Vận dụng kỹ thuật kiểm toán vào hoạt động thanh tra sai lệch thuế tại cục thuế tỉnh Bình Dương

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O NGUY N TH VỂN ANH V NăD NGăK ăTHU TăKI MăTOÁN VÀO LU NăV NăTH CăS KINHăT TP.ăH ăCHệăMINHăậ N mă2011... Nguyên nhân sai l ch thu ..... 5.ăCácănghiênăc uătr căđơy

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

NGUY N TH VỂN ANH

V NăD NGăK ăTHU TăKI MăTOÁN VÀO

LU NăV NăTH CăS KINHăT

TP.ăH ăCHệăMINHăậ N mă2011

B GIỄO D C ÀO T O

-

Nguy năTh ăVân Anh

V NăD NGăK ăTHU TăKI MăTOÁNăVÀOă

M ă U

1 Lý do ch năđ tài

Vi t Nam, s đ i m i c ch qu n ly thu theo c ch t khai t n p ra đ i

lƠ b c c i cách th t c hƠnh chính h t s c tích c c C ch m i đƣ t o đi u ki n thu n l i cho ng i n p thu t p trung vƠo vi c nơng cao hi u qu ho t đ ng c a

đ n v s n xu t kinh doanh Tuy nhiên, công tác qu n lỦ thu c a Vi t Nam còn nhi u h n ch , hi u qu qu n lỦ thu ch a cao, th t thu thu còn l n vƠ x y ra nhi u l nh v c M t trong nh ng v n đ quan tr ng lƠ v n đ nơng cao ch t l ng

ho t đ ng thanh tra

Ho t đ ng thanh tra thu đ c ti n hƠnh nh m ki m tra s chính xác c a s thu ph i n p M t trong nh ng v n đ quan tr ng mƠ cán b thanh tra quan tơm lƠ

m c đ tin c y c a BCTC vì BCTC chính lƠ c s c a vi c l p t khai thu TNDN

Tuy nhiên th c tr ng sai l ch thu phát hi n qua thanh tra v n còn nhi u vƠ v i s thu truy thu r t l n c a các doanh nghi p v n còn t n t i v i th đo n ngƠy cƠng tinh vi, ph c t p vƠ kh n ng phát hi n gian l n qua công tác thanh tra thu còn r t

h n ch M t khác, c ch thanh tra theo r i ro đòi h i vai trò c a k thu t thanh tra

ph i đ m b o v a ti t ki m th i gian, ngu n l c, v a nơng cao hi u qu thanh tra Tuy nhiên, các h ng d n c th v k thu t thanh tra thu c n áp d ng ch a đ c

c th , k thu t thanh tra còn mang n ng tính kinh nghi m

Xu t phát t s c n th c t trên, tác gi ch n đ tƠi: ắV n d ng k thu t ki m toán vƠo ho t đ ng thanh tra sai l ch thu t i C c thu t nh Bình D ngẰ lƠm lu n

v n t t nghi p

2.ăM cătiêuănghiên c uăc a đ ătƠi:

Tìm hi u th c tr ng k thu t thanh tra thu áp d ng theo quy trình thanh tra thu hi n nay t i C c thu t nh Bình D ng xu t v n d ng m t s k thu t ki m toán vƠo thanh tra sai l ch thu nh m nơng cao hi u qu vƠ phù h p v i lu t pháp

vƠ ngu n l c c a C c thu t nh Bình D ng

Do v y, đ tƠi đ c th c hi n nh m gi i quy t các cơu h i sau:

 S gi ng vƠ khác nhau gi a ki m toán vƠ thanh tra thu lƠ gì?

 Nh ng n i dung nƠo c a k thu t ki m toán có th v n d ng vƠo thanh tra thu ?

 Trong ngƠnh thu , cán b thanh tra đƣ s d ng k thu t thanh tra nƠo?

K t qu nh th nƠo?

 xu t v n d ng k thu t ki m toán vƠo thanh tra nh m phát hi n sai

l ch thu ?

3 iăt ng,ăph măviăthuăth păd li u:

Nh m đ t đ c m c tiêu nói trên, đ tƠi đ c th c hi n thông qua

nghiên c u tình hu ng t nh Bình D ng d a trên các h s thanh tra thu các doanh nghi p vƠ k t qu thanh tra thu n m 2008, 2009, 2010 vì đơy đ a ph ng đóng góp

s thu khá l n vƠo NSNN, đa d ng v ngƠnh ngh , có nhi u khu công nghi p, khu

ch xu t, đóng góp c a các doanh nghi p đ u t n c ngoƠi trong t ng tr ng kinh

t vƠ thu ngơn sách lƠ r t l n so v i nhi u đ a ph ng khác trong c n c NgoƠi ra,

do b n thơn tác gi đang công tác t i đ a ph ng trên nên s thu n l i h n trong

vi c th c hi n đ tƠi nghiên c u Trên c s đó, tác gi khám phá ra các khía c nh chính trong cơu tr l i cho các cơu h i nghiên c u nêu trên T k t qu nƠy, tác gi thi t k b ng kh o sát vƠ ti n hƠnh kh o sát/ph ng v n các cán b thanh tra thu

4 Ph ngăphápănghiênăc u:

 tƠi th c hi n d a trên ph ng pháp lu n c a ch ngh a duy v t bi n

ch n k t h p v i ph ng pháp logic, ph ng pháp th ng kê, ph ng pháp phơn tích, ph ng pháp so sánh, ph ng pháp ph ng v n, ph ng pháp kh o sát C th

nh sau:

 Ph ng pháp duy v t bi u ch ng xem xét nghiên c u sai l ch thu trong

tr ng thái v n đ ng thay đ i không ng ng; vƠ xem xét các k thu t thanh tra trong

tr ng thái v n đ ng thay đ i phát tri n không ng ng đ đáp ng đòi h i v vai trò

c a thanh tra trong c ch t khai t n p

 Dùng ph ng pháp thu th p, th ng kê vƠ phơn tích nh m đ h th ng hóa

nh ng v n đ quan đi m lỦ lu n v n i dung các sai l ch thu vƠ k thu t ki m

toán, k thu t thanh tra c a m t s tác gi trong vƠ ngoƠi n c T đó rút ra nh ng

n i dung ki m toán có th v n d ng vƠo ho t đ ng thanh tra trên c s phù h p v i các đ c đi m r i ro thanh tra vƠ đ c đi m c a sai l ch thu

 Dùng ph ng pháp ph ng v n, kh o sát, thu th p vƠ phơn tích th c tr ng sai l ch thu vƠ th c tr ng k thu t thanh tra đang áp d ng, t đó đ a ra k t qu

kh o sát vƠ nh n xét v nh ng u đi m vƠ h n c n kh c ph c T th c tr ng đ c khái quát, tác gi xơy d ng h th ng các k thu t thanh tra nh m phát hi n sai l ch thu trên c s v h d ng k thu t ki m toán vƠ phù h p v i đ c thù c a ho t đ ng thanh tra sai l ch thu ng th i đ a ra ác gi i pháp h tr nh m đáp ng đ c

 xu t m t s gi i pháp v n d ng các k thu t c a ki m toán đ c l p

trong thanh tra thu

5 Gi iăh năc aăđ ătƠi: đ tƠi ch nghiên c u đánh giá k thu t thanh tra thu

c a cán b thanh tra t i C c thu t nh Bình D ng

6 K tăc uăc aălu năv n:ăNgoƠi ph n m đ u vƠ k t lu n, n i dung

c a lu n v n đ c b c c theo 3 ch ng:

Ch ng 1: T ng quan v ki m toán vƠ thanh tra thu , sai l ch thu vƠ các k thu t thanh tra sai l ch thu

Ch ng 2: ánh giá th c tr ng sai l ch thu vƠ th c tr ng áp d ng k thu t thanh tra thu nh m phát hi n sai l ch thu t i C c thu t nh Bình D ng

Ch ng 3: V n d ng k thu t ki m toán vƠo thanh tra nh m phát hi n sai l ch thu

M CăL C

M C L C i

DANH M C B NG ix

DANH M C HÌNH ix

DANH M C CÁC T VI T T T x

CH NG 1 - T NG QUAN V KI M TOÁN VÀ THANH TRA THU , SAI L CH THU VÀ CÁC K THU T THANH TRA NH M PHÁT HI N SAI L CH THU 1

1.1 T ng quan v thanh tra thu và ki m toán thu 1

1.1.1 T ng quan v thanh tra thu 1

1.1.2 T ng quan v ki m toán 6

1.1.3 Nh ng đi m gi ng và khác nhau gi a ki m toán và thanh tra thu : 7

1.1.4 T ng quan v sai l ch thu và k thu t thanh tra thu đ phát hi n sai l ch thu 13

1.1.5 Các nghiên c u tr c đơy v k thu t thanh tra sai l ch thu 20

1.1.6 N i dung k thu t ki m toán có th v n d ng vào ho t đ ng thanh tra thu 22

CH NG 2 - ỄNH GIỄ TH C TR NG SAI L CH THU VÀ TH C TR NG ÁP D NG K THU T THANH TRA THU NH M PHÁT HI N SAI L CH THU T I C C THU T NH BỊNH D NG 30

2.1 Th c tr ng sai l ch thu phát hi n qua thanh tra t i C c thu tnh Bình D ng 31

2.1.1 Các kho n m c th ng phát sinh sai l ch thu 31

2.1.2 K t qu sai l ch thu qua thanh tra thu qua các n m 31

2.1.3 Nguyên nhân sai l ch thu 33

2.1.4 Ph ng pháp th c hi n gian l n nh m m c đích thu 34

2.1.5 ánh giá th c tr ng sai l ch thu 40

2.2 Th c tr ng áp d ng k thu t thanh tra thu nh m phát hi n sai l ch thu 42

2.2.1 K thu t thanh tra nh m phát hi n sai l ch thu 42

2.2.2 ánh giá th c tr ng 55

CH NG 3 - V N D NG K THU T KI M TOÁN VÀO THANH TRA THU NH M PHÁT HI N SAI L CH THU 65

3.1 Quan đi m v n d ng k thu t ki m toán vào thanh tra thu 65

3.2 Xây d ng k thu t thanh tra thu d a trên k thu t ki m toán nh m phát hi n sai l ch thu 66

3.2.1 K thu t ki m toán v n d ng trong giai đo n phơn tích xác đ nh n i dung, ph m vi và th i gian thanh tra 66

3.2.2 K thu t ki m toán v n d ng trong giai đo n thanh tra t i đ n v 72

3.2.3 Xây d ng k thu t thanh tra d a trên k thu t ki m toán cho t ng kho n m c th ng phát sinh sai l ch thu 83

3.3 Các gi i pháp h tr 99

3.3.1 Hoàn thi n môi tr ng pháp lý cho ho t đ ng thanh tra: 99

3.3.2 Hoàn thi n c s d li u lƠm c s đ th c hi n k thu t phân tích: 99

3.3.3 Nơng cao trình đ đ i ng cán b làm công tác thanh tra 100

3.3.4 Hoàn thi n c ch giám sát ch t l ng ho t đ ng thanh tra 101

K T LU N 103

TÀI LI U THAM KH O 104

PH L C 1 106

PH L C 2 107

DANHăM CăB NG

B ng 2.1: B ng k t qu sai l ch thu phát hi n qua thanh tra 32

B ng 2.2 S thu sai l ch bình quân m i v qua thanh tra 32

B ng 2.3 Tình hình x ph t tr n l n thu qua thanh tra 40

DANHăM CăHÌNH Hình 1.1 Các b c c b n c a m t cu c thanh tra 17

Hình 2.1 Các kho n m c th ng xuyên có sai l ch thu đ c phát hi n qua thanh tra 31

