Tác động của dòng vốn FDI đến cán cân thương mại của Việt Nam giao đoạn 1992-2010

Tác gi Tr n Trung Kiên... Ngoài ra, dòng v n FDI c ng có th phân theo nh ng tiêu chí khác: phân chia thành Horizontal FDI và Vertical FDI, phân theo tính ch t dòng v n, theo lo i hình

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n “Tác đ ng c a dòng v n FDI đ n cán cân th ng m i

c a Vi t Nam giai đo n 1992 - 2010”, đ c th c hi n d i s h ng d n c a

TS Di p Gia Lu t là công trình nghiên c u nghiêm túc và đ c đ u t k l ng c a

tôi Các s li u và n i dung trong lu n v n là hoàn toàn trung th c và đáng tin c y

Tác gi

Tr n Trung Kiên

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG

Ch ng I: c s lý lu n và mô hình nghiên c u 1

1.1 T ng quan v dòng v n đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI) 1

1.1.1 Khái ni m và tính c p thi t c a vi c thu hút dòng v n FDI 1

1.1.2 Phân lo i dòng v n FDI 2

1.1.3 Vai trò c a dòng v n FDI vào đ i v i n c s t i 4

1.2 T ng quan v cán cân th ng m i 7

1.2.1 Khái ni m v cán cân th ng m i 7

1.2.2 Vai trò c a th ng m i qu c t 7

1.2.3 H qu c a thâm h t cán cân th ng m i 8

1.3 M i quan h gi a dòng v n FDI vào và cán cân th ng m i 10

1.3.1 Dòng v n FDI và xu t kh u 12

1.3.2 Dòng v n FDI và nh p kh u 14

1.6 Kinh nghi m c a m t s n c 18

1.6.1 M t s đi m chung và kinh nghi m c a Trung Qu c 18

1.6.2 Kinh nghi m c a Singapore 20

1.6.3 Kinh nghi m c a Thái Lan 21

1.7 Mô hình nghiên c u 21

Tóm t t ch ng I 26

Ch ng II : Th c tr ng thu hút dòng v n FDI c a Vi t Nam giai đo n

1991 – 2010 và tình hình xu t nh p kh u, thâm h t cán cân th ng m i Vi t Nam giai đo n 1986-2010 27

2.1 Th c tr ng thu hút dòng v n FDI giai đo n 1991-2010 27

2.1.1 V chính sách khuy n khích đ u t và tình hình thu hút FDI 27

2.1.2 V c c u v n TNN phân theo ngành ngh 32

2.1.3 V đ i tác đ u t 35

2.1.4 Phân theo vùng, lãnh th 36

2.1.5 V hi u qu s d ng v n 39

2.2 Th c tr ng thâm h t cán cân th ng m i và tình hình xu t nh p kh u c a Vi t Nam giai đo n 1986-2010 40

2.2.3 V th tr ng xu t kh u, nh p kh u 49

2.2.4 Phân tích m c đ thâm h t cán cân th ng m i 52

Tóm t t ch ng II 55

Ch ng III : Ki m đ nh và báo cáo k t qu ki m đ nh m i quan h gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i c a Vi t Nam giai đo n 1992 - 2010 57

3.1 Mô t s li u nghiên c u 57

3.2 Ki m đ nh s t ng quan gi a các bi n 58

3.3 K t qu ki m đ nh b ng ph ng pháp OLS và ph ng pháp SURE 59

Tóm t t ch ng III 65

Ch ng IV: M t s khuy n ngh , gi i pháp nh m thu hút dòng v n FDI hi u qu và c i thi n thâm h t cán cân th ng m i giai đo n 2012 – 2020 67

4.1 Nh ng m c tiêu h ng t i trong giai đo n 2012 – 2020 67

4.2 M t s khuy n ngh v chính sách 68

4.2.1 Phát tri n c s h t ng ph c v s n xu t và xu t kh u 68

4.2.2 Qu n lý và đ nh h ng đ u t FDI 68

4.2.3 Thúc đ y phát tri n các ngành công nghi p ph tr 70

4.2.4 Nâng cao n ng l c xu t kh u 71

4.2.5 H n ch nh p siêu thông qua qu n lý t t nh p kh u 72

4.2.7 Chính sách t giá thích h p, linh ho t 73

4.2.8 Phát tri n ngu n nhân l c ch t l ng cao 73

Tóm t t ch ng IV 74

K T LU N 75 TÀI LI U THAM KH O

CÁC PH L C

AFTA Khu v c M u d ch T do ASEAN

APEC Di n đàn H p tác Kinh t châu Á – Thái Bình D ng

ASEAN Các n c ông Nam Á

B ng 2.1: H s ICOR c a Vi t Nam qua các giai đo n t n m 1991-2010

Bi u đ 2.2: 20 qu c gia có t ng s v n đ u t vào Vi t Nam l n nh t giai đo n

1990-2010

Bi u đ 2.3: Dòng v n FDI vào vi t Nam phân theo đ a ph ng n m 2009

đo n 1986-2010

Bi u đ 2.5: 18 m t hàng xu t kh u ch l c c a Vi t Nam n m 2010

Bi u đ 2.6: Các nhóm m t hàng nh p kh u t 1 t USD tr lên

Bi u đ 3.1: C c u dòng v n FDI vào l nh v c b t đ ng s n phân theo t ng l nh

v c t 1988 – 2008

nh t th gi i; FDI c ng là m t nhân t chính thúc đ y s phát tri n c a các th

tr ng m i n i nh ng n m 1990…

Tuy nhiên, t i m t s qu c gia đang phát tri n, trong đó có Vi t Nam, m t

th c tr ng là khi mà dòng v n FDI đ vào liên t c t ng lên thì đ ng th i tình tr ng thâm h t cán cân th ng m i v n dai d ng t n t i qua nhi u n m Cán cân th ng

m i ph n ánh giá tr b ng ti n c a hàng hóa xu t kh u và nh p kh u c a m t n n kinh t trong m t th i k nh t đ nh Thâm h t cán cân th ng m i chính là nguyên nhân ch y u gây ra thâm h t tài kho n vãng lai Vi t Nam hi n nay Khi cán cân vãng lai thâm h t dai d ng gây nhi u b t l i cho n n kinh t , liên quan đ n vi c chuy n giao tài s n ra bên ngoài và gánh n ng n cho th h t ng lai

Nh v y, v n đ đ t ra là:

- Li u r ng dòng v n FDI có ph i là nguyên nhân gây ra tình tr ng thâm h t cán cân th ng m i dai d ng Vi t Nam giai đo n 1992-2010?

- Li u r ng có t n t i m i quan h gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i,

gi a dòng v n FDI và giá tr xu t kh u, nh p kh u c a Vi t Nam giai đo n 1992-2010?

Do đó, đ tài nghiên c u này có ý đ nh ki m đ nh m i quan h gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i, gi a dòng v n FDI và giá tr xu t kh u, nh p kh u c a

Vi t Nam giai đo n 1992-2010

FDI vào đ n cán cân th ng m i c a n c ch nhà H u h t các nghiên c u đ u

nh n đ nh r ng dòng v n FDI làm gia t ng th ng m i qu c t , tác đ ng đ n cán cân th ng m i c a qu c gia nh n đ u t

Peter Wilamoski & Sarah Tinkler (1999) xem xét tác đ ng c a dòng v n đ u

t FDI t M đ n xu t kh u, nh p kh u c a Mê-xi-cô đ a ra k t qu r ng s gia

t ng dòng v n FDI d n đ n s gia t ng c a xu t kh u l n nh p kh u c 2 qu c gia

Baliamoune – Lutz (2004) ki m đ nh m i quan h nhân qu gi a FDI, xu t

kh u và t ng tr ng kinh t c a Ma-r c giai đo n 1973-1999 b ng ph ng pháp

ki m đ nh nhân qu Granger K t qu cho th y t n t i m i quan h nhân qu 2 chi u

gi a dòng v n FDI và xu t kh u c a Ma-r c giai đo n này

Nghiên c u c a Santi Chaisrisawatsuk & Wisit Chaisrisawatsuk (2007) cho

th y s s t gi m trong t l gia t ng dòng v n FDI vào Châu Á giai đo n n m

2000-2005 có liên quan đ n s s t gi m trong t l gia t ng xu t nh p kh u Châu Á giai

Qu c trong giai đo n 1979-2007

Sulaiman D Mohammad (2010) ki m đ nh m i quan h gi a FDI và cán cân

th ng m i c a Pakistan giai đo n 1997-2008 b ng ph ng pháp phân tích đ ng

c a Paskistan giai đo n 1997-2008

B ng ph ng pháp Least quare dummy variable (LSDV) và c s d li u nghiên c u trong giai đo n 1980 - 2007, Zenegnaw Abiy Hailu (2010) ki m đ nh

nh ng nhân t tác đ ng đ n s gia t ng xu t kh u, nh p kh u t i 16 qu c gia Châu Phi và k t qu cho th y dòng v n FDI vào là m t trong nh ng nhân t đó

