Luận văn thạc sĩ Phát triển công cụ tài chính phái sinh tiền tệ trong phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp

The American Stock Exchange- AMEX, The Pacific Stock Exchange - PSE, The New York Stock Exchange- NYSE….

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

-

PHÁT TRI N CÔNG C TÀI CHÍNH

PHÁI SINH TI N T TRONG PHÒNG NG A

R I RO T GIÁ CHO DOANH NGHI P

L I CAM OAN

Tôi: T V ng Kim Ngân

Xin cam đoan r ng:

- ây là công trình do b n thân tôi nghiên c u

- Các s li u thu th p và k t qu nghiên c u trình bày là s th t

- Tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m v n i dung mình nghiên c u

L I C M N

Sau quá trình h c t p và nghiên c u, d i s h ng d n và h tr c a

m i ng i, tôi đã hoàn thành lu n v n t t nghi p Tôi xin chân thành g i

l i c m n t i:

- Quý Th y Cô tr ng i h c Kinh t TP HCM đã truy n đ t nh ng

ki n th c quý báu cho tôi th i gian qua

- PGS.TS Võ Thành Danh, tr ng i h c C n Th , đã h ng d n, giúp

đ cho tôi hoàn t t lu n v n này

- Các anh ch em đ ng nghi p t i NHTMCP Công th ng Bình D ng

đã giúp tôi các thông tin tài li u, thu th p s li u, kh o sát th c t cho

lu n v n này

- Gia đình, b n bè đã đ ng viên, h tr tôi trong su t th i gian qua Trong quá trình hoàn t t lu n v n, m c dù đã tham kh o tài li u, và ý

ki n đóng góp, nh ng không th tránh kh i nh ng thi u sót và h n ch trong đ tài R t mong s thông c m và đóng góp c a Quý Th y cô, và các b n

Xin chân thành c m n

Tác gi : T V ng Kim Ngân

M C L C

Trang

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ch vi t t t

Danh m c các b ng, bi u, hình v và đ th

L i m đ u Ch ng 1 - C s lý lu n v s d ng công c tài chính phái sinh ti n t trong vi c phòng ng a r i ro t giá cho doanh nghi p 1

1.1 M t s v n đ c b n v công c tài chính phái sinh ti n t 1

1.1.1 Khái ni m chung v công c phái sinh 1

1.1.2 Các lo i hình công c tài chính phái sinh ti n t 1

1.1.2.1 Giao d ch k h n (Forward) 1

1.1.2.2 Giao dch hoán đ i (Swap) 2

1.1.2.3 Giao d ch quy n ch n (Opption) 3

1.1.2.4 Giao d ch giao sau (Future) 4

1.2 Vai trò CCTC phái sinh ti n t trong phòng ng a r i ro t giá cho DN 5

1.2.1 R i ro t giá 5

1.2.2 M t s ch tiêu đánh giá r i ro t giá trong DN 6

1.2.3 S c n thi t trong phòng ng a RRTG giai đo n hi n nay 6

1.2.4 Các nhân t nh h ng đ n RRTG hi n nay 7

1.2.4.1 Môi tr ng bên ngoài nh h ng đ n RRTG 7

M i quan h cung c u v ngo i t 7

l ch v lãi su t gi a các n c 8

l ch v l m phát gi a các n c 10

1.2.4.2 Môi tr ng bên trong ho t đ ng DN nh h ng RRTG 15

RRTG t các giao d ch mua bán ngo i t 15

RRTG t các kho n vay b ng ngo i t 15

RRTG t ho t đ ng đ u t 16

1.2.5 M t s bi n pháp chung trong phòng ng a RRTG đ i v i DN 16

1.2.5.1 M t s bi n pháp phi tài chính 16

1.2.5.2 M t s bi n pháp tài chính 17

1.3 Bài h c kinh nghi m c a các n c trong s d ng công c tài chính phái sinh ti n t 19

1.3.1 Th tr ng phái sinh ti n t Singapore 19

1.3.2 Th tr ng phái sinh ti n t Hongkong 20

1.3.3 Bài h c kinh nghi m rút ra cho Vi t Nam 21

K t lu n ch ng 1 24

Ch ng 2 Th c tr ng tình hình v n d ng công c tài chính phái sinh ti n t hi n nay 25

2.1 Tình hình bi n đ ng t giá trên th tr ng Vi t Nam giai đo n v a qua 25

2.1.1 Tình hình bi n đ ng t giá USD giai đo n n m 2006 tr v tr c 25

2.1.2 Tình hình bi n đ ng t giá USD giai đo n n m 2007-2008 26

2.1.3 Tình hình bi n đ ng t giá USD giai đo n n m 2009 đ n nay 28

2.1.4 Tình hình bi n đ ng c a các lo i ngo i t khác 31

2.2 Th c tr ng tình hình th tr ng tài chính phái sinh ti n t hi n nay 32

2.2.1 Tìm hi u th tr ng tài chính phái sinh n c ngoài 32

2.2.2 Tìm hi u th tr ng phái sinh ti n t Vi t Nam 35

2.2.2 1 Công c hoán đ i 36

2.2.2.2 Công c quy n ch n ngo i t 36

2.2.2.3 Công c k h n và giao sau 37

2.2.3 Tìm hi u tình hình công c tài chính phái sinh ti n t t i NHTMCP Công th ng Bình D ng 40

2.2.3.1 Tình hình kinh doanh ng ai t phái sinh chung 40

2.2.3.2 B t c p trong giao d ch k h n (Forward) 47

2.2.3.3 B t c p trong giao d ch hoán đ i (Swap) 48

2.2.3.4 B t c p trong giao d ch quy n ch n (Option) 49

2.2.4 M t s so sánh v công c tài chính phái sinh ti n t v i NHTMCP Xu t nh p kh u Bình D ng 52

2.3 Kh o sát tình hình s d ng công c tài chính phái sinh ti n t t i NHTMCP Công th ng Bình D ng 54

2.3.1 Thi t k nghiên c u 54

2.3.1.1 Thi t k b ng câu h i kh o sát 54

2.3.1.2 Ph ng pháp thu th p thông tin và c m u 54

2.3.2 K t qu nghiên c u 55

2.3.2.1 Thông tin chung trong m u kh o sát 55

2.3.2.2 ánh giá các bi n kh o sát đ i v i khách hàng doanh nghi p 56

a/ ánh giá m c đ nh n th c v RRTG và vai trò vi c s d ng CCTC phái sinh đ phòng ng a RRTG 56

