HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN TRỊ ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC KHO BẠC NHÀ NƯỚC.PDF

thao túng th tr ng không còn kh thi vƠ vì th bán kh ng c phi u không đáng lo ng i... Bên th ba lƠ ng i mua... 1.2.3 CácăthƠnhăph năthamăgiaătrongăgiaoăd chăbánăkh ngăc ăphi u... ó lƠ hƠn

TR NGă I H C KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH

SINH VIÊN TH C HI N: NGUY N TH THU

NGHIÊN C U BÁN KH NG C PHI U TRÊN

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TR NGă I H C KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH

SINH VIÊN TH C HI N: NGUY N TH THU

NGHIÊN C U BÁN KH NG C PHI U TRÊN

Chuyên ngành: Kinh t Tài chính- Ngân hàng

Mã s : 60.31.12

TP H Chí Minh - N mă2011

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan r ng lu n v n ắNghiên c u bán

kh ng c phi u trên Th tr ng ch ng khoán Vi t Nam” là do Tôi hoàn thành v i s h ng d n và góp ý c a cô Nguy n

Th Uyên Uyên

Các thông tin, d li u đ c s d ng trong lu n v n lƠ trung th c, đáng tin c y Tôi xin cam đoan không sao chép

c a ng i khác, ch s d ng tài li u, s li u tham kh o t các bài nghiên c u, sách v , báo cáo, t p chí trên m ng internet

Và các k t qu nghiên c u đ c trình bày trong lu n v n

ch a đ c công b t i b t k công trình nào khác

Tp H Chí Minh, NgƠy 30 tháng 12 n m 2011

Tác gi

Nguy n Th Thu

DANH M C CÁC HÌNH V

DANH M C CÁC B NG BI U

L I M U

CH NG 1: NGHIểN C U TH C NGHI M V GIAO D CH BÁN KH NG

C PHI U TRểN TH GI I 1

1.1 Nghiên c u th c nghi m v giao d ch bán kh ng c phi u trên th gi i 1

1.1.1 Quan đi m v vi c th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u t i m t s n c trên th gi i 1

1.1.2 Nghiên c u th c nghi m v giao d ch bán kh ng c phi u trên th gi i 3

1.2 Lu n c khoa h c v giao d ch bán kh ng c phi u trên TTCK 7

1.2.1 Khái ni m v giao d ch bán kh ng c phi u 7

1.2.2 i u ki n th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u có b o đ m 9

1.2.3 Các thƠnh ph n tham gia trong giao d ch bán kh ng c phi u 10

1.2.4 Tính hai m t c a vi c th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u 11

1.2.4.1 Nh ng l i ích c a vi c th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u 11

1.2.4.2 Nh ng r i ro trong vi c th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u 15

1.3 Kinh nghi m tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u t i m t s n c trên th gi i vƠ bƠi h c rút ra khi tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u t i TTCK Vi t Nam 16

1.3.1 Kinh nghi m tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u t i m t s n c trên th gi i 16

1.3.1.1 Kinh nghi m tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u t i TTCK H ng Kông 16

1.3.1.2 Kinh nghi m tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u t i TTCK M

20

1.3.1.4 Kinh nghi m tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u t i TTCK Nh t

B n 25

1.3.2 BƠi h c, kinh nghi m v vi c tri n khai, ng d ng giao d ch bán kh ng c phi u đ i v i TTCK Vi t Nam 26

CH NG 2: NGHIÊN C U BÁN KH NG C PHI U TRÊN TH TR NG CH NG KHOÁN VI T NAM 28

2.1 Th c tr ng TTCK Vi t Nam t ngƠy thƠnh l p đ n tháng 6 n m 2011 28

2.1.1 Di n bi n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 28

2.1.2 Nh ng thƠnh t u, b t n vƠ r i ro ti m n c a TTCK Vi t Nam 30

2.2 Nghiên c u bán kh ng c phi u trên TTCK Vi t Nam 38

2.2.1 Các quy đ nh c a NhƠ n c liên quan đ n giao d ch bán kh ng c phi u trên TTCK Vi t Nam 38

2.2.2 Th c tr ng bán kh ng c phi u trên TTCK Vi t Nam 40

2.2.3 Khiên c u kh o sát nh n đ nh c a m t s nhƠ đ t v bán kh ng c phi u trên TTCK Vi t Nam 51

2.2.4 Tác đ ng, nguy c ti m n t bán kh ng c phi u hi n nay đ n TTCK Vi t Nam 57

2.2.5 L i ích khi giao d ch bán kh ng c phi u chính th c đ c lu t hoá, tri n khai trên TTCK Vi t Nam 61

CH NG 3: NH NG GI I PHÁP NG D NG CHO VI C TRI N KHAI GIAO D CH BÁN KH NG C PHI U TRÊN TH TR NG CH NG KHOÁN VI T NAM 65

3.1 Nh ng gi i pháp tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u trên TTCK Vi t Nam 65

3.1.1 Gi i pháp đ i v i C quan qu n lỦ NhƠ n c 65

3.1.2 Gi i pháp đ i v i Công ty ch ng khoán 75

3.1.3 Gi i pháp đ i v i nhƠ đ u t 76

3.2.1 Gi i quy t ngu n cung c phi u bán kh ng 77

3.2.2 Cho phép bán c phi u tr c ngƠy T+3 c phi u v tƠi kho n N T 79

3.2.3 Cho phép bán quy n c phi u tr c ngƠy v tƠi kho n l u kỦ c a N T

70

3.2.4 Phát tri n nghi p v repo c phi u OTC 80

3.2.5 Phát tri n th tr ng ch ng khoán t p trung 81

3.2.6 Phát tri n nghi p v b o hi m cho các CTCK vƠ nhƠ đ u tham gia trên TTCK 82

3.3 H n ch các m t trái c a nghi p v bán kh ng c phi u 82

3.3.1 H n ch thao túng giá, gìm giá c phi u 82

3.3.2 H n ch tránh thua l , r i ro khƣ n ng thanh toán c a khách hàng 83

3.3.3 H n ch tránh l ng đo n TTCK 84

K T LU N 86

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 88

PH L C 90

PH L C 1 90

PH L C 2 99

PH L C 3 2

HKEx : U ban ch ng khoán H ng Kông

HASTC-Index : Ch s ch ng khoán Vi t Nam t i sàn giao d ch Hà N i JFSA : S đ i di n tài chính Nh t B n

N T : NhƠ đ u t

OTC : Th tr ng ch ng khoán OTC

SEC : U ban ch ng khoán M

SGDCK : S giao d ch ch ng khoán

TTCK : Th tr ng ch ng khoán

TTLK : Trung tơm l u ký

TTGDCK : Trung tâm giao d ch ch ng khoán

TTLKCK : Trung tơm l u kỦ ch ng khoán

UBCK : U ban ch ng khoán

VN ậ Index : Ch s ch ng khoán Vi t Nam t i sàn giao d ch H Chí Minh

DANHăM CăCỄCăHỊNHăV

Trang Hình 2.1: Giá tr v n hoá TTCK và m c huy đ ng v n qua TTCK Vi t Nam 28 Hình 2.2: S l ng Công ty niêm y t ậ S l ng Công ty ch ng khoán ậ S tài kho n nhƠ đ u t trên TTCK Vi t Nam 29 Hình 3.1: Quy trình th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u trên Th tr ng

B ng 2.3: Th ng kê kh i l ng giao d ch c phi u PVX Tháng 4/2010 44

B ng 2.4: Danh sách và kh i l ng c phi u N T có th vay c a m t CTCK 44

B ng 2.5: Danh sách các Công ty/Ngơn hƠng đ c N T bán kh ng khi

Công ty/Ngơn hƠng ch a c ph n hoá 50

L IăM ă U

1 Lý do ch năđ tài

Cho đ n th i đi m hi n nay có r t nhi u quan đi m, tranh lu n v vi c nên hay không nên tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u trên TTCK Sau khi đi vƠo tìm hi u TTCK Vi t Nam, tác gi nh n th y giao d ch bán kh ng c phi u hi n nay

đƣ xu t hi n, t n t i khá ph bi n trên TTCK Vi t Nam vƠ đ c th c hi n d i nhi u hình th c khác nhau, U ban ch ng khoán c ng đƣ th a nh n đang t n t i giao d ch bán kh ng c phi u trên th tr ng nh ng ch a có m t v n b n nào t phía c quan NhƠ n c h ng d n hay chi ph i nghi p v này nên giao d ch bán

kh ng c phi u trên TTCK Vi t Nam là không h p th c hóa T đó, d n đ n r t nhi u v n đ phát sinh và quan tr ng là n u đ giao d ch bán kh ng c phi u phát tri n t phát, thi u khung pháp lỦ đi u ch nh và không có s giám sát nghiêm ng t

t phía các c quan qu n lỦ NhƠ n c thì s d n đ n nguy c phát sinh r i ro ti m

n cho th tr ng, không ph n ánh đúng th c tr ng TTCK Vi t Nam, không đ m

b o s công b ng gi a các nhƠ đ u t , không đ m b o s c nh tr nh bình b ng gi a các Công ty ch ng khoán và tính công khai, minh b ch trong giao d ch c a th

tr ng Do v y, sau khi đi vƠo tìm hi u, nghiên c u th c t giao d ch bán kh ng c phi u c a m t s qu c gia trên th gi i và th c tr ng giao d ch bán kh ng c phi u

hi n nay trên TTCK Vi t Nam tác gi nh n th y gi ng nh các nghi p v kinh doanh ch ng khoán khác, giao d ch bán kh ng c phi u c ng có nh ng l i ích và

r i ro, v n đ lƠ c quan qu n lỦ NhƠ n c, Công ty ch ng khoán, nhƠ đ u t ph i

hi u v giao d ch bán kh ng c phi u đ t đó có bi n pháp ki m soát r i ro và v n

d ng nh th nào cho hi u qu , t đó tác gi đƣ l a ch n đ tài ắNghiênăc u bán

kh ng c phi u trên Th tr ng ch ng khoán Vi tăNam” cho lu n v n c a mình

2 M c tiêu nghiên c u

tài đ c th c hi n v i m c tiêu chính đó lƠ nên cho giao d ch bán kh ng

đ c th c hi n công khai đ góp ph n thúc đ y s phát tri n c a TTCK Vi t Nam,

nh th nào, tìm hi u bài nghiên c u th c nghi m v giao d ch bán kh ng c phi u, quy đ nh khung pháp lý ràng bu c chi ph i giao d ch bán kh ng c phi u c a m t

n c đang th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u nh th nào? T đó tác gi đi nghiên c u th c tr ng giao d ch bán c phi u trên TTCK Vi t Nam hi n nay th c

hi n ra sao? Nh ng b t n, nguy c r i ro ti m n t giao d ch bán kh ng c phi u

đ n TTCK Vi t Nam, công ty ch ng khoán vƠ nhƠ đ u t tham gia trên TTCK lƠ gì? Nh ng gi i pháp nƠo nên đ c th c hi n khi khi giao d ch bán kh ng đ c tri n khai trên trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam?