Do m t s nét t ng đ ng c a hai n n kinh t Vi t Nam và Trung qu c c ng

nh kh n ng thu th p d li u nghiên c u, bài nghiên c u này s d ng mô hình nghiên c u c a Wang & Wan (2008) có hi u ch nh l i cho phù h p v i tr ng h p nghiên c u Vi t Nam, nh m ki m đ nh m i quan h gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i, gi a dòng v n FDI và giá tr xu t kh u, nh p kh u c a Vi t Nam giai đo n 1992-2010 Bên c nh đó, vi c phân tích mô hình nghiên c u này, c ng góp ph n gi i thích m i quan h gi a thu nh p, t giá th c đa ph ng v i cán cân

th ng m i c a Vi t Nam giai đo n này Mô hình nghiên c u đ c hi u ch nh l i

Yw t là thu nh p toàn c u t i th i đi m t

Y t là thu nh p c a Vi t Nam t i th i đi m t

E t là t giá th c đa ph ng c a Vi t Nam t i th i đi m t

F t là t s gi a dòng v n FDI vào so v i GDP c a Vi t Nam t i th i đi m t

X t là t s gi a xu t kh u so v i GDP c a Vi t Nam t i th i đi m t

M t là t s gi a nh p kh u so v i GDP c a Vi t Nam t i th i đi m t

gi a thu nh p và cán cân th ng m i, gi a t giá th c đa ph ng và cán cân th ng

m i c a Vi t Nam trong giai đo n 1992-2010 b ng ph ng pháp h i quy Ordinary Least Square (OLS) và ph ng pháp h i quy h ph ng trình Seemingly Unrelated Regression Equations (SURE)

Trên c s c a m c tiêu th nh t, nghiên c u s tr l i câu h i li u r ng có

t n t i m i quan h có ý ngh a gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i, gi a thu

nh p và cán cân th ng m i, gi a t giá th c đa ph ng và cán cân th ng m i c a

Vi t Nam trong giai đo n 1992-2010 hay không

D a trên k t qu ki m đ nh, bài nghiên c u s đ a ra có khuy n ngh , gi i pháp nh m c i thi n thâm h t cán cân th ng m i c ng nh ti p t c thu hút dòng

v n FDI vào Vi t Nam

4 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u c a đ tài là m i quan h gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i, gi a thu nh p và cán cân th ng m i, gi a t giá th c đa ph ng

và cán cân th ng m i c a Vi t Nam trong giai đo n 1992-2010

Ph m vi nghiên c u là ki m đ nh các m i quan h gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i, gi a thu nh p và cán cân th ng m i, gi a t giá th c đa ph ng

và cán cân th ng m i đ c trình bày trong mô hình nghiên c u

Nghiên c u này ch y u đ c th c hi n c s d li u th c p v dòng v n FDI vào, giá tr xu t nh p kh u c ng nh t ng thu nh p qu c n i (GDP) và t giá

h i đoái th c đa ph ng c a Vi t Nam trong giai đo n 1992 - 2010 S li u đ c thu th p t nhi u ngu n nh ng ch y u đ c l y t ngu n c a T ng c c th ng kê

và t ADB (2010), Key indicators for Asia and the Pacific, 2010

5 Ph ng pháp nghiên c u

đ t đ c m c tiêu nghiên c u, ngoài th c hi n các ph ng pháp th ng kê

mô t s li u c b n và nh n đ nh v n đ theo l i di n d ch ho c quy n p, nghiên

c u s d ng các ph ng pháp đ nh l ng đ ki m đ nh các m i quan h Ph ng

m m Eviews 6

Các b c th t c ki m đ nh c n thi t khác nh ki m đ nh ph ng sai thay

đ i (ki m đ nh White), t ng quan chu i (h s DW), h i quy gi m o ( so sánh h

M c tiêu c a ch ng này là trình bày tóm t t lý thuy t v FDI và cán cân

th ng m i T ng h p v n t t các nghiên c u tr c đây v m i quan h gi a dòng

v n FDI và cán cân th ng m i, gi a thu nh p và cán cân th ng m i, gi a t giá

th c đa ph ng và cán cân th ng m i nh m xây d ng mô hình lý thuy t thích h p cho vi c ki m đ nh các m i quan h này Vi t Nam Ngoài ra, ch ng I c ng trình bày m t s k t qu ki m đ nh có liên quan đ c th c hi n t i m t s n c trên th

gi i Bên c nh đó, kinh nghi m c a m t s qu c gia (Trung Qu c, Singapore, Thái Lan) v v n đ nêu trên c ng đ c trình bày ch ng này

Ch ng II: Th c tr ng thu hút dòng v n FDI c a Vi t Nam giai đo n 1991-2010

và tình hình xu t nh p kh u, thâm h t cán cân th ng m i Vi t Nam giai đo n

1986 -2010

B ng ph ng pháp th ng kê mô t s li u, ch ng II nh m mô t th c tr ng thu hút dòng v n FDI giai đo n 1991 - 2010 và tình hình xu t nh p kh u, thâm h t cán cân th ng m i c a Vi t Nam trong giai đo n 1986 - 2010

Trong ch ng này, nghiên c u c ng t p trung phân tích c c u c a dòng v n FDI, c c u xu t kh u, nh p kh u cùng các v n đ liên quan nh hi u qu s d ng

v n đ u t , đánh giá tình tr ng thâm h t cán cân th ng m i c a Vi t Nam nh m có

Ch ng III:Ki m đ nh và báo cáo k t qu ki m đ nh các m i quan h gi a dòng

v n FDI v i cán cân th ng m i Vi t Nam giai đo n 1992 - 2010

D a vào mô hình nghiên c u đ c xây d ng ch ng I, quá trình th c hi n

ki m đ nh, phân tích k t qu ki m đ nh s đ c trình bày ch ng này ây c ng

là c s chính đ đ a ra các khuy n ngh , gi i pháp thích h p Ch ng IV

Ch ng IV: M t s khuy n ngh , gi i pháp nh m thu hút dòng v n FDI hi u

qu và c i thi n thâm h t cán cân th ng m i giai đo n 2012 -2020

D a vào th c tr ng thu hút v n FDI, giá tr xu t nh p kh u và tình hình cán cân th ng m i c a Vi t Nam giai đo n 1992 – 2010 đ c trình bày ch ng II và các k t qu ki m đ nh đ c báo cáo ch ng III, tác gi đ a ra các khuy n ngh ,

gi i pháp v chính sách nh m thu hút hi u qu dòng v n FDI c ng nh c i thi n thâm h t cán cân th ng m i, nâng cao n ng l c xu t nh p kh u c a Vi t Nam trong giai đo n 2012 - 2020

7 Ý ngh a th c ti n và đóng góp c a đ tài

tài nghiên c u mô t khái quát th c tr ng thu hút dòng v n FDI c a Vi t Nam giai đo n 1991 -2010 và tình hình xu t nh p kh u, thâm h t cán cân th ng

m i Vi t Nam giai đo n 1986 - 2010

tài nghiên c u cung c p m t b ng ch ng v v m i quan h gi a dòng

v n FDI và cán cân th ng m i, gi a thu nh p và cán cân th ng m i, gi a t giá

th c đa ph ng và cán cân th ng m i c a Vi t Nam giai đo n 1992 - 2010

tài nghiên c u đ a ra các khuy n ngh , gi i pháp t phía chính ph nh m thu hút hi u qu dòng v n FDI c ng nh c i thi n thâm h t cán cân th ng m i, nâng cao n ng l c xu t nh p kh u c a Vi t Nam trong giai đo n 2012 - 2020

Ch ng I:

C S LÝ LU N VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U

1.1 T ng quan v dòng v n đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI)

1.1.1 Khái ni m và tính c p thi t c a vi c thu hút dòng v n FDI

S d ch chuy n ngu n v n đ u t qu c t đ c gi i thích d a trên c s

mu n t i đa hoá l i nhu n c a các công ty đa qu c gia và nguyên t c l i th so sánh

c a các y u t ( v n, th tr ng, lao đ ng,…) gi a các qu c gia các n c đang phát tri n nh Vi t Nam, tình tr ng thi u v n đ u t và t li u s n xu t đang là m t

th c t đáng quan tâm Bên c nh huy đ ng các ngu n v n trong n c, thu hút đ u

t n c ngoài là m t bi n pháp quan tr ng đ kh c ph c tình tr ng thi u v n nói trên

Có nhi u cách đ phân lo i dòng v n đ u t n c ngoài, phân lo i theo tài kho n tài chính thì dòng v n đ u t n c ngoài g m có: dòng v n đ u t tr c ti p

n c ngoài (FDI), dòng v n đ u t gián ti p (FPI) và các hình th c đ u t khác

u t gián ti p (FPI: Foreign Portfolio Investment) là hình th c đ u t gián ti p xuyên biên gi i Nó ch các ho t đ ng mua tài s n tài chính n c ngoài nh m ki m

l i, là dòng v n có tính ch t không n đ nh và d đ o chi u m t khi n c nh n đ u

t g p nh ng cú s c tài chính, đi u này n u x y ra s càng làm tr m tr ng h n tình hình c a n n kinh t Vì v y, mu n h p th t t dòng v n FPI này, các qu c gia nh n