b/ ánh giá m c đ nhu c u s d ng CCTC phái sinh ti n t trong DN hi n nay 58

2.4 M t s h n ch trong phát tri n CCTC phái sinh ti n t 61

2.4.1 H n ch xu t phát t phía DN 61

2.4.1.1 Ch a đánh giá đúng t m quan tr ng c a nh h ng RRTG đ i v i ho t đ ng kinh doanh c a DN 61

2.4.1.2 Ch a hi u bi t v CCTC phái sinh ti t và nh ng l i ích mà công c này mang l i 61

2.4.1.3 Ch a có thói quen giao d ch t p trung trên sàn và tham gia giao d ch tài chính qu c t 62

2.4.2 H n ch xu t phát t phía ngân hàng 62

2.4.3 H n ch xu t pháp t các tác đ ng bên ngoài 63

2.4.3.1 C s pháp lý v th tr ng phái sinh ti n t ch a hoàn ch nh 63

2.4.3.2 Th tr ng còn non tr , thi u nhà đ u t kinh nghi m 64

K t lu n ch ng 2 65

Ch ng 3 M t s gi i pháp phát tri n công c tài chính phái sinh ti n t

hi n nay 66

3.1 i u ki n đ tri n khai các CCTC phái sinh ti n t 66

3.2 M t s gi i pháp phát tri n CCTC phái sinh ti n t 67

3.2.1 M t s gi i pháp t các doanh nghi p 67

3.2.1.1 Nâng cao trình đ ki n th c, hi u bi t và v n d ng các CCTC phái sinh ti n t đ phòng ng a RRTG 67

3.2.1.2 Nghiên c u các nhân t nh h ng, đánh giá RRTG 67

3.2.1.3 Xây d ng chi n l c kinh doanh phù h p 68

3.2.2 Gi i pháp t phía các ngân hàng 68

3.2.2.1 Nâng cao nh n th c và nhu c u cho DN trong vi c s d ng CCTC phái sinh ti n t trong phòng ng a RRTG 68

3.2.2.2 Nâng cao nh n th c cho cán b ngân hàng 69

3.2.2.3 Xây d ng chi n l c kinh doanh phù h p 70

3.2.2.4 Phát tri n công ngh hi n đ i đ th c hi n công c tài chính phái sinh ti n t 71

3.2.2.5 Không ng ng c i ti n ch t l ng, đa d ng hóa các công c phái sinh ti n t t i khách hàng 72

3.2.2.6 Thay đ i các b t c p trong cách h ch toán k toán 72

3.2.2.7 Nâng cao trình đ chuyên môn và đ o đ c ngh nghi p c a đ i ng cán b nhân viên 73

3.2.2.8 T ng c ng h p tác qu c t v i các t ch c tài chính khu v c và th

gi i 74

3.3 Ki n ngh gi i pháp bên ngoài 74

3.3.1 C s pháp lý liên quan chính sách qu n lý ngo i h i 74

3.3.2 H tr , ph i h p v i các t ch c tài chính trong công tác nâng cao nh n th c c a doanh nghi p, nhà đ u t 76

3.3.3 Th c hi n minh b ch hóa thông tin tài chính trên th tr ng 76

3.3.4 Thay đ i m t s quy đ nh v h ch toán k toán 77

K t lu n 79 Tài li u tham kh o

Ph l c

B ng 2.7: Th ng kê doanh nghi p theo lo i hình

B ng 2.8: Th ng kê doanh nghi p theo nhu c u mua bán ngo i t

B ng 2.9: Kh o sát đánh giá vai trò c a vi c áp d ng các công c phòng ng a

RRTG

B ng 2.10: M c hi u bi t v CCTC phái sinh ti n t c a DN

B ng 2.11: Th ng kê nhu c u s d ng CCTC phái sinh ti n t c a DN

B ng 2.12: M i quan h gi a m c đ hi u bi t và nhu c u s d ng CCTC phái sinh

c a doanh nghi p

B ng 2.13: Khó kh n c a DN khi s d ng CCTC phái sinh ti n t do ngân hàng

cung c p

DANH M C HÌNH V VÀ TH

Hình 1.1: Khung nghiên c u

Bi u đ 1.1: Di n bi n lãi su t VN liên ngân hàng n m 2008-2010

Bi u đ 1.2:Lãi su t bình quân huy đ ng v n NHTMCP Công th ng Bình D ng

Bi u đ 2.6: Giá tr th tr ng phái sinh ti n t trên OTC 12/2008-6/2011

Bi u đ 2.7: T tr ng mua-bán ngo i t n m 2009- 2011 t i NHTMCP Công

Th ng Bình D ng

L I M U

1 C s hình thành đ tài

Trong l trình m c a c a h th ng ngân hàng Vi t Nam đ gia nh p WTO

đ n ngày 01/01/2011, Nhà n c Vi t Nam chính th c cho phép các ngân hàng n c ngoài có quy n tham gia ho t đ ng kinh doanh h p pháp không h n ch trên m i

l nh v c mà các NHTM trong n c đang tham gia, ví d nh các ngân hàng n c ngoài s không còn b h n ch quy n c a m t chi nhánh ngân hàng n c ngoài đ c

nh n ti n g i b ng VND t các th nhân Vi t Nam mà ngân hàng không có quan h tín d ng theo t l trên m c v n đ c c p c a chi nhánh (quy n này đã b h n ch theo 5 m c th i gian t n m 2007 đ n đ u n m 2011) Các ngân hàng trong n c đang đ ng tr c nh ng c nh tranh gay g t và g p nhi u khó kh n do còn khá nhi u

h n ch và y u kém so v i các ngân hàng n c ngoài Bên c nh đó, nh ng bi n

đ ng b t th ng trong n n kinh t trong và ngoài n c, nh ng t ng gi m đ t ng t

c a giá x ng, d u, vàng, hàng hóa…, nh ng b p bênh c a t giá h i đoái, nh ng thay đ i liên t c v lãi su t huy đ ng và cho vay… đang là v n đ đáng lo l ng cho các nhà đ u t , doanh nghi p và c ho t đ ng kinh doanh c a h th ng ngân hàng,

m t trong nh ng v n đ đó chính là v n đ bi n đ ng t giá h i đoái

Do nhu c u v n vay ngo i t h tr lnh v c xu t nh p kh u ngày càng t ng

c ng nh các ho t đ ng chuy n v n v n c c a các doanh nghi p n c ngoài t i

Vi t Nam, nhu c u chuy n ti n du h c, du l ch,…nên ho t đ ng mua bán ngo i h i

c ng nh cho vay ngo i t ngày càng đóng vai trò quan tr ng trong ho t đ ng kinh doanh chung c a các NHTM ng th i tr c nh ng bi n đ ng trên th tr ng ngo i h i và các cu c kh ng ho ng tài chính di n ra t n m 1997 tr l i đây, hi n

v n đ đòi h i c p thi t đ i v i các doanh nghi p nói chung và các ngân hàng trong

n c nói riêng là ph i có công c phòng ng a RRTG cho ho t đ ng kinh doanh ngo i h i c a mình Có r t nhi u công c phòng ng a RRTG hi n đ i góp ph n quan tr ng t i thi u hóa t n th t và t i đa hóa l i nhu n, c ng nh đáp ng đ c nhu c u c a các khách hàng trong giai đo n hi n nay, m t trong s đó là công c tài

chính phái sinh ti n t đ c cung c p b i các NHTM, có th b o hi m h u hi u cho

ho t đ ng kinh doanh c a các doanh nghi p Tuy nhiên các CCTC phái sinh hi n

đ i v n ch a đ c đánh giá đúng t m quan tr ng, t đó nhu c u t phía các DN

Các m c tiêu c th bao g m:

- Nghiên c u th c tr ng th tr ng phái sinh ti n t Vi t Nam 2006-2011 và

th c t áp d ng các CCTC phái sinh ti n t trong ho t đ ng kinh doanh c a h

th ng NHTM Vi t Nam hi n nay

- Phân tích th c tr ng áp d ng các CCTC phái sinh ti n t t i NHTMCP

Công th ng Bình D ng cho các DN; t đó tìm ra nh ng h n ch , khó kh n trong

vi c áp d ng các CCTC phái sinh ti n t trong ngân hàng

- xu t m t s gi i pháp cho vi c phát tri n CCTC phái sinh ti n t cho

DN phòng ng a RRTG hi n nay

3 i t ng, ph m vi nghiên c u:

tài t p trung nghiên c u:

- R i ro t giá trong giai đo n 2006-2011 Vi t Nam

- Vai trò CCTC phái sinh ti n t trong phòng ng a RRTG đ i v i DN

- Vi c hi u bi t và áp d ng các CCTC phái sinh ti n t c a các DN

tr c ti p đ i v i doanh nghi p và cán b nhân viên

S d ng ph ng pháp b ng chéo mô t m i quan h gi a m c đ hi u bi t CCTC phái sinh v i nhu c u s d ng CCTC phái sinh (v phía khách hàng), gi a

TGH bên c nh vi c ph n ánh quan h cung c u v ngo i t , đ l ch v lãi

su t và l m phát…thì còn n ch a các y u t đ u c và chênh l ch giá v ngo i t

ây là nh ng y u t quan tr ng trong vi c làm cho TGH trên th tr ng ngo i h i

hi n nay bi n đ ng m t cách khó d đoán Chính vì s không d đoán tr c đ c

nh ng thay đ i c a t giá trên th tr ng mà các DN c ng nh các NHTM luôn có mong mu n b o hi m r i ro đ ch ng l i nh ng t n th t có th x y ra đ i v i các dòng ti n ngo i t c a mình, vì v y nghi p v phái sinh ra đ i nh m b o hi m r i ro

t giá đó

Nh ng n m g n đây, bi n đ ng c a t giá trên th tr ng trong n c h t s c

ph c t p, t giá bi n đ ng theo m t biên đ l n và ng u nhiên, đôi khi cùng chi u,

có lúc l i ng c chi u v i xu h ng t giá c a th gi i ng th i đã có giai đo n

xu t hi n tình hình hai t giá riêng bi t trong ngân hàng và ngoài th tr ng t do khá chênh l ch nhau, c ng nh nh ng lu n lách c a các NHTM đ né tránh s ki m tra c a NHNN trong vi c mua bán, kinh doanh ngo i t h n ch nh ng nh