tƠi đƣ s d ng các ph ng pháp nghiên c u sau:

 Thu th p thông tin t các ngu n cung c p thông tin khác nhau

 Th ng kê t ng h p nh ng thông tin thu th p đ c

đ a ra nh ng k t lu n c th

 ụăngh aăkhoaăh c, th c ti năđ tài nghiên c u

tài nh m nh n di n th c tr ng giao d ch bán kh ng c phi u trên th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam vƠ nguy c ti m n n u giao d ch bán kh ng c phi u không đ c tri n khai chính th c trên TTCK vƠ đ ra nh ng gi i pháp nh m tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam m t cách hi u qu t đó giúp TTCK phát tri n n đ nh, lành m ch, đ m b o tính công

b ng và minh b ch trên th tr ng

5 K t c u lu năv n

Bài nghiên c u bao g m 3 ch ng:

 Nghiên c u th c nghi m v giao d ch bán kh ng c phi u trên th gi i

 Nghiên c u giao d ch bán kh ng c phi u trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

 Nh ng gi i pháp ng d ng cho vi c tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

CH NGă1: NGHIÊN C U TH C NGHI M V GIAO D CH

BỄNăKH NGăC ăPHI UăTRểNăTH ăGI Iă

gi i

Bán kh ng c phi u t lơu đƣ đ c tranh cƣi t nh ng n m 1600 vƠ v n còn

ti p di n cho đ n th i đi m hi n nay Các cu c tranh lu n v vi c cho phép th c

hi n giao d ch bán kh ng c phi u không ch gi a các N T mƠ còn tranh lu n gi a các nhƠ môi gi i, nhƠ qu n lỦ vƠ các thƠnh ph n tham gia trên th tr ng Th m chí TTCK M đƣ cho phép th c hi n bán kh ng c phi u t tr c th k 20 vƠ đ n bơy

gi v n còn ti p t c tranh lu n v giá tr c a vi c bán kh ng c phi u Nh ỉg ỉg i

ịh ỉ đ i ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ẽi ỉ ệỐ ỉ r ỉg ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏ Ị Ế h i ỏhaỊ ỏúỉg ỏh ỏr ỉg ế ỉ đ ỉ ịhá ố ỏh ỏr ỉg ẽ i ốì ẽáỉ Ệh ỉg s ế ỉ đ ỉ ẽáỉ ỏháỊ Ế ịhi Ố, ỏíỉh Ếh ỏ ẽaỔ h i ẾaỊ ẾỐ ỏh ỏr ỉg, gâỔ h ỉ ệỊ ỉ ỏh ỏr ỉg ốà Ệh ỉg

hỊ ỉg ỏh ỏr ỉg Ng Ế ệ i, ỉh ỉg ỉg i ỉg h ẽáỉ Ệh ỉg ẾhỊ r ỉg ẽáỉ Ệh ỉg ẾỐỉg Ế ị ỏhôỉg ỏiỉ hi Ố qỐ , ịhòỉg ỉg a r i rỊ, ỏ ỉg ỏíỉh ỏhaỉh ỆhỊ ỉ ốà Ế i ỏhi ỉ

ối Ế Ếhia s r i rỊ ỏrỊỉg ỉ ỉ Ệiỉh ỏ ốà ỏ ỉg hi Ố qỐ ẾhỊ ỏh ỏr ỉg

1.1.1ăQuanăđi măv ăvi căth căhi năgiaoăd chăbánăkh ngăc ăphi uăt iăm tă

s ăn cătrênăth ăgi iă

Tùy theo quan đi m qu n lỦ, t i các n c bán kh ng c phi u đ c đi u

ch nh theo các quan đi m khác nhau

 Tr ỉg ịhái ỉg h ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố

Các n c cho phép th c hi n bán kh ng c phi u nh th tr ng M , Nh t, Singapore cho r ng bán kh ng c phi u lƠm gia t ng tính thanh kho n cho c phi u, TTCK vƠ đ nh giá l i c phi u v n đƣ b đánh giá quá cao, đ ng th i giúp phát tri n các giao d ch phòng ng a r i ro vƠ đ u c h ng chênh l ch giá, t ng tính h p d n

vƠ hi u qu cho th tr ng M t khác, các n c nƠy c ng cho r ng rƠo c n chi phí

l n bao g m chi phí ch u r i ro l n hoƠn toƠn có th x y ra n u c đoán giá c phi u gi m không x y ra, c ng v i chi phí đi vay ch ng khoán s khi n cho Ủ đ

thao túng th tr ng không còn kh thi vƠ vì th bán kh ng c phi u không đáng lo

ng i

Nh ng ng i b o v giao d ch bán kh ng c phi u cho r ng ho t đ ng bán

kh ng c phi u không h d n t i s s p đ c a th tr ng, ch đ n thu n khi n gi m giá c phi u đƣ đ c đ y t ng quá cao so v i giá tr th c c a c phi u

Ngoài ra, nh ng ng i b o v chi n thu t bán kh ng c phi u còn cho r ng trong ho t đ ng giao d ch bình th ng, ch có toàn các N T mu n giá c phi u mà

h đƣ mua t ng lên vƠ tìm m i cách đ đi u đó x y ra, ho t đ ng bán kh ng c phi u s thu hút nh ng N T mu n th tr ng đi xu ng vƠ nh th s giúp t o s cân b ng và trung th c cho th tr ng

Gi i quan sát cho r ng chính các N T bán kh ng chính là nh ng ng i đ u tiên đƣ phát hi n ra v n đ các t p đoƠn Enron, Wordcom vƠ Bearstearns, tr c khi nh ng t p đoƠn nƠy r i vƠo tình tr ng đ v

M c dù các n c th a nh n l i ích c a giao d ch bán kh ng c phi u nh ng

tu theo cách qu n lý mà m i n c ki m soát giao d ch bán kh ng c phi u khác nhau, ch ng h n:

 Quy đ nh N T không đ c phép th c hi n giao d ch bán kh ng khi giao

d ch c phi u trên th tr ng có bi u hi n h n lo n nh M , Canada Ngày 19/09/2009, sau m t trong nh ng đ t chao đ o m nh nh t c a TTCK M , SEC đƣ

c m ho t đ ng bán kh ng đ i v i 799 lo i c phi u tài chính Tuy nhiên, trên th c

t sau khi l nh c m bán kh ng đ c SEC công b vào ngày 19/09/2009, TTCK M

v n ti p t c đi xu ng Vì v y, các N T bán kh ng c phi u v n l p lu n r ng, hành

đ ng bán kh ng c phi u c a h đ n thu n ch giúp”xì h i” m t qu bóng s p v

VƠ ngƠy 24/02/2010, SEC đƣ thông qua quy đ nh m i v h n ch ho t đ ng bán

kh ng áp d ng đ i v i nh ng c phi u r t giá quá m nh Theo quy đ nh m i c a SEC, n u giá tr m t c phi u gi m h n 10%/ngƠy, thì ho t đ ng bán kh ng c phi u này s b gi i h n và ch cho phép bán ra c phi u trên v i m c giá cao h n giá chào mua t t nh t Vi c h n ch này áp d ng trong ngày c phi u gi m đi m và

c ngày sau

 i v i các n c theo quan đi m cho phép bán kh ng c phi u có m c đ

nh TTCK Úc, H ng Kông nhìn chung không cho phép giao d ch bán kh ng c phi u ho c cho phép bán kh ng nh ng ch trong ph m vi các c phi u có tính thanh kho n cao vƠ v i m t t l bán kh ng h n ch (ví d không quá 10%) so v i kh i

l ng c phi u đang l u hƠnh vƠ không cho phép th c hi n bán kh ng c phi u

trong th i gian đang ti n hƠnh th t c thơu tóm doanh nghi p

 M t s n c l i không có quy đ nh c th v bán kh ng c phi u nh th

tr ng ch ng khoán Anh, c C quan qu n lỦ th tr ng không có quy đ nh nƠo

v hƠnh vi bán kh ng c phi u, đ ng ngh a v i vi c không có h n ch gì đ i v i

vi c bán kh ng c ng nh không yêu c u ph i công b thông tin v giao d ch bán

ho ng tài chính ti n t Chơu Á n m 2007, kh ng ho ng kinh t n m 1930

Ngoài ra, bán kh ng c phi u làm r i lo n th tr ng, phá v th tr ng Khi

N T tranh nhau bán kh ng c phi u, làm cho giá c phi u trên th tr ng r t nhanh

h n vƠ lƠm m t tính cân b ng c a th tr ng, t đó có th gây ra h n lo n trên th

tr ng và kh ng ho ng th tr ng ng th i, giao d ch bán kh ng c phi u là m t trong s nghi p v c a giao d ch ký qu liên quan đ n vi c vay m n, n u giá c phi u t ng cao N T có th m t nhi u ti n h n vƠ d n đ n bay h n nhanh chóng giá

nhơn, s d ng các k khác nhau c a h n ch bán kh ng Ph n l n trong s các nghiên c u cho th y r ng h n ch bán kh ng nh h ng đ n l i nhu n trung bình c phi u vƠ tính ch t d bay h i Trong khi bƠi nghiên c u c a nhóm tác gi Anchada

Charoenrook vƠ Hazem Daouk ắNghiêỉ Ế Ố ỏh ỏr ỉg ịh ẽi ỉ h ỉ Ếh ẽáỉ

t ng th th tr ng v vi c h n ch bán kh ng nh h ng đ n t ng th l i nhu n th

tr ng nh th nƠo, nhóm tác gi đ a ra hai cơu h i chính: nh h ng c a h n ch bán kh ng đ n vi c bóp méo, tính ch t d bay h i, kh n ng kh ng ho ng kinh t vƠ tính thanh kho n ra sao? nh h ng c a h n ch bán kh ng đ n l i nhu n mong đ i

c a th tr ng ho c chi phí v n ra sao? Nhóm tác gi thu th p vƠ báo cáo d li u v

l ch s bán kh ng, các quy đ nh giao d ch quy n ch n t th c t 111 qu c gia K ỏ

qỐ ỉghiêỉ Ế Ố Ế a ỉhựm ỏáẾ gi ẾhỊ ỏh Ổ r ỉg ẽáỉ Ệh ỉg ệà ỏíẾh Ế Ế, ỏíỉh Ếh ỏ ế ẽaỔ h i Ế a ỏ ỉg ỏh ệ i ỉhỐ ỉ ỏh ỏr ỉg ỏhì ỏh ị h ỉ ốà ỏíỉh ỏhaỉh ỆhỊ ỉ Ế a ỏh