đ u t ph i phát tri n chi u sâu tài chính qu c gia, gia t ng d tr ngo i h i nh m

đ i phó v i tr ng h p dòng v n FPI đ o chi u ây là m t thách th c không nh

v i nh ng n n kinh t còn non tr c a các n c đang phát tri n Các hình th c đ u

t khác mà n i b t là hình th c ODA - h tr phát tri n chính th c dù gì c ng là

m t hình th c đi vay

Ng c l i, dòng v n đ u t tr c ti p (FDI: Foreign direct Investment) là dòng v n đ u t dài h n và có tính ch t n đ nh h n T ch c Th ng m i Th gi i (WTO) đ a ra đ nh ngh a nh sau v FDI: u t tr c ti p n c ngoài (FDI) x y ra

khi m t nhà đ u t t m t n c (n c ch đ u t ) có đ c m t tài s n m t n c khác (n c thu hút đ u t ) cùng v i quy n qu n lý tài s n đó Ph ng di n qu n lý

là th đ phân bi t FDI v i các công c tài chính khác… Nhà đ u t th ng hay

đ c g i là "công ty m " và các tài s n đ u t đ c g i là "công ty con" hay "chi nhánh công ty" [28] Theo lu t đ u t n c ngoài t i Vi t Nam (1996), đ u t tr c

ti p n c ngoài đ c đ nh ngh a là “vi c nhà đ u t n c ngoài đ a vào Vi t Nam

v n b ng ti n ho c b t k tài s n nào đ ti n hành đ u t theo quy đ nh c a lu t này”[14] Nh v y, ngu n v n FDI th c ch t là ngu n v n c a n c này đ u t

tr c ti p vào n c khác đ t n d ng các l i th c a n c s t i (ngu n lao đ ng giá

r , nguyên v t li u, th tr ng…) nh m m c đích đem l i l i nhu n cho c hai bên

đ kh i l t vào tay đ i th c nh tranh

 V n tìm ki m hi u qu

ây là ngu n v n nh m t n d ng giá thành đ u vào kinh doanh th p n c

ti p nh n nh giá nguyên li u r , giá nhân công r , giá các y u t s n xu t nh đi n

n c, chi phí thông tin liên l c, giao thông v n t i, m t b ng s n xu t kinh doanh r , thu su t u đãi, v.v

và Mua l i và sáp nh p (cross border acquisition) Theo hai nhà nghiên c u, xét v

m t h th ng thì Greenfield FDI đu c xem là hi u qu h n so v i đ u t theo hình

th c cross border acquisition

 u t m i (Greenfield FDI)

u t m i là hình th c các nhà đ u t n c ngoài tham gia th tr ng n c

s t i b ng cách xây d ng 1 công ty (chi nhánh) m i t i n c s t i, trong đó công

ty m đ u t mua s m và thi t l p các ph ng ti n kinh doanh m i n c nh n đ u

t Hình th c này làm t ng kh i l ng đ u t vào u t theo d ng này đóng vai trò quan tr ng trong tr ng h p dòng v n FDI ch y t m t n c có chi phí s n xu t cao sang n c có chi phí s n xu t th p

 Mua l i và sáp nh p (cross border acquisition)

Mua l i và sáp nh p là hình th c mà nhà đ u t n c ngoài tham gia th

tr ng n c s t i b ng cách mua l i ho c sát nh p các công ty đang t n t i trên th

tr ng n c nh n đ u t , trong đó hai hay nhi u doanh nghi p có v n FDI đang

ho t đ ng sáp nh p vào nhau ho c m t doanh nghi p này (có th đang ho t đ ng

n c nh n đ u t hay n c ngoài) mua l i m t doanh nghi p có v n FDI n c

nh n đ u t Hình th c này không nh t thi t d n t i t ng kh i l ng đ u t vào

D ng đ u t này thích h p khi khác bi t v chi phí s n xu t c a 2 n c không nhi u

Ngoài ra, dòng v n FDI c ng có th phân theo nh ng tiêu chí khác: phân chia thành Horizontal FDI và Vertical FDI, phân theo tính ch t dòng v n, theo lo i hình kinh doanh, …

1.1.3 Vai trò c a dòng v n FDI vào đ i v i n c s t i

Vai trò c a v n, đ c bi t là v n FDI đ c nh c đ n khá s m t các lý thuy t

c đi n đ n hi n đ i Theo quan đi m c a Keynes, đ u t là nhân t quan tr ng trong vi c gi i quy t vi c làm, vì v y nhà n c ph i t o đi u ki n hình thành các

ch ng trình đ u t quy mô l n đ s d ng lao đ ng th t nghi p và t b n nhàn r i

ây chính là s ra đ i c a vi c thu hút đ u t đ phát tri n kinh t

P.A.Sammuelson và R.Nurkse đ u cho r ng các n c đang phát tri n ph i có

“cú huých bên ngoài” đ phá v “cái vòng l n qu n” c a s nghèo đói, l c h u Và

“cú huých bên ngoài” đó chính là đ u t n c ngoài [12, tr.14].Trong tác ph m

Nh ng v n đ hình thành v n các n c ch m phát tri n, R.Nurkse đã trình bày

m t cách có h th ng v vi c gi i quy t v n đ v n cho công nghi p hóa các n c

l c h u Theo ông, tình tr ng thi u v n chính là nguyên nhân c b n d n đ n nh ng

v n đ nói trên Vì v y, ông cho r ng m c a cho đ u t tr c ti p n c ngoài là cách thi t th c nh t đ các n c ch m phát tri n có th v n t i nh ng th tr ng

m i, ti p thu k thu t hi n đ i và nh ng ph ng th c qu n l ý tiên ti n, t đó đ y nhanh t c đ t ng tr ng c a n n kinh t

Các nghiên c u g n đây và kinh nghi m th c t t i m t s qu c gia h u nh

c ng khuy n khích các qu c gia, đ c bi t là các qu c gia đang và ch m phát tri n, nên t ng c ng thu hút đ u t n c n c ngoài, đ c bi t là dòng v n FDI

Theo đ nh ngh a c a Ngân hàng th gi i (World bank), v n FDI là m t ngu n tài chính l n và quan tr ng giúp các n c đang phát tri n thu h p kho ng cách v trình đ k thu t v i các qu c gia phát tri n, nâng cao trình đ qu n lý và phát tri n th tr ng xu t kh u

Balasubramanyam et al (1996) nghiên c u tác đ ng c a dòng v n FDI đ n

t c đ t ng tr ng bình quân trong giai đo n 1970-1985 c a 46 qu c gia cho th y

r ng dòng v n FDI có vai trò quan tr ng nh h ng t c đ t ng tr ng c a các qu c gia áp d ng chính sách h ng đ n xu t kh u

Xét v t ng th , Trung Qu c là m t minh ch ng rõ nh t cho vi c phát tri n thành công nh áp d ng các chính sách thu hút FDI h p lý Nghiên c u c a Wang

& Wan (2008) cho th y r ng, dòng v n FDI có vai trò quan tr ng trong s t ng

tr ng kinh t và th ng d th ng m i l n Trung Qu c trong giai đo n

1979-2007 T nh ng n m 1970, dòng v n FDI vào Trung Qu c g n nh b ng không,

xu t kh u n m 1978 đ t kho ng 9,954.8 tri u USD, nh p kh u m c 11,130.9 tri u USD Nh nh ng chính sách thu hút FDI h p lý, dòng v n FDI không ng ng t ng lên N m 2007, l ng v n FDI đ vào Trung Qu c vào kho ng 80 t USD, xu t

kh u đ t 889,600 tri u USD, nh p kh u đ t 700,528 tri u USD

Joze Mincinger (2008) xem FDI nh “c t tr c a s t ng tr ng”[18, tr.1]

t i các qu c gia thành viên m i c a liên minh Châu Âu EU (NMS) T nh ng n m

1990, do kh n ng có th tr thành viên c a EU nên l ng FDI đ vào các qu c gia NMS gia t ng nhanh chóng T n m 1995-2006, l ng FDI trung bình đ vào NMS kho ng 20 t € m i n m, góp ph n vào s t ng tr ng kinh t m nh m c a các

qu c gia NMS T ng t , Zenegnaw Abiy Hailu (2010) c ng coi FDI là 1 “công c chi n l c” [29] trong vi c thúc đ y t ng tr ng t i các qu c gia Châu Phi giai đo n 1980-2007

Trong bài nghiên c u “Nh ng tác đ ng tích c c và tiêu c c c a FDI” [18], Joze Mincinger (2008) phân tích khá đ y đ v vai trò c a dòng v n FDI đ i v i

qu c gia s t i, c nh ng tác đ ng tích c c l n tiêu c c Theo ông, dòng v n FDI vào đu c xem là “c t tr c a s t ng tr ng” đ i v i n c ti p nh n b i nh ng

l i ích mà nó mang l i cho các qu c gia này Có r t nhi u tác đ ng tích c c do dòng

v n FDI mang l i cho n c ti p nh n:

- Tác đ ng tích c c c a FDI tr c tiên là b sung cho ngu n v n trong

n c Dòng v n FDI vào là dòng ngo i t vào làm t ng tài kho n v n giúp nâng cao kh n ng thanh kho n c a tài kho n qu c gia

- FDI mang l i trình đ k thu t hi n đ i và cách qu n lý m i

- FDI giúp nâng cao n ng l c s n xu t và kim ng ch xu t kh u c a qu c gia s t i

- FDI làm gia t ng th ng m i qu c t và giúp các qu c gia tham gia m ng

l i s n xu t toàn c u

- FDI thúc đ y tính c nh tranh gi a các công ty

- FDI t o ra s l ng vi c làm và đào t o nhân công, góp ph n thúc đ y s phát tri n c a th tr ng lao đ ng

- FDI đóng góp vào s đa d ng c a dòng v n đ u t

Tuy nhiên, dòng v n FDI không ph i luôn t t nh v y Balasubramanyam & Sapsford (2006) cho r ng dòng v n FDI không ph i là “li u thu c ch a bách b nh” [16] cho v n đ phát tri n, nó ch là “ch t xúc tác” cho quá trình t ng tr ng kinh

t Nghiên c u c a Santi Chaisrisawatsuk & Wisit Chaisrisawatsuk (2007) và Joze Mincinger (2008) cho th y r ng dòng v n FDI có c các tác đ ng tích c c l n tiêu

c c đ n n c ti p nh n Bên c nh các tác đ ng tích c c nói trên, dòng v n FDI

đ ng th i c ng có nh ng tác đ ng tiêu c c nh h ng đ n n c s t i:

- Dòng v n FDI đôi lúc l i làm gia t ng nh p kh u m nh h n xu t kh u, qua đó làm thâm h t cán cân th ng m i t i qu c gia s t i

- Do c u trúc c a các công ty đa qu c gia v i dây chuy n s n xu t r ng

l n, tình tr ng chuy n giá gây tác h i to l n đ n ngu n thu thu c a qu c gia s t i ây đang là v n đ l n thu hút nhi u m i quan tâm c a d lu n

c ng nh các nhà chuyên môn hi n nay

- FDI gia t ng tính c nh tranh gi a các công ty, tuy nhiên, trong m t s

tr ng h p, FDI l i làm gi m tính c nh tranh T i các qu c gia n n kinh

t còn nh bé, khi mà các doanh nghi p trong n c không đ kh n ng

c nh tranh, các công ty có v n đ u t n c ngoài th ng tr nên m nh

m , thi t l p đ c quy n ngay t i n c s t i

- Các công ty đa qu c gia th ng tuy n d ng các nhà qu n lý n c ngoài

qu n lý t i n c ti p nh n đ u t Nh ng nhà qu n lý này l i th ng chuy n giao các ho t đ ng nghiên c u ra n c ngoài h n là đ phát tri n

t i n c s t i

- Các v n đ khác liên quan đ n tài nguyên, v n hóa, môi tr ng,…

m i tr ng thái cân b ng

1.2.2 Vai trò c a th ng m i qu c t

Quan đi m m c a th ng m i mang l i l i ích cho các n c tham gia đ c

th hi n r t rõ trong l ý thuy t v l i th tuy t đ i c a Adam Smith và l i th so sánh

c a David Ricardo Khi tham gia vào quá trình phân công lao đ ng qu c t , m c a

th ng m i s giúp m r ng kh n ng tiêu dùng c a các qu c gia tham gia M i

qu c gia ch ph i chuyên môn hóa vào s n xu t m t s s n ph m mình có l i th , sau đó xu t kh u hàng hóa c a mình đ đ i l y hàng nh p kh u t các qu c gia

khác i m khác bi t gi a hai l ý thuy t là D.Ricardo cho r ng m t qu c gia có th

chuyên môn hóa s n xu t và xu t kh u các m t hàng mà không ph i lúc nào c ng

ph i có l i th tuy t đ i, ch c n h có l i th so sánh thì vi c chuyên môn hóa s n

xu t và th ng m i qu c t v n có th x y ra Theo đó, D.Ricardo r t coi tr ng xu t

kh u, xem đó là đ ng l c phát tri n, tham gia vào phân công lao đ ng qu c t Tuy nhiên, h n ch c a hai l ý thuy t này là ch a ch ra đ c t i sao các n c

l i có chi phí so sánh khác nhau làm rõ đi u này, hai nhà kinh t ng i Th y

i n Eli-Heckscher và Bertil Ohlin đã phát tri n lý thuy t l i th so sánh thành lý

thuy t Heckscher- Ohlin, hay còn đ c g i là l ý thuy t H-O L ý thuy t H-O cho

r ng các qu c gia khác nhau v chi phí so sánh do s s n có và m c s d ng c a các y u t s n xu t gi a các qu c gia

ây là nh ng lý thuy t n n t ng l ý gi i vì sao các qu c gia trên th gi i c n

m c a th ng m i qu c t Các nhà kinh t h c ngày nay đa s v n ng h vi c

khuy n khích gia t ng th ng m i qu c t nh m mang l i l i ích cho các qu c gia

M c a th ng m i và thúc đ y xu t kh u s mang l i nhi u tác đ ng tích c c cho

n n kinh t qu c gia s t i thông qua các khía c nh sau đây:

- M c a th ng m i thu hút các lu ng v n đ u t n c ngoài t ng tích l y

t b n, góp ph n phát tri n kinh t

- M c a th ng m i góp ph n thúc đ y s n xu t trong n c phát tri n, kích thích t ng tr ng kinh t

- M c a th ng m i thúc đ y quá trình chuy n d ch c c u kinh t

- M c a th ng m i t o thêm nhi u công n vi c làm và nâng cao đ i

1.2.3 H qu c a thâm h t th ng m i

Thâm h t th ng m i hay còn g i là nh p siêu m t ch ng m c nào đó có

th có l i cho n n kinh t , đ c bi t đ i v i các n c trong giai đo n đang phát tri n

Vi c nh p kh u công ngh , máy móc trang thi t b cao c p giúp nâng cao trình đ

k thu t, ti n g n trình đ phát tri n cao c a th gi i, nh đó t o ra các s n ph m

xu t kh u có ch t l ng, có kh n ng c nh tranh cao Trong đi u ki n ngành s n

xu t nguyên li u cao c p trong n c ch a phát tri n thì vi c nh p kh u nguyên li u giúp cho các n c này th c hi n t t chi n l c công nghi p hóa, hi n đ i hóa

h ng đ n xu t kh u Hàng nh p kh u trong nhi u tr ng h p t o môi tr ng c nh tranh kích thích s n xu t trong n c hoàn thi n và phát tri n i v i xã h i, vi c

nh p kh u hàng tiêu dùng, s n ph m khoa h c và v n hóa còn góp ph n phát tri n ngu n nhân l c và nâng cao m c s ng ng i dân

Tuy nhiên, nh p siêu quá cao và kéo dài s tác đ ng r t x u đ n n n kinh t Các chuyên gia kinh t c nh báo nh ng hi m h a c a tình tr ng nh p siêu l n

Ch ng h n, vi c nh p kh u hàng tiêu dùng quá nhi u s d n t i xu h ng “sùng ngo i”, khi n hàng n i đ a khó tiêu th h n, tác đ ng x u đ n s n xu t trong n c Quan tr ng h n, nh p kh u tràn lan v t quá ki m soát c a chính ph s d n t i

hi n t ng lãng phí ngo i t Do c n ki t ngo i t , khi n các chính ph ph i gia t ng vay n n c ngoài ho c b ng cách phát hành thêm trái phi u Trong m t th i gian dài, nh p siêu s khi n con s n công c a m t n c ngày càng t ng vì suy cho cùng các n c đ u ph i d a vào xu t kh u đ tr n và lãi Vì v y, nh p siêu

th ng xuyên s d n đ n tình tr ng gia t ng n công G n đây, m t s chuyên gia còn xem nh p siêu là m t trong nh ng nhân t t o kh ng ho ng, đi n hình là cu c

kh ng ho ng n công t i Hy L p n m 2010 Nh p siêu có th là nguyên nhân gây ra

kh ng ho ng n công t i Hy L p, n c nh p siêu t i 13,5% GDP (n m 2009), d n

đ u top các n n kinh t b nh p siêu tính theo t l v i GDP N c này đã r i vào

cu c kh ng ho ng n công t i t nh t châu Âu k t đ u n m 2010 và cho đ n nay

v n ch a th c s c i thi n đ c tình hình, dù đã nh n đ c các gói ng c u t bên ngoài