h ng c a bi n đ ng t giá trên, vi c phát tri n các công c phái sinh ti n t là h t

s c c n thi t, tuy nhiên th tr ng phái sinh m i chung và các nghi p v phái sinh

ti n t nói riêng ch a th t s phát tri n t i Vi t Nam c ng nh trên th gi i

Cho đ n nay c ng có nhi u đ tài nghiên c u v CCTC phái sinh, tuy nhiên

ch a có đ tài nào nghiên c u th tr ng phái sinh ti n t Vi t Nam trong tình hình

bi n đ ng t giá ph c t p nh hi n nay V i mong mu n phát tri n CCTC phái sinh

ti n t th t s tr thành ph ng ti n phòng ng a RRTG hi u qu cho ho t đ ng kinh doanh trên th tr ng đ y bi n đ ng cho các DN, nh t là các DN xu t nh p

kh u, đ tài s nghiên c u chi ti t tình hình bi n đ ng t giá giai đo n 2006-2011 và

nh ng bi n pháp đi u ch nh c a NHNN, c ng nh tình hình v n d ng các CCTC phái sinh ti n t trong Ngân hàng TMCP Công th ng Bình D ng, đ ng th i kh o sát tr c ti p các DN NHTMCP Công th ng Bình D ng đ tìm hi u s hi u bi t

và nhu c u c a h v nghi p v phái sinh, t đó đi sâu vào phân tích b n ch t c a

nh ng v n đ còn t n t i, h n ch trong ngân hàng D a trên các phân tích đó c ng

v i vi c tham kh o các nghiên c u, lý lu n c a nh ng nhà nghiên c u, chuyên gia ngân hàng c ng nh kinh nghi m b n thân trong quá trình tham gia ho t đ ng trong

lnh v c ngân hàng đ có th đ a ra các ý ki n, đ xu t phù h p v i th c t cho vi c phát tri n nghi p v phái sinh ngo i h i T đó góp ph n đ m b o cho các DN xu t

nh p kh u, DN n c ngoài t i Vi t Nam có đ c công c phòng ng a RRTG hi u

qu c ng nh góp ph n phát tri n CCTC phái sinh ti n t trên th tr ng Vi t Nam

hi n nay

6 Mô hình nghiên c u:

tài t p trung nghiên c u môi tr ng tác đ ng đ n RRTG, trong đó bao g m môi tr ng bên trong- các nhân t RRTG t trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng;

và môi tr ng bên ngoài- các nhân t nh h ng đ n RRTG T đó xây d ng các

bi n pháp tài chính c ng nh phi tài chính đ phòng ng a RRTG, mà m c tiêu chính là các bi n pháp phát tri n công c tài chính phái sinh ti n t trong NHTM nói chung và NHCT Bình D ng nói riêng

7 K t c u lu n v n:

Ngoài ph n m đ u, lu n v n đ c chia làm ba ch ng nh sau:

Ch ng 1: C s lý lu n v s d ng CCTC phái sinh ti n t trong phòng

ng a r i ro t giá cho DN

Ch ng 2: Th c tr ng tình hình v n d ng CCTC phái sinh ti n t hi n nay

Ch ng 3: M t s gi i pháp phát tri n CCTC phái sinh ti n t hi n nay

MÔI TR NG

BÊN TRONG

R I RO T GIÁ

CÁC BI N PHÁP PHI TÀI CHÍNH

CÁC CÔNG

C PHÁI SINH

MÔI TR NG

BÊN NGOÀI

Hinh 1.1: Khung nghiên c u

CH NG 1 - C S LÝ LU N V S D NG CÔNG C TÀI CHÍNH PHÁI SINH TI N T TRONG PHÒNG NG A R I RO T GIÁ CHO DOANH NGHI P

1.1 M t s v n đ c b n v công c tài chính phái sinh ti n t

1.1.1 Khái ni m chung v công c phái sinh

Có nhi u khái ni m khác nhau v công c phái sinh nh sau:

Theo John Downes và Jordon Elliot Googman thì “Công c phái sinh là m t h p

đ ng có giá tr ph thu c vào k t qu ho t đ ng c a m t tài s n, tài chính g c, m t

ch s ho c các công c đ u t khác

Qua quá trình nghiên c u m t s tài li u, tóm l i công c phái sinh là nh ng công c đ c phát hành trên c s nh ng công c đã có nh : ti n t , lãi su t, hàng hóa, c phi u, trái phi u, ch s th tr ng,…và nh ng công c khác, nh m m c tiêu khác nhau nh phân tán r i ro, t o l i nhu n,…

Nghiên c u v CCTC phái sinh ti n t thì ph m vi h p h n ch bao g m các công c phái sinh trên th tr ng tài chính (không bao g m hàng hóa), và s d ng trên lnh v c ti n t (không bao g m lãi su t, c phi u, trái phi u, ch s ,…)

1.1.2 Các lo i hình công c tài chính phái sinh ti n t

th tr ng giao d ch future M nh : Chicago Board of Trade (CBOT), Chicago Mercantile Exchange (CME), NewYork Mercantile Exchange (NYMEX),…[8]

B ng 1.1: B ng niêm y t giá k h n v ngo i t trên t p chí WallStreet JAPAN YEN (CME) – 12.5…

Dec .9207 9207 9200 9267 + 0058 1.0500 9156 69,664

Mr97 9345 9392 9342 9393 + 0058 1.0045 9285 1,899

June … … … .9519 + 0058 .9790 9415 197

Est vol 18,393; vol Mn 5,381; coen lnt 71,778, -386

BRITISH POUND (CME)………

Dec 1.5550 1.5680 1.5550 1.5656 + 0.001 1.5712 1.4850 37,566

Est vol 7,334; vol Mn 3,696; coen lnt 37,645, +115

SWISS FRANC (CME)………

Dec .8166 8231 8145 8227 _ 0062 8999 7976 47,478

Mr97 8232 8315 8228 8207 + 0061 8715 8050 1,326

Est vol 11,965; vol Mn 9,995; coen lnt 38,860, -1,177

(Ngu n: Nguy n Minh Ki u, Th tr ng ngo i h i và các gi i pháp [11] )

Giao d ch mua bán ngo i t k h n là giao d ch hai bên cam k t s mua ho c bán v i nhau m t l ng ngo i t theo m c t giá đ c xác đ nh vào th i đi m cam

k t và thanh toán s đ c th c hi n vào th i đi m xác đ nh trong t ng lai (t i thi u sau 3 ngày làm vi c k t ngày giao d ch) [19]

Vi t Nam do s l ng khách hàng có nhu c u giao d ch ngo i t k h n

ch a nhi u, s l ng giao d ch ít nên các ngân hàng th ng m i th ng không niêm

y t t giá k h n nh các n c khác mà ch xác đ nh cho khách hàng khi nào khách hàng có nhu c u giao dch theo ph ng pháp tính c a ngân hàng mình Ngh a

là, khi có nhu c u mua ho c bán ngo i t k h n, khách hàng ph i liên h v i ngân hàng; d a vào nhu c u v lo i ngo i t giao d ch, k h n giao d ch và lãi su t c a hai đ ng ti n giao d ch,… ngân hàng s xác đ nh và chào t giá k h n cho khách hàng

1.1.2.2 Giao d ch hoán đ i (Swap):

B n ch t c a giao d ch phái sinh này ph n ánh hành đ ng mua (ho c bán)

m t lo i tài s n, hàng hóa đ ng th i bán (ho c mua) l i nó vào hai th i đi m khác

nhau Giao d ch hoán đ i đ c áp d ng ph bi n trên th tr ng ngo i h i và th

tr ng tín d ng, nh m m c tiêu th c hi n hoán đ i lãi su t ho c hoán đ i ti n t

Giao d ch hoán đ i lãi su t và hoán đ i ti n t là s n ph m c a th tr ng phi t p trung (OTC) đ c k t h p tr c ti p gi a hai ngân hàng, ho c gi a ngân hàng

v i khách hàng Theo đó không có m u chu n c a h p đ ng giao d ch hoán đ i và các h p đ ng ki u này s khác nhau v m t s n i dung Trong đó, hoán đ i lãi su t (Interest Rate Swap – IRS) là CCTC phái sinh có đ thanh kho n cao và ph bi n trên th tr ng tài chính qu c t [7] H p đ ng hoán đ i lãi su t bao g m các lo i hoán đ i lãi su t c đ nh-th n i, hoán đ i k h n, hoán đ i bên mua-bên bán, hoán