Hình 2.2 Nguyên nhân sai l ch thu 34

Hình 2.3 Th đo n gian l n nh m m c đích thu 37

Hình 2.4 Th thu t gian l n doanh thu nh m m c đích thu th ng đ c s d ng 37

Hình 2.5 Th thu t gian l n chi phí nh m m c đích thu th ng đ c s d ng 38

Hình 2.6 Gian l n đánh giá sai tƠi s n 39

Hình 2.7 M c đ th ng xuyên đánh giá r i ro ti m tàng 45

Hình 2.8 M c đ th ng xuyên s d ng các t su t trong phân tích 47

Hình 3.1 S đ v mô t h th ng k toán vƠ đánh giá HTKSNB 73

DANHăM CăCÁCăT ăVI TăT T

(X p theo th t b ng ch cái) STT T vi t t t Thu t ng đ y đ

2 BCKQH KD Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

7 DN TNN Doanh nghi p u t n c ngoài

9 DN NQD Doanh nghi p Ngoài Qu c Doanh

CH NGă1

T NGăQUANăV ăKI MăTOÁNăVÀăTHANHăTRAăTHU ,ăSAIăL CHă THU ăVÀăCÁCăK ăTHU TăTHANHăTRAăNH MăPHÁTăHI NăSAIă

L CHăTHU

1.1 T ngăquanăv ăthanhătraăthu ăvƠăki mătoánăthu

1.1.1ăT ngăquanăv ăthanhătraăthu

1.1.1.1ăă nhăngh aăthanhătra

Thanh tra (Inspect) có ngh a lƠ ắnhìn vƠo bên trongẰ ch ắ m t s xem xét t bên ngoƠi vƠo m t đ i t ng nh t đ nhẰ [1]

Theo t đi n ti ng Vi t: ắThanh tra (ng i thu c c quan có th m quy n)

ki m tra, xem xét t i ch vi c lƠm c a đ a ph ng, c quan, xí nghi pẰ V i ngh a nƠy, thanh tra bao hƠm ngh a ki m soát nh m: ắxem xét vƠ phát hi n, ng n ch n

nh ng gì trái v i quy đ nhẰ Thanh tra th ng đi kèm v i m t ch th nh t đ nh: ắNg i lƠm nhi m v thanh traẰ ắđoƠn thanh traẰ vƠ đ t trong ph m vi quy n hƠnh

c a m t ch th nh t đ nh [1]

1.1.1.2ăă căđi măc aăthanhătra

Thanh tra g n li n v i qu n lỦ nhƠ n c, lƠ m t giai đo n c a chu trình qu n

lỦ nhƠ n c T t c các giai đo n c a chu trình qu n lỦ nhƠ n c đ u ph i thông qua thanh tra, ki m tra đ có thông tin đ y đ , chính xác

Thanh tra luôn mang tính quy n l c nhƠ n c, do đó ch th ti n hƠnh thanh tra luôn lƠ c quan NhƠ n c LƠ m t ch c n ng c a qu n lỦ nhƠ n c, thanh tra

ph c; phòng ng a, phát hi n vƠ x lỦ hƠnh vi vi ph m pháp lu t; giúp c quan, t

ch c, cá nhơn th c hi n đúng quy đ nh c a pháp lu t; phát huy nhơn t tích c c; góp

ph n nơng cao hi u l c, hi u qu ho t đ ng qu n lỦ nhƠ n c; b o v l i ích c a NhƠ n c, quy n vƠ l i ích h p pháp c a c quan, t ch c, cá nhơn

1.1.1.3ăKháiăni m,ăb năch tăthu

Thu lƠ m t kho n n p b ng ti n mƠ các th nhơn vƠ pháp nhơn có ngh a v

b t bu c ph i th c hi n theo lu t đ i v i nhƠ n c; không hoƠn tr tr c ti p cho

NNT vƠ dùng đ trang tr i cho các nhu c u chi tiêu công c ng [9]

B n ch t c a thu

Thu luôn luôn g n v i s ra đ i vƠ phát tri n c a NhƠ n c B n ch t c a NhƠ n c quy đ nh b n ch t c a thu V m t lỦ lu n, b n ch t c a nhƠ n c v n mang tính giai c p Vì v y b n ch t c a thu c ng mang tính giai c p [9]

Thu lƠ ngh a v c b n c a công dơn đƣ đ c quy đ nh trong Hi n pháp

M t khác tính quy n l c NhƠ n c c ng th hi n ch NhƠ n c không th th c

hi n thu thu m t cách tùy ti n mƠ ph i d a trên nh ng c s pháp lu t v thu

đ c NhƠ n c ban hƠnh.Tr ng h p đ i t ng n p thu nƠo c tình vi ph m pháp

lu t thu s b c quan nhƠ n c có th m quy n x lỦ vi ph m theo quy đ nh c a pháp lu t đ bu c h ph i lƠm tròn ngh a v n p thu c a mình theo lu t đ nh [9]

1.1.1.4ăKháiăni m,ăb năch tăThanhătraăthu

Thanh tra thu lƠ m t trong b n ch c n ng c b n c a qu n lỦ thu theo mô hình ch c n ng Bên c nh vi c tôn tr ng k t qu t tính, t khai t n p thu c a

NNT, c quan thu th c hi n các bi n pháp giám sát hi u qu v a đ m b o khuy n khích s tuơn th t nguy n, v a đ m b o phát hi n ng n ng a các tr ng h p vi

ph m pháp lu t thu Thanh tra thu lƠ m t bi n pháp h u hi u nh m phát hi n ng n

ng a vi ph m, giúp NNT nh n th y luôn có m t h th ng giám sát hi u qu t n t i

vƠ k p th i phát hi n các hƠnh vi vi ph m c a h

Thanh tra thu lƠ ho t đ ng giám sát c a c quan thu đ i v i các ho t đ ng, giao d ch liên quan đ n phát sinh ngh a v thu vƠ tình hình th c hi n k thu t hƠnh chính thu , ch p hƠnh ngh a v n p thu c a NNT, nh m b o đ m pháp lu t thu

đ c th c thi nghiêm ch nh trong đ i s ng kinh t ậ xƣ h i

M c đích c a thanh tra thu đ c quy đ nh c th theo Lu t qu n lỦ thu , đó

là:

 Phát hi n, ng n ch n vƠ x lỦ k p th i các hi n t ng tr n thu , gian

l n thu , xơm tiêu ti n thu , dơy d a n đ ng thu đ i v i NNT vƠ c quan, t ch c, cá nhơn có liên quan

 Phát hi n nh ng b t h p lỦ, nh ng k h trong các v n b n pháp lu t thu đ k p th i đ xu t v i c quan có th m quy n s a đ i, b sung

vƠ xác l p các c n c hoƠn thi n chính sách thu c ng nh c ch

qu n lỦ thu

 i u tra, xác minh đ lƠm sáng t nh ng khi u n i v thu , lƠm c n

c cho vi c x lỦ k p th i nh ng khi u n i v thu NgoƠi ra, m c đích ho t đ ng thanh tra thu c ng không n m ngoƠi m c đích

c a ho t đ ng thanh tra nói chung, đó lƠ giúp NNT th c hi n đúng quy đ nh c a pháp lu t thu , m c đích c a ho t đ ng thanh tra lƠ giúp cho NNT hi u đúng chính sách thu vƠ ch p hƠnh nghiêm các quy đ nh pháp lu t v thu ; ngoƠi ra ho t đ ng thanh tra có m c đích lƠ cho NNT th y r ng luôn có m t h th ng thanh tra hi u

qu đang ho t đ ng vƠ n u h vi ph m pháp lu t v thu thì ch c ch n s b phát

hi n vƠ b x ph t thích đáng, t đó nơng cao Ủ th c t nguy n tuơn th pháp lu t thu c a NNT

Qua nh ng phơn tích nêu trên, có th rút ra khái ni m v thanh tra thu nh

sau:

Thanh tra thu là m t ch c n ng c b n c a qu n lý thu , là vi c xem xét, đánh giá, x lý c a c quan thu đ i v i vi c th c hi n chính sách, pháp lu t thu

c a NNT; đ c th c hi n theo m t trình t , k thu t lu t đ nh, nh m phòng ng a, phát hi n và x lý các hành vi vi ph m pháp lu t v thu , phát hi n nh ng s h trong c ch , chính sách, pháp lu t thu đ ki n ngh v i Nhà n c các bi n pháp

kh c ph c; giúp NNT th c hi n đúng quy đ nh c a pháp lu t thu ; phát huy nh ng nhân t tích c c, góp ph n nâng cao hi u qu , hi u l c c a ho t đ ng qu n lý thu ,

b o v l i ích c a Nhà n c, các quy n và l i ích h p pháp c a NNT

1.1.1.5.ăVaiătròăc aăthanhătraăthu ătrongăc ăch ăt ăkhai,ăt ăn p

Trong c ch t khai, t n p, NNT t tính, t khai vƠ t n p đúng h n vƠo NSNN C quan thu không can thi p vƠo vi c t tính, khai n p c a NNT Theo c

ch nƠy, CQT th c hi n ch c n ng tuyên truy n h tr vƠ thanh tra, ki m tra vƠ x

lý k p th i các hƠnh vi vi ph m pháp lu t

đ m b o th c hi n thƠnh công c ch t khai t n p đòi h i NNT ph i

hi u ngh a v thu ; th t c ph i đ n gi n; NNT ph i th y đ c h th ng x ph t nghiêm minh nh ng công b ng đang áp d ng; NNT ph i tin r ng các ch ng trình thanh tra có hi u qu đang đ c ti n hƠnh [5]