ỏr ỉg ẾaỊ h ỉ Nhựm ỏáẾ gi Ế ỉg ỉh ỉ ỏh Ổ r ỉg ỉh ỉg qỐ Ế gia ẾhỐỔ ỉ ỏ Ếh

đ Ệhôỉg ẾhỊ ỏh Ế hi ỉ ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố saỉg ẾhỊ ỏh Ế hi ỉ ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố, giá Ế ịhi Ố ỏ ỉg ỏh ỏ ỉg ồáẾ ỉh ỉ r ỉg Ếhi ịhí ố ỉ ỏh ị h ỉ Nhựm ỏáẾ gi Ế ỉg ỏìm ỏh Ổ Ệhôỉg Ếự ẽ ỉg Ếh ỉg ẾhỊ ỏh Ổ r ỉg h ỉ Ếh ẽáỉ Ệh ỉg ỉh h ỉg đ ỉ

m Ế đ ệ i ỉhỐ ỉ hỊ Ế Ệh ỉ ỉg ỏh ỏr ỉg ịháỏ siỉh Ệh ỉg hỊ ỉg Tựm ệ i, bài ỉghiêỉ Ế Ố Ếh ra r ỉg ẾhỊ ịhỨị ẽáỉ Ệh ỉg ỉâỉg Ế ị Ếh ỏ ệ ỉg ỏh ỏr ỉg

Nh ng nét chính trong k t qu nghiên c u v th c hi n bán kh ng c a nhóm tác gi Anchada Charoenrook vƠ Hazem Daouk cho th y r ng:

 Th Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố h ỉ Ếh ối Ế ẽựị mỨỊ ỏh ỏr ỉg

Khi giao d ch bán kh ng c phi u b ng n c m vƠ nh ng N T có s tin

t ng khác nhau v giá c phi u trên th tr ng, thông tin cá nhơn tích c c c a

nh ng N T có đ c tr c khi thông tin đ c công b ph n ánh vƠo trong giá c phi u lƠm giá c phi u t ng h n so v i khi thông tin đ c công b đ n N T

Nh ng thông tin cá nhơn tiêu c c c a nhƠ giao d ch hi u bi t vƠ không lƠm ch c phi u thì không ph n ánh ch t ch vƠo trong giá c phi u Sau đó, khi thông tin

đ c ti t l qua công b t nhiên ho c công chúng b i vì có nhi u thông tin tiêu c c

đ c che d u, giá c phi u đi u ch nh l n h n đ i v i nh ng tin t c x u h n lƠ

nh ng tin t c t t Do đó, th y rõ l i nhu n c phi u phơn ph i có nhi u bóp méo tiêu c c, d n đ n tác đ ng tiêu c c l n khi bán kh ng không đ c th c hi n

Trong m t nghiên c u t ng t , Hong vƠ Stein (2003) đ a ra mô hình gi i thích t i sao th tr ng suy s p l n có th x y ra mƠ không có tin t c Mô hình đó

c ng ch ra l i nhu n b bóp méo khi bán kh ng không đ c th c hi n

 Th Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố h ỉ Ếh ỏíỉh Ếh ỏ ế ẽaỔ h i Ế a ệ i ỉhỐ ỉ

Không có h c thuy t ph bi n nƠo nói v bán kh ng c phi u nh h ng đ n tính d bay h i c a l i nhu n nh th nƠo Kraus vƠ Rubin (2002) tìm th y m t mô hình đ c cách đi u hóa cao d đoán nh h ng c a vi c đ a vƠo quy n ch n ch

s index đ n tính d bay h i c a l i nhu n trong vi c th hi n h n ch bán kh ng

đ n c phi u Mô hình đó c ng d đoán tính d bay h i c a l i nhu n t ng hay gi m

ph thu c vƠo giá tr gi i h n c a mô hình

 Th Ế hi ỉ ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏ ỉg ỏíỉh ỏíỉh ỏhaỉh ỆhỊ ỉ ẾhỊ ỏh ỏr ỉg

Ếh ỉg ỆhỊáỉ, Ế ịhi Ố

Trong m t nghiên c u c a nhóm tác gi Diamond vƠ Verrecchia (1987) ki m tra nh h ng c a h n ch bán kh ng đ n vi c đi u ch nh t c đ giá ch ng khoán

D đoán mô hình c a tác gi cho th y r ng tính thanh kho n c a th tr ng t ng ph

bi n trong đ u giá vƠ s t gi m tính thanh kho n khi bán kh ng c phi u không đ c

th c hi n S s t gi m lƠ do cung c phi u th p h n đ i v i bên bán b i vì nhi u

N T mu n bán c phi u nh ng không lƠm ch c phi u nên không th h c hi n

đ c giao d ch Trong mô hình c a tác gi , N T không th bán kh ng c phi u,

nh ng nh ng nhƠ t o l p th tr ng có th h p thu l ng c u t bên mua t nh ng

N T Ngh a r ng nh ng nhƠ t o l p th tr ng không m n c phi u đ bán nh ng

có s n c phi u trong danh m c c a h vƠ bán c phi u ra

 GiaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏáẾ đ ỉg ệ i ỉhỐ ỉ mỊỉg đ i ốà Ếhi ịhí ố ỉ

H n ch bán kh ng c phi u nh h ng đ n l i nhu n th tr ng theo hai cách:

Ố ỏiêỉ, nhóm tác gi Anchada Charoenrook vƠ Hazem Daouk ch ng minh

khi bán kh ng đ c th c hi n l i nhu n th tr ng ít bay h i vƠ th tr ng có tính thanh kho n cao h n R i ro thay đ i h th ng vƠ tính thanh kho n th tr ng xác

đ nh l i nhu n mong đ i Tr khi r i ro thay đ i đ c tr ng qu c gia không đa

d ng hóa hoƠn toƠn qua nhi u qu c qua b i vì th tr ng tƠi chính toƠn c u không

có h i nh p đ y đ , nhu c u l i nhu n c a N T mong đ i th p h n khi r i ro thay

đ i th p h n vƠ tính thanh kho n cao h n khi bán kh ng đ c th c hi n

Th hai, bán kh ng cho phép N T chia s r i ro t t h n t nh ng kh n ng

khác nhau: bán kh ng cung c p m t th tr ng tr n v n Khi nh ng N T có th chia s kh n ng r i ro c a h m t cách hi u qu h yêu c u m t t l l i nhu n

th p h n đ u t c a h H c ng nơng c p phúc l i

Vì nh ng lỦ do trên, nhóm tác gi Anchada Charoenrook vƠ Hazem Daouk

nh n th y r ng l i nhu n mong đ i th tr ng nh ng qu c gia th c hi n bán

kh ng thì th p h n vƠ nh ng y u t khác thì t ng đ ng

 Giá Ế ịhi Ố ỏhaỔ đ i Ệhi ỉg ỉ Ế m ẽáỉ Ệh ỉg đ Ế ẽãi ẽ

Theo nghiên c u nh h ng đ nh giá cao c a Miller (1977) Khi bán kh ng

b ng n c m vƠ nhƠ nh ng N T có s tin t ng khác nhau, duy nh t s đánh giá

c a nh ng N T đánh giá c phi u lên vƠ nh ng N T đánh giá c phi u xu ng mƠ lƠm ch c phi u g n đơy đ c ph n ánh trong giá c phi u Nh ng N T theo chi u giá gi m không lƠm ch c phi u không th th c hi n trên th tr ng do đó

đ nh giá c a h không ph n ánh vƠo trong giá c phi u Do đó, s t o ra m c giá

trung bình đ i v i c phi u b đ nh giá cao vƠ giá c phi u b s t gi m khi ng n c m bán kh ng đ c bƣi b

D a trên nh ng nghiên c u th c nghi m, th c t tri n khai giao d ch bán

kh ng c phi u c a m t s ỉ c trên th gi i đ c bi t là nh ng l i ích t vi c th c

hi n giao d ch bán kh ng c phi Ố đ i v i TTCK ốà N T TheỊ qỐaỉ đi m c a tác

gi bài vi t này cho r ng giao d ch bán kh ng c phi Ố ỉêỉ đ c cho phép tri n

khai th c hi n TTCK Vi ỏ Nam D i đâỔ s đi ốàỊ ỏìm hi u rõ lu n c khoa h c

v giao d ch bán kh ng c phi u trên TTCK

1.2.1ăKháiăni măv ăgiaoăd chăbánăkh ngăc ăphi uă

Trong giao d ch ch ng khoán, bán kh ng c phi u là bán c phi u không thu c s h u c a N T Nựi ẾáẾh khác, bán kh ng c phi u là bán c phi u không

làm ch b i ỉg i ẽáỉ ỉh ỉg đ Ế đ m b o s có ch ỉg ỆhỊáỉ đ chuy ỉ giaỊ đ n

ỉg i mua Giao d ch bán kh ng c phi u đ c phân thành hai lo i:

 Bán kh ng c phi u có b o đ m (Bán kh ng thông th ng) lƠ tr ng h p

ng i bán đƣ vay ho c đ m b o c phi u có th vay đ c đ chuy n giao c phi u cho ng i mua vào ngày th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u

 Bán kh ng c phi u không có b o đ m (Bán kh ng vô c n c ) lƠ tr ng h p

ng i bán không có Ủ đ nh đi vay ho c không th chuy n giao c phi u cho ng i mua khi đ n h n thanh toán

