ph n l n các h gia đình nghèo s ng vùng nông thôn và ch

tr ng lúa

- Trong các h nông dân, nh ng h nghèo th ng là nh ng h thi u đ t

ho c không có đ t, do v y, kinh t chính ph thu c r t nhi u vào thu nh p làm

thuê Vi c nông dân nghèo không có đ t là m t trong nh ng tr ng i chính trong xóa đói gi m nghèo BSCL, so sánh n m 2002 gi a các vùng cho th y BSCL đ ng

th hai v t l nông dân không có đ t nông thôn, ch sau vùng ông Nam B

H n n a ch vùng BSCL m i có tình tr ng là không có đ t t l thu n v i đói nghèo, trái ng c v i các vùng còn l i

- Trình đ h c v n th p làm h có r t ít c h i tìm vi c ngoài công vi c nhà

nông v n là công vi c không n đ nh và cho thu nh p th p T l đói nghèo c a

nh ng ng i ch a hoàn thành ti u h c vùng đ ng b ng sông C u Long là 30% (th p h n so v i t l 40% c a c n c) trong khi h u nh không có tình tr ng đói nghèo trong s nh ng ng i có trình đ h c v n cao h n ho c h c ngh

- Dân t c thi u s chi m khá nhi u trong di n nghèo BSCL Dân t c

Kh’Mer đông nh t trong s các dân t c thi u s đây Các t nh có t l nghèo cao

nh t c ng là các t nh có s ng i Khmer c trú nhi u nh t các t nh có ng i Kh’Mer sinh s ng, t l ng i Kh’Mer nghèo luôn h n h n các dân t c thi u s khác

Do TGLX n m trong khu v c BSCL nên có th áp d ng ph ng pháp nghiên c u và các nhân t nh h ng c a công trình nghiên c u này cho vùng nghiên c u T giác Long Xuyên – BSCL

Phân tích hi n tr ng đói nghèo BSCL (AusAID,2004) 2

: Nghiên c u cho k t

qu phân tích đ c đi m c a ng i nghèo BSCL g m có b n nhóm b t l i sau:

- Nhóm không có đ t và ít đ t canh tác: S dân không có đ t ho c h u nh

không có đ t canh tác trong vùng BSCL là đáng k và ngày càng gia t ng K t qu nghiên c u cho th y các h gia đình nông dân tr nên m t đ t là vì đã bán đ t v i các nguyên nhân sau: m t mùa, nh ng đ t bi n kinh t đ c gây ra b i b nh t t hay thiên tai ph i bán đ t đ gi i quy t khó kh n hay đ tr n Vì v y, vi c bán đ t là

h u qu h n là nguyên nhân g c c a nghèo, tuy nhiên vi c nông dân bán đ t d n đ n tình tr ng không có đ t đ canh tác ph i s ng l thu c vào công vi c làm thuê thu

2

D án phân tích hi n tr ng nghèo đói BSCL đ c AusAID tài tr và do T ch c T m nhìn Th gi i k t h p

v i Công ty Adam Fforde th c hi n và đ c các chuyên gia thu c Vi n Khoa h c Xã h i và Tr ng i h c Kinh

t Qu c Dân TP ,HCM ti n hành nghiên c u

nh p th p và không n đ nh Nhóm có t l nghèo cao h n các nhóm khác trong vùng c ng chính là nhóm nông dân không có đ t canh tác

- Nhóm dân t c thi u s - Ng i Kh’ Mer: BSCL cùng s ng v i dân

t c Kinh còn có ba nhóm dân t c thi u s là Ch m, Hoa, Kh’Mer; trong đó ng i Kh’Mer chi m t l cao nh t và là nhóm d b t n th ng nh t v m t kinh t xã h i,

do h là nh ng ng i nghèo có ít đ t ho c không có đ t và ít c h i tìm đ c công

vi c n đ nh, ch có th ki m đ c vi c làm ch y u là lao đ ng chân tay v i thu

nh p th p

- Nhóm “làm thuê”: M t s ng i nghèo BSCL s ng ch y u d a vào

vi c làm thuê trong l nh v c nông nghi p, công vi c này mang tính th i v cao và thu nh p không đ s ng vào nh ng tháng nông nhàn S l ng lao đ ng d th a d n