Do đó, vai trò c a ho t đ ng thanh tra trong c ch t khai t n p lƠ r t quan

tr ng trong vi c đ t đ c các m c tiêu c a c quan thu , đó lƠ thu đ các lo i thu qui đ nh trong lu t trên c s khuy n khích s tuơn th t nguy n c a NNT và duy trì s tin t ng c a công chúng vƠo tính th ng nh t c a chính sách thu

n p thu th y đ c r ng m t ch ng trình thanh tra hi u qu đang ho t đ ng thì

đi u nƠy s mang l i nhi u s thu h n vƠ s tuơn th t t h n c a t t c nh ng NNT,

k c nh ng NNT ch a b thanh tra

1.1.1.6 R i roăthanhătraăthu

có đ c s đ m b o tuy t đ i r ng NNT n p chính xác t t c các lo i thu theo quy đ nh, cán b thanh tra c n ph i ti n hƠnh thanh tra 100% các giao

d ch c a NNT, đ ng th i ph i th c hi n các quy trình khác đ xác đ nh ra nh ng kho n m c ch a đ c ghi chép Tuy nhiên, CQT không th vƠ s không th có đ ngu n l c đ th c hi n thanh tra t t c các đ i t ng n p thu ho c ki m tra t t c các giao d ch c a NNT Chi phí c a ph ng pháp ti p c n nƠy, xét v m t th i gian

vƠ nhơn l c, l n h n r t nhi u so v i l i ích đ t đ c vƠ do đó lƠ m t cách thanh tra không có hi u qu

Trong b i c nh s l ng NNT ngƠy cƠng gia t ng c v quy mô vƠ s l ng, cùng v i nó là s ra đ i c a c ch qu n lỦ t khai t n p, vi c thi t k m t quy trình thanh tra đem l i s đ m b o h p lỦ h n lƠ s đ m b o tuy t đ i r ng NNT kê khai vƠ n p đúng s thu th c t phát sinh, lƠ th t s c n thi t

Ph ng pháp ti p c n h p lỦ th a nh n r ng luôn luôn có r i ro lƠ có nh ng sai sót đáng k xu t hi n vƠ không th phát hi n ra b ng HTKSNB ho c b ng thanh tra [5] B i vì nh ng r i ro nh v y, còn g i lƠ r i ro thanh tra, không th lo i tr ,

đi u nƠy xu t phát t nh ng h n ch ti m tƠng v n có c a thanh tra trong vi c phát

hi n các sai ph m c a đ n v xu t phát t nh ng nguyên nhơn sau:

 Thanh tra thu theo c ch qu n lỦ theo r i ro th a nh n vi c ch n m u đ thanh tra Vi c ch n m u đ thanh tra di n ra trong giai đo n l a ch n đ i

t ng thanh tra c ng nh giai đo n xác đ nh đ c ng (n i dung, ph m vi,

th i h n) thanh tra t i đ n v Theo đó, cán b thanh tra thu ph i t p trung

vào nh ng ng i n p thu có kh n ng l n nh t v khai man thu vƠ các kho n m c có kh n ng sai l ch thu

 B t k HTKSNB nƠo c ng đ u có nh ng h n ch ti m tƠng

 M c đích c a thanh tra theo r i ro lƠ nh m gi m thi u r i ro th t thu thu B i

l , vi c ch ng minh s thu ph i n p tuy t đ i chính xác lƠ không th c t v khía c nh k thu t, vƠ do m i quan h gi a chi phí vƠ l i ích

Trách nhi m c a cán b thanh tra lƠ gi m thi u r i ro m c có th ch p nh n

đ c Nh đó, cán b thanh tra s có th qu n lỦ đ c th i gian thanh tra vƠ đ ng

th i có th gi i quy t thích đáng nh ng l nh v c có r i ro d n đ n th t thu thu

R i ro thanh tra theo ph ng pháp ti p c n h p lỦ, bao g m 3 thƠnh ph n vƠ

m i quan h gi a các thƠnh ph n r i ro th hi n qua công th c:

R i ro thanh tra (AR) = r i ro ti m tƠng (IR)  r i ro ki m soát (CR)  r i ro phát hi n (DR)

M c dù mô hình c b n mô t r i ro thanh tra lƠ m t hƠm s c a các thƠnh

ph n, nh ng r i ro thanh tra là r i ro đ c cán b thanh tra l a ch n cán b thanh

tra xác đ nh m c đ r i ro thanh tra có th ch p nh n đ c, đ a các giá tr c a r i ro

ti m tƠng vƠ r i ro ki m soát đƣ đ c đánh giá vƠo (cán b thanh tra không th thay

đ i đ c giá tr nƠo trong 2 giá tr nƠy), vƠ tính ra r i ro phát hi n, k t qu nƠy s quy t đ nh kh i l ng ki m tra c n th c hi n Do đó, đ xác đ nh r i ro phát hi n s thay đ i mô hình r i ro thanh tra nh sau:

R i ro phát hi n =

R i ro thanh tra

R i ro ti m tƠng x r i ro ki m soát

CR IR

AR DR

Cán b thanh tra ph i luôn cơn b ng gi a r i ro v n có [r i ro ti m tƠng vƠ

r i ro ki m soát], v i r i ro có th ki m soát đ c [r i ro phát hi n] M c tiêu lƠ

gi r i ro thanh tra t ng th m c có th ch p nh n đ c

1.1 2.ăT ngăquanăv ăki mătoán

1.1 2.1.ă nhăngh aăki mătoán

Ki m toán lƠ quá trình thu th p vƠ đánh giá b ng ch ng v nh ng thông tin

đ c ki m tra nh m xác đ nh vƠ báo cáo v m c đ phù h p gi a nh ng thông tin

đó v i các chu n m c đƣ đ c thi t l p Quá trình ki m toán ph i đ c th c hi n

b i các ki m toán viên đ n ng l c vƠ đ c l p

K t qu ki m toán s giúp cho ng i s d ng đánh giá đ tin c y c a các thông tin nƠy Các chu n m c đ c thi t l p lƠ c s đ đánh giá các thông tin đ c

ki m tra, chúng thay đ i tùy theo thông tin đ c ki m tra

1.1.2.2.ăB năch tăc aăki mătoán

Th nh t, ki m toán lƠ ho t đ ng đ c l p, ch c n ng c b n c a ki m toán lƠ

xác minh, thuy t ph c đ cung c p thông tin cho nh ng đ i t ng có quan tơm, qua

ch c n ng xác minh ki m toán viên có th bƠy t ý ki n c a mình v nh ng v n đ

t ng ng Ch c n ng nƠy quy t đ nh s t n t i c a ho t đ ng ki m toán

Th hai, v i b n ch t vƠ ch c n ng trên, ki m toán ph i th c hi n m i ho t

đ ng ki m tra, ki m soát nh ng v n đ có liên quan đ n th c tr ng tƠi chính k toán

vƠ các v n đ khác có liên quan, nh ng v n đ nƠy lƠm c s cho vi c ki m toán

m t cách khoa h c

Th ba, n i dung c a ki m toán ph n ánh th c tr ng tình hình tƠi chính DN

vƠ vì v y ki m toán c n có nh ng b ng ch ng ki m toán tr c ti p, tr ng h p thi u các b ng ch ng tr c ti p, c n thi t, ki m toán viên c n áp d ng các ph ng pháp k thu t đ t o l p các b ng ch ng ki m toán

Th t , đ th c hi n ch c n ng c a mình trên ph m vi ho t đ ng tƠi chính

xét trong quan h t ng th các m i quan h , đòi h i ki m toán viên ph i hình thƠnh

m t h th ng ph ng pháp k thu t riêng bao g m các ph ng pháp: ki m toán

ch ng t , ki m toán ngoƠi ch ng t (đi u tra, kh o sát, ki m kê, th nghi m…) đ m

b o thích ng v i đ i t ng c a ki m toán vƠ phù h p v i các quy lu t vƠ quan h

c a phép bi n ch ng

Th n m, ki m toán lƠ ho t đ ng chuyên sơu, m t khoa h c chuyên ngƠnh do

v y ho t đ ng nƠy đ c th c hi n b i nh ng ng i có trình đ nghi p v chuyên sơu v k toán vƠ ki m toán

1.1.3.ăNh ngăđi măgi ngăvƠăkhácănhauăgi aăki mătoánăvƠăthanhătraăthu :

Ki m toán vƠ thanh tra đ u lƠ ho t đ ng ki m tra, đó lƠ xem xét tình hình

th c t đ đánh giá, nh n xét Các thao tác nghi p v trong m t cu c thanh tra hay

m t cu c ki m toán nh ki m tra s sách, tƠi li u c a đ i t ng thanh tra, hay đ n

v đ c ki m toán; so sánh đ i chi u, đánh giá tƠi li u, b ng ch ng thu th p đ c

đó lƠ ki m tra

Ki m toán đ c l p lƠ lo i ki m toán đ c ti n hƠnh b i ki m toán viên thu c

t ch c ki m toán đ c l p H th ng th c hi n ki m toán BCTC Khi th c hi n

ki m toán BCTC, ki m toán viên ki m tra vƠ đ a ra ý ki n v s trình bƠy trung

th c vƠ h p lỦ c a BCTC c a m t đ n v Do BCTC b t bu c ph i đ c l p theo các chu n m c k toán vƠ ch đ k toán hi n hƠnh, nên chu n m c vƠ ch đ k toán đ c s d ng lƠm th c đo trong ki m toán BCTC

Ki m toán đ c l p và thanh tra thu có nhi u đi m gi ng nhau, c th :