Vào ngày th c hi n thanh toán bù tr , nhƠ đ u t bán kh ng c phi u không

th m n đ c c phi u chuy n giao cho bên mua Trung tơm l u kỦ ch ng

khoán-th c hi n ch c n ng thanh toán bù tr ch ng khoán có m t h th ng t đ ng đ gi i quy t v n đ nƠy theo 5 l a ch n u tiên h th ng L u kỦ-thanh toán bù tr

ch ng khoán có th đ i vƠi ngƠy đ xem li u ng i bán có kh n ng giao c phi u hay không L a ch n th hai, n u h th ng nh n th y giao d ch nƠy quan tr ng ho c

nh n đ c l nh mua vƠo t ng i bán thì Trung tơm L u kỦ-thanh toán bù tr

ch ng khoán s vay c phi u đ giao cho ng i mua thông qua ch ng trình vay c phi u c a h th ng Trong tr ng h p nƠy n u không m n đ c c phi u thì h

th ng còn ba l a ch n: 1- Yêu c u ng i bán mua c phi u vƠo t th tr ng 2- T mua c phi u đ giao cho ng i mua vƠ tính phí đ i v i ng i bán, thông qua kho n kí qu t ng i bán 3- Yêu c u ng i bán t b giao d ch vƠ đ n bù cho

ng i mua M t ắKhông th giao hƠng” đ c coi lƠ dai d ng khi giao d ch c phi u

v n không đ c th c hi n lơu h n m t tu n

 So sánh s gi ng nhau vƠ khác nhau gi a bán kh ng c phi u có đ m b o vƠ bán kh ng c phi u không có đ m b o

V c b n bán kh ng thông th ng vƠ bán kh ng vô c n c lƠ gi ng nhau

C hai hình th c đ u có ba bên tham gia bán kh ng thông th ng, m t bên lƠ

ng i cho vay c phi u gi m t kho n đ m b o t ng ng v i giá tr c phi u, m t bên lƠ nhƠ bán kh ng ng i nh n đ c m t kho n ti n lƣi t kho n đ m b o khi đi vay c phi u Bên th ba lƠ ng i mua Còn trong bán kh ng vô c n c , m t bên lƠ

ng i b nhƠ bán kh ng vay c phi u, m t bên lƠ nhƠ bán kh ng, bên th ba lƠ

ng i mua Ch khác nhau ch trong bán kh ng vô c n c nhƠ bán kh ng thay vì vay bán kh ng t ng i đi vay thì anh ta l i vay t chính ng i mua (do không th giao hƠng) sau đó ch n l i đ c chuy n sang trung tơm l u kỦ th c hi n thanh toán bù tr ch ng khoán khi h th ng s d ng ch ng trình vay vì lỦ do nh n đ c

l nh mua vƠo t ng i mua

Bán kh ng vô c n c có hai đ c đi m riêng so v i bán kh ng th ng Th

nh t lƠ ng i mua không t nguy n tham gia vƠo giao d ch Th hai lƠ ng i mua

s ch u th không đ c giao hƠng trong m t kho ng th i gian

Gi ng v i ng i cho vay ch ng khoán trong bán kh ng thông th ng, Các thành viên cho vay c phi u qua ch ng trình cho vay c phi u c ng ph i t b các

l i ích mƠ c phi u đem l i Qua ch ng trình cho vay c phi u, ng i cho vay c phi u nh n đ c m t kho n ti n t ng đ ng v i giá tr c a c phi u t i m t tƠi kho n có lƣi Còn sau đó ng i nh n c phi u (ng i mua) có đ c t t c các quy n

t s h u c phi u, nh c t c, bán l i ho c cho vay

Trong m t giao d ch bán kh ng thông th ng, ng i bán (chính xác h n lƠ môi gi i c a ng i bán) c g ng tìm vƠ vay c phi u t m t ng i đi vay Ng i

bán s vay c phi u đó giao hƠng cho ng i bán t i ngƠy T+3 (ngƠy th c hi n thanh toán bù tr , chuy n giao c phi u cho ng i mua) Ng i bán th ng l ng v i ch

s h u đ n m gi c phi u v i m t kho n phí vƠ s th c hi n trách nhi m giao c phi u l i khi ch s h u có yêu c u Ng i bán sau đó có th giao c phi u cho Trung tơm l u kỦ-thanh toán bù tr ch ng khoán t i ngƠy T+3 vƠ nh n đ c kho n

ti n tr t ng i bán

Còn trong Bán kh ng vô c n c , thì ng i mua không có Ủ đ nh (vƠ th c s không) tìm vƠ vay c phi u đ giao cho Trung tơm l u kỦ-thanh toán bù tr ch ng khoán t i th i đi m thanh toán i u nƠy d n đ n tình tr ng không th giao hƠng

c a thƠnh viên Trung tơm l u kỦ-thanh toán bù tr ch ng khoán (th ng lƠ nh ng nhƠ môi gi i) B t kì m t ng i bán nƠo mƠ không th giao hƠng t i ngƠy T+3 ph i

đ a m t kho n ti n t ng đ ng m t ph n giá tr c phi u d i d ng ti n m t nh

lƠ m t kho n đ m b o v i Trung tơm l u kỦ-thanh toán bù tr ch ng khoán N u giá c phi u gi m thì ng i bán có th rút v m t ph n c a kho n đ m b o Còn

n u c phi u t ng giá, thì Trung tơm l u kỦ-thanh toán bù tr ch ng khoán s yêu

c u ng i bán thêm vƠo m t kho n ti n Khi nh n đ c kho n đ m b o nƠy Trung tơm l u kỦ-thanh toán bù tr ch ng khoán có th tránh kh i nh ng r i ro ph i đ i

m t N u ng i bán v n , Trung tơm l u kỦ-thanh toán bù tr ch ng khoán có th

s d ng kho n kỦ qu nƠy đ th c hi n giao d ch v i ng i mua m c giá g c mƠ không ch u m t kho n l nƠo

1.2.2 i uăki năth căhi năgiaoăd chăbánăkh ngăc ăphi u cóăb oăđ m

Vì N T không lƠm ch c phi u đ th c hi n giao d ch bán c phi u, do đó:

 N T bán kh ng ph i m n c phi u t CTCK n i N T m tài kho n giao

d ch ký qu ch ng khoán đ th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u Ngu n c phi u các CTCK cho N T m n đ c l y t danh m c c phi u t doanh c a chính CTCK, t chính nh ng N T đang n m gi c phi u m tài kho n t i chính CTCK đó ho c có th m n c phi u t CTCK khác

Khi N T m n c phi u đ bán kh ng t CTCK n i N T m tài kho n giao

d ch ch ng khoán Lúc này tài kho n N T s ghi nh n m t kho n n s l ng c

phi u m n t CTCK Và t i m t th i đi m trong t ng lai, N T ph i mua tr l i

s c phi u đƣ vay N u giá c phi u mua tr l i th p h n giá bán tr c đơy, N T

t o ra m t kho n l i nhu n t chênh l ch t giao dch bán mua đó Ng c l i, giá c phi u mua tr l i cao h n giá bán kh ng tr c đó thì N T bán kh ng t o ra m t kho n thua l v i giao d ch này

 N T bán kh ng ph i tr l i c phi u đƣ vay cho N T đƣ cho m n c phi u

c ng nh c t c và quy n phát sinh t c phi u đó trong th i gian vay c phi u

N u c phi u đó đ c chia tách trong th i k N T vay c phi u th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u, N T ph i tr l i s c ph n t ng ng v i t l chia tách cho

ng i cho m n c phi u (ch ng h n trong th i đi m N T vay 10 c phi u A th c

hi n bán kh ng, c phi u A th c hi n chia c phi u th ng t l 10/2 t c lƠ có m i

10 c phi u s nh n thêm đ c 2 c phi u m i Do đó, khi N T tr l i c phi u cho

ng i cho m n ph i là 12 c phi u)

N T th c hi n bán kh ng c phi u b t bu c ph i vay đ c c phi u t bên cho vay Bán kh ng c phi u không ph i bán c phi u không có th c mà là bán c phi u không thu c s h u c a N T HƠnh đ ng bán c phi u khi không có c phi u trong tài kho n ho c không vay đ c c phi u đ bán lƠ hƠnh đ ng bán kh ng vô

c n c vƠ không đ c phép th c hi n trên TTCK

1.2.3 CácăthƠnhăph năthamăgiaătrongăgiaoăd chăbánăkh ngăc ăphi u

 N T ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố

N T bán kh ng c phi u hay còn còn g i lƠ ng i đi vay c phi u, là nh ng

N T cá nhơn hay t ch c mu n vay ch ng khoán đ th c hi n bán kh ng c phi u khi N T không có s n c phi u đ bán b ng cách ký qu m t s ti n th p h n giá

tr c phi u n u mua t i th i đi m bán kh ng trên th tr ng ho c ký qu b ng c phi u có s n trong tài kho n Do tính ch t r i ro vƠ chi phí vay m n c phi u khá

l n nên nh ng ng i th c hi n bán kh ng ph n l n là nh ng t ch c đ u t , các

qu phòng ng a r i ro, qu đ u c vƠ m t s ít nh ng N T cá nhơn giao d ch

ch ng khoán hàng ngày thành th o, có ki n th c t t, ti m l c tài chính m nh

 Ch s h Ố Ế ịhi Ố

Là nh ng ng i ch s h u th t s các c phi u đƣ đ ng kỦ l u kỦ t i TTLKCK thông qua tài kho n ch ng khoán đ c m t i CTCK

 T Ếh Ế ẾhỊ ốaỔ Ếh ỉg ỆhỊán

Là nh ng t ch c có ch c n ng th c hi n nh n l u kỦ, qu n lý ch ng khoán cho khách hàng và thanh toán ch ng khoán nh các đ nh ch tài chính là các qu h

t ng, qu tín thác, Công ty qu n lý tài s n, CTCK và m t s ngơn hƠng đ c phép

 Ng i mỐa Ế ịhi u

Là nh ng N T bao g m t ch c ho c cá nhân th c hi n mua c phi u trên TTCK thông qua vi c đ t l nh t i CTCK n i N T m tài kho n

1.2.4 Tínhăhaiăm tăc aăvi căth căhi năgiaoăd chăbánăkh ngăc ăphi u

1.2.4.1 Nh ỉg ệ i íẾh Ế a ối Ế ỏh Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố

 Th Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố gia ỏ ỉg ỏíỉh ỏhaỉh ỆhỊ ỉ ẾhỊ ỏh

N T bán kh ng c phi u d đoán, k v ng trong t ng lai giá c phi u đó s gi m

nh ng N T l i không n m gi c phi u t i th i đi m hi n t i, N T s đi m n c phi u đ th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u, ng c l i v i ng i mua k v ng giá c phi u s t ng lên trong t ng lai Do đó n u th tr ng gi m N T bán kh ng

c phi u v n ki m đ c l i nhu n, N T s mua tr l i c phi u v i giá th p h n giá bán ban đ u