đ n ti n công th p, ngoài ra s l ng doanh nghi p BSCL không nhi u nên đã

h n ch c h i vi c làm phi nông nghi p, h c v n th p c ng h n ch c h i tìm vi c làm t t h n có thu nh p cao h n

- Ph n : Ti n công c a ph n trong l nh v c nông nghi p ít h n hai ph n

ba so v i m c l ng c a nam gi i, ph n ph i làm công vi c n ng nh c c trong nhà l n ngoài xã h i d n đ n suy ki t s c kh e, h c v n th p

Nguy n Tr ng Hoài (2005) : Tình tr ng đói nghèo ông Nam B ch u nh

h ng nhi u nh t t các y u t : tình tr ng vi c làm, tình tr ng s h u đ t đai, kh

n ng ti p c n ngu n v n chính th c, v n đ dân t c thi u s , qui mô h và gi i tính

c a ch h Công trình nghiên c u này là m t c s tham kh o cho đ tài nghiên c u

v nghèo đói

Võ T t Th ng (2004): Tình tr ng đói nghèo Ninh Thu n ch u nh h ng nhi u nh t t 6 y u t , đó là: tình tr ng vi c làm, tình tr ng s h u đ t đai, kh n ng

ti p c n ngu n v n chính th c, v n đ dân t c thi u s , quy mô h và gi i tính c a

ch h ây là nghiên c u đ u tiên có s d ng mô hình kinh t l ng đ đánh giá nghèo Ninh Thu n, đi m m i c a nghiên c u này là tác gi đ a vào bi n ti p c n ngu n v n chính th c mà lo i b bi n vay nóng t bên ngoài Trong khi đó công

trình nghiên c u c a Hoff và Stiglitz (1993) cho th y các đ nh ch tài chính không chính th c c ng góp ph n làm t ng thu nh p cho ng i dân

Tr ng Thanh V (2007) : Nghiên c u v nghèo đói vùng ven bi n BSCL cho th y các nhân t : trình đ h c v n c a ng i lao đ ng, s ng i không

có ho t đ ng t o thu nh p trong h , lo i công vi c chính, gi i tính c a ch h , di n tích đ t s n xu t c a h và đ ng ôtô đ n đ c thôn/ p c a h tác đ ng có ý ngh a

th ng kê đ n xác su t r i vào nghèo đói c a h ây là công trình nghiên c u d a trên b s li u VHLSS2004 áp d ng cho vùng ven bi n c a BSCL Chúng ta có

th s d ng nghiên c u này làm c s tham kh o đ phân tích và so sánh nghiên c u

c a đ tài vùng TGLX

Lê Thanh S n (2009) : Các k t qu th ng kê và mô hình kinh t l ng cho

th y tình tr ng đói nghèo vùng biên gi i Tây Nam ch u nh h ng nhi u nh t t

b n y u t : vi c làm trong l nh v c nông nghi p, s ng i ph thu c trong h , s

n m đi h c trung bình c a nh ng ng i tr ng thành trong gia đình và di n tích đ t canh tác Công trình nghiên c u d a trên b s li u VHLSS 2006 áp d ng cho khu

v c biên gi i Tây Nam Do có nhi u đi m t ng đ ng v i vùng nghiên c u TGLX nên chúng ta có th s d ng l i khung phân tích đ phân tích cho đ tài nghiên c u

Hu nh Th Uyên Linh ( 2009): Nghiên c u v nghèo đói vùng ông nam

B ch u nh h ng b i các nhân t : ngh nghi p chính c a h , s ng i ph thu c trong h , s n m đi h c c a nh ng ng i tr ng thành trong h và quy mô h Công trình nghiên c u d a trên b s li u VHLSS 2006 áp d ng cho khu v c duyên

h i Nam Trung B , m t đi m khác bi t so v i các nghiên c u khác là di n tích đ t,

gi i tính, vay tín d ng không có ý ngh a th ng kê đ n kh n ng nghèo c a các h gia đình Công trình nghiên c u này là m t c s tham kh o cho đ tài nghiên c u