 Th nh t, ki m toán đ c l p vƠ thanh tra thu đ u h ng đ n khách th lƠ m t

th c th kinh t là DN

 Th hai, ng i th c hi n ki m toán hay thanh tra đ c l p v i khách th Tính

đ c l p ngh a lƠ ki m toán viên hay thanh tra viên ph i th c s không b chi

ph i b i b t k l i ích v t ch t ho c tinh th n nƠo lƠm nh h ng đ n s trung th c khách quan vƠ đ c l p ngh nghi p c a mình NgoƠi ra s đ c l p

v i khách th đ m b o cho ki m toán viên hay thanh tra viên không b rƠng

bu c, h n ch trong vi c thu th p b ng ch ng vƠ đ a ra ý ki n nh n xét ho c

k t lu n

 Th ba, ki m toán vƠ thanh tra đ u nh m xác đ nh và báo cáo v m c đ phù

h p gi a nh ng thông tin đ c ki m tra v i các chu n m c đã đ c thi t l p

N u ki m toán đ c l p th c hi n ki m tra vƠ đ a ra ý ki n v s trình bƠy

trung th c vƠ h p lỦ c a BCTC c a m t đ n v Chu n m c vƠ ch đ k toán đ c s d ng lƠm th c đo i v i ho t đ ng thanh tra thu , chu n

m c đ c s d ng lƠm c s cho k t lu n thanh tra lƠ các quy đ nh pháp lu t

v thu

 Th t , ho t đ ng ki m toán đ c l p v i m c đích lƠ đ a ra ý ki n v s trình bƠy trung th c vƠ h p lý c a BCTC c a m t đ n v thì đ i t ng tr c ti p c a

ki m toán lƠ BCTC c a đ n v đ c ki m toán Ho t đ ng thanh tra v i m c đích nh m xác đ nh chính xác s thu phát sinh c a đ i t ng thanh tra, mu n

v y ph i ti n hƠnh thanh tra d a trên các thông tin kê khai thu bao g m, t

khai thu vƠ BCTC c a DN Nh v y, m c dù m c đích c a cu c ki m toán

vƠ thanh tra lƠ khác nhau, xong đ i t ng tr c ti p c a ki m toán vƠ thanh tra

ch y u lƠ BCTC c a các t ch c hay m t th c th kinh t Nó bao g m các

lo i báo cáo nh B ng cơn đ i k toán, Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh

doanh, Báo cáo l u chuy n ti n t vƠ các thông tin có liên quan, ví d nh T khai thu …

 D a vƠ lỦ thuy t v r i ro, r i ro ki m toán vƠ thanh tra đ u có 3 thƠnh ph n:

r i ro ti m tƠng, r i ro ki m soát vƠ r i ro phát hi n Vi c xác đ nh 3 thƠnh

ph n r i ro lƠ c s n n t ng đ xơy d ng k thu t thanh tra, ki m toán đ m

b o đ t đ c m c tiêu c a ho t đ ng thanh tra, ki m toán

Nh ng đi m gi ng nhau c b n nêu trên c a thanh tra vƠ ki m toán lƠ n n

t ng cho vi c v n d ng các k thu t ki m toán vƠo ho t đ ng thanh tra thu Tuy nhiên, đ v n d ng có hi u qu các k thu t ki m toán vƠo ho t đ ng thanh tra đòi

h i c n n m rõ nh ng khácăbi tăc ăb n gi a hai lo i ho t đ ng nƠy

 Th nh t là s khác nhau v m c đích: Ki m toán nh m m c đích lƠ đ a ra ý

ki n v s trình bƠy trung th c vƠ h p lỦ c a BCTC c a m t đ n v trên c s chu n m c vƠ ch đ k toán hi n hƠnh Thanh tra nh m m c đích xác đ nh chính xác s thu ph i n p trên c s các s ki n th c t , các quy đ nh c a pháp lu t thu

 Th hai, s khác bi t v chu n m c s d ng: th c đo lƠm c s đ đánh giá

c a ho t đ ng ki m toán lƠ chu n m c vƠ ch đ k toán hi n hƠnh Còn ho t

đ ng thanh tra thu d a vƠo các quy đ nh c a pháp lu t thu Gi a l i nhu n

k toán vƠ thu nh p ch u thu b n thơn nó đƣ có nh ng khác bi t nh t đ nh v các kho n chênh l ch t m th i vƠ chênh l ch v nh vi n

 Th ba, s khác bi t v xu h ng đánh giá r i ro: i t ng s d ng thông

tin ki m toán lƠ các nhƠ đ u t , các ch n đ ra quy t đ nh đ u t , cho vay…

do đó xu h ng đánh giá r i ro trong ho t đ ng ki m toán đ c l p th ng lƠ

xu h ng r i ro đ n v đ c ki m toán khai kh ng l i nhu n Ng c l i ho t

đ ng thanh tra l i th ng đánh giá r i ro thanh tra theo h ng khai th p l i nhu n ch u thu

 Ho t đ ng ki m toán t p trung vƠo các khu v c r i ro ch y u lƠ khai

kh ng doanh thu; ghi nh n sai k k toán; đánh giá tƠi s n không h p

lý theo h ng th i ph ng giá tr tƠi s n; khai thi u công n ph i tr vƠ

chi phí

 Ho t đ ng thanh tra t p trung vƠo các khu v c r i ro ch y u lƠ che

gi u doanh thu; ghi nh n sai k k toán; khai kh ng công n ph i tr

và chi phí; đánh giá tƠi s n không h p lý theo h ng c 2 xu h ng

t ng/gi m giá tr tƠi s n ánh giá tƠi s n không h p lý theo h ng lƠm t ng giá tr tƠi s n nh h ng đ n gi m s thu ph i n p lƠ tr ng

h p giá tr hƠng mua b khai kh ng (giá tr nguyên v t li u, TSC )

d n đ n t ng kh ng chi phí tính thu TNDN ánh giá tƠi s n không

h p lỦ theo h ng lƠm gi m giá tr tƠi s n nh h ng đ n gi m s thu ph i n p lƠ tr ng h p l p d phòng các kho n không đi u ki n trích l p d phòng theo quy đ nh đ i v i các kho n hƠng t n kho, n

ph i thu giá tr hƠng mua b khai kh ng (giá tr nguyên v t li u, TSC )

 Th t , s khác bi t v b ng ch ng thanh tra và b ng ch ng ki m toán:

 ụ ki n c a ki m toán viên v BCTC không ph i lƠ s đ m b o tuy t

đ i mƠ ch lƠ s đ m b o h p lỦ r ng BCTC n u có sai sót tr ng y u thì đƣ đ c ki m toán viên phát hi n vƠ trình bƠy trong Báo cáo ki m

toán m b o h p lỦ lƠ khái ni m liên quan đ n vi c thu th p b ng

ch ng ki m toán c n thi t giúp ki m toán viên k t lu n r ng BCTC không còn sai sót tr ng y u ụ ki n c a ki m toán viên ch lƠ s đ m

b o h p lỦ vì: Kh n ng phát hi n ra sai sót tr ng y u c a ki m toán viên b gi i h n do nh ng h n ch ti m tƠng (do s d ng ph ng pháp ki m toán ch n m u, kh n ng x y ra thông đ ng, gi m o

ch ng t ngay trong đ n v đ c ki m toán) vƠ ph n l n các b ng

ch ng ki m toán th ng có tính xét đoán vƠ thuy t ph c nhi u h n s

đ m b o ch c ch n; đ a ra Ủ ki n ki m toán, ki m toán viên ch

y u ph i d a vƠo s đánh giá, xét đoán riêng c a mình, d a trên các

b ng ch ng ki m toán thu th p đ c

 i v i ho t đ ng thanh tra thu , cán b thanh tra ch u trách nhi m

ki m tra chính xác s thu ph i n p c a d i t ng thanh tra d a trên

b ng ch ng thu th p đ c B ng ch ng có vai trò t t y u khách quan

vƠ quan tr ng trong ho t đ ng c a đoƠn thanh tra, nó quy t đ nh ch t

l ng, hi u qu vi c th c hi n nhi m v c a đoƠn thanh tra B ng

ch ng trong ho t đ ng thanh tra không ph i mang tính xét đoán, hay thuy t ph c nh trong ki m toán, mƠ ph i d a trên c s b ng ch ng khách quan, đ y đ cùng v i s suy xét, đánh giá các b ng ch ng m t cách toƠn di n, ch t ch c a Thanh tra viên thì m i có các k t lu n chính xác đ ki n ngh ho c quy t đ nh x lỦ đúng chính sách, pháp

lu t c đi m c a b ng ch ng trong ho t đ ng thanh tra

o Tính khách quan: T t c các b ng ch ng đ lƠm c n c cho các

k t lu n, nh n đ nh c a đoƠn thanh tra ph i lƠ các s ki n, tƠi li u

có th t trên th c t , t n t i khách quan

o Tính liên quan: Các b ng ch ng ph i liên quan đ n v vi c mƠ đoƠn thanh tra đang xem xét, gi i quy t i u đó có ngh a lƠ t t

c các tƠi li u, s ki n đ c thu th p ph i có Ủ ngh a cho vi c

gi i quy t v vi c thì m i đ c coi lƠ b ng ch ng

o Tính h p pháp: T t c các b ng ch ng ph i đ c thu th p, b o

qu n, nghiên c u, ki m tra, đánh giá theo đúng th t c, trình t

do pháp lu t quy đ nh Nh ng s ki n, tƠi li u, v t c th đ c thu th p, ki m tra, đánh giá không theo đúng các trình t , cách

th c quy đ nh trong pháp lu t thì không có giá tr pháp lỦ

o NgoƠi ra xác minh, thu th p b ng ch ng, khi ti n hƠnh thanh tra, oƠn thanh tra c ng áp d ng nh ng bi n pháp nghi p v sơu

h n, đi vƠo th c ch t đ n t n cùng c a v n đ nh : đ i tho i,

ch t v n, giám đ nh

 Th n m, s khác bi t v trách nhi m c a ki m toán viên và thanh tra viên:

 Theo chu n m c k toán vƠ lu t k toán Vi t Nam thì trách nhi m c a

ki m toán viên ch lƠ ki m tra vƠ xác nh n v s trung th c vƠ h p lỦ

c a BCTC ch không ph i ch u trách nhi m pháp lỦ v BCTC M c tiêu c a ki m toán BCTC lƠ giúp cho Ki m toán viên vƠ DN ki m toán đ a ra Ủ ki n xác nh n r ng BCTC có đ c l p trên c s chu n

m c, ch đ k toán hi n hƠnh, có ph n ánh trung th c vƠ h p lỦ trên các khía c nh tr ng y u hay không ? ụ ki n c a ki m toán viên đ a

ra trong Báo cáo ki m toán ch lƠm t ng s tin c y c a các BCTC ch không lƠm gi m nh trách nhi m c a ng i đ i di n theo pháp lu t

c a đ n v đ c ki m toán đ i v i BCTC đƣ ki m toán Trong tr ng

h p b gi i h n ph m vi ki m toán mƠ h u qu c a vi c b gi i h n

ph m vi ki m toán lƠ quan tr ng ho c thi u thông tin liên quan đ n

m t s l ng l n các kho n m c t i m c mƠ ki m toán viên không

th thu th p đ y đ vƠ thích h p các b ng ch ng ki m toán đ có th cho Ủ ki n v BCTC, ki m toán viên còn có quy n đ a ra Ủ ki n t

ch i i u nƠy lƠ s khác bi t r t xa gi a ki m toán vƠ thanh tra thu ,

vì trách nhi m c a đoƠn thanh tra thu g n li n v i s thu th t thu

Trong ph m vi b ng ch ng thu th p đ c, Thanh tra viên ph i đ m

b o ki m tra chính xác c a s ti n thu ph i n p N u s thu th t thu

mƠ đoƠn thanh tra không phát hi n đ c do l i c a đoƠn thanh tra thì

đó chính lƠ hƠnh vi vi ph m pháp lu t Trong tr ng h p thi u thông tin xác đ nh s thu ph i n p, đoƠn thanh tra ph i áp d ng bi n pháp khác nh : n đ nh s thu ph i n p, thanh tra giá tr tƠi s n ròng…