đ i m r ng và hoán đ i lãi su t khác,…

T i Vi t Nam, theo quy đ nh giao d ch hoán đ i ti n t là giao d ch đ ng th i mua và bán cùng m t l ng ngo i t (ch có hai đ ng ti n đ c s d ng trong giao

d ch), trong đó k h n thanh toán là khác nhau và t giá c a hai giao d ch đ c xác

đ nh ngay t i th i đi m giao d ch Giao d ch hoán đ i lãi su t là giao d ch mà trong

đó các bên ký k t h p đ ng v i nhau, theo đó m i bên cam k t thanh toán cho bên kia kho n ti n lãi tính theo m t lo i lãi su t đã cam k t trên m t kho n v n g c nh t

đ nh trong cùng m t kho ng th i gian nh t đ nh Giao d ch hoán đ i lãi su t bao

g m giao dch hoán đ i lãi su t c b n (hoán đ i m t đ ng ti n), hoán đ i lãi su t chéo (hoán đ i lãi su t gi a hai đ ng ti n) [19]

1.1.2.3 Giao d ch quy n ch n (Option):

Giao d ch quy n ch n là giao d ch mà ràng bu c ng i bán, đ ng th i t o quy n cho ng i mua quy t đ nh mua hay bán m t s l ng ti n, ch ng khoán, công c tài chính, h p đ ng t ng lai, ho c b t k m t lo i tài s n hàng hoá nào mà hai bên đã tho thu n v i giá c th t i m t th i đi m ho c trong su t th i gian đã

đ c xác đ nh Các lo i option ph bi n trên th tr ng là option v ch ng khoán,

ch s ch ng khoán, ngo i t và h p đ ng future Các h p đ ng quy n ch n th ng

đ c giao d ch trên th tr ng ch ng khoán ho c th tr ng phi chính th c Hi n nay, ch y u các h p đ ng quy n ch n đ c mua bán r ng rãi trên th tr ng ch ng khoán (Chicago board Option Exchange- CBOE, Philadelphia Exchange - PHLX,

The American Stock Exchange- AMEX, The Pacific Stock Exchange - PSE, The New York Stock Exchange- NYSE…) [8]

Giao d ch quy n ch n có hai lo i quy n ch n ki u M và ki u châu Âu: Quy n ch n ki u M là giao d ch quy n ch n mà theo đó bên mua có th

th c hi n quy n vào b t k ngày nào k t khi ký h p đ ng quy n ch n cho đ n ngày đ n h n c a h p đ ng quy n ch n

Quy n ch n ki u Châu Âu là giao d ch quy n ch n mà theo đó bên mua ch

có th th c hi n quy n ch n vào ngày đ n h n c a h p đ ng quy n ch n

Giao d ch quy n ch n ti n t là giao d ch gi a bên mua quy n và bên bán quy n, trong đó bên mua quy n có quy n nh ng không có ngh a v mua ho c bán

m t l ng ngo i t xác đ nh t i m c giá xác đ nh trong m t kho ng th i gian th a thu n tr c N u bên mua quy n ch n th c hi n quy n c a mình, bên bán quy n có ngh a v bán ho c mua l ng ngo i t trong h p đ ng theo t giá đã th a thu n

1.1.2.4 Giao d ch giao sau (Future):

V c b n h p đ ng giao sau và h p đ ng k h n đ u là th a thu n đ mua

ho c bán m t tài s n vào m t th i đi m ch c ch n trong t ng lai v i m t m c giá xác đ nh Tuy nhiên có m t đi m khác bi t c b n gi a h p đ ng k h n và h p

đ ng giao sau:

- H p đ ng giao sau đ c th a thu n và mua bán thông qua ng i môi gi i, còn h p đ ng k h n đ c th a thu n tr c ti p gi a hai bên c a h p đ ng

- H p đ ng giao sau đ c mua bán t p trung S giao d ch, còn h p đ ng

k h n là trên th tr ng phi t p trung

- M c tiêu c a h p đ ng giao sau mang tính đ u c h n là m c tiêu phòng

ng a r i ro c a h p đ ng k h n

- Giá tr c a h p đ ng giao sau đ c tính hàng ngày theo giá th tr ng, còn giá tr h p đ ng k h n xác đ nh t i th i đi m thanh toán

Hi n nay, trên th tr ng qu c t có nh ng th tr ng ch ng khoán mua bán

h p đ ng giao sau là Chicago Board of Trade (CBOT), Chicago Mercantile Exchange (CME),…[8]

Vi t Nam, giao d ch b ng h p đ ng t ng lai đã thành công trong l nh v c mua bán cà phê gi a công ty u t xu t nh p kh u Daklak (Inexim Daklak) và NHTMCP K th ng Vi t Nam Hi n đã có các sàn giao d ch h p đ ng t ng lai

nh sàn giao d ch café Robusta t i Buôn Mê Thu c, Sàn giao d ch hàng hóa STE,…

Hi n th tr ng giao sau đang đ c d tính m r ng trong hàng hóa nông s n nh

đ u t ng, cao su, g o…nh m đem l i l i ích cho DN xu t kh u l n ng i dân

tr ng tr t Ý đ nh thành l p sàn lúa g o đã có t khi Festival lúa g o Vi t Nam l n

th nh t H u Giang n m 2009, tuy nhiên v n ch a thành l p đ c N u đ c thành l p sàn giao dch đ t t i ng b ng sông C u Long thì có đ c các l i th

nh : s n l ng lúa gao l n, thu n ti n trong v n chuy n, mua bán, d thu mua,

N u đ t TPHCM thì có đ c l i th do công ngh thông tin phát tri n h n, có

đ c các nhà t o l p th tr ng chuyên nghi p và nhà đ u t n ng đ ng h n Vì v y

n u có th thành l p t i m i m t đ a ph ng m t sàn giao d ch và th c hi n k t n i

l n nhau thì s đem l i thu n l i trong phát tri n sàn giao d ch phái sinh hàng hóa

1.2 Vai trò CCTC phái sinh ti n t trong phòng ng a RRTG cho DN

1.2.1 R i ro t giá:

RRTG là r i ro phát sinh do s bi n đ ng c a t giá làm nh h ng đ n các giá tr k v ng trong t ng lai M i ho t đ ng kinh doanh ch a đ ng dòng ti n ra

và dòng ti n vào là hai lo i ti n t khác nhau thì đ u phát sinh RRTG RRTG phát sinh trong ba ho t đ ng c b n c a DN là ho t đ ng đ u t , ho t đ ng xu t kh u và

ho t đ ng tín d ng Trong ho t đ ng c a các ngân hàng, thì v n đ RRTG r t quan

tr ng vì nghi p v kinh doanh ngo i t , cho vay ngo i t , đ u t ti n t c a các ngân hàng chi m t tr ng khá l n trong ho t đ ng c a các NHTM

1.2.2 M t s ch tiêu đánh giá r i ro t giá trong DN:

T tr ng đ u t liên quan ngo i t : các kho n đ u t liên quan đ n ngo i t càng l n thì RRTG cho DN càng cao Tùy vào ngành ngh DN, c c u đ u t mà đánh giá t tr ng đ u t liên quan ngo i t này đ nh n đ nh RRTG trong DN

T su t sinh l i liên quan kinh doanh ngo i t : t su t sinh l i th ng ng c chi u v i r i ro, DN c n cân nh c l a ch n gi a hai y u t này khi quy t đ nh tham gia kinh doanh ngo i t