M t nghiên c u c a TS Alec Feinberg, sáng l p viên Citizens for Equal Trade, l i g n nh p siêu v i t l th t nghi p D a trên nh ng d li u t 25 n c có

m c nh p siêu và xu t siêu l n nh t th gi i trong giai đo n 2009-2010, nhóm nghiên c u c a TS Feinberg cho bi t t l tác đ ng t i th tr ng vi c làm c a tình

tr ng nh p siêu dao đ ng t 60-72% Nh ng n c nh p siêu cao có t l th t nghi p cao h n và ng c l i TS Feinberg c ng l u ý 2 tr ng h p là Hoa K và Trung

Qu c Hoa K là n c có m c nh p siêu tính theo giá tr USD l n nh t th gi i, v i

633 t USD (n m 2010), l n h n giá tr kim ng ch nh p siêu c a t t c các n c

nh p siêu trong top 10 (tr Hoa K ) c ng l i Hoa K có t l th t nghi p 9,6% (t i

th i đi m th c hi n nghiên c u) Trong khi đó, Trung Qu c có Th ng d th ng

m i t i 296 t USD vào n m 2009, và có t l th t nghi p ch 4,3%

Trang web chuyên gi i thích v đ u t InvestOpedia cho r ng đ i v i Th

tr ng ch ng khoán(TTCK), nh p siêu kéo dài có th gây nên nh ng h u qu tai

h i Gi i thích c a InvestOpedia c ng d a trên 2 tác đ ng chính c a tình tr ng nh p siêu là gia t ng n công và làm suy y u s c c nh tranh c a hàng hóa trong n c

N u trong m t th i gian dài m t đ t n c nh p kh u nhi u hàng hóa h n xu t kh u,

h s lâm vào c nh n n n, trong khi hàng hóa n i đ a ngày càng b hàng ngo i l n

át Qua th i gian, gi i đ u t s nh n th y tình tr ng suy y u trong tiêu th hàng hóa

n i đ a, m t di n bi n gây t n h i cho các nhà s n xu t trong n c và c ng làm suy

gi m giá tr c phi u c a h Th i gian càng kéo dài, gi i đ u t càng nh n ra r ng

c h i đ u t t t th tr ng n i đ a càng ít đi, và b t đ u chuy n h ng sang các

th tr ng c phi u n c khác i u đó, s làm gi m nhu c u đ i v i th tr ng c phi u trong n c và khi n th tr ng ngày càng đi xu ng

1.3 M i quan h gi a dòng v n FDI vào và cán cân th ng m i

Nh ng nghiên c u v m i quan h gi a dòng v n FDI vào và cán cân th ng

m i th ng t p trung tr l i câu h i li u r ng gi a dòng v n FDI và th ng m i

qu c t là h tr hay thay th nhau b i theo nh các phân tích ph n tr c, vi c thu hút dòng v n FDI và gia t ng th ng m i qu c t đ u mang l i nh ng l i ích to l n cho các qu c gia

Các doanh nghi p FDI có th làm t ng tính c nh tranh gi a các công ty t i

n c s t i thông qua chuy n giao công ngh và k n ng qu n lý, t đó làm t ng

kh n ng xu t kh u c a các công ty Các công ty này c ng t n d ng các l i th c a

n c ch nhà nh giá nhân công r , chi phí th p đ gia t ng sán xu t ph c v th

tr ng trong n c và xu t kh u

M t khác, đ ph c v vi c s n xu t kinh doanh, các doanh nghi p FDI c n

nh p kh u nguyên v t li u, máy móc thi t b làm gia t ng nh p kh u c a qu c gia

s t i Tuy nhiên, dòng v n FDI vào l i c ng có th có tác đ ng làm gi m nh p

kh u Khi dòng v n FDI vào t ng lên, trình đ k thu t và công ngh c a n c s

t i t ng lên thông qua chuy n giao công ngh Vì v y, m t s m t hàng tr c đó

ph i nh p kh u có th đ c thay th b ng s n xu t trong n c, làm gi m nh p kh u

qu c gia n c s t i

Tuy nhiên, th t khó đ tìm th y m t lý thuy t lý gi i đ y đ v m i quan h

gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i c a qu c gia s t i H u nh các nghiên

c u đ u t p trung ki m đ nh th c nghi m h n là xây d ng lý thuy t v v n đ này Trong nghiên c u c a mình, Mundell (1957) cho r ng s d ch chuy n ngu n

v n là s thay th hoàn h o cho th ng m i qu c t Mô hình vòng s n xu t c a Vernon c ng đ a ra m t m i quan h thay th gi a dòng v n FDI và th ng m i (Vernon, 1966)

Tuy nhiên, nh ng nghiên c u g n đây l i cho th y có m i quan h t ng h

gi a dòng v n FDI và ho t đ ng th ng m i qu c t Dòng v n FDI và th ng m i

qu c t không nh ng ch b sung và h tr nhau mà còn nh 2 ph n không th tách

r i c a quá trình toàn c u hoá (Ruggiero, 1996)

- Peter Wilamoski & Sarah Tinkler (1999) xem xét tác đ ng c a dòng v n

đo n n m 2000-2005 có liên quan đ n s s t gi m trong t l gia t ng

xu t nh p kh u Châu Á giai đo n này

- T ng t , Muhammad Amir Hossain (2010) đã k t lu n dòng v n FDI vào tác đ ng làm gia t ng c xu t kh u và nh p kh u Bangladesh giai

đo n 1998-2007 và qua đó s tác đ ng làm t ng ho c gi m cán cân

th ng m i tùy thu c vào đ l n tác đ ng c a dòng v n FDI vào đ n xu t

kh u, c a dòng v n FDI vào đ n nh p kh u Nghiên c u c a ông cho bi t Bangladesh giai đo n này, n u dòng v n FDI vào t ng lên 10% thì xu t

kh u t ng 1,6%, nh p kh u t ng 1,3%

- S d ng ph ng pháp ki m đ nh Seemingly Unrelated Regression Equation (SURE), nghiên c u c a Wang & Wan (2008) cho th y r ng, dòng v n FDI có vai trò quan tr ng trong s t ng tr ng kinh t và th ng

d th ng m i l n Trung Qu c trong giai đo n 1979-2007

- Sulaiman D Mohammad (2010) ki m đ nh m i quan h gi a FDI và cán cân th ng m i c a Pakistan giai đo n 1997-2008 b ng ph ng pháp phân tích đ ng liên k t Johansen Theo k t qu nghiên c u, dòng v n FDI, chi tiêu h gia đình, t giá và thu nh p n c ngoài là nh ng nhân t

nh h ng đ n cán cân th ng m i c a Paskistan giai đo n 1997-2008

- B ng ph ng pháp Least quare dummy variable (LSDV) và c s d li u nghiên c u trong giai đo n 1980 - 2007, Zenegnaw Abiy Hailu (2010)

V m t lý thuy t, dòng v n FDI vào có th có tác đ ng d ng đ n xu t kh u

c a các n c đang phát tri n b i hai lý do Lý do đ u tiên là do dòng v n FDI có

th làm t ng tính c nh tranh gi a các công ty t i n c s t i thông qua chuy n giao công ngh và k n ng qu n lý, t đó làm t ng kh n ng xu t kh u c a các công ty

M t khác, các n c đang phát tri n l i th ng có l i th giá nhân công r , chi phí

th p nên r t có l i cho xu t kh u Do đó, dòng v n FDI vào s t n d ng các l i th này và góp ph n làm t ng xu t kh u c a n c s t i

Có khá nhi u bài nghiên c u khoa h c nghiên c u tác đ ng c a dòng v n FDI vào đ n xu t kh u c a n c ch nhà nh Cabral (1995), Pain & Wakelin(1998), Athukorala & Chand (2000), Greenway et al (2004), Kneller &

Pisu (2007), Kohpaiboon (2003,2006a,b), Xuan & Xing (2008), N Prasanna (2010)

- S d ng mô hình nhu c u xu t kh u và c s d li u t 11 Qu c gia OECD, Pain & Wakelin (1998) nh n đ nh r ng dòng v n FDI vào có tác

đ ng tích c c đ n xu t kh u c a nh ng qu c gia OECD

- Greenway et al (2004) và Kneller & Pisu (2007) cho th y r ng s đ u t

c a các công ty đa qu c gia, đ c bi t là các công ty h ng đ n xu t kh u,

có nh ng tác đ ng tích c c làm gia t ng kh n ng xu t kh u c a các công

ty n i đ a trong cùng l nh v c Blake & Pain(1994),Cabral (1995), Xuan

& Xing (2008) c ng k t lu n r ng FDI là m t trong nh ng nhân t chính tác đ ng làm t ng tr ng xu t kh u

- Baliamoune – Lutz (2004) ki m đ nh m i quan h nhân qu gi a FDI,

xu t kh u và t ng tr ng kinh t c a Ma-r c giai đo n 1973-1999 b ng

ph ng pháp ki m đ nh nhân qu Granger K t qu cho th y t n t i m i quan h nhân qu 2 chi u gi a dòng v n FDI và xu t kh u c a Ma-r c giai đo n này