 Ngoài ra, giao d ch bán kh ng c phi u còn làm gi m tính m t cơn đ i cung

c u c phi u trên TTCK, khi nhu c u đ i v i m t c phi u l n h n l ng cung c phi u bán ra, ng i mu n mua khó lòng đ mua đ c c phi u đó nh ng m t s

N T l i ngh giá c phi u đó s gi m nh ng nh ng N T nƠy l i không có c phi u

đ bán ra, nh ng nh có giao d ch bán kh ng c phi u nh ng N T bán kh ng đƣ

th c hi n đ c giao d ch bán kh ng c phi u này ra th tr ng vƠ đáp ng nhu c u

c a ng i mua i v i các t ch c đ nh ch tài chính hay các CTCK, giao d ch bán

kh ng cho phép h d dàng t o l p th tr ng, đáp ng nhu c u c a N T vƠ gia

t ng l i nhu n cho chính h

 M t khác, vi c cho phép th c hi n bán kh ng c phi u còn gi m b t s chênh l ch gi a giá mua và giá bán c phi u B i vì, khi l ng cung c phi u trên

th tr ng l n h n l ng c u c phi u, giá s gi m r t m nh nh ng do m t s N T ngh r ng giá c phi u đó s lên và m t s N T khác đ n k ph i tr s l ng c phi u h đƣ th c hi n bán kh ng tr c đó nên h ph i mua tr l i s l ng c phi u lúc này chênh l ch l ng cung c u c phi u đó trên th tr ng gi m, đ ng th i c ng

gi m s chênh l ch gi a giá mua vƠ giá bán Ng c l i khi nhu c u c phi u đó trên

th tr ng l n h n l ng cung c phi u đ t bán, giá c phi u s đ c đ y lên cao

nh ng do m t s N T ngh r ng giá c phi u không th t ng t i m c đó vƠ ngh

r ng trong th i gian t i giá c phi u đó s gi m, nh có giao d ch bán kh ng c phi u, nh ng N T mu n bán c phi u s m n đ c c phi u và bán c phi u đó

ra, khi đó l ng c u c phi u đ c đáp ng trên th tr ng vƠ l ng cung c phi u

c ng đ c t ng lên, theo quy lu t cung c u giá s đ c đi u ch nh đ cho bên mua

v n t ng liên t c Do đó, nh có giao d ch bán kh ng, m t s N T nh n th y giá c phi u đƣ đ c đ y lên quá cao so v i giá tr th t c a c phi u và d đoán giá c phi u s gi m trong t ng lai, nh ng N T nƠy s th c hi n bán kh ng c phi u và giá c phi u s đi u ch nh gi m giá và ph n ánh đúng giá tr c a c phi u đó

 Th Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố gia ỏ ỉg hi Ố qỐ đ i ố i ỏh ỏr ỉg

Th c hi n bán kh ng c phi u gia t ng hi u qu đ i v i th tr ng b i vì:

 Giao d ch bán kh ng c phi u cung c p thông tin cho th tr ng v c phi u

đó, giá c phi u đi u ch nh nhanh chóng m i khi xu t hi n thông tin m i vƠ do đó

m c giá hi n t i c a m t c phi u b t k là k t qu ph n ánh m i thông tin liên quan đ n c phi u đó, giúp cho th tr ng ho t đ ng hi u qu h n v m t thông tin Ngoài ra, giao d ch bán kh ng c phi u đ c xem là ngu n thông tin nh n bi t đ c

nh ng ti m n không t t v nh ng công ty đó Cung c p nh ng thông tin quý giá v

đ b t n và nh ng r i ro c a c phi u

 Nh ng N T bán kh ng c phi u cung c p báo cáo phơn tích, đánh giá các công ty khách quan h n Trong khi nh ng xung đ t l i ích t ngơn hƠng đ u t ,

ng n c n nhà phân tích c a h đ a ra nh ng báo cáo đánh giá khách quan thì nh ng

N T bán kh ng c phi u đ c đánh giá lƠ nh ng ng i nghiên c u nhi u chi ti t

nh t và ch t l ng cao nh t đ i v i tình hình th c t c a các công ty Các nhà bán

kh ng còn cho r ng bán kh ng th t s ng n ch n kh ng ho ng b i vì bán kh ng cung c p thông tin ph n ánh su t th i k th tr ng đ u c giá lên m nh m

 Th Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ẾỐỉg Ế ị ệ i ỏh hỊ ỏ đ ỉg ẾhỊ N T

và các CTCK

TTCK áp đ t nhi u quy đ nh đ h n ch ho c không khuy n khích vi c bán

kh ng c phi u, nh ng nh ng gi i h n nƠy thì không đ c áp d ng cho các s n

ph m phái sinh K t qu là nhi u N T th c hi n bán kh ng c phi u trên các th

tr ng phái sinh thay vì bán kh ng ch ng khoán c s

Th c hi n giao d ch bán kh ng s t o thêm kênh đ u t cho các N T vƠ các CTCK, t o thêm l i nhu n, gia t ng l i th ho t đ ng th c hi n giao d ch bán

kh ng đòi h i N T ph i có ki n th c nh t đ nh, còn đ i v i các CTCK đòi h i ph i

có h th ng qu n lý r i ro t t, v n m nh vƠ c s h t ng công ngh thông tin th t

t t

 Bán Ệh ỉg Ế ịhi Ố ệà Ếôỉg Ế ẽ Ị hi m ịhòỉg ỉg a r i rỊ ốà Ệi m ệ i h Ố

s d ng đúng chi n l c u c có th có l i cho th tr ng b i vì t ng tính thanh kho n cho th tr ng, t ng kh i l ng giao d ch và th a nh n r i ro trong khi đó phòng ng a r i ro làm gi m b t ho c làm nh r i ro

 Th Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏhỐ húỏ ỉhi Ố đ i ỏ ỉg ỏham gia ỏrêỉ TTCK, gựị ịh ỉ ỏhúẾ đ Ổ TTCK ịháỏ ỏri ỉ

Bán kh ng c phi u đ c tri n khai s t o đi u ki n cho nh ng N T nh l , không đ n ng l c tƠi chính đ tham gia mua bán tr c ti p trên TTCK giúp cho TTCK sôi đ ng h n Bên c nh đó khi giao d ch bán kh ng c phi u đ c tri n khai

s lƠm đa d ng hóa TTCK, t o ra nhi u s n ph m thu hút, đáp ng nhu c u c a nhi u N T khác nhau, t ng tính thanh kho n cho TTCK

Mu n đ a vƠo tri n khai bán kh ng c phi u trên TTCK thì các đi u ki n v

c s v t ch t, k thu t c ng nh n ng l c chuyên môn c a đ i ng qu n lý và nhân viên trong ngành ch ng khoán ph i nơng cao đ v n hành th tr ng m t cách có

kinh doanh ch ng khoán nh s u đƣi trong giao d ch đƣ s d ng giao d ch bán

kh ng đ ki m đ c l i nhu n ó lƠ hƠnh vi bán kh ng làm méo mó thông tin th

tr ng và méo mó c phi u Nh ng N T đang v th bán kh ng s lôi kéo, tìm cách h giá c phi u khi th tr ng đi xu ng ho c tung tin th t thi t đ h giá nh ng

c phi u đó

1.2.4.2 Nh ỉg r i rỊ ỏrỊỉg ối Ế ỏh Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố

 Th Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ệ ệà ốô h ỉ ốà ỆhỐ Ếh đ i ệ Ế a ỉhà đ ỏ

Trong đ u t th t ng giá Lƣi t l v i l ng t ng thêm c a giá, l t l v i

l ng gi m xu ng c a giá, do đó l lƠ có h n, kho n l l n nh t c a N T có th

g p ph i lƠ b ng giá c a c phi u Nh ng trong bán kh ng thì ng c l i, l t l v i

l ng t ng lên c a giá c phi u, cho nên kho n l lƠ không có gi i h n, trong khi kho n lƣi l n nh t b n thu đ c lƠ b ng giá tr c a c phi u

N T s d ng m t tƠi kho n kỦ qu đ đ u t , do đó n u tƠi kho n c a N T

r t xu ng d i t l duy trì thì N T b bu c đ a thêm ti n m t vƠo tƠi kho n đ duy trì v th N u N T không d kh n ng thì v th c a N T s b đóng Giao d ch bán kh ng s không đ c hoƠn t t vƠ gơy ra thi t h i

 Th Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố Ếự ỏh si ỏ Ếh ỏ ệ i ỉhỐ ỉ đ Ố ỏ Ế a

N T

Khi giá c phi u t ng lên, th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u có th làm

N T bán kh ng b l cao h n vƠ N T bán kh ng b đ y t i v th mua Vi c b đ y vào v th mua ph i tr l i c phi u đƣ vay s t o ra nhu c u c phi u t ng nhanh chóng trong t ng lai vƠ giá c phi u c ng t ng lên Hi n t ng đó đ c bi t là si t

ch t c phi u Thông th ng, nh ng tin t c trên th tr ng s gây ra m t s si t ch t

c phi u, nh ng th nh tho ng nhà giao d ch chú ý s l ng ch ng khoán bán kh ng

s n l c thuy t ph c ngay và c tình t o ra tình tr ng khan hi m c phi u đó ó lƠ

lý do t i sao có ý ki n không nên bán kh ng c phi u có t l bán kh ng cao Si t

ch t c phi u là m t cách t t nh t đ m t ti n c c k nhanh

 Th Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố Ếự ỏh đ ố ỏh ỏr ỉg Ế ịhi Ố ốà

M t s N T vì m c đích tr c l i nên đƣ thao túng giá c phi u, N T đƣ th c

hi n giao d ch bán kh ng c phi u tr c đó có th tung tin đ n th t thi t v công ty

đó đ giá c phi u công ty gi m sơu, N T tranh nhau bán ra vƠ nh ng N T nƠy s mua l i, hƠnh đ ng trên có th gây ra bóng bóng trong n n kinh t

c bi t, hƠnh đ ng bán kh ng c phi u vô c n c khi ch a m n đ c

ch ng khoán đ bán hay đ n k tr c phi u đƣ vay nh ng không có s gây tai h i

r t l n cho TTCK, d n đ n đ v th tr ng

phi u t i TTCK Vi t Nam

1.3.1ăKinhănghi mătri năkhaiăgiaoăd chăbánăkh ngăc ăphi uăt iăm tăs ă

n cătrênăth ăgi iă

1.3.1.1 Kiỉh ỉghi m ỏri ỉ Ệhai giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏ i TTCK H ỉg

Kông

Tr c tháng 01 n m 1994 ho t đ ng bán kh ng c phi u b c m t i TTCK

H ng Kông Theo quy đ nh c a HKEx vƠ quy đ nh c a lu t ch ng khoán H ng Kông hƠnh vi bán kh ng ch ng khoán lƠ hƠnh vi vi ph m pháp lu t vƠ b ch tƠi nh thì b ph t ti n, nghiêm tr ng h n có th b ph t tù