Tr ng thái ngo i t hi n t i c a DN: tr ng thái ngo i t m đem l i nhi u RRTG cho DN, c n th c hi n đóng tr ng thái ngo i t b ng các h p đ ng tài chính,

ho c th c hi n giao d ch v i tr ng thái ngo i t đ i ngh ch

1.2.3 S c n thi t trong phòng ng a RRTG giai đo n hi n nay:

Tr c đây, t giá USD/VN th ng xuyên n đ nh t i m c giá tr n trong biên đ giá NHNN công b , vi c đi u ch nh t giá ít di n ra và n u đi u ch nh thì

c ng v i biên đ đi u ch nh nh , nên các DN ch a quan tâm t i vi c phòng ch ng RRTG Tuy nhiên t n m 2007 tr v đây, th tr ng ngo i t có s bi n đ ng

m nh và đ o chi u liên t c, nh h ng l n đ n ho t đ ng kinh doanh c a các DN

và c h th ng ngân hàng

ng th i trong th i gian ti n hành ho t đ ng s n xu t kinh doanh, rõ ràng

s có s bi n đ ng v t giá h i đoái mà còn c lãi su t cho vay N u s d ng CCTC phái sinh nói chung nh hoán đ i lãi su t ho c công c k h n hay quy n

ch n v ngo i t thì các DN s b o hi m đ c r i ro lãi su t trong tr ng h p khi lãi su t th tr ng đã t ng lên nh hi n nay, ho c b o hi m đ c RRTG khi ngo i t

có xu h ng gi m xu ng vào th i đi m doanh nghi p bán ngo i t

Vì v y th c hi n CCTC phái sinh ti n t có th đ c phòng ng a RRTG, r i

ro lãi su t,… ch t đ c tr c chi phí đ u vào cho m t k ho ch tài chính lâu dài, t

đó đ a ra thông tin tr c đ xác đ nh tr c giá thành s n ph m, l i nhu n đem l i trong m i tr ng h p và trong tr ng h p nh n đ nh đúng tình hình th tr ng còn

có lãi, đem l i l i th ho t đ ng cho DN

1.2.4 Các nhân t nh h ng đ n RRTG hi n nay:

TGH là m t trong nh ng v n đ đ c quan tâm trong m t n n kinh t , đ c

bi t là trong n n kinh t c a các n c đang phát tri n nh Vi t Nam S hình thành TGH là quá trình tác đ ng c a nhi u y u t ch quan và khách quan, vì v y RRTG c ng ch u tác đ ng c a môi tr ng bên ngoài và môi tr ng bên trong c a

DN Trong tình hình bi n đ ng t giá hi n nay, vi c n m b t các nhân t tác đ ng

đ n t giá là h t s c c n thi t đ các DN có th phân tích tình hình RRTG và áp

d ng các bi n pháp phòng ng a RRTG hi u qu

1.2.4.1 Môi tr ng bên ngoài nh h ng RRTG:

* M i quan h cung c u v ngo i t

Cung c u v ngo i t trên th tr ng là nhân t nh h ng tr c ti p đ n s bi n

đ ng c a TGH Theo lý thuy t th ng m i v s quy t đ nh t giá, thì t giá đ c quy t đ nh b i s cân b ng gi a giá tr xu t kh u và giá tr nh p kh u N u giá tr

nh p kh u c a m t qu c gia v t quá giá tr xu t kh u c a nó, thì t giá s gia t ng, ngh a là n i t gi m giá so v i ngo i t i u này cho th y hàng xu t kh u c a qu c gia đó r h n đ i v i ng i ngo i qu c, và hàng nh p kh u tr nên đ t đ so v i

ng i trong n c K t qu là xu t kh u gia t ng và nh p kh u s t gi m cho đ n khi

cán cân th ng m i cân b ng Nh v y lý thuy t này nh n m nh vai trò c a ngo i

d ch v nh p kh u do đó nhu c u v ngo i t ph c v thanh toán hàng nh p kh u

t ng lên khá l n Theo t ng c c th ng kê Vi t Nam thì nh p siêu hàng hóa n m

2011 c tính 9,5 t USD, b ng 9,9% t ng kim ng ch hàng hóa xu t kh u M c

nh p siêu c a n m 2011 là m c th p nh t trong vòng 5 n m qua và là n m có t l

nh p siêu so v i kim ng ch xu t kh u th p nh t k t n m 2002

(Ngu n: T ng c c th ng kê Vi t Nam [26])

Ngu n ngo i t c n thi t ph c v thanh toán nh p kh u hàng hóa, tr n vay

n c ngoài, DN n c ngoài chuy n v n v n c sau th i gian đ u t … là khá l n, trong khi đó d tr ngo i h i c a Vi t Nam liên t c gi m qua các n m d n đ n gia

t ng áp l c lên tính n đ nh v t giá trên th tr ng th hi n qua nh ng bi n đ ng

t giá b t ng g n đây

* l ch v lãi su t gi a các n c

M c chênh l ch v lãi su t gi a các n c là y u t th hai nh h ng đ n TGH N u lãi su t trong n c t ng t ng đ i v i lãi su t ngo i t thì tài s n n i

đ a tr nên h p d n nhà đ u t h n tài s n n c ngoài i u này khi n dòng v n

ch y ra kh i th tr ng n c ngoài và ch y vào th tr ng v n n i đ a S thay đ i

c a dòng v n đ u t này, sau đó c ng đ c chuy n d ch sang th tr ng ngo i h i làm gi m c u và t ng cung ngo i t K t qu là đ ng ti n trong n c t ng giá lên so

v i đ ng ngo i t , ngh a là t giá gi m

Giai đo n 2009-2010v i lãi su t tr n cao nh t huy đ ng USD là 5% /n m, Vi t Nam ng là 17% /n m, Vi t Nam n m trong top nh ng n c có lãi su t c b n cao

nh t th gi i ch th p h n Pakistan,Venezuela [13] Tr c đây do lãi su t USD luôn

đ c đi u ch nh m c t ng cao d n, nên đã t o thêm tâm lý g m gi ngo i t … Ng i dân không ch dùng đôla cho nhu c u thanh toán qu c t phi chính th c mà còn có nhu

c u c t gi tài s n, tình tr ng này đã đ y m c đôla hóa Vi t Nam lên cao

M t s tình hình bi n đ ng chính lãi su t Vi t Nam t n m 2008 đ n nay:

Bi u đ 1.1: Di n bi n lãi su t VN liên ngân hàng n m 2008-2010

(Ngu n: NHTMCP Công th ng Vi t Nam [18])

Sau cu c ch y đua lãi su t c a các ngân hàng n m 2008, v i lãi su t đ nh

đi m lên đ n 21%/n m, thì sang n m 2009 d i s quy t tâm c a NHNN và s n

l c c a Hi p h i các ngân hàng, lãi su t đã h nhi t và đi vào biên đ d i 12%/n m Tuy nhiên cu i n m 2010 lãi su t lên cao đ nh đi m đ n 17- 18%, v n

t n t i tình tr ng các NHTM nh huy đ ng lãi su t cao h n quy đ nh thông qua các

bi n pháp khuy n mãi Sáu tháng đ u n m 2011 lãi su t sau khi đ c Hi p h i Ngân hàng th ng nh t h xu ng còn 11% thì lãi su t v n t t t ng lên và hi n đ n

đ u n m 2012 lãi su t huy đ ng v n đ c duy trì 14%/n m Lãi su t liên ngân hàng

hi n nay ch dao đ ng trong kho ng 11-14%/n m trong t ng th i k n 01/06/2011, lãi su t t i đa huy đ ng USD c a các NHTM Vi t Nam đã đ c NHNN yêu c u h xu ng còn 2%/n m ây là đ ng thái c a NHNN trong ch

tr ng ch ng đôla hóa n n kinh t sau nh ng bi n đ ng ngo i t g n đây

Bi u đ 1.2 Lãi su t bình quân huy đ ng v n NHTMCP

Công th ng Bình D ng n m 2011

(Ngu n: Phòng k toán NHTMCP Công th ng Bình D ng)

Lãi su t VN đ c duy trì h t n m 2011 m c 14%/n m, sang n m 2012 NHNN đã kiên quy t th c hi n gi m lãi su t xu ng m i quý 1%/n m, và đ nh

h ng đ n cu i n m 2012 lãi su t huy đ ng v n tr n s là 10%/n m

* l ch v l m phát gi a các n c

M c chênh l ch l m phát c a hai n c c ng nh h ng đ n s bi n đ ng c a

t giá Gi s trong đi u ki n c nh tranh lành m nh, n ng su t lao đ ng c a hai

n c t ng đ ng nh nhau, c ch qu n lý ngo i h i t do, khi đó t giá bi n

đ ng ph thu c vào m c chênh l ch l m phát c a hai đ ng ti n N c nào có m c

đ l m phát l n h n thì đ ng ti n c a n c đó b m t giá so v i đ ng ti n c a n c còn l i