v nghèo đói vùng TGLX

Hình 1.1: B n đ nghèo đói c p xã

Ngu n: Trung tâm thông tin –NN &PTNT

TRÊN TH GI I, VI T NAM, BSCL VÀ VÙNG TGLX

2.1 T NG QUAN V TÌNH HÌNH NGHÈO ÓI:

2.1.1 Trên th gi i

Ngày nay nghèo đói không ch t n t i các qu c gia ch m và đang phát tri n

mà đã tr thành n i ám nh đ i v i các n c phát tri n, đói nghèo đang là nguy c

tr thành v n n n toàn c u khi kh ng ho ng kinh t toàn c u đã làm cho giá d u và giá th c ph m ngày càng leo thang Trong cu c h p ba ngày c a các b tr ng nông nghi p l n đ u tiên c a G8 đã di n ra t i Cison di Valmarino- mi n B c n c Ý t 18/04/2009 v i s có m t c a các n c đ i tác đ n t Trung Qu c, n , Brazil, Mexico, Nam Phi, Úc, Argentina và Ai C p, các n c cùng nhau đ a ra m t l trình chung nh m thoát kh i kh ng ho ng và ph n ng tr c tình tr ng kh n c p c a

l ng th c th gi i hi n nay S ng i b nh h ng n n đói trên th gi i hi n c ng

đã v t h n 1 t ng i.3

Liên Hi p Qu c c ng đã báo đ ng r ng n n đói có th v t ra ngoài t m ki m soát do tác đ ng c a kh ng ho ng tài chính, bi n đ i khí kh u do môi tr ng ngày càng x u đi d i tác đ ng c a con ng i v n minh S n l ng nông nghi p trên th

gi i có nguy c s t gi m do vi c canh tác hi n đang ch u tác đ ng m nh c a môi

tr ng, th i ti t, khí h u có nhi u đ t bi n so các th p niên tr c đây Theo t ch c

L ng nông th gi i (FAO), d tr l ng th c đang m c th p nh t trong vòng 20

n m qua, trong khi s n l ng lúa Châu Á – v a lúa l n nh t c a th gi i đang

t ng lên r t ch m do di n tích đ t nông nghi p ngày càng thu h p l i đ chuy n sang

m c đích công nghi p, du l ch và vui ch i gi i trí

Tình hình hi n đang khó kh n h n khi nông dân châu Âu và M n m nay

tr ng tr t ít đi do vi c vay tín d ng ngày càng khó kh n B Nông nghi p M , n c

hi n đang cung c p lúa mì cho kho ng 100 qu c gia trên toàn c u, trong tháng 4/2009 đã thông báo di n tích tr ng lúa mì c a h n m nay đã gi m 7% Trung

Qu c, n c hi n đang nuôi 1/5 dân s th gi i, đã gia t ng di n tích canh tác nh ng

l i g p n n h n hán t i t nh t trong vòng 70 n m qua, s n l ng thu ho ch d ki n

có th gi m 40% H n hán c ng gây nh h ng m nh đ n vùng tr ng ng c c l n trên th gi i nh Argentina, Paraguay, Nam Brazil

Theo Ch ng trình l ng th c th gi i (WFP) : “Khi kh ng ho ng tài chính ngày càng tr m tr ng thì n n đói và suy dinh d ng có nguy c t ng do thu nh p

gi m và tình tr ng th t nghi p t ng Các n c đang phát tri n g p r t nhi u khó

kh n, đ c bi t khi đ ng ti n c a h m t giá tr c đ ng USD, đ ng ti n chính s

d ng trong giao d ch qu c t ”

Theo Ch t ch WB Robert Zoellick: n n đói trên toàn c u đang đe d a làm bùng n cu c chi n tranh th gi i th 3 H n 37 qu c gia trên th gi i đang ti m n nguy c b t n do kh ng ho ng l ng th c và c n đ n s tr giúp c a c ng đ ng

Qu c t , trong s đó có 21 qu c gia Châu Phi, 10 qu c gia Châu Á, 5 n c thu c khu v c Châu M La Tinh và 1 c a Châu Âu4, s ng i nghèo đói trên th gi i đã

v t qua con s 1 t ng i Theo WB, Châu Phi là khu v c có s ng i nghèo t ng

m nh nh t và h n m t n a s ng i s ng d i chu n nghèo c a th gi i (1,25 USD ngày/ng i) con s này đã không thay đ i su t h n 25 n m qua

2.1.2 Vi t Nam

S li u đi u tra h gia đình t i Vi t Nam cho th y b c tranh xóa đói gi m nghèo c a Vi t Nam đã có nh ng chuy n bi n tích c c Vi t Nam đã tr thành m t trong nh ng n c thành công v t b c v công tác xóa đói gi m nghèo Quá trình xóa đói gi m nghèo Vi t Nam g n li n v i m c t ng tr ng kinh t cao trong th i

k áp d ng chính sách đ i m i Nh ng thành t u trong xóa đói gi m nghèo đ c duy trì b ng chi n l c xóa đói gi m nghèo và t ng tr ng toàn di n