VƠo tháng 01 n m 1994 HKEx đƣ cho phép 17 c phi u c u thƠnh trong ch

s Index Hang Seng đ c phép bán kh ng Sau n m 1996 nh ng c phi u đ t tiêu chu n theo quy đ nh c a HKEx đ c đ a thêm vƠo danh sách c phi u đ c phép bán kh ng, nh ng c phi u không còn đ t tiêu chu n thì đ c lo i ra kh i danh sách

c phi u đ c phép bán kh ng NgoƠi ra HKEx còn đ c ra lu t uptick ắcác giao

d ch bán kh ng đ c th c hi n khi giá hi n t i cao h n giá c a giao d ch tr c đó” Giao d ch uptick b t bu c ph i thông qua h th ng th c hi n kh p l nh t đ ng đ i

ng vƠ lƠ thƠnh viên c a SGDCK Lu t uptick đ c bƣi b vƠo tháng 3 n m 1996 sau đó đ c áp d ng tr l i vƠo ngƠy 07 tháng 09 n m 1998 T t c giao d ch bán

kh ng đ c xác đ nh khi nh ng nhƠ môi gi i đ a l nh vƠo h th ng giao d ch Khi

đó thông tin giao d ch ph n ánh trên th tr ng thông qua vi c đ t l nh gi i h n mƠ

th hi n d u hi u bán kh ng CTCK ph i ghi chép giao d ch bán kh ng c a t ng cá nhơn t ng th i đi m vƠ ph i công b hƠng ngƠy cho UBCK Báo cáo th hi n tóm

t t t ng s l ng ch ng khoán bán kh ng hƠng ngƠy vƠ giá tr bán kh ng c a t ng

cá nhơn sau 24h giao d ch TTCK H ng Kông đ c xem lƠ m t trong nh ng th

tr ng có tính thanh kho n cao vƠ l n nh t trên th gi i vƠ giao d ch bán kh ng

ch ng khoán đ c cho phép tri n khai vƠ th c hi n

Cu c kh ng ho ng tƠi chính toƠn c u x y ra vƠo n m 2008 d n đ n ho t

đ ng bán kh ng ch ng khoán đƣ b c m t i nhi u qu c gia Nh ng chính ph H ng Kông vƠ UBCK H ng Kông không th c hi n c m bán kh ng theo M vƠ các qu c gia khác b i vì h tin t ng r ng quy đ nh bán kh ng đƣ đ c quy đ nh ch t ch vƠ

ch gi i h n trong đi u ki n h n ch Chính quy n H ng Kông cho r ng bán kh ng

c phi u đóng m t vai trò quan tr ng đ i v i TTCK H ng Kông, h tr th tr ng

v n hƠnh trôi ch y h n Qua th ng k cho th y s l ng c phi u cho phép bán

kh ng t i TTCK H ng Kông ngƠy cƠng t ng qua th i gian

2002 18 4.04% 437

(Ngu n: Pengjie Gao ậJia Hao and Tongshu Ma (2006), Does Removing the Short sale Constraint

Improve Liquidity? Evidence from Hong Kong, pp 29)

 Quy đ ỉh giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏ i TTCK H ỉg Kôỉg

 Nguyên t c chung

N T ph i m n đ c c phi u tr c khi th c hi n giao d ch bán kh ng, n u

c tình vi ph m không tuân th theo quy đ nh trên s gánh ch u ngh a v pháp lý Bán kh ng vô c n c khi ch a m n đ c ch ng khoán đ bán b c m tuy t đ i

Ch ng khoán bán kh ng ph i đ c t do chuy n nh ng không b ràng

 Tiêu chu n nh ng c phi u đ c phép bán kh ng t i TTCK H ng Kông

C phi u đó ph i c u thƠnh ch s Index Hang Seng vƠ đ c niêm y t trên SGDCK H ng Kông

C phi u đó ph i c u thƠnh ch s Index Hang Seng vƠ đ c giao d ch trên

th tr ng t ng lai c a SGDCK H ng Kông

Nh ng c phi u đó ph i đ t đ c tính thanh kho n nh t đ nh đ đ m b o chuy n giao (ví d c phi u đó ph i đ t đ c giá tr v n hóa không ít h n m t t đô

la H ng Kông trong vòng 60 ngày g n th i đi m báo cáo)

C phi u đó ph i đ t giá tr v n hóa th tr ng không th p h n 1 t đô la

H ng Kông và t l doanh thu trên giá tr v n hóa th tr ng không th p h n 40%

Qu Tracker vƠ ETFs khác đ c ch p thu n b i UBCK H ng Kông trong

vi c t v n v i SEC

Ch ng khoán giao d ch d i ch ng trình thí đi m (đó lƠ ch ng khoán niêm

y t t i Nasdad/Amex mƠ đ c niêm y t t i HKEx)

 Công b thông tin

Hàng quý, danh sách nh ng c phi u đ c bán kh ng t i sàn giao d ch HKEx đ c công b r ng rƣi cho các N T Nh ng c phi u không đ t tiêu chu n theo quy đ nh s lo i ra kh i danh sách c phi u đ c phép bán kh ng, nh ng c phi u đ t tiêu chu n s đ c thêm vô danh sách Quy đ nh này giúp các nhà qu n lý

th tr ng d dàng ki m soát ho t đ ng bán kh ng và nhanh chóng có nh ng đi u

ch nh k p th i n u b t k s thao túng nƠo i v i N T, không m t nhi u th i gian, ti n b c tìm hi u c phi u nào bán kh ng vì nh ng c phi u bán kh ng đƣ

đ c ki m tra, giám sát b i UBCK H ng Kông, đ m b o tính thanh kho n, s

l ng c phi u đ c phép đi vay vì th mà r i ro c a N T đ c gi m thi u

 QỐỔ ỏrìỉh ỏh Ế hi ỉ giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏ i TTCK H ỉg Kôỉg

 N T tr c khi th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u ph i m m t tƠi kho n giao d ch b o ch ng xem nh tƠi kho n kỦ qu bao g m ti n m t ho c c phi u t i m t CTCK dùng đ th c hi n nghi p v giao d ch bán kh ng c phi u vƠ

ph i kỦ h p đ ng th c hi n nghi p v giao d ch b o ch ng bán kh ng c phi u

 th c hi n bán kh ng, ng i bán s liên h v i nhƠ môi gi i t i CTCK n i

N T m tƠi kho n b o ch ng đ m n ch ng khoán th c hi n giao d ch, nhƠ môi

gi i s liên h m n ch ng khoán t khách hƠng c a CTCK, ngu n t doanh s n có

c a công ty, ngu n t CTCK khác ho c t công ty qu n lỦ qu

 S ti n t giao d ch bán kh ng s chuy n vƠo tƠi kho n giao d ch b o ch ng

c a ng i bán ng th i c phi u s chuy n vƠo tƠi kho n c a bên mua

 TƠi s n kỦ qu t tƠi kho n b o ch ng s đ c CTCK n i N T m tƠi kho n

tr chi phí lƣi vay t kho n kỦ qu nƠy

 Các quy n l i phát sinh trong giai đo n ng i bán m n ch ng khoán đ

th c hi n giao d ch nh : chia c t c, c phi u th ng, quy n phát hƠnh thêm ng i vay ph i tr l i cho ng i cho m n

 K t thúc v th bán kh ng c a mình, ng i bán kh ng ph i mua l i c phi u trên th tr ng vƠ ph i tr l i c phi u vƠo tƠi kho n ng i cho vay, s ti n mua s

đ c bù tr qua tƠi kho n b o ch ng sau đó s k t chuy n lƣi l

 Các giao d ch trong tƠi kho n c a nh ng ng i tham gia bán kh ng đ u đ c theo dõi, ghi nh n m i ngƠy vƠ đ c ki m tra b i UBCK H ng Kông vƠ trung tâm thanh toán H ng Kông, giúp nhanh chóng phát hi n giao d ch b t th ng, vi ph m quy đ nh đ nhanh chóng x lỦ k p th i Thông tin giao d ch bán kh ng bao g m mƣ

ch ng khoán, s l ng c phi u bán kh ng, giá tr giao d ch bán kh ng đ c c p

nh t hƠng ngƠy trên trang thông tin đi n t c a HKEx giúp N T theo dõi thông tin

1.3.1.2 Kiỉh ỉghi m ỏri ỉ Ệhai giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏ i TTCK M

Bán kh ng c phi u t i M đƣ đ c bi t đ n vào gi a th k 19 Jacob little

đ c bi t nh lƠ ắThe Great Bear of Wall Street” lƠ ng i b t đ u bán kh ng c phi u t i M n m 1822 Ho t đ ng bán kh ng c phi u đƣ b c m t cu c kh ng

ho ng ph Wall n m 1929 Quy đ nh c a chính ph v bán kh ng c phi u đƣ đ c thi hành M vƠo n m 1929 vƠ n m 1940