Nh ng n m v a qua, l m phát n c ta đã đ c ki m ch , tuy nhiên d i tác đ ng c a m t s chính sách kích thích kinh t và nh h ng c a giá c th gi i nên m c l m phát Vi t Nam hi n nay đang gia t ng

n m, chính vì v y NHNN bu c ph i duy trì t giá đ tránh các tác đ ng không t t

Vi c quá lâu không đi u ch nh t giá này có tác đ ng không mong mu n đi kèm,

b i ki m ch l m phát không có ngh a là mãi mãi không t ng t giá, mà ch có th

duy trì trong m t th i gian nh t đ nh, vì còn ph thu c vào kh n ng ch u đ ng c a

n n kinh t n a Vì v y đ n tháng 8/2010, NHNN đã đi u ch nh gi m giá tr xu ng 9,3% đ ng ti n Vi t Nam so v i đ ng USD M t tích c c c a t ng t giá là khuy n khích xu t kh u và h n ch nh p siêu, qua đó đi u ch nh cán cân th ng m i, c i thi n cán cân thanh toán, gi m b t nhu c u ngo i t đ ph c v nh p kh u Nh ng

m t trái là hàng hóa nh p kh u thì s b nh h ng, giá thành t ng cao, vì th l i gây

s c ép lên l m phát

Bi u đ 1.4: Di n bi n ch s giá tiêu dùng n m 2011

(Ngu n: T ng C c th ng kê Vi t nam [26])

u n m 2011, ch s tiêu dùng có chi u h ng gia t ng, cao nh t là vào tháng 4, tuy nhiên sau đ t l m phát đã đ c ki m ch và đi u ch nh gi m d n

Trong khi đó, vào giai đo n 2007-2011 lãi su t, l m phát M , Nh t, các

n c Châu Âu trên th tr ng bi n đ ng cùng giai đo n nh sau:

Bi u đ 1.5: T ng quan lãi su t, l m phát M , Nh t,

(Ngu n: BIS 81st Annual Report [22])

ki m soát l m phát, các n c trên th gi i th c hi n chính sách lãi su t danh ngh a th p Vì v y, theo xu h ng chung, lãi su t danh ngh a M , Châu Âu

và Nh t đ u gi m d n Lãi su t th c M n m 2007 và 2009 là trên d i 2%, cu i

2008 g n b ng -4%, giai đo n hi n nay t -2% đ n 0% Lãi su t th c các n c EUR thì dao đ ng kho ng 0-2% Lãi su t th c Nh t bi n đ ng m nh h n t -2%

đ n 2%, n m 2008 th p nh t -2% và cu i 2009 đ t m c cao nh t 2% ng th i l m phát m c tiêu giai đo n cu i 2008 là cao nh t, đ n gi a 2009 di n ra gi m phát, t

đó đ n nay l m phát các n c đ u đ c ki m soát t t h n T cu i 2008 đ n nay CPI c a M luôn trên d i 2%, còn CPI c a các n c Châu Âu bình quân d i 1,9% th p h n m c l m pháp mà c FED và ECB

Bi u đ 1.6: Lãi su t c b n và ch s CPI khu v c đ ng ti n chung

EURO 2008-2011 (Ngu n: Sacombank Group F009 -05.09.2011 [20] )

Bi u đ trên cho th y lãi su t c b n khu v c đ ng ti n chung Châu Âu

n m 2008 bi n đ ng t 3%-3.75%, sang n m 2009 lãi su t này đ c gi m d n đi kèm v i l m phát đ c gi m xu ng m c th p nh t T tháng 6/2009 đ n tháng 3/2011 lãi su t danh ngh a đ c gi m c 1%/n m, tuy nhiên l m phát hi n đang gia t ng t i các n c Châu Âu bu c ECB ph i gia t ng lãi su t c b n

L m phát Vi t Nam g n 12% n m 2010 đã cao h n l m phát c a M , Châu

Âu, và Nh t kho ng 10% Nh v y v i m c l m phát liên t c t ng khá cao so v i

l m phát các n c trên, đ ng ti n Vi t Nam m t giá r t nhi u vì v y đ đ m b o lãi su t g i th c d ng thì lãi su t huy đ ng c ng ph i t ng lên 12-14%/n m và lãi

su t cho vay s ph i kho ng 16-18%/n m Các nhân t l m phát và lãi su t trên liên

t c thay đ i nh h ng t i t giá và vi c đi u ch nh t giá là t t y u

Ngoài nh ng y u t nêu trên TGH còn ch u nh h ng c a các y u t khác,

ch ng h n nh chính sách c a chính ph , uy tín c a đ ng ti n, y u t tâm lý…Nhìn

chung, TGH bi n đ ng t ng ho c gi m là do tác đ ng c a nhi u y u t khác nhau

Do đó, đ có m t m c t giá phù h p cho t ng th i k , chúng ta c n ph i xác đ nh

đ c các y u t ch quan, khách quan; tr c ti p và gián ti p tác đ ng lên t giá Trên c s đó, mà đ a ra nh ng quy t đ nh chính sách đúng đ n trong vi c đi u hành t giá nh m đ t các m c tiêu kinh t c th

1.2.4.2 Môi tr ng bên trong ho t đ ng doanh nghi p nh h ng RRTG

* RRTG t các giao d ch mua bán ngo i t

ây là lo i nguy c ph bi n nh t mà DN g p ph i khi th c hi n giao d ch mua bán ngo i t trong thanh toán xu t nh p kh u c ng nh đ u t và tín d ng Các giao d ch mua bán ngo i t b n thân ti m n các r i ro bi n đ ng đ ng th i đ mua bán ngo i t các DN ch th c hi n đ c thông qua kênh ch y u là ngân hàng, nên DN ph i ch p nh n giá mua bán cho ngân hàng đ ra Do đó DN ph i ch p

nh n hoàn toàn RRTG trong mua bán v i các NHTM n u không có các d tính

l ng tr c v bi n đ ng t giá

Vì v y trình đ nhân viên kinh doanh trong l nh v c ngo i t là r t quan

tr ng N u không đáp ng đ c trình đ chuyên môn thì RRTG khi th c hi n các giao d ch mua bán ngo i t c ng phát sinh t đây

* RRTG t các kho n vay b ng ngo i t

Thông th ng các ngu n v n vay b ng các lo i ngo i t khác v i đ ng n i t

có m c lãi su t th p h n nhi u (ví d : lãi su t cho vay NHCT Bình D ng công b ngày 31/12/2011 USD là: 7.2% đ n 9.5%/n m; VND là: 17% đ n 20.5%/n m) Vì

v y các DN th ng s th c hi n vi c vay v n ngo i t và chuy n đ i sang đ ng n i

t đ kinh doanh và hoàn tr khi có ngu n ti n hàng xu t kh u v

Tuy nhiên, các kho n vay nh v y s đ y DN không có ngu n ngo i t đ hoàn tr t i nguy c t giá khi ph i thanh toán lãi vay, và nh t là khi hoàn tr kho n

v n vay cu i cùng Kinh nghi m t cu c kh ng ho ng tài chính châu Á 2007 r t nhi u công ty các n c châu Á đã ch u tác đ ng này khi vay USD đ i ra n i t đ

kinh doanh r i cu i cùng chi phí cho vi c dùng đ ng n i t đ hoàn tr các kho n vay mà h đã vay b ng đ ng USD đ n ngày tr n l i t ng lên đáng k

Các nhà đ u t tài chính qu c t khi đ u t vào công c phái sinh đ tìm

ki m l i nhu n c ng nh s d ng công c phái sinh đ chuy n nh ng r i ro c ng

chu tác đ ng c a RRTG trong đó, nh công ty tài chính bán tài s n, ch ng h n trái phi u kho b c hay ch ng khoán b t đ ng s n, đ i l y ti n m t, và cam k t s mua

l i nh ng tài s n đó (t c là s tái mua chúng, ho c nói ng n g n là s “repo”),

th ng là vào ngày hôm sau Nh ng, do ti n m t đ n t các ho t đ ng repo ng n

h n là ph n chính y u trong b ng quy t toán c a các công ty tài chính, nên nh ng

bi n đ ng t giá đ DN có th đ a ra các bi n pháp thích h p trong kinh doanh

T i các DN Vi t Nam th ng ch a có riêng b ph n nghiên c u th tr ng

đ phân tích bi n đ ng t giá, bao g m các bi n đ ng t giá đ ph c v ho t đ ng kinh doanh c a mình, vì v y còn g p r t nhi u khó kh n trong công tác d đoán t giá và RRTG

* L a ch n lo i ngo i t thanh toán thích h p: ch n lo i ngo i t thanh toán

ít bi n đ ng, tính thanh kho n cao Tr c đây các DN đang s d ng các lo i ngo i

t m nh nh : USD, EUR, GBP, JPY,…trong giao d ch thanh toán qu c t Nh ng ngày nay khi các n n kinh t đang phát tri n d n chi m t l giao d ch thanh toán ngày càng t ng trên th tr ng qu c t nh : Trung Qu c, n , Hàn Qu c, Thái Lan,…thì các lo i ngo i t đ l a ch n thanh toán đang gia t ng ng th i, các