Theo s li u đi u tra m c s ng dân c do T ng c c Th ng Kê và WB th c

hi n thì t l h gia đình s ng d i ng ng nghèo đã gi m t 58,1% vào n m 1993

4

www.vnmedia.vn/newsdetail.asp?newsid=128266&CatId=26

xu ng còn 19,5% vào n m 2004 và đ t 16% vào n m 20065

( m i đây nh t theo báo cáo c a B L TBXH t l nghèo đã gi m còn 9,45% vào n m 2010) Vi t Nam đã

gi m nghèo cho 42% dân s , t ng đ ng v i 35 tri u ng i Toàn c nh cho th y

m t b c tranh đáng ph n kh i, tuy nhiên ti n b đ t đ c là không đ ng đ u, t l nghèo các nhóm dân t c ít ng i v n cao h n nhi u so v i m c nghèo các nhóm

ng i Kinh và ng i Hoa, h u h t ng i nghèo đ u s ng các vùng nông thôn Tuy nhiên, đi u đáng nói là t l nghèo nông thôn đang ti p t c gi m xu ng, dù m c

gi m ch m h n so v i các n m tr c đây, ng c l i m c nghèo thành th có v

nh gi nguyên th m chí có xu h ng t ng lên Vùng núi Tây B c, vùng Tây Nguyên và vùng duyên h i B c Trung B v n còn nghèo h n nhi u so v i các vùng khác trong c n c

B ng 2.1 : T l nghèo chung phân theo thành th và nông thôn Vi t Nam

%

T l nghèo thành th 25,5 9,0 6,6 3,6 3,9 3,3

T l nghèo nông thôn 74,5 44,9 35,6 25 20,4 18,7

Ngu n : S li u đi u tra m c s ng dân c c a T ng c c th ng kê VHLSS

Trích d n t báo cáo chung c a các nhà tài tr t i h i ngh t v n các nhà tài tr Vi t Nam 12/2008.Báo cáo này

đ c so n th o v i s h p tác c a NH Phát tri n Châu Á (ADB), B phát tri n qu c t Anh (DFID), C ng đ ng

58.1

37.4 28.9 19.5

16 14.5

0 10 20 30 40 50 60

Ngu n : S li u đi u tra m c s ng dân c c a T ng c c TK VHLSS 2008

M c dù t l dân không nghèo đã t ng đáng k và đ u đ n Vi t Nam nh ng

r t nhi u h gia đình v n n m trong tình tr ng d b r i vào tr ng thái nghèo và tái nghèo khi h g p ph i nh ng cú s c v tài chính nh trong h có ng i b m n ng,

th t bát mùa màng ho c r i ro trong đ u t , thiên tai, d ch b nh, … Theo c tính có kho ng 5% -10% dân s Vi t Nam n m trong di n d b r i vào vòng nghèo đói

Hình 2.2: T l ng i nghèo gi a thành th và nông thôn qua các n m.

25.5 74.5

9 44.9

6.6 35.6

3.6

25

3.9 20.4

3.3 18.7

0 10 20 30 40 50 60 70 80

T l nghèo nông thôn

Ngu n : S li u đi u tra m c s ng dân c c a T ng c c th ng kê VHLSS 2008

Ngành nông nghi p ch t o ra kho ng 20% GDP nh ng nông dân l i chi m

đ n 70% dân s c n c và 57% l c l ng lao đ ng xã h i làm vi c trong ngành

nông nghi p l i là b ph n đ m đ ng tr ng trách b o đ m l ng th c cho toàn xã

h i6 Do đóng góp GDP th p, nên nông dân là đ i t ng ch u nhi u thi t thòi; h ch

đ c h ng l i t con s khiêm t n đó nên chênh l ch thu nh p gi a các ngành

ngày càng cao i u đáng nói h n c là trong quá trình đô th hóa, công nghi p hóa;