- N Prasanna (2010) th c hi n ki m đ nh tác đ ng c a dòng v n FDI vào

qu c gia đ n n ng l c xu t kh u c a các công ty đ a ph ng K t qu t ng t c ng

đ c nh n đ nh v i tr ng h p c a Ireland trong nghiên c u c a Ruane & Sutherland’s(2004) Trung Qu c đ c xem là m t ví d cho c nh ng tác đ ng tích

c c l n tiêu c c c a dòng v n FDI đ n xu t kh u vùng phía đông Trung Qu c,

do nh ng thu n l i v đ a lý đã thu hút hi u qu v n FDI và dòng v n FDI vào t ng lên l i kích thích xu t kh u, qua đó tác đ ng làm gia t ng thu nh p c a vùng Tuy nhiên, vùng trung tâm Trung Qu c, nh ng tác đ ng x u c a dòng v n FDI đ n

xu t kh u đã làm gi m đi đóng góp c a dòng v n FDI vào t ng tr ng thu nh p c a vùng (Wen, 2005)

1.3.2 Dòng v n FDI và nh p kh u

m t ph ng di n khác, dòng v n FDI vào l i có th có tác đ ng tích c c

ho c tiêu c c đ n nh p kh u c a qu c gia n c s t i u tiên, do các nhà đ u t

n c ngoài đ u t v n FDI vào n c ti p nh n, kh n ng s n xu t c a n c ti p

nh n đ c t ng lên N u s t ng lên này các ngành ngh đòi h i nhi u máy móc thi t b , nguyên nhiên li u đ u vào nh p kh u s kéo theo nh p kh u t ng lên H n

n a, dòng v n FDI vào c ng góp ph n vào t ng tr ng kinh t c a n c s t i Thu

nh p t ng làm s c mua t ng lên và th ng có khuynh h ng s d ng hàng nh p

kh u

Tuy nhiên, dòng v n FDI vào l i c ng có th có tác đ ng làm gi m nh p

kh u Khi dòng v n FDI vào t ng lên, trình đ k thu t và công ngh c a n c s

t i t ng lên thông qua chuy n giao công ngh Vì v y, m t s m t hàng tr c đó

Trong bài nghiên c u c a mình, Abdul Waheed & Syed Tehseen Jawaid (2010) k t lu n r ng dòng v n FDI vào có tác đ ng tích c c nh p kh u c a Paskistan giai đo n 1991-2007 K t qu t ng t c ng đ c báo cáo trong nghiên

c u c a Zenegnaw Abiy Hailu (2010) khi ông th c hi n ki m đ nh m i quan h

gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i t i các n c Châu Phi giai đo n

1980-1997

Tuy nhiên, bên c nh đó c ng có nghiên c u đ a ra nh ng nh n đ nh ng c

l i Trong bài nghiên c u c a mình, Orr (1991) l i nh n th y dòng v n FDI t M

đ n Mê-xi-cô có th làm gi m nh p kh u hàng t M đ n Mê-xi-cô

1.4 T giá h i đoái và cán cân th ng m i

Toàn c u hoá khi n cho vi c d ch chuy n v n gi a các n c ngày càng d dàng, ti n t ch y qua biên gi i gi a các n c v i m t kh i l ng ngày càng t ng Khi các y u t khác không đ i, dòng v n d ch chuy n t n c này sang n c khác

có tác đ ng nh h ng đ n t giá gi a hai qu c gia t đó nh h ng đ n cán cân

th ng m i c a qu c gia s t i Theo quan đi m c a Frederic S.Mishkin, giá tr c a

đ ng n i t th p h n làm cho hàng hóa n c đó tr nên r h n so v i hàng hóa

n c ngoài, và do đó làm t ng xu t kh u ròng ng n i t c a m t qu c gia gi m giá v a có tác d ng khuy n khích làm t ng xu t kh u c a qu c gia đó vì giá hàng

xu t kh u s tr nên r m t cách t ng đ i v a làm cho hàng nh p kh u l i đ t m t cách t ng đ i, nên nhu c u hàng nh p kh u gi m C hai hi u ng này tác đ ng

đ ng th i làm c i thi n cán cân th ng m i

Ng c l i, khi dòng v n đ u t vào m t n c t ng lên (trong đó có dòng v n FDI), cung ngo i t t ng lên t o áp l c làm đ ng n i t t ng giá Khi đ ng ti n c a

m t n c b t đ u t ng lên so v i đ ng ti n các n c khác, cán cân th ng m i c a

n c đó s gi m n u các y u t khác b ng nhau Hàng hoá xu t kh u t n c này s

tr nên m c h n đ i v i các n c nh p kh u, k t qu là nhu c u các hàng hoá đó s

gi m

Tuy nhiên, tác đ ng c a t giá h i đoái lên cán cân th ng m i th c t đôi khi không x y ra nh v y Krugman (1991) đã tìm ra hi u ng đ ng cong J khi

phân tích cu c phá giá USD th i gian 1985-1987 Nghiên c u cán cân th ng m i

c a Hoa K giai đo n 1985-1987 cho th y khi đ ng USD t ng giá thì theo lý thuy t trên cán cân th ng m i c a Hoa K s gi m Tuy nhiên, cán cân th ng m i c a

M lúc này l i t ng lên i u này đ c gi i thích v i lý thuy t hi u ng đ ng cong

J c a Krugman Gi i thích cho hi n t ng trên, Krugman đ a ra 3 lý do đó là : do

h p đ ng kinh t đ c ký k t tr c trong kho ng th i gian t ng đ i dài; các nhà

nh p kh u, xu t kh u s n sàng gi m l i nhu n đ gi th ph n và do ph n ng

ng c c a th tr ng T ng t , nghiên c u c a Wang & Wan (2008) cho r ng vi c duy trì giá tr đ ng n i t th p kéo dài (phá giá đ ng n i t ) làm cho giá c a nguyên

v t li u là hàng nh p kh u cao s đ c chuy n giao vào giá thành c a hàng xu t

kh u L p lu n t ng t cho tr ng h p ng c l i khi đ ng n i t đ c đ nh giá cao

Autoras & cristina (2004) nghiên c u tác đ ng c a dòng v n FDI đ n cán cân th ng m i c a Brazil trong giai đo n 1998 - 2003 k t lu n r ng t n t i m i quan h có ý ngh a gi a t giá h i đoái th c và xu t nh p kh u trong mô hình ki m

đ nh c a h K t qu t ng t c ng đ c tìm th y trong nghiên c u c a Duasa (2007) v i tr ng h p c a Malysia M i quan h có ý ngh a gi a cán cân th ng

m i và t giá h i đoái th c c ng đ c tìm th y trong nghiên c u c a Himarios (1989) và Bahmani & Oskooe (2001)

Zenegnaw Abiy Hailu (2010) th c hi n ki m đ nh m i quan h gi a dòng

v n FDI và cán cân th ng m i t i các n c Châu phi giai đo n 1980 -1997, trong

đó t giá h i đoái th c đ c xem nh bi n ki m soát đã cho k t qu r ng c t giá

th c gi m 1 đ n v thì thì xu t kh u t ng 0.00014% M c dù h s nh nh ng đ tin

c y đ n 95% C ng trong nghiên c u c a Zenegnaw Abiy Hailu (2010), k t qu

ki m đ nh l i cho th y c t giá th c gi m 1 đ n v thì thì nh p kh u c ng t ng 0.0001% [33]

Rahman (1997), Mahdavi & Sohrabian (1994), Greenwood (1984),Mustafa (1996) và m t s nhà nghiên c u khác thì k t lu n r ng có t n t i m t m i quan h

gi a t giá và cán cân th ng m i t i m t s qu c gia, nh ng không ph i là đúng

v i t t c các tr ng h p

1.5 Cán cân th ng m i và thu nh p qu c dân

Khi thu nh p qu c dân c a m t qu c gia t ng theo m t t l cao h n t l

t ng c a qu c gia khác, cán cân th ng m i c a qu c gia đó s gi m n u các y u t khác b ng nhau Do m c thu nh p th c t t ng, m c tiêu th hàng hoá c ng t ng

M t t l gia t ng trong tiêu th h u nh s ph n ánh m t m c c u gia t ng đ i v i hàng hoá n c ngoài

L p lu n t ng t v i tr ng h p thu nh p toàn c u t ng lên Khi thu nh p toàn c u t ng lên s làm cho s c mua c a th gi i t ng lên, đ c bi t là nhu c u s

d ng hàng ngo i nh p Vì v y, s t ng lên c a thu nh p th gi i s thúc đ y giao

th ng gi a các qu c gia, nh h ng đ n cán cân th ng m i c a các qu c gia

Do đó, m t m i quan h có ý ngh a gi a thu nh p qu c dân (t ng tr ng kinh

t ) và cán cân th ng m i c ng đ c mong đ i trong mô hình ki m đ nh K t qu nghiên c u c a Ashok Parikh & Corneliu Stirbu (2004) d a trên c s d li u c a

42 qu c gia đang phát tri n cho th y r ng t ng tr ng kinh t có tác đ ng đ n cán cân th ng m i c a các qu c gia trong giai đo n 1980 – 1989 Bài nghiên c u c ng

k t lu n thâm h t th ng m i có khuynh h ng làm đ y nhanh t ng tr ng các

qu c gia Châu Á trong khi không có đ b ng ch ng đ k t lu n đi u t ng t khu

v c Châu Phi và Châu M La Tinh

K t qu nghiên c u c a Wang & Wan (2008) v i tr ng h p c a Trung

Qu c giai đo n 1979-2007 và nghiên c u c a Zenegnaw Abiy Hailu (2010) t i các

n c Châu Phi giai đo n 1980-1997 đ u cho th y t n t i m i quan h có ý ngh a

gi a cán cân th ng m i và thu nh p qu c dân c a qu c gia đó, thu nh p qu c dân toàn c u

Tuy nhiên, m i quan h có ý ngh a gi a dòng v n FDI và thu nh p qu c dân

c ng có th t n t i Khi dòng v n FDI vào t ng lên th ng có tác đ ng làm t ng thu

nh p qu c dân Nghiên c u c a Mun, Lin & Man (2008) c ng cho th y r ng t n t i

m t m i quan h có ý ngh a gi a dòng v n FDI và thu nh p qu c dân c a Malaysia giai đo n 1970-2005

1.6 Kinh nghi m c a m t s n c

1.6.1 M t s đi m chung và kinh nghi m c a Trung Qu c

Do v trí đ a lý, hoàn c nh l ch s chính tr và kinh t xã h i, Vi t Nam và Trung Qu c có r t nhi u đi m chung nh cùng xây d ng xã h i ch ngh a, r i cùng

ti n hành công cu c m c a kinh t Trung Qu c ti n hành c i cách và m c a n n kinh t n m 1978 và đã đ t nh ng thành t u làm c th gi i ph i kinh ng c T

nh ng n m 1970, dòng v n FDI vào Trung Qu c g n nh b ng không, xu t kh u

n m 1978 đ t kho ng 9,954.8 tri u USD, nh p kh u m c 11,130.9 tri u USD

Nh nh ng chính sách thu hút FDI h p lý, dòng v n FDI không ng ng t ng lên

N m 2007, l ng v n FDI đ vào Trung Qu c vào kho ng 80 t USD, xu t kh u

đ t 889,600 tri u USD, nh p kh u d t 700,528 tri u USD

Vi t Nam có nhi u l i th do là ng i đi sau trong quá trình m c a kinh t

Ti n hành c i cách và m c a sau Trung Qu c 8 n m nên Vi t Nam có th rút ra nhi u kinh nghi m t quá trình m c a và thu hút đ u t c a Trung Qu c Tr c khi đ i m i, n n kinh t Vi t Nam và Trung Qu c đ u đ ng tr c yêu c u ph i thay

đ i m t cách toàn di n t t duy qu n lý kinh t đ n c ch đi u hành nh m thu hút dòng v n đ u t n c ngoài và phát tri n kinh t b n v ng Có th th y, hai n c có

nh ng nét t ng đ ng c b n nh sau:

- Xu t phát đi m v n ng su t lao đ ng th p, c c u kinh t n ng v nông nghi p v i t tr ng lao đ ng trong l nh v c nông nghi p r t cao C ng v i vi c duy trì mô hình h p tác xã kém hi u qu , c hai n c đ u c n ph i đi u ch nh c c u kinh t và hi n đ i hoá nông nghi p nông thôn

- Tr c khi đ i m i, Vi t Nam và Trung Qu c đ u có đ m kinh t th p,

ch y u m c a v i các n c XHCN Sau khi ti n hành đ i m i, c hai n c đ u

tr thành m t n n kinh t m , thu hút nhi u v n đ u t n c ngoài nh m thúc đ y quá trình công nghi p hoá, hi n đ i hoá đ t n c, xem đó là c h i đ phát tri n và nâng cao n ng su t lao đ ng trong n c

- Vi t Nam và Trung Qu c đ u có l i th v c c u dân s tr , ngu n lao

đ ng r , d i dào nh ng ch a đ c đào t o bài b n và ch a có tác phong công nghi p, đ c bi t là thi u lao đ ng có trình đ cao Ngu n lao đ ng r là l i th l n

đ thu hút dòng v n đ u t n c ngoài ây là m t trong nh ng nhân t thúc đ y kinh t t ng tr ng nhanh nh ng đ phát tri n b n v ng thì n ng su t lao đ ng, hi u

qu s n su t và trình đ k thu t cao m i là nh ng y u t c n thi t và có tính ch t quy t đ nh Có th nói, n ng su t lao đ ng c a Vi t Nam hi n nay v n còn r t th p,

t ng t Trung Qu c tr c đây do các nguyên nhân nh trình đ ng i lao đ ng, s

d ng tài nguyên không hi u qu , c s h t ng ch a phát tri n,…Chính vì v y, nâng cao n ng su t lao đ ng và phát tri n trình đ k thu t là đi m mà Vi t Nam c n h c

t p Trung Qu c

- M t đi m chung đáng chú ý n a là hai n c đ u xu t phát t c ch qu n

lý t p trung, các quy t đ nh s n xu t theo m nh l nh hành chính là ch y u, do đó,

Vi t Nam và Trung Qu c đ u có h th ng các doanh nghi p qu c doanh chi m t l cao nh ng ho t đ ng l i không hi u qu , th m chí còn là gánh n ng c a n n kinh t

i u này c ng làm c n tr dòng v n đ u t n c ngoài do nh ng nghi ng i v s

b o h c a nhà n c đ i v i các công ty qu c doanh Nh v y, t nhân hoá – c

ph n hoá là m t ti n trình t t y u nh ng c n có l trình phù h p đ thu hút hi u qu dòng v n FDI và phát tri n kinh t b n v ng

Ngoài nh ng kinh nghi m nh nâng cao n ng su t lao đ ng, thúc đ y chuy n giao công ngh , đ y m nh c ph n hoá,…nh đã phân tích trên, m t kinh nghi m

n a mà Vi t Nam c n ph i h c t p n a Trung Qu c là ph i đa d ng hoá chính sách thu hút và thúc đ y FDI, đ c bi t là u đãi thu trong nh ng n m đ u kinh doanh cho các nhà đ u t n c ngoài V n đ đ t ra là các chính sách, quy đ nh v

u đãi thu , chuy n đ i v n, l i nhu n v n c ph i th ng nh t, khoa h c, ch t ch , linh ho t đ v a t o đi u ki n cho các nhà đ u t n c ngoài phát tri n kinh doanh

v a h n ch đ c các tiêu c c c a vi c chuy n giá, rút v n đ u t ,… c a các nhà

đ u t n c ngoài

Bên c nh đó, Vi t nam ph i t ng b c xây d ng các ngành công nghi p ph

tr nh m nâng cao t l n i đ a trong các s n ph m t liên doanh trong n c Chính

ph c n có các quy đ nh và chính sách đ các nhà đ u t n c ngoài ph i s d ng các s n ph m ph tr trong n c, nh ng quan tr ng h n là ph i nâng cao hi u qu

và ch t l ng, đ ng th i gi m giá thành các s n ph m ph tr trong n c đ các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài s d ng nhi u h n các s n ph m trong

n c

1.6.2 Kinh nghi m c a Singapore

Singapore c ng là m t minh ch ng đi n hình cho th y tác đ ng c a dòng v n FDI giúp các n c ch m phát tri n rút ng n kho ng cách v i các n c công nghi p phát tri n Là m t qu c gia nh bé, ít tài nguyên thiên nhiên, Singapore đã nhanh chóng phát tri n thành m t qu c gia có n n kinh t hàng đ u ông Nam Á nh s m coi tr ng thu hút đ u t tr c ti p n c ngoài Ngay t khi tuyên b thành l p n m

1965, chính ph Singapore đã có ch tr ng thu hút đ u t n c ngoài vào các c

s công nghi p xu t kh u c bi t, khi ông Lý Quang Di u lên c m quy n, ông

th c hi n nh ng chính sách thu hút đ u t h p l ý, đi m nh n là đ a ra quan đi m “

hoan nghênh đ u t h n vi n tr ”

Chính ph áp d ng chính sách thu quan nhi u u đãi đ i v i đ u t n c ngoài Mi n ho c gi m thu thu nh p, thu công ty, thu tài s n cho nhà đ u t

n c ngoài n u h tham gia nh ng d án có kh n ng c i thi n cán cân thanh toán,

nh ng d án đòi h i k thu t chính xác cao, ho c đòi h i v n l n mà t b n đ a

ph ng không th đ m nh n đ c, ho c nh ng d án mang l i nh ng l i ích c b n cho kinh t qu c dân Chính ph còn cho phép nhà đ u t n c ngoài đ c quy n

t do ch n l nh v c kinh doanh, mi n thu nh p kh u nguyên li u và t li u s n

xu t trong nh ng ngành n m trong di n u tiên c a đ t n c,…

Nh v y, tính đ n n m 1980 đ u t FDI đã chi m h n 90% t ng s v n đ u

t c n c n n m 1989, con s v n đ u n c ngoài đã h n 1,198 t USD Ngày nay, Singapore đã tr thành n c xu t kh u t b n và là trung tâm tâm tài chính c a khu v c, đ c m nh danh là “con r ng Châu Á”

1.6.3 Kinh nghi m c a Thái Lan

Thái Lan th c hi n chính sách thu hút v n FDI t r t s m, ngay t n m

1992, n c này đã thông qua lu t khuy n khích đ u t n c ngoài i m đ c bi t Thái Lan là chính ph không phân bi t đ i x gi a các công ty đ a ph ng và các công ty n c ngoài Trong giai đo n 1997-1999, do nh h ng c a kh ng ho ng kinh t Châu Á 1997, đ u t FDI vào Thái Lan gi m m nh Tuy nhiên, k t n m

2000, n n kinh t Thái Lan ph c h i và đ c xem là qu c gia thành công trong vi c

qu n l y v n đ u t n c ngoài Nh ng đi m mà Vi t Nam có th h c t p Thái

Nh v y, ngoài dòng v n FDI vào tác đ ng đ n cán cân th ng m i thì t giá

h i đoái và thu nh p qu c dân c ng tác đ ng đ n s thay đ i c a cán cân th ng

m i M c tiêu bài nghiên c u này c ng nh m cung c p m t b ng ch ng th c nghi m v tác đ ng c a dòng v n FDI đ n cán cân th ng m i c a Vi t Nam trong giai đo n 1992 – 2010

Tuy nhiên, m t h n ch c a bài nghiên c u là ch a tìm th y m t lý thuy t lý

gi i đ y đ v tác đ ng c a dòng v n FDI đ n cán cân th ng m i c a qu c gia

nh n đ u t , dù r ng m i quan h này v n có th t n t i d a trên k t qu ki m đ nh

c a các nghiên c u th c nghi m tr c đây

Mô hình nghiên c u c a bài nghiên c u đ c xây d ng d a trên mô hình nghiên c u c a Wang & Wan (2008) s d ng khi ki m đ nh m i quan h gi a dòng

v n FDI, t giá th c đa ph ng và cán cân th ng m i c a Trung Qu c giai đo n 1979-2007 [26] Hai ph ng pháp ki m đ nh chính là ph ng pháp h i quy OLS cho t ng ph ng trình và ph ng pháp h i quy h ph ng trình Seemingly Unrelated Equation Regressions – “D ng D Có T ng Quan” S d bài nghiên

c u đ xu t mô hình nghiên c u và ph ng pháp nghiên c u trên là do ch a có khung lý thuy t lý gi i đ y đ v tác đ ng c a dòng v n FDI đ n cán cân th ng

m i H n n a, do m t s nét t ng đ ng c a hai n n kinh t Vi t Nam và Trung

Qu c, bài nghiên c u tin r ng mô hình nghiên c u và ph ng pháp nghiên c u này

s phù h p v i tr ng h p ki m đ nh s tác đ ng c a dòng v n FDI đ n cán cân

th ng m i c a Vi t Nam giai đo n 1992 - 2010

Theo Rose & Yellen (1989), cán cân th ng m i c a m t qu c gia ph thu c vào thu nh p trong n c và n c ngoài, t giá th c đa ph ng Cán cân th ng m i

đ c đ nh ngh a là ch nh l ch gi a xu t kh u và nh p kh u, tuy nhiên theo đ nh ngha này thì r t khó kh n trong tính toán và b tác đ ng b i ch s giá n i đ a

Y c,t là thu nh p toàn c u t i th i đi m t

Y t là thu nh p c a qu c gia t i th i đi m t

E t là t giá th c đa ph ng t i th i đi m t

Do dòng v n FDI có th tác đ ng đ n nh p kh u và xu t kh u, các bi n Ft (dòng v n FDI vào t i th i đi m t)và OFt (dòng v n FDI ra t i th i đi m t) đ c b sung vào mô hình nghiên c u:

Rõ ràng, ph ng trình (2a) không cho th y đ c m i quan h mà các bi n tác đ ng lên xu t kh u, nh p kh u m t cách riêng r nghiên c u m i quan h

gi a các bi n tác đ ng và xu t kh u, nh p kh u, mô hình đ c đi u ch nh nh sau:

Nh v y, mô hình t ng quát đ c xây d ng nh sau:

Wang & Wan (2008) s d ng ph ng pháp ki m đ nh Seemingly Unrelated Regression Equations (SURE) đ ki m đ nh m i quan h gi a dòng v n FDI, t giá

th c đa ph ng và cán cân th ng m i c a Trung Qu c giai đo n 1979-2007 K t

qu nghiên c u cho th y thu nh p qu c dân toàn c u, thu nh p trong n c, t giá

th c đa ph ng và dòng v n FDI vào đ u có m i quan h có ý ngh a v i cán cân

th ng m i

Bài nghiên c u này c ng s d ng h ph ng trình trên đ nghiên c u tr ng

h p c a Vi t Nam giai đo n 1992-2010 Tuy nhiên, do h n ch v c s d li u

c ng nh th c t dòng v n FDI đ u t ra n c ngoài c a Vi t Nam giai đo n

1992-2010 r t th p, bài nghiên c u lo i b bi n OFt ra kh i mô hình nghiên c u Thêm

n a, theo k t qu nghiên c u c a Wang & Wan (2008) thì dòng v n FDI ra không

có tác đ ng có ý ngh a đ n s thay đ i c a xu t kh u, nh p kh u và cán cân th ng

m i c a Trung Qu c giai đo n 1979-2007 Vì nh ng nét t ng đ ng gi a hai qu c gia, tác gi tin r ng vi c lo i b bi n OFt không làm nh h ng đ n k t qu c a bài nghiên c u

phù h p v i m c đích nghiên c u và th c t c a Vi t Nam giai đo n 1992-2010, mô hình nghiên c u đ c đi u ch nh nh sau:

Ln (M/X) t = 0 + 1 LnYw t + 2 LnY t + 3 LnE t + 4 LnF t + t (2a)

Ln X t = 0 + 1 Ln Yw t + 3 LnE t + 4 LnF t + t (2b)

Ln M t = 0 + 2 LnY t + 3 LnE t + 4 lnF t + t (2c)

Trong đó:

(M/X) là t s nh p kh u so v i xu t kh u c a Vi t Nam t i th i đi m t

Yw t là thu nh p toàn c u t i th i đi m t

Y t là thu nh p c a Vi t Nam t i th i đi m t

E t là t giá th c đa ph ng c a Vi t Nam t i th i đi m t

F t là t s gi a dòng v n FDI vào so v i GDP c a Vi t Nam t i th i đi m t

X t là t s gi a xu t kh u so v i GDP c a Vi t Nam t i th i đi m t

M t là t s gi a nh p kh u so v i GDP c a Vi t Nam t i th i đi m t

ki m đ nh m i quan h gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i t i

Vi t Nam, bài nghiên c u s d ng ph ng pháp ki m đ nh h i quy bình ph ng bé

nh t -Ordinary Least Squares (OLS) cho cho t ng ph ng trình trong h ph ng trình và ph ng pháp h i quy h ph ng trình Seemingly Unrelated Regression Equations (SURE) nh nghiên c u c a Wang & Wan (2008) s d ng v i tr ng

h p c a Trung Qu c giai đo n 1979-2007 Vi c th c hi n b ng hai ph ng pháp pháp ki m đ nh khác nhau nh m c ng c thêm cho k t qu ki m đ nh c a bài nghiên c u

K t qu mong đ i c a mô hình đ c trình bày trong b ng 1.1 d i đây Nh

b ng 1.1 trình bày, h s 1 đ c mong đ i s mang d u âm và h s 1 là h s

d ng b i s t ng lên trong thu nh p toàn c u s làm t ng s c mua c a th gi i, kéo theo xu t kh u c a Vi t Nam t ng và t s gi a nh p kh u so v i xu t kh u s gi m (c i thi n thâm h t cán cân th ng m i )

H s 2, 2 c ng đ c mong đ i là h s d ng vì s gia t ng trong thu nh p

qu c dân c a m t qu c gia t ng th ng kéo theo nhu c u hàng hoá ngo i nh p t ng, làm cho nh p kh u t ng lên và cán cân th ng m i tr nên thâm h t

H s c a bi n t giá th c đa ph ng ( 3, 3, 3) trong mô hình thì không th

d đoán đ c do có th x y ra hi u ng đ ng cong J gi a t giá th c và cán cân

gi a dòng v n FDI vào và nh p kh u c a Vi t Nam ( 4 d ng) Do đó, m i quan h

gi a dòng v n FDI và cán cân th ng m i c ng không th d đoán tr c đ c

B ng 1.1: b ng k t qu mong đ i t mô hình nghiên c u