đ ng ngo i t m nh tr c đây nh USD, EUR, JPY hi n nay đ u ch a đ ng nhi u

r i ro r t l n g n li n v i tình hình bi n đ ng kinh t c a các n c này nh kh ng

ho ng n công trong kh i ti n t chung EURO, hi n t ng sóng th n và rò r h t nhân t i Nh t, kh ng ho ng n t i M ,…vì v y vi c l a ch n lo i ngo i t thanh toán n đ nh là r t khó

1.2.5.2 M t s bi n pháp tài chính

* Dùng hình th c song hành đ gi m thi u r i ro: DN áp d ng ph ng th c cùng lúc xu t kh u l ng hàng hóa này và nh p kh u l ng hàng hóa khác cùng giá

tr thanh toán đ gi m thi u r i ro t giá; ch nên l a ch n ph ng pháp vay ngo i t

đ kinh doanh khi đ m b o ngu n cung ngo i t chi tr n vay,…

* Dùng các công c tài chính trên th tr ng ti n t , các nghi p v b o hi m

t giá do ngân hàng cung c p nh : mua bán ngo i t k h n, hoán đ i, option,…

Ví d khi công ty xu t bán m t lô hàng ra n c ngoài s đ c thanh toán USD 1.000.000 t lô hàng hoá này sau hai tháng t c là vào ngày 01/07/2011 Kho n thu nh p này s ph i chuy n đ i ra VND đ ph c v s n xu t kinh doanh trong n c, nên sau hai tháng n a, n u t giá USD/VND t ng nhà xu t kh u s có lãi, ng c l i n u gi m nhà xu t kh u s thi t h i đ m b o ch c ch n kho n thu

nh p USD 1.000.000 đó b ng giá tr c a ngày hôm nay, Công ty A nên s d ng m t trong nh ng công c phái sinh nói trên đ b o hi m r i ro t giá nh sau:

- V n d ng công c k h n: Bán k h n USD 1.000.000 v i t giá, ví d là

21.000 VND/USD, có ngày giá tr r i vào ngày nh n ti n là ngày 01/07 Th c hi n giao d ch này, Công ty không ph i ch u m t kho n phí nào và qua đó bi t ch c ch n

đ c giá tr s ti n mình thu đ c là bao nhiêu khi đ n h n nh n ti n b t ch p s

t ng, gi m c a t giá giao ngay trên th tr ng

G i St là t giá giao ngay vào th i đi m thanh toán c a h p đ ng, F là t giá

Nh v y, n u DN d đoán t giá giao ngay vào th i đi m thanh toán nh h n

t giá k h n, DN nên th c hi n công c phòng ng a RRTG này Ng c l i, n u St

đ c đ đoán là s l n h n F, DN không c n th c hi n Tuy nhiên, do DN không

th d đoán chính xác t giá nên có th DN th c hi n phòng ng a RRTG nh ng giá giao ngay th c t l i l n h n t giá k h n, vì v y b n thân công c phòng ng a này

c ng hàm ch a r i ro

- V n d ng công c quy n ch n: Công ty mua quy n ch n bán USD

1.000.000 k h n 2 tháng k t ngày tho thu n v i t giá th c hi n ví d là 21.000 VND/USD

Hai tháng sau, ngày 01/07, n u t giá USD gi m xu ng còn 19.000 VND thì công ty s có quy n bán s USD nh n đ c v i t giá đã cam k t là 21.000 Tr ng

h p này, công ty đã có l i 2.000 VND/USD Ng c l i n u t giá USD t ng lên 21.500 VND/USD thì công ty s không th c hi n quy n ch n bán v i t giá 21.000 VND/USD mà s bán s USD đó v i t giá trên th tr ng lúc này là 21.500 VND/USD Trong tr ng h p này, Công ty có l i 500 VND/USD Tuy nhiên đ

đ c có quy n nh v y, Công ty s ph i tr cho ng i bán m t kho n phí nh t đ nh

Qua ví d trên ta th y vi c công ty s d ng quy n ch n bán v a đ m b o luôn bán đ c USD v i t giá t i thi u là 21.000 VND/USD, m c dù công ty b ra

m t kho n phí nh ng có c h i ki m lãi n u t giá USD t ng lên Trong khi đó n u

s d ng công c k h n thì công ty s b l c h i ki m lãi trong tr ng h p t giá

t ng lên

Nh v y, các công c phái sinh ti n t giúp phòng ng a hi u qu các r i ro

v t giá, c ng nh đem l i c h i đ u t d a trên nh ng nh n đ nh th tr ng chính xác Chúng mang tính đa d ng có th phù h p v i nhu c u và m c đ ch p nh n r i

ro c a m i khách hàng Tuy nhiên, vi c s d ng và phát tri n các công c tài chính phái sinh ti n t này trên th tr ng v n còn nhi u h n ch c v phía các DN và các NHTM Vì v y, c n tìm hi u th c tr ng áp d ng và ph ng h ng phát tri n các công c tài chính phái sinh ti n t này Vi t Nam trong th i gian t i, c ng nh h c

t p kinh nghi m phát tri n th tr ng tài chính phái sinh các n c khác, nh t là Singapore và Hongkong là hai th tr ng tài chính phái sinh phát tri n g n Vi t Nam

1.3 Bài h c kinh nghi m c a các n c trong s d ng CCTC phái sinh ti n t

1.3.1 Th tr ng phái sinh ti n t Singapore

Singapore là th tr ng l n th ba châu Á ho t đ ng v i s v n hóa và niêm

y t các ch s trên sàn giao d ch phái sinh và s n ph m lãi su t cùng v i ho t đ ng

c a các hàng hóa m i và ho t đ ng OTC Trên th tr ng phái sinh Singapore có

b n lo i h p đ ng phái sinh ch y u là: các h p đ ng phái sinh c phi u, h p đ ng phái sinh hàng hóa, h p đ ng phái sinh lãi su t và h p đ ng phái sinh ngo i h i

Các s n ph m phái sinh tài chính ph bi n nh t t i th tr ng Singapore là: Futures ch s Nikkei, Futures ch s c phi u MSCI ài Loan, Futures ch s c phi u MSCI Singapore, quy n ch n c phi u (structured warrant) Singapore hi n

đ ng trong nhóm 10 th tr ng giao d ch Futures ch s c phi u l n nh t trên th

gi i Các s n ph m phái sinh hàng hóa Singapore ch y u giao d ch trên th

tr ng OTC, thông qua công ty SGX AsiaClear, tr c thu c SGD ch ng khoán Singapore – là công ty TNHH v thanh toán, bù tr các giao d ch ch ng khoán phái sinh OTC nh m phòng ng a r i ro giao d ch

Hi n nay Singapore đ ng th 8 trên th gi i v giao d ch ch ng khoán phái sinh hàng hóa, v i t c đ t ng tr ng c a TTCK phái sinh OTC t n m 2004 đ n

2006 là 46%/3 n m Các s n ph m phái sinh hàng hóa Singapore ch y u là v n

t i bi n và d u khí

Th tr ng ch ng khoán phái sinh Singapore đ c xây d ng t n m 1984 Vào th i đi m này, ph ng th c giao d ch ch y u v n là kh p l nh t i sàn S giao

d ch hàng hóa Singapore (SICOM) đ c thành l p 1992, nh ng đ n 2004, khi b t

đ u đ a giao d ch tr c tuy n vào ho t đ ng, m i t o thành b c ngo t th t s cho

th tr ng phái sinh l n ch ng khoán phái sinh Hi n nay 92% kh i l ng giao d ch phái sinh ch y u th c hi n qua giao d ch tr c tuy n Ph ng châm phát tri n th

tr ng phái sinh c a Singapore là:

- Phát tri n m t th tr ng phái sinh b n v ng v i s tham gia c a các nhà

đ u t có đ y đ thông tin

- m b o m t th tr ng có tính thanh kho n cao, tr t t , hi u qu và công

b ng

- Khuy n khích s phát tri n c a nh ng s n ph m sáng t o đáp ng đ c

m i nhu c u cân đ i l i nhu n và r i ro c a các thành viên tham gia th tr ng

1.3.2 Th tr ng phái sinh ti n t Hongkong:

Hongkong là trung tâm tài chính qu c t , có m t th tr ng ngo i h i, th

tr ng phái sinh , th tr ng c phi u, trái phi u, th tr ng ngu n v n và vàng khá phát tri n, nên hình thành r t nhi u s giao d ch ch ng khoán và phái sinh N i b t trong đó là s giao d ch hàng hóa Th ng H i và s giao d ch Futures Hongkong

S giao d ch Futures Hongkongcó l ch s hình thành t n m 1977 t S giao dch th ng ph m Hongkong, ban đ u ch là kinh doanh đ ng thô và giao

d ch bông; n m 1979 b t đ u giao d ch đ u t ng, vào tháng 5-1986 h p đ ng ch

s Futures b t đ u giao d ch T c đ l ng giao d ch c a h p đ ng này v t nhanh qua các lo i h p đ ng khác, chi m t ng l ng giao d ch 87% trong n m 1987 N m

1984 sau khi th c hi n c c u l i các giao d ch và s a đ i l i đi u l đ i v i c p

qu n lý, thì chính th c đ i tên sang thành s giao d ch Futures Hongkong N m

1998, l ng giao d ch c a ch s Hang Seng Futures và h p đ ng option chi m 90%

t ng giao d ch trong t ng giao d ch c a th tr ng Hi n S giao d ch Futures

Hongkong còn niêm y t các lo i futures và option c a các ch s c phi u red chip,

tr ng và dành m t s u đãi v thu và đi u ki n giao d ch cho nh ng đ nh ch đóng vai trò là nhà t o l p th tr ng đ đ m b o th tr ng v n hành liên t c v i tính thanh kho n cao

Ngoài ra HongKong luôn là m t trong nh ng trung tâm th ng m i vàng hàng đ u th gi i, vì v y ti m n ng kinh doanh Futures vàng c ng r t l n Nh ng

h p đ ng vàng c a S giao d ch th ng m i HongKong trong quá trình thi t k h p

đ ng có nh ng đ c đi m nh sau:

- Ti n hành giao hàng t n n i an toàn phù h p tiêu chu n qu c t t i HongKong

- Ch p nh n giao d ch t i sàn đi n t cao c p

- Ch c n ng thanh toán c p qu c t

- Kéo dài th i đo n giao d ch m i ngày vì s l u đ ng c a th tr ng toàn c u

- Thi t k riêng các đi u kho n h p đ ng cho ng i tham gia th tr ng Châu Á

M c dù ch a có m t chu n giá vàng nào cho thi tr ng Châu Á, nh ng vi c

S giao dch th ng m i HongKong thi t l p đ c h p đ ng tiêu chu n Futures vàng cho khu v c châu Á là n l c toàn di n c a chính ph trong vi c đ a HongKong tr thành trung tâm tài chính qu c t

1.3.3 Bài h c kinh nghi m rút ra cho Vi t Nam

Trên c s t ng h p l ch s hình thành và phát tri n các th tr ng phái sinh trên th gi i, có th rút ra nh ng bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam nh sau:

M t là, h th ng lu t pháp c n hoàn ch nh đ h tr th tr ng phái sinh phát tri n:

N u nh h th ng pháp lu t v th tr ng ch ng khoán t i đa s các n c

đ u ch đ c xây d ng sau khi th tr ng ch ng khoán đã ra đ i m t cách t phát thì v i nh ng th tr ng phái sinh thành công, h u h t các qu c gia đ u c n có

ph ng án xây d ng m t khuôn kh lu t pháp hoàn ch nh r i m i thi t l p th

tr ng này Vì v y c n quy đ nh c th các tiêu chu n, đi u ki n liên quan t i giao

d ch phái sinh và c n có các u đãi nh t đ nh ban đ u đ i v i nh ng thành viên tham gia th tr ng, nh u đãi v phí, thu … Khuôn kh pháp lý ph i bao g m

nh ng quy đ nh v th ch ho t đ ng th tr ng, t ch c v n hành th tr ng, thành viên tham gia và các s n ph m đ c giao d ch trên th tr ng, th m quy n c a c quan qu n lý trong vi c duy trì m t th tr ng công b ng và minh b ch.Ví d , đ i

v i các nhà t o l p th tr ng, khuôn kh pháp lý c n đ a ra các u đãi v thu và không gi i h n v v th giao d ch trên th tr ng

Hai là, hoàn thi n c s h t ng hi n đ i nh m đáp ng tính ph c t p và thanh kho n c a giao d ch phái sinh:

Kinh nghi m c a các qu c gia cho th y c n đ a các giao d ch tài chính phái sinh lên sàn giao dch t ng t nh giao d ch ch ng khoán, có nh v y các h p

đ ng phái sinh m i gia t ng m c đ thanh kho n, ph bi n đ n cho các DN, và các nhà t o l p th tr ng (m t b ph n không th thi u trong c u trúc c a m t th

tr ng phái sinh) Th tr ng Singapore ch bi t đ n s thành công c a giao d ch phái sinh sau 20 n m, khi đã đ a h th ng giao d ch tr c tuy n vào ho t đ ng và có

s tham gia c a các nhà t o l p th tr ng Th tr ng M , Anh, Úc đ u có nh ng

u đãi đ c bi t cho các t ch c và cá nhân đóng vai trò là nhà t o l p th tr ng đ

đ m b o tính l u ho t c a th tr ng

C s h t ng th tr ng, đ c bi t là công ngh thông tin hi n đ i trong giao

d ch và thanh toán bù tr các giao d ch phái sinh là m t nhân t quan tr ng góp

ph n vào s thành công c a th tr ng vì giao d ch công c phái sinh đòi h i các giao d ch ph i đ c kh p liên t c, v i t c đ cao Kinh nghi m c a Singapore cho

th y ch đ n khi h th ng giao d ch tr c tuy n đ c đ a vào ho t đ ng thì th

tr ng này m i có đ c s thành công cho vi c giao d ch các h p đ ng quy n

ch n T o d ng c s h t ng hi n đ i cho th tr ng phái sinh, đ a giao d ch tr c tuy n vào áp d ng ngay t ban đ u thành l p th tr ng, đáp ng yêu c u giao d ch

kh p l nh nhanh chóng là n n t ng đ duy trì tính thanh kho n c a th tr ng

Ba là, đào t o và ph c p ki n th c cho các nhà đ u t tham gia th tr ng:

phát tri n th tr ng phái sinh nói chung và th tr ng tài chính phái sinh

ti n t nói riêng, c n có trang b đ y đ v m t ki n th c và kinh nghi m v giao

d ch phái sinh cho các ch th tham gia trên th tr ng C n ph c p cho đông đ o

DN và cá nhân nh n th y t m quan tr ng c a vi c phòng ng a RRTG trong kinh doanh và vai trò c a CCTC phái sinh ti n t Khi các DN và nhà đ u t đ u am hi u

v CCTC phái sinh thì vi c v n d ng s d dàng và s l ng tham gia giao d ch s gia t ng, th tr ng phái sinh m i th t s phát tri n

B n là, c n có bi n pháp phòng ng a r i ro trong giao d ch phái sinh:

Giao d ch phái sinh là nh ng giao d ch nh m phòng ng a r i ro Tuy nhiên, chính b n thân nh ng giao d ch này c ng hàm ch a nh ng y u t r i ro nh t đ nh

V n d ng giao d ch các công c phái sinh nh m làm gi m thi u r i ro tín d ng, r i

ro th tr ng và r i ro ho t đ ng nh ng b n thân chúng l i ch a đ ng nh ng r i ro này n u ng i s d ng chúng thi u nh ng hi u bi t và bi n pháp ki m soát phù h p thì chính nh ng giao d ch phái sinh có th tác đ ng tiêu c c đ n s an toàn và lành

m nh tài chính c a mình Chính vì v y, h u h t các th tr ng phái sinh đ u đ a ra

nh ng quy đ nh v ki m soát r i ro ch t ch nh : ki m soát r i ro tài chính c a đ nh

ch tham gia kinh doanh phái sinh, xây d ng và th c hi n quy trình ki m soát r i ro bao g m các quy đ nh c th v h n m c r i ro, th t c đánh giá m c đ lành m nh,

h th ng thông tin, quy đ nh v giám sát r i ro liên t c và báo cáo th ng xuyên v

qu n lý r i ro; quy trình ki m toán và ki m soát n i b ch t ch , toàn di n