h là t ng l p b t n th ng nh t và ít đ c h ng l i do h h u nh ch đ ng bên l

c a quá trình đó t nông nghi p d n d n b thu h p l i nh ng ch cho các khu

công nghi p, khu đô th m i m c lên Ng i nông dân b thu h i đ t, không bi t s

d ng ti n đ n bù đúng m c đích; trình đ h c v n th p, không có tay ngh nên h r t

khó hòa nh p v i cu c s ng đô th Do v y, vùng nông thôn v n là vùng có nhi u

ng i nghèo sinh s ng trong nh ng đi u ki n khó kh n và thi u th n

B ng 2.2: T l nghèo và kho ng cách nghèo

37,4 9,2 45,5 31,1 75,2

28,9 6,6 35,6 23,1 69,3

19,5 3,6 25,0 13,5 60,7

16,0 3,9 20,4 10,3 52,3 Nghèo l ng th c

15,0 2,5 18,6 10,6 41,8

10,9 1,9 13,6 6,5 41,5

7,4 0,8 9,7 3,5 34,2

6,7 1,2 8,7 3,2 29,2 Kho ng cách nghèo

9,5 1,7 11,8 7,1 24,2

6,9 1,3 8,7 4,7 22,8

4,7 0,7 6,1 2,6 19,2

3,8 0,7 4,9 2,0 15,4

Ngu n: Báo cáo Phát tri n Vi t Nam 2008

Có nhi u ch ng trình đ c th c hi n và h tr b i WB, ADB, UNDP và các nhà tài tr khác trên th gi i h tr ng i nghèo Vi t Nam, trong đó có ch ng trình xóa đói gi m nghèo đ c th c hi n v i kinh phí hàng tr m t đ ng nh ch ng trình 135 c a Chính ph v xóa đói gi m nghèo, h tr các h nghèo đ c h ng các chính sách nh : ch ng nh n h nghèo ho c c p th khám ch a b nh cho ng i nghèo, vay v n u đãi và v n đ đây là ch ng trình có th t s tr giúp đ n đúng

đ i t ng hay không? hay l i r i vào nh ng nhóm khác, nhóm ít c n h tr h n

nh ng có m i quan h v i chính quy n đ a ph ng nên đ c đ a tên vào danh sách

h tr Theo k t qu kh o sát cho th y 45% 7 nh ng h đ c h ng l i l i không

ph i là h nghèo Vi c này t o s th t thoát l n, th hi n s y u kém v qu n lý và giám sát c a chính quy n đ a ph ng

Các xu h ng chính

Ph i ghi nh n b c đ u thành công c a ch ng trình xóa đói gi m nghèo, Vi t Nam đã gi m nghèo m t n a trong vòng ch a đ y m t th p k và r t ít qu c gia nào trên th gi i đ t đ c đi u này nông thôn t l nghèo đã s t gi m m nh m đã làm cho t l nghèo chung c a c n c gi m đi rõ r t T n m 2004 đ n 2006 t l nghèo nông thôn gi m đi 2,3 đi m ph n tr m m i n m, so v i 3,5 đi m t n m 1993

đ n n m 20048

T c đ gi m nghèo có ch m l i nh ng xu h ng gi m nghèo v n còn r t m nh m , tuy nhiên t l nghèo khu v c thành th có v nh ch ng l i

th m chí còn t ng nh có th do xu h ng di c c a các h nông dân m t đ t do quá trình đô th hóa và công nghi p hóa nông thôn Các khu công nghi p l n l t đ c hình thành t qu đ t nông nghi p đã n r các t nh; không còn đ t đ canh tác, không d dàng tìm đ c công vi c t i quê nhà, h đành b nông thôn ra thành th đ tìm ki m c h i làm vi c Xu h ng này ngày càng t và có khuynh h ng t ng nhanh

M c dù t l nghèo đang gi m xu ng nhanh chóng, th c t cho th y chúng ta

v n còn có đ n 13,5 tri u ng i đang s ng trong c nh nghèo kh , trong đó có t 5

đ n 6 tri u ng i nghèo l ng th c có 9% h gia đình nông thôn và 29% h gia đình thu c dân t c thi u s M t đi u đáng m ng là nh ng ng i nghèo t t c các nhóm dân c đ u đang ti n g n đ n ng ng nghèo v i ch s kho ng cách nghèo đang

gi m d n t 6,9 đi m ph n tr m n m 2002 xu ng còn 3,8 đi m ph n tr m n m 2006, ngay c v i nhóm dân t c ít ng i thì kho ng cách nghèo n m 2006 c ng t ng