 Trách nhi m c a ki m toán đ c l p rƠng bu c b i h p đ ng d ch v

mƠ DN ki m toán đƣ kỦ v i khách hƠng Ki m toán viên vƠ DN ki m toán ch u trách nhi m th c hi n d ch v ki m toán theo các nguyên t c

ho t đ ng ki m toán đ c l p bao g m: Tuơn th pháp lu t, chu n m c

ki m toán vƠ chu n m c đ o đ c ngh nghi p; ch u trách nhi m tr c pháp lu t v ho t đ ng ngh nghi p Trách nhi m vƠ th m quy n c a thanh tra viên ch s đi u ch nh b i pháp lu t thu , các quy đ nh pháp

lu t v cán b công ch c vƠ các quy đ nh pháp lu t có liên quan

1.1.4.ăT ngăquanăv ăsaiăl chăthu ăvƠăk ăthu tăthanhătraăthu ăđ ăphátăhi năsaiă

l chăthu

1.1.4.1ăKháiăni măsaiăl chăthu

Sai l ch thu x y ra khi s thu phát sinh theo kê khai chênh l ch so v i s thu NNT th c ph i n p vƠo NSNN theo quy đ nh c a pháp lu t tính trong m t k tính thu [4]

Sai l ch thu có th do NNT t phát hi n vƠ kê khai đi u ch nh theo quy đ nh

c a pháp lu t ho c do c quan thu phát hi n qua thanh tra, ki m tra thu

1.1.4.2.ăCácănguyênănhơnăsaiăl chăthu ăvƠăv năđ ăđ nhăh ngătrongăthanhă tra

Xét d i góc đ nguyên nhân sai l ch là do hành vi gian l n ho c sai sót:

Gianăl n: lƠ nh ng hƠnh vi c Ủ lƠm sai l ch s thu ph i n p hay đ c kh u

tr do m t hay nhi u ng i trong H i đ ng qu n tr , Ban giám đ c, các nhơn viên

ho c bên th ba th c hi n [4]

Gian l n có th bi u hi n d i các hình th c nh : xuyên t c, lƠm gi ch ng

t , tƠi li u liên quan; s a đ i ch ng t , tƠi li u k toán; che gi u ho c c ý b sót các thông tin, tƠi li u ho c nghi p v kinh t ; ghi chép các nghi p v kinh t không đúng s th t; c Ủ áp d ng sai chu n m c, nguyên t c, ph ng pháp vƠ ch đ k toán, chính sách tƠi chính, quy đ nh v thu ; c Ủ tính toán sai v s h c

Sai sót: LƠ nh ng l i không c Ủ có nh h ng đ n s thu ph i n p hay

đ c kh u tr [4] Sai sót bao g m l i v tính toán s h c ho c ghi chép sai; b sót

ho c hi u sai các kho n m c, các nghi p v kinh t ; áp d ng sai các chu n m c, nguyên t c, ph ng pháp vƠ ch đ k toán, chính sách tƠi chính, quy đ nh v thu

nh ng không c Ủ

phơn bi t gian l n vƠ sai sót, ngoƠi vi c xem xét có nh ng b ng ch ng v

s c Ủ hay vô tình, còn có th d a vƠo m t s d u hi u sau:

- V l i/không v l i: Khi m t hƠnh vi không mang l i l i ích cho ng i sai

ph m thì có th đơy không ph i lƠ s gian l n Tuy nhiên, vi c đánh giá nƠy không

ph i lúc nƠo c ng chính xác vì trong m t s tr ng h p, ng i sai ph m nh m m c đích đ t đ c m t l i ích gián ti p, khó nh n đ nh

- T p trung/Phơn tán v nh h ng Các gian l n th ng có khuynh h ng t p trung v m t m c tiêu c th , thí d các gian l n v thu s bao g m hƠng lo t các

th thu t khác nhau nh ng cùng m t đ nh h ng lƠ lƠm gi m s thu ph i n p

V năđ ăđ nhăh ngătrongăthanhătraăđ iăv iăgianăl năvƠăăsaiăsót:ă

Tùy theo sai l ch phát hi n do sai sót hay gian l n mƠ ph ng h ng ti p theo s khác nhau Thông th ng, đ i v i các gian l n, cán b thanh tra ph i đánh giá l i đ tin c y c a tòan b b ng ch ng, thông tin thu th p tr c đó liên quan đ n nghi p v , cá nhơn vƠ th i k có gian l n; các k thu t ki m tra có th ph i b sung

đ phát hi n thêm các gian l n khác; xác đ nh bi n pháp x lỦ phù h p v i các sai

l ch nƠy Trong th c t vi c xác đ nh m t hƠnh vi lƠ gian l n hay sai sót trong nhi u

tr ng h p không d dƠng M t s tr ng h p nh gi m o ch ng t có th nh n rõ

lƠ hƠnh vi gian l n nh ng khá nhi u tr ng h p khác nh áp d ng sai các chu n

m c, chính sách thu hay tính toán sai v s h c thì r t khó đ xác đ nh có ph i lƠ gian l n hay không

1.1.4.3.ăăCácălo iăgianăl năsaiăsótătrênăBCTC nh măm căđíchăgi măs ăthu ă

ph iăn p:

Các gian l n vƠ sai sót trên BCTC x y ra thông th ng lƠ khai kh ng doanh thu, ghi nh n doanh thu không đúng k , khai thi u chi phí vƠ n ph i tr , đánh giá sai tƠi s n

Theo xu h ng ng c l i, ho t đ ng thanh tra ch y u t p trung vƠo các lo i gian l n vƠ sai sót theo l i nhu n b khai th p Do đó, các gian l n vƠ sai sót liên quan đ n BCTC ch y u lƠ che gi u doanh thu; ghi nh n sai k k toán; đánh giá tƠi

s n không h p lý theo h ng c hai xu h ng t ng/gi m giá tr tƠi s n nh m làm

gi m thu nh p ch u thu , khai kh ng công n ph i tr vƠ chi phí

a) Che gi u doanh thu lƠ hƠnh vi không ghi nh n doanh thu bán hƠng ho c cung

c p d ch v

b) Ghi nh n sai k k toán bao g m:

 Ghi nh n doanh thu không phù h p chi phí: Gian l n, sai sót trên BCTC

có th do vi c ghi nh n doanh thu vƠ chi phí không đúng k mƠ nó phát sinh, nh m d ch chuy n doanh thu vƠ chi phí gi a các k , m c đích lƠm

t ng ho c gi m l i nhu n nh mong mu n Trong tr ng h p nƠy, ng i

l p BCTC đƣ vi ph m nguyên t c phù h p gi a doanh thu vƠ chi phí

 Hoƣn ghi nh n doanh thu đ đi u ki n ghi nh n theo quy đ nh

 Th i đi m ghi nh n chi phí không phù h p

 Vi c ghi nh n chi phí không đúng th i k c ng s gơy ra nh h ng đ i

v i BCTC t ng t nh vi c ghi nh n doanh thu không đúng th i k Chi phí đ c đ y vƠo th i k khác v i th i k th c s phát sinh, không phù

h p v i doanh thu vƠ thu nh p

c) ánh giá tài s n không h p lý

Các nguyên t c k toán đ c ch p nh n chung đòi h i t t c tƠi s n ph i

đ c ghi nh n theo giá g c VƠo cu i k c n l p d phòng n u tƠi s n có d u hi u

gi m giá Vi c đánh giá tƠi s n không phù h p d n đ n r i ro lƠm gi m s thu ph i

n p liên quan đ n vi c l p d phòng không đ đi u ki n trích l p đ t ng chi phí trong k , gi m giá tr hƠng t n kho ho c n ph i thu

 ánh giá HƠng t n kho:

 R i ro khai th p s thu ph i n p liên quan đ n hƠng t n kho bao g m c hai

xu h ng t ng vƠ gi m giá tr hƠng t n kho

 Sai l ch theo h ng hƠng t n kho b khai th p giá tr ch y u liên quan đ n các kho n trích l p d phòng gi m giá hƠng t n kho không đ đi u ki n trích

l p theo quy đ nh Chu n m c k toán yêu c u hƠng t n kho đ c đánh giá theo giá th p h n gi a giá g c vƠ giá tr thu n có th th c hi n đ c vƠo cu i

k k toán M t s DN c tính giá tr thu n có th th c hi n vƠ ti n hƠnh l p

d phòng gi m giá không phù h p lƠm cho giá tr tƠi s n b khai th p, v i m c đích đ y chi phí trong k t ng lên, t đó lƠm gi m thu nh p ch u thu

 NgoƠi ra, hƠng t n kho có th đ c khai cao thông qua th đo n gian l n nh chuy n giá nh m khai kh ng giá tr nguyên v t li u, ho c áp d ng sai ph ng pháp tính giá thƠnh, t đó lƠm t ng giá v n hƠng bán

 ánh giá các kho n ph i thu:

Hai cách ph bi n nh m khai th p n ph i thu lƠ không ghi nh n các kho n công

n ph i thu t ng ng v i kho n doanh thu che d u; L p d phòng n ph i thu không đ đi u ki n trích l p

 ánh giá sai TSC :

Sai ph m bao g m không v n hoá chi phí đ đi u ki n v n hóa theo quy đ nh

Ễp d ng ph ng pháp kh u hao, th i gian kh u hao không phù h p d n đ n t ng chi phí kh u hao t ng ng nh m gi m l i nhu n trong k

d) Khai kh ng n ph i tr và chi phí:

Khai kh ng n ph i tr vƠ chi phí lƠ m t trong nh ng cách che d u l i nhu n

L i nhu n tr c thu gi m xu ng m t l ng t ng ng v i ph n chi phí b khai

kh ng Có ba hình th c ph bi n sau:

 S d ng ch ng t gi m o đ h ch toán t ng m t kho n chi phí t ng ng v i

m t kho n n ph i tr không có th t

 H ch toán vƠo chi phí trong k các kho n chi phí l ra ph i phơn b cho nhi u

k ; các kho n chi phí lƣi vay ph i v n hoá

 H ch toán vƠo chi phí các kho n chi phí cá nhơn không liên quan đ n ho t

đ ng s n xu t kinh doanh

1.1.4.4.ăK ăthu tăphátăhi năraăsaiăl chăthu ătrongăthanhătraăthu :

M c tiêu thanh tra lƠ nh m đ m b o s thu đ c tính toán đúng, phát hi n

ra vƠ ng n ng a nh ng hƠnh vi vi ph m pháp lu t v thu Quy trình thanh tra c

b n bao g m các b c sau:

Giaoăh ăs ăchoăcánăb ăthanhătra

RƠăsoátăh ăs ăt iăbƠnăvƠăbanăhƠnhăQ TT

 Ễp d ng nh ng k thu t thanh tra

 Quy mô cu c thanh tra

Báo cáo thanh tra và các báo cáo

óngăh ăs

Ki năngh /L păbiênăb n:

 Ph ng v n k t thúc

 Công v n thông báo biên b n

Hình 1.1 Cácăb căc ăb năc aăm tăcu căthanhătra

K ăthu tăphơnătích l p đ c ng

thanh tra, trong đó xác đ nh n i dung,

ph m vi vƠ th i gian thanh tra

K ăthu tăthuăth p b ngăch ng thanh tra đ lƠm c s cho k t

lu n thanh tra vƠ các đ xu t x

lý sau thanh tra

L păk ăho ch thanh tra đ uăn m

Nh v y, theo quy trình thanh tra các k thu t thanh tra bao g m k thu t phơn tích nh m xác đ nh đ c ng thanh tra vƠ k thu t thu th p b ng ch ng trong giai đo n thanh tra t i tr s NNT

thanh tra V n đ khó kh n lƠ ch trong giai đo n rƠ soát h s t n bƠn, thông tin

s d ng đ phơn tích bao g m các thông tin t ng quát nh : các BCTC, t khai thu , các thông tin v tình hình ch p hƠnh pháp lu t thu c a đ n v , các thông tin khác thu th p đ c D a vƠo các thông tin thu th p đ c, cán b thanh tra đánh giá r i ro

vƠ l p đ c ng thanh tra trong đó xác đ nh rõ các n i dung, ph m vi vƠ th i gian thanh tra t i đ n v

Quy trình thanh tra c ng cho phép cán b thanh tra đ c đi u ch nh b sung

đ c ng thanh tra trong tr ng h p c n thi t

Nh v y theo quy đ nh t i quy trình thanh tra, vai trò c a k thu t phơn tích trong giai đo n l p đ c ng thanh tra h t s c quan tr ng Nó quy t đ nh hi u qu

c a cu c thanh tra Vì n u k t qu phơn tích xác đ nh đúng r i ro sai l ch thu thì s

t o c s đ ti n hƠnh m t cu c thanh tra mang l i hi u qu cao vƠ ng c l i

Trong giai đo n thanh tra t i DN, vi c s d ng các ch tiêu phơn tích ch

y u nh m đánh giá kh n ng sai l ch trên m t h s c th vƠ d a vƠo đó đ đ nh

h ng thanh tra c đi m c a các ch tiêu phơn tích trong giai đo n nƠy lƠ m r ng

ph m vi h n do các d li u có thêm khi ti p c n v i m t DN c th

H th ng các ch tiêu phơn tích ph i s d ng nh ng thông tin tƠi chính c a

DN, bao g m BCTC, t khai thu vƠ các thông tin phi tƠi chính NgoƠi ra h th ng các ch tiêu phơn tích còn ph i khai thác các thông tin t bên ngoƠi nh thông tin v

l nh v c, ngƠnh ngh có liên quan đ n đ i t ng thanh tra, thông tin bên th ba

Vi c s d ng h th ng ch tiêu phơn tích đ đánh giá r i ro sai l ch thu ch y u t p trung vƠo h ng khai th p s thu ph i n p

B n ch t c a k thu t phơn tích lƠ so sánh các thông tin tƠi chính v i nhau

ho c gi a thông tin tƠi chính v i nh ng thông tin không có tính ch t tƠi chính d a trên m i quan h h p lỦ gi a chúng M i quan h vƠ bi n đ ng b t th ng phát hi n thông qua phơn tích đ u ph i đ c tìm hi u vƠ gi i thích nguyên nhơn K thu t phơn tích lƠ vi c phơn tích các s li u, thông tin, các t su t quan tr ng, qua đó tìm

ra nh ng xu h ng, bi n đ ng vƠ tìm ra nh ng m i quan h có mơu thu n v i thông tin liên quan khác ho c có chênh l ch l n so v i giá tr đƣ d ki n

K thu t phơn tích, v i u th v t tr i v th i gian vƠ chi phí, đƣ tr thƠnh

m t ph ng pháp thanh tra hi n đ i trong b i c nh s l ng NNT ngƠy cƠng gia

t ng, cùng v i nó lƠ s đa đ ng, ph c t p vƠ tinh vi c a hƠnh vi sai l ch thu

Nguyên t c phân tích: Các thông tin s d ng đ phơn tích cƠng đi vƠo chi

ti t, đ chu n xác cƠng cao Ngu n thông tin s d ng trong phơn tích cƠng đ c l p

v i b ph n đang ki m tra thì k t qu cƠng đáng tin c y h n Các m i quan h gi a các thông tin dùng đ so sánh hay nghiên c u trong phơn tích ph i ch t ch Tr c khi phơn tích vƠ trong quá trình phơn tích, luôn ki m ch ng l i m i quan h nƠy Trong nhi u tr ng h p, c n th m tra l i đ tin c y, tính chính xác c a ngu n d

li u dùng đ phơn tích Bên c nh đó, c c u th ng lƠ m t nhơn t quan tr ng trong

phát hi n các sai l ch thu K thu t phơn tích th ng t n kém m t m c chi phí vƠ

th i gian th p h n so v i ki m tra chi ti t nh ng mang đ n cho cán b thanh tra m t cái nhìn t ng th

b) K thu t thu th p b ng ch ng thanh tra t i DN:

Ch ng c lƠ nh ng s ki n, s v t, tƠi li u có th t, liên quan đ n ho t đ ng

c a đ i t ng thanh tra, do oƠn thanh tra ho c Thanh tra viên phát hi n, thu th p trong quá trình thanh tra dùng lƠm c n c đ đánh giá, k t lu n v n i dung thanh

tra theo yêu c u c a cu c thanh tra b ng ch ng thu th p ph i đ m b o các yêu c u

v tính khách quan, tính đ y đ , tính liên quan vƠ tính h p pháp

K thu t thu th p b ng ch ng đ c th c hi n theo quy đ nh t i quy trình

thanh tra, bao g m:

 K thu t ph ng v n: lƠ thu th p thông tin qua trao đ i v i nh ng ng i có liên quan đ n v n đ c n tìm hi u

 K thu t tham quan c s kinh doanh

 K thu t ki m tra tƠi li u: bao g m vi c xem xét đ i chi u các tƠi li u s sách, ch ng t có liên quan Quy trình ki m tra tƠi li u có th ti n hƠnh theo hai h ng: (i) t ch ng t g c: ki m tra vi c ghi chép chúng trên s sách, quy trình nƠy cung c p b ng ch ng v s ghi chép đ y đ m i nghi p v phát sinh Ho c (ii) T s sách: ki m tra ng c l i các ch ng t

g c có liên quan, quy trình nƠy nh m ch ng minh tính có th c c a nghi p

v

 K thu t ki m tra v t ch t: th t c nƠy cho b ng ch ng v t ch t lƠ lo i

b ng ch ng có đ tin c y r t cao vƠ nó ch ng minh cho c s d n li u v

s hi n h u c a tƠi s n đ c ki m tra v t ch t

1.1 5.ăCácănghiênăc uătr căđơyăv ăk ăthu tăthanhătraăsaiăl chăthu

1.1 5.1.ăNghiênăc uăn căngoƠi

 R iăroăthanhătraăthu :

Theo Glen Schmit, chuyên gia đƠo t o ng i Canada (2005), Ch ng trình đƠo t o thanh tra theo c ch t khai, t n p d a trên kinh nghi m c a nhi u c

quan qu n lý thu thu trên th gi i, trong đó có Canada, M , Anh vƠ các n c khác,

c ng nh các tƠi li u c a Qu Ti n t Qu c t Các qu c gia này xác đ nh r i ro thanh tra bao g m ba thƠnh ph n r i ro ti m tƠng, r i ro ki m soát vƠ r i ro phát

hi n M i quan h gi a các thƠnh ph n r i ro đ c bi u hi n qua công th c:

R i ro thanh tra (AR) = r i ro ti m tƠng (IR)  r i ro ki m soát (CR)  r i ro phát hi n (DR)

Vi c ti n hƠnh đánh giá r i ro thanh tra đ c ti n hƠnh trong giai đo n l p đ

c ng thanh tra vƠ k c trong giai đo n thanh tra t i đ n v

 i v i r i ro ti m tƠng, các y u t đ đánh giá bao g m k thu t đánh giá

r i ro ti m tƠng bao g m thu th p thông tin, ph ng v n ban giám đ c vƠ

các nhân viên trong đ n v

 ánhăgiáăr iăroăki măsoát:

Ọng đ a ra m i liên h gi a KSNB vƠ tính đáng tin c y c a h th ng k toán, theo đó, n u HT KSNB th c hi n t t s lƠm t ng đ tin c y c a h th ng k

toán Do đó, cán b thanh tra ph i ti n hƠnh đánh giá HTKSNB và thu th p b ng

ch ng v đ tin c y c a HTKSNB thông qua vi c ki m tra tính tuơn th c a

HTKSNB Vi c rƠ soát, ki m tra vƠ đánh giá h th ng ki m soát n i b s cho phép cán b thanh tra quy t đ nh m c đ r i ro c a ki m soát n i b lƠ cao, v a hay th p

N u r i ro ki m soát n i b lƠ th p thì các phép ki m tra s đ c th c hi n

m c th p nh t N u r i ro ki m soát n i b cao, cán b thanh tra s ph i ti n hƠnh

ki m tra trên ph m vi r ng h n đ thu th p b ng ch ng thanh tra

Kinh nghi m các n c cho th y r t ít c quan thu th c hi n phơn b t l

ph n tr m cho R i ro ti m tƠng, R i ro ki m soát, R i ro phát hi n vƠ R i ro thanh tra Thông th ng, m c ắcao, trung bình vƠ th pẰ th ng đ c s d ng đ gán r i

ro trong mô hình đó

Glen Schmit cho r ng m c dù đánh giá r i ro không ph i lƠ m t khoa h c chính xác, tuy nhiên nó có th cung c p cho cán b thanh tra m t l trình cho phép

h có th nhanh chóng t p trung vƠo nh ng l nh v c có nguy c gơy th t thu l n

nh t cho c quan thu Vi c đánh giá r i ro thanh tra thông th ng đ c th c hi n

trong su t quá trình thanh tra t giai đo n rƠ soát h s t i bƠn đ n giai đo n thanh tra t i tr s NNT

1.1 5.2.ăNghiênăc uătrongăn c

 Các ch tiêu phơn tích BCTC:

Nghiên c u c a nhóm tác gi : V H u c, Nguy n ình T n, Hu nh V n

Hi u, Tr n Xoa, Mai c Ngh a (2009), tƠi nghiên c u khoa h c c p B ắXơy

d ng h th ng ch tiêu phơn tích đ l a ch n đ i t ng thanh tra, ki m tra thu t i

Vi t NamẰ tƠi nghiên c u nƠy ch ra s khác nhau gi a k thu t ki m toán đ c

l p vƠ k thu t thanh tra ch lƠ xu h ng đánh giá r i ro, theo đó trong ho t đ ng

ki m toán đ c l p th ng lƠ xu h ng r i ro đ n v đ c ki m toán khai kh ng l i nhu n Ng c l i ho t đ ng thanh tra l i th ng đánh giá r i ro thanh tra theo

h ng khai th p l i nhu n ch u thu Ph ng pháp mô ph ng đ c s d ng qua

vi c c y sai l ch vƠo BCTC đ đ a ra k t lu n v m i quan h gi a m c sai l ch vƠ

bi n đ ng c a ch tiêu, t đó thi t l p các ch tiêu có th s d ng nh m phát hi n gian l n thu K t qu nghiên c u ch ra m i quan h gi a hƠnh vi gơy sai l ch thu

vƠ chi u h ng bi n đ ng c a các t su t tƠi chính đ c trình bƠy trong Ph l c 1

1.1.6 ăN iădungăk ăthu tăki mătoánăcóăth ăv năd ngăvƠoăho tăđ ngăthanhătraă thu

Quy trình thanh tra thu ban hƠnh theo Quy t đ nh só 460/Q -CT ngày 5 tháng 5 n m 2009 h ng d n v các th t c thanh tra c n th c hi n, trong đó có

h ng d n các k thu t thanh ra sai l ch thu bao g m k thu t phơn tích nh m xác

đ nh n i dung, ph m vi, th i h n thanh tra; k thu t ki m tra chi ti t t i tr s ng i

n p thu Tuy nhiên, h ng d n các k thu t nƠy ch a c th , d n đ n th c t , cán

b thanh tra thu khi ti n hƠnh l p đ c ng thanh tra vƠ thu th p b ng ch ng thanh tra ch y u d a vƠo kinh nghi m

Kinh nghi m c a c quan thu các qu c gia trên th gi i đ c Glen Schmit

t ng h p cho th y thanh tra theo c ch t khai t n p đƣ th a nh n r i ro thanh tra

g m có 3 thƠnh ph n r i ro ti m tƠng, r i ro ki m soát, r i ro phát hi n vƠ đƣ có s

d ng các k thuơt thanh tra t ng đ ng v i các k thu t ki m toán nh k thu t đánh giá HT KSNB đ xác đ nh n i dung, ph m vi, th i gian thanh tra

Nghiên c u trong n c v i đ tƠi nghiên c u khoa h c c p B v ắXơy d ng

h th ng ch tiêu phơn tích đ l a ch n đ i t ng thanh tra, ki m tra thu t i Vi t NamẰ đƣ nghiên c u nh m v n d ng các ch tiêu tƠi chính có hi u qu trong phát

hi n gian l n BCTC vƠo vi c xác đ nh các th đo n gian l n BCTC cho m c đích thu mƠ NNT có th th c hi n

S th a nh n khái ni m đ m b o h p lý c a k thu t thanh tra sai l ch thu , cùng v i vi c th a nh n r i ro thanh tra g m ba thƠnh ph n (r i ro ti m tƠng, r i ro

ki m soát, r i ro phát hi n); s khác bi t c b n v xu h ng r i ro gi a ho t đ ng

ki m toán vƠ thanh tra thu lƠ n n t ng đ tác gi d a vƠo đó đ a ra các n i dung k thu t ki m toán có th v n d ng vƠo ho t đ ng thanh tra sai l ch thu

đ a ra ki n nh n xét BCTC trung th c h p lỦ, ki m toán viên ph i áp

d ng các k thu t nh m phát hi n gian l n vƠ sai sót Nh ng sai sót hay gian l n

nh h ng đ n các kho n m c trên BCTC mƠ nó d n đ n nh h ng đ n s thu

ph i n p lƠ nh ng v n đ mƠ thanh tra thu quan tơm Do đó, các k thu t mƠ

ki m toán áp d ng nh m phát hi n các gian l n vƠ sai sót BCTC lƠ các k thu t mƠ thanh tra thu có th v n d ng trong thanh tra phát hi n sai l ch thu , tuy nhiên n i dung v n d ng các k thu t ki m toán vƠo thanh tra sai l ch thu ph i phù h p v i

xu h ng r i ro sai l ch thu Các k thu t nƠy bao g m:

1.1.6.1 K ăthu tăđánhăgiá r i ro thanh tra:

R iăroăki mătoánăbaoăg măbaăthƠnhăph năt ngăt ănh r i ro thanh tra

M iăquanăh ăgi aăcácăthƠnhăph n r i roăth ăhi năquaăcôngăth c:

R i ro ki m toán (AR) = r i ro ti m tƠng (IR)  r i ro ki m soát (CR)  r i

ro phát hi n (DR)

Ho t đ ng thanh tra c ng ch a đ ng 3 thƠnh ph n r i ro nêu trên, v n đ đ t

ra lƠ lƠm th nƠo đ đ nh l ng đ c r i ro theo t ng thƠnh ph n r i ro đ lƠm c s thi t l p các k thu t thanh tra m t cách hi u qu nh t đ đ t m c tiêu c a cu c thanh tra M c dù các thƠnh ph n r i ro thanh tra vƠ ki m toán có nh ng đ c thù

riêng khác nhau do s khác nhau v m c đích ki m toán vƠ thanh tra, nh ng xét v

m t lý lu n, nh ng nguyên t c đ nh l ng r i ro theo t ng thƠnh ph n đƣ đ c ki m toán áp d ng có th v n d ng vƠo ho t đ ng thanh tra Vi c v n d ng k thu t đánh

giá r i ro trên nguyên t c cán b thanh tra ph i luôn cơn b ng gi a r i ro v n có [r i ro ti m tƠng vƠ r i ro ki m soát], v i r i ro có th ki m soát đ c [r i ro phát

hi n] M c tiêu lƠ gi r i ro thanh tra t ng th m c có th ch p nh n đ c

K thu t đánh giá r i ro đ c th c hi n trong giai đo n rƠ soát h s t i bƠn

vƠ k c trong giai đo n thanh tra thu t i đ n v

1.1.6 2.ăK ăthu tăđánhăgiáăHTKSNB

KSNB lƠ quá trình do nhƠ qu n lý vƠ các nhơn viên c a đ n v chi ph i, nó

đ c thi t l p đ cung c p m t s đ m b o h p lý nh m th c hi n 3 m c tiêu: BCTC đáng tin c y; các lu t l vƠ quy đ nh đ c tuơn th ; ho t đ ng h u hi u vƠ

hi u qu

Ki m toán viên tìm hi u HTKSNB đ đánh giá đi m m nh vƠ đi m y u c a KSNB nói chung, c ng nh t ng b ph n, t ng kho n m c Trên c s hi u bi t v KSNB, ki m toán viên hình dung v kh i l ng vƠ đ ph c t p c a công vi c, đánh giá s b r i ro ki m soát T đó, ki m toán viên s xác đ nh ph ng h ng vƠ

ph m vi ki m tra, thi t k các th t c ki m toán, d ki n th i gian vƠ nhơn s c n thi t trong k ho ch vƠ ch ng trình ki m toán

HTKSNB là do đ i t ng thanh tra t xơy d ng vƠ áp d ng nh m đ m b o 3

m c tiêu nêu trên Trong 3 m c tiêu c a HTKSNB, m c tiêu BCTC đáng tin c y; các lu t l vƠ quy đ nh đ c tuơn th lƠ nh ng m c tiêu mƠ cán b thanh tra quan tơm vì nó nh h ng tr c ti p đ n vi c xác đ nh chính xác ngh a v thu Do đó,

vi c tìm hi u vƠ đánh giá HTKSNB, t đó đi u ch nh n i dung, ph m vi vƠ th i gian thanh tra đƣ s ki n lƠ h t s c c n thi t trong đi u ki n gi i h n v ngu n l c

thanh tra

Vi c rƠ soát, ki m tra vƠ đánh giá h th ng ki m soát n i b s cho phép cán

b thanh tra quy t đ nh m c đ r i ro c a ki m soát n i b lƠ cao, v a hay th p

N u r i ro ki m soát n i b lƠ th p thì các phép ki m tra s đ c th c hi n

m c th p nh t N u r i ro ki m soát n i b cao, cán b thanh tra s ph i ti n hƠnh

m r ng ph m vi thanh tra đ thu th p b ng ch ng bao g m t ng c ng các th t c phơn tích vƠ th t c ki m tra chi ti t

Bên c nh đó s hi u bi t v HTKSNB giúp cán b thanh tra khai thác đ c

các b ng ch ng thanh tra lƠm c s cho k t lu n thanh tra Trong quá trình tìm hi u HTKSNB nên tìm hi u đ y đ c 5 thƠnh ph n c a HTKSNB

1.1.6.3 ăK ăthu tăphân tích

Trong ki m toán BCTC, ki m toán viên áp d ng th nghi m c b n bao g m hai lo i th nghi m lƠ th t c phơn tích vƠ th nghi m chi ti t Trong đó th t c phơn tích đ c áp d ng v i m c tiêu giúp ki m toán viên thu th p b ng ch ng v tính h p lý chung c a s li u, thông tin c n ki m tra, đ ng th i phát hi n kh n ng

t n t i các sai l ch tr ng y u

Trong l nh v c thanh tra thu , th t c phơn tích đ c áp d ng nh m xác đ nh

n i dung, ph m vi vƠ th i gian thanh tra Th t c phơn tích có vai trò r t quan tr ng trong vi c đ nh h ng thanh tra Vi c đ nh h ng đúng các v n đ c n thanh tra đòi

h i ph i s d ng th t hi u qu công c phơn tích

K thu t thanh tra vƠ ki m toán đ c l p th ng có s khác bi t v xu h ng đánh giá r i ro N u ki m toán đ c l p quan tơm đ n r i ro l i nhu n b th i ph ng

nh m lƠm đ p BCTC thì thanh tra l i quan tơm đ n r i ro l i nhu n b khai thi u, t

đó lƠm gi m s thu ph i n p Tuy nhiên đi m t ng đ ng gi a hai l nh v c có th tìm th y lƠ đ u s d ng nh ng ch tiêu trên BCTC nh doanh thu, chi phí, l i nhu n, tƠi s n, công n Trong l nh v c ki m toán đ c l p, vi c s d ng m t s t

s trên BCTC đ phơn tích đƣ đ c nhi u nhƠ khoa h c ch ng minh lƠ có kh n ng phát hi n gian l n trên BCTC

Do đó k thu t phơn tích nh m đánh giá r i ro sai l ch BCTC trong l nh v c

ki m toán lƠ m t n i d ng c n thi t v n d ng vƠo ho t đ ng thanh tra nh m nơng cao kh n ng phát hi n sai l ch thu Trong đó, nên v n d ng k thu t phơn tích t

s có kh n ng phát hi n gian l n trên BCTC vƠo l nh v c thanh tra thu trong đi u

ki n phù h p v i xu h ng r i ro sai l ch thu

Bên c nh đó, có th v n d ng k thu t phơn tích b ng cách nghiên c u m i quan h gi a các y u t c a thông tin tƠi chính, gi a các thông tin tƠi chính vƠ các thông tin không mang tính ch t tƠi chính đ t ng kh n ng phát hi n sai l ch thu

1.1.6 4.ăPh ngăpháp l aăch năph năt ăđ ăthanhătra

Nh đƣ phơn tích ph n trên, m c tiêu c a thanh tra thu lƠ đ m b o h p lỦ

h n lƠ s đ m b o chính xác s thu ph i n p c a NNT i u nƠy xu t phát t m i quan h gi a l i ích vƠ chi phí c a cu c thanh tra mang l i trong đi u ki n gi i h n

v ngu n l c thanh tra M c dù quy trình thanh tra ch a có h ng d n c th v k thu t ch n m u đ thanh tra, tuy nhiên, đ ti t ki m th i gian, nhơn l c đ m b o

cu c thanh tra đ t đ c m c tiêu, có k t qu cao, cán b thanh tra th ng th c hi n

ki m tra tƠi li u g n li n v i l a ch n ph n t đ thanh tra đ thanh tra

Do đó vi c xơy d ng ph ng pháp l a ch n ph n t đ thanh tra lƠ h t s c

c n thi t Trên c s nh ng đi m gi ng vƠ khác bi t gi a ki m toán vƠ thanh tra, có

th v n d ng k thu t l a ch n ph n t đ ki m tra trong ki m toán vƠo ho t đ ng thanh tra nh m nơng cao ch t l ng ho t đ ng thanh tra Ph ng pháp l a ch n

ph n t đ thanh tra bao g m 3 ph ng pháp:

 L aă ch nă ph ngă phápă ki mă traă toƠnă b khi t ng th có ít ph n t

nh ng giá tr ph n t l n; khi r i ro ti m tƠng vƠ r i ro ki m soát đ u r t cao; khi quy trình tính toán đ c th c hi n b i h th ng máy tính nên dù

có ki m tra 100% v n có hi u qu v m t chi phí

 L aă ch nă ph nă t ă đ că bi tă t ă m tă s ă d ă tƠiă kho nă hayă m tă lo iă nghi păv ăđ ăki mătra bao g m ch n ph n t có giá tr l n ho c có r i ro

cao, th ng có sai sót; ch n các ph n t có giá tr t m t s ti n nƠo đó

tr trên; ch n các ph n t thích h p cho m c đích thu th p thông tin; các

ph n t thích h p cho m c đích ki m tra các th t c nƠo đó có đ c th c

hi n không Vi c ch n l a các ph n t đ c bi t th ng không đ đ k t

lu n K t qu c a các th t c áp d ng cho ph n t đ c bi t không th s

d ng đ d đoán cho toƠn b t ng th Do đó, n u ph n còn l i c a t ng

th lƠ tr ng y u thì c n ph i xem xét v vi c thu th p b ng ch ng liên

quan đ n ph n nƠy

 K ăthu tăl yăm u:ăLƠ th t c l a ch n s ph n t ít h n 100% t ng s

ph n t c a m t s d tƠi kho n hay m t lo i nghi p v sao cho m i ph n

t đ u có c h i đ c ch n đ ki m tra Quy trình ch n m u bao g m

các b c: thi t k m u; xác đ nh c m u; l a ch n ph n t c a m u; th c

hi n các th t c thanh tra; xem xét b n ch t vƠ nguyên nhơn sai sót; d đoán sai sót t ng th ; đánh giá k t qu

o Thi t k m u:

 Xác đ nh sai ph m: lƠ nêu nh ng tình hu ng nƠo có th đ c

xem lƠ m t sai ph m trong th nghi m đang xem xét Có nh ng sai sót ho c gian l n không đ c xem lƠ sai ph m đ i v i th nghi m đang ti n hƠnh vì sai sót ho c gian l n đó có th không

liên quan ho c không nh h ng đ n m c tiêu c a th nghi m

o Xác đ nh t ng th : lƠ xác đ nh toƠn b d li u mƠ t đó cán b thanh

tra l y m u đ có th đi đ n m t k t lu n cán b thanh tra c n xem

xét m c tiêu th nghi m đ ch n đ c t ng th phù h p v i m c tiêu

 Thí d nh m c tiêu th nghi m lƠ xem kho n ph i tr có hi n

h u trong th c t không thì t ng th đ c ch n lƠ danh sách kho n ph i tr mƠ đ n v báo cáo

m u có th v n d ng ch ng trình ch n s ng u nhiên, l a ch n h

th ng, l a ch n b t k :

o Th c hi n các th t c thanh tra: cán b thanh tra ph i th c hi n các

th t c thanh tra phù h p v i m c tiêu th nghi m c th cho t ng

ph n t đ c ch n

o Xem xét b n ch t và nguyên nhân sai sót: cán b thanh tra c n xem

xét k t qu m u, b n ch t vƠ nguyên nhơn c a m i sai sót đ c phát

hi n, c ng nh nh h ng có th có đ i v i t ng m c tiêu thanh tra c

th vƠ nh ng ph n vi c khác c a cu c thanh tra cán b thanh tra c n xem xét các v n đ sau: nh h ng tr c ti p c a sai sót phát hi n đ n

s thu ph i n p; s h u hi u c a h th ng KSNB vƠ nh h ng c a

nó đ n ph ng pháp ki m tra; xem xét các đ c đi m c a sai sót, tính

l p l i c a sai sót, sai sót do l i c ý hay vô ý trong t ng th đ quy t

K tălu năch ngă1

Ho t đ ng thanh tra có vai trò r t quan tr ng, đ c bi t lƠ trong giai đo n NhƠ

n c qu n lý thu thu theo c ch t khai, t n p M t trong nh ng đi u ki n tiên quy t đ áp d ng thƠnh công c ch nƠy lƠ ph i xơy d ng m t ch ng trình thanh tra th t hi u qu Th t v y, m t ch ng trình thanh tra hi u qu s tác đ ng vƠo

ýth c t giác tuơn th pháp lu t thu c a NNT, giúp gi m chi phí qu n lý thu thu , nơng cao hi u qu n qu n lý thu

Mu n v y, m t trong nh ng yêu c u quan tr ng hƠng đ u c a công tác thanh tra thu lƠ ph i nhanh chóng hoƠn thi n k thu t thanh tra nh m phát hi n sai l ch thu vƠ gi m thi u r i ro thanh tra xu ng m c th p nh t có th trong đi u ki n ngu n l c thanh tra có gi i h n

S v n d ng linh ho t k thu t ki m toán vƠo ho t đ ng thanh tra m t cách

phù h p v i đ c thù c a ho t đ ng thanh tra vƠ các yêu c u c a công tác thanh tra

s có ý ngh a h t s c thi t th c trong vi c xơy d ng vƠ hoƠn thi n k thanh tra thu

CH NGă2 ÁNHăGIÁăTH CăTR NGăSAIăL CHăTHU VÀăTH CăTR NGăÁPă

D NGăK ăTHU TăTHANHăTRAăTHU ăNH MăPHÁTăHI NăSAIă

Ch ng 1 đƣ trình bƠy nêu c s lý lu n v thanh tra thu , nh ng đi m gi ng nhau vƠ khác nhau c b n c a thanh tra thu vƠ ki m toán, các đ c đi m c a sai

l ch thu T đó, tác gi rút ra nh ng n i dung ki m toán có th v n d ng vƠo thanh tra nh m phát hi n sai l ch thu

th y rõ th c tr ng v sai l ch thu vƠ các k thu t thanh tra th c t đang

đ c áp d ng, ng i vi t ti n hƠnh kh o sát cán b lƠm công tác thanh tra t i C c thu t nh Bình D ng Tác gi l a ch n đ n v kh o sát lƠ C c thu t nh Bình

D ng vì đơy lƠ C c thu có ngu n thu cho ngơn sách r t l n, s l ng DN qu n lý

l n, vƠ đa d ng v lo i hình s h u, quy mô M u l a ch n đ kh o sát lƠ nh ng cán

b thanh tra có kinh nghi m t 5 n m tr lên Ph ng pháp kh o sát lƠ thu th p tƠi

li u t các báo cáo t ng k t ngƠnh qua các n m; kh o sát 65 h s thanh tra c th ;

g i b ng cơu h i đ kh o sát các k thu t thanh tra c a cán b thanh tra T ng s phi u kh o sát phát ra lƠ 50 phi u, k t qu thu đ c 43 phi u tr l i

(B ng t ng h p k t qu đ c trình bƠy trong Ph l c s 2 đính kèm lu n v n

này)

N i dung tìm hi u bao g m:

 Th c tr ng sai l ch thu t i Bình D ng, k t qu sai l ch thu phát

hi n qua thanh tra

 Tìm hi u các k thu t thanh tra sai l ch thu G m các n i dung:

o Tìm hi u k thu t đánh giá r i ro thanh tra g m 3 thƠnh ph n (r i ro ti m tƠng, r i ro ki m soát, r i ro phát hi n)

o Tìm hi u k thu t đánh giá h th ng ki m soát n i b

o Tìm hi u k thu t phân tích

o Tìm hi u k thu t ch n m u trong thanh tra