Bán kh ng c phi u M đƣ có truy n th ng lơu dƠi vƠ đ c xem xét k

l ng nh ng c ng t o ra m t cu c tranh lu n lâu dài gi a các khu v c tài chính trên

th gi i Tr c n m 1930 ho t đ ng bán kh ng c phi u đƣ b ng n c m trên TTCK

M T m quan tr ng trong quy đ nh bán kh ng c phi u liên quan nh ng lo ng i giao d ch thông tin n i b , giao d ch thâu tóm và khi th tr ng đi xu ng M t khác, quy đ nh c a lu t bán kh ng t i M ch ng l i hƠnh đ ng l m d ng bán kh ng vô

c n c khi ch a m n đ c ch ng khoán đ bán kh ng M c dù ph n l n bán

kh ng h p pháp t i M , tuy nhiên giao d ch bán kh ng b t h p pháp khi ng i bán

kh ng ch ng khoán không th chuy n giao ch ng khoán cho bên mua trong th i gian th c hi n giao dch trên do nhƠ đ u t bán ch ng khoán khi ch a m n Tuy nhiên, trong m t s tr ng h p hƠnh đ ng bán c phi u khi ch a m n đ c c phi u thì h p pháp M Theo lu t liên bang M công nh n r ng k thu t giao d ch bán kh ng đóng góp th t s trong tính thanh kho n c a th tr ng Lu t ch ng khoán M ch y u nh m t i nh ng ng i không th chuy n giao ch ng khoán cho

ng i mua vào th i đi m thanh toán giao d ch ch không ph i hƠnh đ ng bán

ch ng khoán khi không không m n đ c nó

VƠo n m 1931 TTCK M ch ng n c m bán kh ng nh ng c phi u m t downstick Sau đó, bán kh ng quy đ nh b ng lu t upstick ho c zero plus uptick

d ng lu t up-tick đ i v i t t c ch ng khoán giao d ch n c M

Hi n t i, lu t 10a-1 (lu t bán kh ng) c a ho t đ ng giao d ch ch ng khoán quy đ nh r ng m t c phi u không đ c th c hi n khi giá đang gi m Vi c s d ng

lu t l bán kh ng v i t t c th tr ng M đ t d i s suy xét nghiêm ng t b i UBCK M ch y u nh ng đi m chính sau:

 Quy đ nh c phi u đ c phép bán kh ng

 Lu t bán kh ng c a ho t đ ng giao d ch ch ng khoán quy đ nh r ng bán

kh ng c phi u không đ c th c hi n khi giá c phi u đang gi m

 N T ph i m n đ c ch ng khoán t nhà môi gi i c a mình tr c khi th c

hi n giao d ch bán kh ng ch ng khoán

 N m 1939, M quy đ nh lu t SHO, đơy lƠ v n b n quy đ nh đ u tiên v gi i

h n bán kh ng Quy đ nh SHO yêu c u thi t l p v vi c ph i có ch ng khoán bán

kh ng chuy n giao cho bên mua vào ngày th c hi n giao d ch bán kh ng vƠ đóng v

th c a N T đ i v i ng i giao d ch và nhà môi gi i, trong n l c h n ch bán

 Quy trình th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u t i M

 u tiên, N T s yêu c u nhà môi gi i bán c phi u và ghi n trên tài kho n môi gi i c a N T

 hoàn thành giao d ch bán kh ng c phi u, N T bán kh ng có ba ngày đ

m n c phi u Theo quy đ nh c a lu t pháp, đ u tiên N T ph i có ti n m t ho c

v n t c là ch ng khoán s n có đ ký qu cho công ty môi gi i c a N T nh m th c

hi n ký qu giao dch ban đ u

 N T đóng v th c a mình b ng cách mua tr l i c phi u cho N T đƣ cho

m n

 b t c th i đi m nƠo, ng i cho vay ch ng khoán c ng có th yêu c u tr

l i c phi u b i vì h mu n bán Ng i m n ph i mua l i c phi u trên th tr ng

tr l i cho ng i cho vay ho c m n c phi u t ng i khác đ tr l i Khi đó nhƠ môi gi i hoàn t t giao d ch ngay l p t c

M đ bán kh ng đ c c phi u, ng i bán kh ng ph i giao d ch, s p x p

v i ng i môi gi i xác nh n s chuy n giao c phi u bán kh ng cho ng i mua vào ngày giao d ch Ngh a lƠ nhƠ môi gi i ph i m n đ c c phi u tr c khi cho N T

th c hi n giao d ch

Ph n l n c phi u m n đ c t các nhà môi gi i M t các ngân hàng

đ u t vƠ các công ty qu n lý qu Các đ nh ch tƠi chính th ng cho m n c phi u đ ki m thêm m t ít l i nhu n t kho n đ u t c a h Các đ nh ch cho vay

th ng yêu c u ng i m n ký qu ti n m t b ng 102% giá tr c phi u cho vay

Các công ty môi gi i có th m n c phi u t tài kho n giao d ch ch ng khoán c a khách hàng c a h V i vi c ký k t h p đ ng giao d ch ký qu v i khách hàng c a mình, các công ty môi gi i có quy n m n c phi u trên tài kho n c a h

mà không c n th ng l ng v i khách hàng c a mình Nhìn chung, tài kho n môi

gi i t CTCK cho khách hƠng m n c phi u ch cho phép vay c phi u t nh ng tài kho n mƠ khách hƠng đƣ vay mua c phi u t tài kho n công ty môi gi i Theo

đi u lu t 15-3 c a Sec quy đ nh h n ch cho vay c phi u đ i v i nh ng tài kho n giao d ch ti n m t ho c tài kho n ký qu đƣ v t gi i h n cho phép Nh ng h n ch

đó quy đ nh công ty môi gi i ph i có gi y ch p thu n t khách hƠng vƠ lá th cung

c p ký qu ho c lá th tín d ng cho phép m n c phi u t tài kho n ch ng khoán

c a h

Nhà môi gi i ch cho khách hàng bán l m n c phi u đ bán kh ng ch v i

đi u ki n nh ng khách hƠng đƣ có giao d ch mua bán trên tài kho n ký qu c a

N T NhƠ môi gi i ch đi m n c phi u bên ngoài công ty c a h khi nh ng khách hàng th c hi n giao dch lƠ đ nh ch tài chính l n

 Công b thông tin: Hàng ngày, th tr ng giao d ch Nasdaq và Nyse s có báo cáo giao d ch bán kh ng t ng lo i c phi u trên t ng giao d ch c a th tr ng

V phía ng i cho vay ch ng khoán v i kh i l ng l n, th ng xuyên nh các ngơn hƠng đ u t , công ty qu n lý s nh n đ c m t kho n phí t vi c cho vay

ch ng khoán đ bán kh ng Còn đ i v i khách hƠng N T nh l th nh tho ng s

nh n đ c kho n phí n u ch ng khoán h cho vay thu c hoàn toàn s h u c a h , không thu c ch ng khoán mua t tài kho n giao d ch ký c a h

Ngày k t thúc giao d ch (DTC) lƠ ngƠy đ c mô t m i quan h gi a s

l ng c phi u đó đ c giao d ch trên th tr ng mà s l ng c phi u đ c th c

hi n giao d ch bán kh ng và s ngày mà c phi u đó ph i khôi ph c l i v th ban

đ u Ví d c phi u XYZ có 10 tri u c phi u đang giao d ch trên th tr ng đ c phép bán kh ng, và giao d ch trung bình m i ngày là 1 ttri u c phi u, quy đ nh yêu

c u 10 ngày ph i khôi ph c t t c v th bán kh ng (10 tr CP/1 tr CP)

Vào ngày c phi u ph i chuy n giao cho ng i mua thông th ng vào ngày T+3 n u c phi u không đ c chuy n giao đ c xem lƠ hƠnh đ ng bán kh ng c phi u vô c n c vƠ ng i bán kh ng s ph i h a h n v i ng i mua m t c phi u

gi thuy t không có th c vƠ c ng ph i tr c t c cho ng i mua n u phát sinh c

t c vào th i đi m giao d ch cho ng i mua

 Phí giao d ch: Khi nhà môi gi i th c hi n d ch v giao d ch bán kh ng cho

ng i bán kh ng, h s thu m t kho n phí d ch v , phí đó g n nh phí môi gi i giao d ch mua bán c phi u thông th ng N u v th bán kh ng đi ng c l i v i chi u h ng mong đ i c a N T t c giá ch ng khoán t ng, ti n s đ c c t t tài

kho n ti n m t vào tài kho n ký qu c a N T N u giá ch ng khoán ti p t c t ng giá và ti n m t t tài kho n ti n m t thông th ng không đ đ chuy n sang tài kho n giao d ch ký qu vƠ khi đó s phát sinh m t kho n ti n m n giao d ch trên tài kho n ký qu vƠ N T s ch u m t kho n phí lãi vay t tài kho n giao d ch ký

qu Vào ngày chi tr c t c th c hi n bán kh ng v tài kho n giao d ch c a nh ng

N T, m t l ng ti n s đ c gi m tr vào tài kho n c a N T bán kh ng và s chuy n vào tài kho n c a ng i cho m n c phi u vào th i đi m ch t quy n th c

hi n chia c t c

 C t c t c phi u bán kh ng: Ng i bán kh ng ph i tr cho ng i cho

m n c phi u các quy n phát sinh trong giai đo n m n c phi u bao g m c t c

b ng ti n m t i v i quy n bi u quy t, ng i cho vay đ ng ý t b quy n bi u quy t n u cho phép m n c phi u đ bán kh ng

1.3.1.3 Kiỉh ỉghi m ỏri ỉ Ệhai giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏ i ỏh ỏr ỉg

Ếh ỉg ỆhỊáỉ Aỉh

 QỐỔ đ nh giao d ch bán kh ng c phi u c a s chính quy n tài chính Anh

M c dù quy đ nh bán kh ng là v n đ đ c cân nh t Anh g n đơy, cách đơy m t th i gian, tháng 12 n m 2002 FSA đ a ra th o lu n bán kh ng t i trang 17

đ i v i các nhƠ t v n c ng đ ng v thay đ i đáng k quan đi m ho t đ ng trong giao d ch mua bán và giao dch đ u c th tr ng tƠi chính trong n c và toàn

c u Trong th o lu n đó, FSA nh n m nh v th c a mình đ i v i quy đ nh v ho t

đ ng bán kh ng:

 Bán kh ng là m t ho t đ ng đ u t h p pháp h tr th tr ng ho t đ ng

hi u qu , lƠm gia t ng đi u ch nh giá ch ng khoán đ c đ nh giá quá cao, cung c p giao d ch phái sinh và ho t đ ng phòng ng a r i ro vƠ t ng tính thanh kho n trong giao d ch

 Th tr ng hi n t i và nh ng quy đ nh đ i v i ho t đ ng bán kh ng đƣ đ y

đ do đó h n ch bán kh ng không c n đ c c nh báo

 S minh b ch l n h n v bán kh ng có th l i ích cho ng i tham d th

tr ng và nâng c p ni m tin th tr ng nói riêng

 M t trong nh ng c ch công b thông tin đ l y ý ki n v giao d ch bán

kh ng th hi n đ i v i c ng đ ng bao g m: làm và báo cáo giao d ch bán kh ng trong th tr ng s d ng ti n m t đ n c quan qu n lý thích h p Khai báo đ y đ v

th th c hi n nghi p v đ i v i th tr ng ti n m t và th tr ng s d ng công c phái sinh D li u ch ng khoán cho vay đ i v i ch ng khoán th c hi n bán kh ng Công b thông tin bán kh ng d i m t ng ng ch c ch n đ i v i nhà phát hành; khai báo t t c v th bán kh ng có c phi u cho vay đ i v i th tr ng v n ti n

m t Qu n lý giao d ch tr c ti p trong bán kh ng

1.3.1.4 Kiỉh ỉghi m ỏri ỉ Ệhai giaỊ ế Ếh ẽáỉ Ệh ỉg Ế ịhi Ố ỏ i TTCK Nh ỏ

B ỉ

 QỐỔ đ nh bán kh ng c a s đ i di n tài chính Nh t B n (JFSA)

V i s c nh báo b i s gia t ng m c đ bán kh ng c phi u trên TTCK Nh t

B n, b t đ u t tháng 3 n m 2002 JFSA c a Nh t thi hành lu t up-tick, nhà giao

dch đ c th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u ch khi th tr ng ch ng khoán

t ng Tr c đó lu t up-tick đƣ đ c đ a vƠo áp d ng, JFSA đ a ra quy đ nh k lu t

đ i v i 12 công ty môi gi i hƠng đ u (c công ty n c ngoài l n công ty trong

n c) v vi c qu n lý bán kh ng c phi u mà không khai báo và th c hi n giá

th p h n giá giao d ch tr c đó C JFSA và S giao d ch Tokyo yêu c u h th ng

ki m soát n i b th c hi n nghiêm kh c đ giám sát ho t đ ng bán kh ng đúng lu t Trong ph n lu t up-tick, nh ng quy đ nh sau đ c gi i thi u m t ph n c a gói

ch ng gi m phát:

 Xem xét l i giao d ch ký qu và vi c vay c phi u;

 T ng t l cho vay c a nh ng c phi u cá nhơn mƠ đ c xác đ nh m n quá

m c

 H n n a c ng c giám sát b i y ban giám sát giao d ch và ch ng khoán đ i

v i vi ph m lu t bán kh ng

 Khai báo d li u bán kh ng trong m t kho ng th i gian quy đ nh

 Xem l i lu t giao d ch ch ng khoán th ch p đ i v i giao d ch ký qu

 H n n a xem l i chi phí cho vay c phi u trong giao d ch ký qu v i s h

tr t th tr ng ch ng khoán và công ty tài chính ch ng khoán

D a trên nh ỉg qỐỔ đ nh c a ẾáẾ ỉ c v ki m soát ho ỏ đ ng giao d ch bán

kh ng c phi u khi cho phép th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u trên TTCK, tác gi ki n ngh m t s bài h c rút ra khi tri n khai giao d ch bán kh ng c phi u trên TTCK Vi t Nam

1.3.2ă BƠiă h că kinhă nghi mă v ă vi că tri nă khai,ă ngă d ngă giaoă d chă bánă

kh ngăc ăphi uăđ iăv iăTTCKăVi tăNam

Qua h n 10 n m ho t đ ng, TTCK có s phát tri n v t b c không ch s

l ng các công ty niêm y t trên hai sàn HSX và HNX mà bao g m c kh i l ng giao d ch và giá tr giao d ch V i s ra đ i c a Lu t ch ng khoán đƣ giúp th

tr ng ch ng khoán ho t đ ng n đ nh và b n v ng h n Tuy nhiên, t th c t th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam trong th i gian qua có th i k N T t bán ra c phi u hay tranh nhau mua c phi u b ng m i giá, th tr ng g n nh m t tính thanh kho n, cung c u m t cơn đ i, nhi u công ty niêm y t dù kinh doanh thua l liên t c nhi u n m li n nh ng giá c phi u v n t ng liên t c, B tƠi chính c ng đƣ có v n

b n h ng d n cho phép các CTCK tri n khai th c hi n nghi p v giao d ch ký qu

và vi c phát sinh nghi p v bán kh ng t i các CTCK d i d ng không chính th c

t o ra s thi u minh b ch và không công b ng gi a các thành ph n tham gia trên TTCK T kinh nghi m c a các n c (H ng Kông, M , Anh, Nh t B n) đƣ vƠ đang

th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u th i gian qua nh :

B ng 1.2: Kinh nghi m c a các n c đƣ vƠ đang th c hi n

Cho phép th c

hi n bán

kh ng c phi u

Ban hƠnh Quy đ nh Công b thông

C quan qu n lỦ giám sát giao

Cho th y r ng r t c n thi t ph i tri n khai, áp d ng khai nghi p v bán kh ng

c phi u t i TTCK Vi t Nam T kinh nghi m bài h c các n c trên th gi i, tác

gi bài vi t rút ra nh ng bài h c c n thi t đ v n d ng, tri n khai giao d ch bán

kh ng c phi u vào th c ti n hi n t i TTCK Vi t Nam đòi h i có s ph i h p gi a cac thành ph n tham gia trên TTCK bao g m c quan qu n lỦ NhƠ n c, nhƠ đ u t

và Công ty ch ng khoán và Công ty niêm y tầ nh sau:

 u tiên ph i hoàn thi n h th ng pháp lu t và qu n lý nghi m ng t giám sát

vi c th c thi òi h i, c quan NhƠ n c ph i ban hƠnh quy đ nh, quy trình đ y đ

h ng d n c th th c hi n giao d ch bán kh ng trên TTCK c a c quan qu n lý

c a NhƠ n c Quy đ nh ch t l ng, tiêu chu n c phi u đ c phép giao d ch bán

TTCK Vi t Nam nh m th c hi n giao d ch bán kh ng c phi u trên TTCK hi u qu ,

đ ng th i đòi h i nh ỉg ỉg i tham gia trên th ỏr ng ph i hi u rõ v bán kh ng

c phi u, tính hai m t c a giao d ch bán kh ng c phi u, nh ng yêu c u v th c

hi n giao d ch bán kh ng c phi u và t đự rúỏ ra ẽài h c khi tri n khai giao d ch

bán kh ng c phi u trên TTCK Vi t Nam

CH NGă2: NGHIểNăC U BỄNăKH NG C ăPHI U

TTCK Vi t Nam qua g n 11 n m đi vƠo ho t đ ng đƣ có m c t ng tr ng khá m nh và bùng n t n m 2006 đ n nay i u này có th th y qua m c đ v n hóa c a th tr ng, s l ng các công ty niêm y t, s l ng các tài kho n t ng r t

m nh trong th i gian r t ng n c bi t là t khi Vi t Nam tr thành thành viên c a

T ch c th ng m i th gi i (WTO) vƠo n m 2007

 V QỐỔ mô TTCK Vi ỏ Nam

TTCK Vi t Nam khi m i thành l p t ng giá tr v n hoá th tr ng đ t 1.046

t đ ng, chi m 0.69% GDP, ch s VN-Index 206.83 đi m n n m 2006, m c đ

v n hóa c a TTCK so v i GDP đƣ t ng r t nhanh t khi Vi t Nam tr thành thành viên chính th c c a WTO, m c v n hoá th tr ng t ng đ t bi n 145.896 t đ ng chi m 22,7% GDP, VN-Index đ t 751.77 đi m, HNX đ t 242.89 đi m n nay,

m c v n hóa đƣ lên trên 30% GDP (có th i k lên t i trên 40% GDP)

Theo các con s th ng kê, huy đ ng v n qua TTCK Vi t Nam (qua phát hành l n đ u) c ng khá n t ng qua các n m, nh t là t 2006 t i nay Ngay c trong đi u ki n th tr ng kém sôi đ ng trong 6 tháng đ u n m 2011, huy đ ng qua TTCK c ng đ t 27.000 t đ ng

Hình 2.1: Giá tr v n hoá TTCK và m c huy đ ng v n qua TTCK Vi t Nam

 V s ịháỏ ỏri ỉ CTCK, ỏài ỆhỊ ỉ ỉhà đ Ố ỏ ốà Côỉg ỏỔ ỉiêm Ổ ỏ

TTCK Vi t Nam t ngày m i thành l p (n m 2000) toƠn th tr ng ch có 2 doanh nghi p niêm y t trên HSX S công ty niêm y t vƠo n m 2005 ch có 41 công

ty thì đ n gi a n m 2011, s công ty niêm y t trên c hai sàn ch ng khoán đƣ g p

g n 17 l n Nh ng n m g n đơy, s l ng các công ty niêm y t t ng r t m nh, trung bình m i n m có kho ng h n 100 công ty lên sƠn niêm y t Ngay c khi đi u ki n khó kh n nh n m 2011, ch trong 6 sáu tháng đ u n m, đƣ có 54 công ty ch a niêm

y t đ ng kỦ thƠnh công ty đ i chúng, nâng t ng s công ty đ i chúng ch a niêm y t lên 994 công ty Tính đ n th i đi m ngày 30/6/2011, t ng c ng c n c 1.667 công

ty đ i chúng, trong đó có 673 công ty đƣ niêm y t trên hai SGDCK, 127 công ty

đ ng kỦ giao d ch trên sàn Upcom

M t đi u c ng đáng chú Ủ lƠ s l ng CTCK t ng m nh trong kho ng 5 n m

tr l i đơy N u nh n m 2005, ch có 14 công ty thì gi a n m 2011, s l ng CTCK đã t ng lên con s 105 CTCK Trong đó, có khá nhi u CTCK là công ty con

c a các ngơn hƠng th ng m i l n, các t p đoƠn kinh t l n

S l ng tài kho n c a nhƠ đ u t c ng t ng lên r t nhanh chóng N m 2005,

s l ng tài kho n c kho ng 30 ngàn tài kho n c a nhƠ đ u t , thì nay (6/2011)

s l ng tài kho n c a nhƠ đ u t đƣ t ng lên 1.100.000 tƠi kho n Trong đó nhƠ

đ u t n c ngoài chi m kho ng trên 20% s tài kho n

(Ngu n: U ban ch ng khoán, fpts.com.vn)

Hình 2.2: S l ng Công ty niêm y t ậ S l ng Công ty ch ng khoán ậ

S tài kho n nhƠ đ u t trên TTCK Vi t Nam Nhìn chung, TTCK Vi t Nam đƣ đi đ c ch ng đ ng h n 10 n m ho t

đ ng v n còn đang trên con đ ng th nghi m và hoàn thi n d n Tuy nhiên, Qua

h n 10 n m đi vƠo ho t đ ng v i nhi u giai đo n th ng tr m khác nhau, TTCK Vi t