đ ng v i ng i Kinh và ng i Hoa n m 2003

Nghèo và v trí đ a lý

Kho ng cách nghèo gi a các vùng v n còn l n, vùng núi v n còn nghèo h n nhi u so v i vùng đ ng b ng, nh t là vùng ông Nam b Có s khác bi t v t c đ

gi m nghèo, vùng nghèo nh t là vùng núi Tây B c đã gi m t l nghèo đ c 19

đi m ph n tr m t n m 2002 đ n n m 2006 đ c bi t là Tây Nguyên có t c đ gi m nghèo kinh ng c là 23 đi m ph n tr m, ng c l i 2 vùng ít nghèo nh t là vùng đ ng

b ng sông H ng và vùng ông Nam b l i có t c đ gi m nghèo ch m l i sau m t giai đo n gi m nghèo m nh m 2 vùng này

M t d u hi u đáng m ng cho th y t l nghèo đã gi m nhanh chóng nh ng vùng mà t l ban đ u là cao nh t nh ng b ng sông H ng, duyên h i B c Trung

b S li u th ng kê cho th y t n m 1993 đ n n m 2002, m t vùng có t l nghèo cao h n m c trung bình là 1% có t c đ gi m nghèo theo n m nhanh h n m c trung bình là 0,037 đi m ph n tr m, trong giai đo n 2002-2004 t c đ gi m nhanh h n

m c trung bình la 0.082 đi m ph n tr m

B c tranh nghèo gi a các t nh c ng t ng t nh gi a các vùng, v n còn

nh ng kho ng cách l n gi a các t nh giàu nh t và t nh nghèo nh t, nh ng ngay c

nh ng vùng cao nguyên nghèo nh t có m t s t nh c ng đang gi m nghèo t t h n và

b t đ u theo k p các t nh giàu h n vùng đ ng b ng

B ng 2.3: T l nghèo gi a các vùng

N u chia dân s thành 5 nhóm quy mô nh nhau d a trên m c s ng và c tính

t l chi tiêu c a m i “nhóm ng v phân” (b ng 2.3), c tính này cho th y r ng

nhóm 20% dân s nghèo nh t ch chi m có 7,2% t ng chi tiêu c a c n c, so v i

43,3% c a nhóm 20% giàu nh t i u này cho th y r ng m t ng i trung bình

nhóm 20% giàu nh t chi tiêu nhi u g p 6 l n m t ng i trung bình nhóm 20%

8,2 11,9 15,5 21,2 43,3

7,8 11,2 14,6 20,6 45,9

7,1 11,2 15,2 21,8 44,7

7,2 11,5 15,8 22,3 43,4

H s Gini cho chi tiêu 0,34 0,35 0,37 0,37 0,36

Ngu n: Báo cáo Phát tri n Vi t Nam 2008, trang 11

Trong giai đo n 1993 - 2004 h s Gini ch t ng đôi chút và gi m nh trong

giai đo n 2004 -2006, đ n đ nh c a h s Gini đ c t o nên b i s c i thi n m c

s ng t t c a ba nhóm ng phân v gi a c a dân s i u này ng c l i làm n i lên

m t t ng l p trung l u ngày càng quan tr ng Ba nhóm ng phân v gi a chi m 50% t ng chi tiêu trong n m 2006, m t t l khá cao v i tiêu chu n phát tri n c a

Vi t Nam Tuy nhiên, s phát tri n c a nhóm gi a l i không đi kèm v i kho ng cách đang t ng lên gi a nhóm ng phân v đ u và cu i

Nhóm dân t c ít ng i

Nhóm dân t c ít ng i chi m t l ngày càng t ng trong s ng i nghèo Vi t Nam T l nghèo trong các nhóm này đã liên t c gi m, đ c bi t là nhóm s ng thung l ng, vùng đ t th p và tr ng lúa n c, các nhóm khác ít dân h n thì đi u ki n

s ng v n ch a đ c c i thi n T l nghèo và m c đ nghèo nhóm dân t c ít ng i

v n cao h n nhi u so v i ng i Kinh và ng i Hoa Thi u đói là v n đ nan gi i

m t s có dân t c thi u s

2.2 TH C TR NG V NGHÈO ÓI VÙNG TGLX VÀ S PHÂN HÓA GIÀU NGHÈO:

2.2.1 i u ki n t nhiên các t nh thu c vùng TGLX

TGLX tr c đây là m t vùng đ t hình t giác thu c Vùng BSCL trên đ a

ph n c a ba t nh thành Kiên Giang, An Giang và C n Th B n c nh c a t giác này

là biên gi i Vi t Nam-Campuchia, v nh Thái Lan, kênh Cái S n và sông Bassac (sông H u) Vùng TGLX có di n tích t nhiên kho ng 489.000 hecta a hình

tr ng, t ng đ i b ng ph ng v i đ cao tuy t đ i t 0,4 đ n 2 mét Mùa l (t tháng

B y đ n tháng M i hai), vùng này th ng ng p trong n c v i đ sâu t 0,5 đ n 2,5 mét; đây là khu v c ch a n c l c a sông Mê Kông khi l v Mùa khô vùng này th ng khô h n và b n c m n thâm nh p, nên h u nh đ t luôn b tình tr ng nhi m phèn, có th nói vùng TGLX là vùng có di n tích đ t b nhi m phèn do ng p

m n l n nh t BSCL nên c m t vùng đ t r ng l n b hoang hóa do đ t b nhi m phèn n ng Do đó ch có lo i lúa mùa n i là có th t n t i v i mùa n c kéo dài

trong 6 tháng, m i n m ch có 1 v v i 200.000 hec ta đ t canh tác cho s n l ng

h n 450.000 t n/n m, s n l ng này không đ cung c p l ng th c cho vùng

Vùng TGLX có các khu r ng tràm l n tr i dài đ n bán đ o Cà Mau nh r ng

U Minh th ng v i di n tích 7.063 hecta, khu r ng tràm Trà S trong lòng TGLX

có di n tích h n 800 hecta là d ng r ng ng p n c v i h th ng đ ng th c v t phong phú, mang l i nhi u ti m n ng v lâm nghi p, th y s n và du l ch cho vùng TGLX Vùng thu c đ a ph n t nh Kiên Giang có di n tích kho ng 244.230 hecta là vùng có ngu n khoáng s n d i dào, đ c bi t là vùng đá vôi l n nh t t nh Kiên Giang

T n m 1980, An Giang là t nh đi đ u trong vi c khai phá vùng hoang hóa này đó là đ y m nh th y l i n i đ ng, c i cách ru ng đ t và đ a khoa h c k thu t vào trong s n xu t: Sau khi hình thành h th ng kênh d n n c và kênh m ng n i

đ ng g m cách 2km đào 1 con kênh l y n c t kênh t o ngu n và cách kho ng 500-600m đào con kênh d n n c vào đ ng có tác d ng r a chua, tháo phèn; đ ng

th i k t h p v i h th ng thoát l ra bi n Tây đ ch đ ng ki m soát l ; Gi ng lúa

IR 50404 đ c đ a vào s n xu t đ i trà trên vùng đ t phèn, đánh d u b c đ t phá

c a vi c khai hoang vùng TGLX mang l i s màu m cho cánh đ ng TGLX, chuy n

đ t lúa mùa n i 1 v /n m sang lúa 2 v /n m, r i t ng lên 3 v /n m, bi n TGLX tr thành vùng s n xu t lúa g o cho s n l ng cao nh t c n c ây là vi c làm táo

b o đ c B NN &PTNT đánh giá là thành công nh t

2.2.2 Tình hình kinh t , v n hóa, xã h i c a các t nh thu c vùng TGLX

Vùng TGLX là vùng th ng ngu n c a vùng BSCL mang tính đ c tr ng

v n có c a m t vùng đ ng b ng ng p n c, b nh h ng n ng n c a mùa l tràn

v hàng n m t sông Mê Kông hay còn g i là vùng ch a n c c a BSCL T khi

ki m soát đ c l qua h th ng kênh đào ch ng ch t đ thoát l ra bi n Tây đ r a chua x phèn cho đ t đã làm thay đ i di n m o c a vùng đ t khô c n, hoang hóa ngày nào tr thành vùng đ t màu m , trù phú và thu hút nhi u ng i đ n v i vùng này đ l p nghi p Tr c đây v i lúa mùa n i ch đ t s n l ng 450.000 t n lúa

/n m, đ n n m 2009 con s đó là 3,5 tri u t n/n m, đ ng nh t c n c v s n

l ng9

Do ti p giáp biên gi i Campuchia, nên vùng này t p trung nhi u ng i

Kh mer sinh s ng nh t là các huy n T nh Biên, Tri Tôn c a An Giang và Hà Tiên, Hòn t, Kiên L ng c a Kiên Giang H th ng là nh ng ng i có h c v n th p,

ít tham gia v i các t ch c, đoàn th c a chính quy n đ a ph ng, không bi t v n

d ng các ti n b khoa h c k thu t vào s n xu t nông nghi p nh nh ng h ng i Kinh, nên trong tr ng tr t ho c ch n nuôi h th ng làm ra nh ng s n ph m có

ch t l ng và s n l ng th p Ph n đông h n m trong nh ng h nghèo và r t d b tái nghèo do không có s c ph n đ u mà hay l i vào các chính sách h tr c a Chính ph

Do đ c tr ng v đ a lý vùng TGLX là vùng đ t r ng bao la “th ng cánh cò bay” nên vi c tích t ru ng đ t c a nông dân là đi u t t y u xãy ra do tâm lý mu n

đ t li n đ t, th a li n th a, bên c nh vi c tr ng lúa ng i nông dân còn bi t hình k t

h p nông lâm ng nghi p thông qua mô hình kinh t trang tr i, mô hình này đ c

bi t phát tri nvà b c đ u mang l i hi u qu nh t đ nh, TGLC có nh ng trang tr i,

nh ng m nh ru ng vài hecta đ n vài ch c hecta đ c c khí hóa, hi n đ i hóa t khâu làm đ t đ n thu ho ch, b o qu n và ch bi n ng th i, ti n b khoa h c k thu t đ c nông dân vùng TGLX ng d ng thành th o nh vi c áp d ng “3 gi m

3 t ng” đ n “ 1 ph i, 5 gi m” vào trong vi c canh tác làm cho s n l ng lúa t ng nhanh và ch t l ng thì ngày càng nâng cao do ng i nông dân h ng t i vi c tr ng lúa theo tiêu chu n toàn c u GlobalGAP Có th nói, ng i nông dân Vùng TGLX

đã t ng b c ti p c n v i nh ng ti n b khoa h c k thu t m t cách nhanh chóng và

m nh m , b i h nh n th c r ng th i đ i ngày nay là th i đ i c a khoa h c k thu t,

c a internet nên h đã luôn h c h i tìm tòi đ theo k p trào l u c a xã h i phát tri n

C s h t ng nhìn chung còn r t nghèo nàn, ch a x ng t m v i m t v a lúa

g o l n nh t n c do h th ng kênh đào ch ng ch t v i nh ng tuy n đê ch y dài

hàng ch c Km, nên đ ng giao thông r t h n ch nh t là đ ng ô tô đi đ n các xã

vùng sâu vùng xa

Các t nh thu c khu v c TGLX là An Giang, Kiên Giang và C n Th có tính

ch t đ c tr ng t ng đ ng nhau nên s thu n l i trong vi c ch n m u kh o sát, t l

Ngu n : Niên giám th ng kê n m 2009

Nh ng d ng khoa h c k thu t vào trong s n xu t và h th ng kênh m ng

th y l i t i vào mùa khô và tiêu vào mùa l cho n ng su t lúa bình quân là 59 t /ha

đ t n ng su t cao nh t trong c n c, t ng đ ng v i ng b ng sông H ng và cao

h n c vùng BSCL, cho s n l ng lúa c a c vùng là 7 tri u t n/n m chi m 36%

s n l ng lúa c a BSCL và g n 20% s n l ng lúa c a c n c, đóng góp ph n

không nh vào an ninh l ng th c qu c gia

B ng 2.6: Di n tích, n ng su t, s n l ng lúa các vùng t nh thu c khu v c nghiên c u

Vùng

T ng

di n tích

đ t nông nghi p

T ng

di n tích

đ t

tr ng lúa

N ng

su t lúa

Ngu n : Niên giám th ng kê n m 2009

Thu nh p bình quân đ u ng i: Khá cao, kho ng 1 tri u đ ng/tháng, cao

h n 10% so v i thu nh p bình quân đ u ng i c a BSCL và c n c, x p x v i

ng b ng sông H ng và th p h n khu v c ông Nam b là 40%

B ng 2.7: Thu nh p bình quân đ u ng i m t tháng n m 2008 phân theo

5 nhóm thu nh p và phân theo đ a ph ng: