Luận văn thạc sĩ Những rào cản gia nhập thị trường phát điện ở Việt Nam

LÊ ANH QUÝ... Ch ngă2:ăC ăS ăLụăTHUY TăVĨ T NGăQUANăCÁC NGHIểNăC UăTR C 2.1... 2.2.ăLýăthuy tăv ărƠoăc năgiaănh p vƠoăth ătr ngăphátăđi n Theo Kwoka 2008, tr... Ch ngă3:ăNH NGăRĨOăC NăG

LÊ ANH QUÝ

CH NGăTRỊNHăGI NG D Y KINH T FULBRIGHT

LÊ ANH QUÝ

L IăC Mă N

Tr c tiên, cho phép tôi g i l i c m n sâu s c đ n Ch ng trình Gi ng d y Kinh t

Fulbright, các Quý th y cô đã mang l i m t môi tr ng h c t p lý t ng và trang b ki n

th c c n thi t cho chuyên ngành mà tôi theo đu i

Xin chân thành c m n TS inh Công Kh i đã t n tình h ng d n, khuy n khích tôi

trong su t quá trình th c hi n đ tài này Xin c m n TS V Thành T Anh đã đ nh h ng

và ch d n cho tôi ngay t nh ng bu i đ u th o lu n Seminar Chính sách

Tôi xin g i l i c m n đ n các cá nhân, doanh nghi p và các đ n v ho t đ ng trong

l nh v c đi n l c đã chia s , cung c p thông tin, tài li u ph c v cho nghiên c u này c

bi t, tôi xin g i l i c m n đ n anh Ph m V n t, ch Nguy n Th Ng c Qu nh, anh Thái

H ng K đã giúp đ tôi r t nhi u trong quá trình nghiên c u

Xin g i l i c m n đ n gia đình và b n bè đã đ ng viên và t o đi u ki n thu n l i

cho tôi trong su t quá trình h c t p và hoàn thành lu n v n cu i khóa này

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n nƠy hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích d n và s

li u s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n vƠ có đ chính xác cao nh t trong ph m

vi hi u bi t c a tôi Lu n v n nƠy không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a Tr ng i

h c Kinh t Thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

TP H Chí Minh, ngƠy 27 tháng 04 n m 2012

Tác gi lu n v n

Lê Anh Quý

TịMăT TăNGHIểNăC U

Là m t trong nh ng h t ng quan tr ng c a n n kinh t , vi c đáp ng ngu n đi n đ y đ

và n đ nh là mong mu n hƠng đ u c a các doanh nghi p vƠ ng i dân Giai đo n

2001-2009, cùng v i t c đ t ng tr ng kinh t cao, s n l ng đi n th ng ph m c ng t ng nhanh v i m c bình quơn 14,5%/n m Công su t đ t các ngu n phát đi n c ng gia t ng nhanh v i t c đ 11,9%/n m trong giai đo n 2001-2009 song v n không đáp ng đ nhu

c u s d ng đi n ngày càng cao cho s n xu t và sinh ho t, tình tr ng thi u đi n, c t đi n

di n ra th ng xuyên C c u t ch c theo chi u d c c a t p đoƠn EVN v i vi c s h u

ph n l n ngu n phát đi n vƠ đ c quy n trong khơu đi u đ , mua bán đi n đƣ b c l nhi u

y u kém trong s n xu t kinh doanh c ng nh c n tr thu hút đ u t vƠo ngƠnh đi n Nh n

th c rõ đi u này, Chính ph vƠ toƠn ngƠnh đi n đƣ r t n l c trong vi c đ y m nh tái c u trúc ngƠnh đi n, ph n đ u đ n n m 2024 Vi t Nam s có th tr ng đi n c nh tranh hoàn

ch nh Tuy nhiên, th tr ng đi n ch th c s c nh tranh khi ngu n cung đ l n đ đáp

ng đ c nhu c u, ngay c vào gi cao đi m, t c là ngành đi n ph i có công su t d phòng trong th i gian t i Do v y, thu hút đ u t đ gia t ng công su t đ t các nhà máy

đi n là ti n đ quan tr ng trong l trình th c hi n th tr ng đi n c nh tranh

L trình th tr ng hóa ngƠnh đi n đƣ đ c xây d ng song th c t vi c gia nh p vào th

tr ng đi n v n t n t i nhi u khó kh n tr ng i Thi u v n, vi c đƠm phán h p đ ng mua bán đi n kéo dài, giá mua đi n t các nhƠ máy không đ c đi u ch nh t ng ng v i giá bán l , nhi u nhƠ máy đi n không đ c huy đ ng h t công su t, tính không ch c ch n v các đi u ki n th tr ng trong t ng lai đ c xem là nh ng rào c n l n làm n n lòng nhi u nhƠ đ u t phát tri n ngu n đi n

Nh m h n ch các rào c n gia nh p, thu hút đ u t m i vào ngu n đi n, nghiên c u này

đ a ra m t s khuy n ngh chính sách quan tr ng, bao g m: (i) Công khai, minh b ch s n

l ng vƠ giá mua đi n c a các nhà máy, (ii) tách Công ty mua bán đi n (EPTC) và Trung tơm đi u đ h th ng đi n Qu c gia ra kh i EVN thành nh ng đ n v đ c l p, (iii) đi u

ch nh l i giá mua đi n cho các nhà máy và m t s g i ý chính sách khác th c hi n

đ c nh ng khuy n ngh này, quy t tâm chính tr c a Chính ph và các b ngành liên quan là c n thi t nh m t o ni m tin cho thu hút đ u t phát tri n ngu n đi n khi th tr ng

đi n c nh tranh ch a hình thƠnh

M CăL C

Trang

L I C M N i

L I CAM OAN ii

TÓM T T NGHIÊN C U iii

M C L C iv

DANH M C HÌNH vi

DANH M C B NG BI U vii

DANH M C PH L C viii

DANH M C CH VI T T T ix

Ch ng 1: GI I THI U 1

1.1 B i c nh chính sách 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 2

1.3 Câu h i chính sách 2

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 3

1.6 B c c c a đ tài 3

Ch ng 2: C S LÝ THUY T VÀ T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U TR C 4

2.1 Khái ni m rào c n gia nh p 4

2.2 Lý thuy t v rào c n gia nh p vào th tr ng phát đi n 5

2.3 Các nghiên c u tr c v ch đ có liên quan 7

Ch ng 3: NH NG RÀO C N GIA NH P VÀO TH TR NG PHÁT I N 9

3.1 S c n thi t ph i thu hút đ u t phát tri n ngu n đi n 9

3.1.1 S b t h p lý trong c c u phát đi n 9

3.1.2 M t cơn đ i gi a cung vƠ c u 10

3.1.3 N ng l c phát tri n ngu n đi n c a EVN 11

3.1.4 L trình th tr ng hóa ngƠnh đi n 12

3.2 Nh ng rào c n gia nh p vào th tr ng phát đi n 13

3.2.1 Các rƠo c n kinh t truy n th ng 13

3.2.2 Các rƠo c n v c ch đi u ti t 18

3.2.3 Các rƠo c n v tính không ch c ch n 26

Ch ng 4: K T LU N VÀ CÁC G I Ý CHÍNH SÁCH 29

4.1 Công khai, minh b ch s n l ng, giá mua đi n các nhà máy 29

4.2 Tách Trung tơm đi u đ h th ng đi n Qu c gia, Công ty mua bán đi n kh i EVN 30 4.3 i u ch nh l i giá mua đi n cho các nhà máy 31

4.4 M t s g i ý chính sách khác 32

TÀI LI U THAM KH O 34

PH L C 37

DANHăM CăHỊNH

Trang

Hình 2.1: Nh ng rào c n gia nh p vào th tr ng phát đi n 5

Hình 3.1: C c u s h u ngu n đi n n m 2011 9

Hình 3.2: C c u ngu n đi n n m 2011 10

Hình 3.3: L trình phát tri n các c p đ c a th tr ng đi n l c t i Vi t Nam 12

Hình 3.4: Giá thành s n xu t c a các nhƠ máy đi n t i các m c công su t 16

DANHăM CăB NGăBI U

Trang

B ng 3.1: Công su t, t ng v n vƠ giá thƠnh s n xu t c a các nhƠ máy đi n 14

B ng 3.2: C c u giá thành s n xu t kinh doanh đi n c a toàn ngành (2006-2009) 23

DANHăM CăPH ăL C

Trang

Ph l c 1: ánh giá vi c th c hi n ngu n đi n so v i phê duy t quy ho ch đi n VI 37

Ph l c 2: L trình hình thành và phát tri n các c p đ th tr ng đi n l c Vi t Nam 38

Ph l c 3: Chi phí thi t h i môi tr ng t khói th i các nhƠ máy đi n 41

Ph l c 4: C c u t ch c qu n lý ngƠnh đi n Vi t Nam 42

Ph l c 5: Giá bán l đi n bình quân m t s n c trong khu v c và trên th gi i 43

Ph l c 6: Giá thành bình quân và su t đ u t bình quơn các nhà máy nhi t đi n 44

Ph l c 7: Nhu c u vƠ kh n ng cung c p than cho nhi t đi n giai đo n 2011-2025 45

Ph l c 8: B ng h i v m c giá đi n s n lòng tr 46

Ph l c 9: Thông tin tác gi ph ng v n m t s cá nhơn, đ n v ho t đ ng trong l nh v c đi n l c 47

DANHăM CăCH ăVI TăT T

A0 Trung tơm đi u đ đi n qu c gia

EPTC (Electric Power Trading Company): Công ty mua bán đi n

ERAV (Electricity Regulatory Authority of Vietnam): C c i u ti t đi n l c EVN (Vietnam Electricity): T p đoƠn đi n l c Vi t Nam

FDI (Foreign Direct Investment): u t tr c ti p n c ngoài

GDP (Gross Domestic Product): T ng s n ph m qu c n i

IPP (Independent Power Producer): NhƠ máy phát đi n đ c l p

PPA (Power Purchase Agreement): H p đ ng mua bán đi n

PVN (PetroVietnam): T p đoƠn D u khí Qu c gia Vi t Nam

SCIC (State Capital Investment Corporation):

T ng công ty đ u t vƠ kinh doanh v n nhƠ n c

Vinacomin (Vietnam National Coal, Mineral Industries Group):

T p đoƠn Công nghi p Than, Khoáng s n Vi t Nam

Ch ngă1:ăGI IăTHI U 1.1 B i c nh chính sách

i n là ngu n n ng l ng không th thi u đ i v i sinh ho t th ng ngày c a ng i dân

c ng nh ho t đ ng s n xu t c a m t qu c gia Cùng v i t c đ t ng tr ng cao c a n n kinh t Vi t Nam th i gian qua, nhu c u s d ng đi n theo đó c ng gia t ng nhanh chóng Giai đo n 2001-2009, t c đ t ng tr ng s n l ng đi n th ng ph m bình quơn đ t 14,5%/n m, t 25,8 t kWh n m 2001 lên 76 t kWh n m 2009.1

Tuy nhiên, tình tr ng thi u đi n, c t đi n v n di n ra th ng xuyên mà nguyên nhân ch y u là do t c đ t ng ngu n cung không theo k p c u Giai đo n 2001-2009, công su t l p đ t toàn h th ng

t ng bình quơn 11,9%/n m th p h n m c t ng nhu c u đi n th ng ph m Công su t gi cao đi m cao g p h n 2 l n gi th p đi m và s ph thu c quá l n vào ngu n th y đi n gây ra áp l c thi u đi n vào mùa khô và gi cao đi m N m 2009, th y đi n v n chi m

đ n 37,7% công su t và t ng lên 45,5% vƠo n m 2011 T p đoƠn đi n l c Vi t Nam (EVN) n m gi trên 50% công su t phát đi n, ch y u là các nhà máy th y đi n v i giá thành th p VƠ c ng chính t p đoƠn nƠy n m gi luôn khâu truy n t i, đi u đ , mua buôn

đi n, phân ph i và kinh doanh bán l đi n Do v y, EVN s u tiên huy đ ng th y đi n có giá thành r c a mình h n lƠ các ngu n đi n khác

Mô hình qu n lý theo ngành d c v i v th đ c quy n c a EVN đƣ b c l nhi u y u kém trong qu n lý c ng nh hi u qu s n xu t kinh doanh Bên c nh giao thông, đi n là l nh

v c h t ng thi t y u nh t nh ng l i t ra y u kém nh t khi tình tr ng c t đi n di n ra

th ng xuyên (Nguy n Xuân Thành, 2010, tr 4) Do v y, thu hút m i thành ph n kinh t

đ u t vào ngu n đi n đ t ng tính c nh tranh cho th tr ng phát đi n, t ng b c tái c u trúc ngƠnh đi n theo h ng th tr ng hóa luôn là m i quan tơm hƠng đ u c a các ban ngƠnh c ng nh toƠn xƣ h i Lu t i n l c 2004 và Quy t đ nh 26/2006/Q -TTg c a Th

t ng v ắPhê duy t l trình, các đi u ki n hình thành và phát tri n các c p đ c a th

tr ng đi n l c t i Vi t Nam” th hi n rõ quy t tâm c a Chính ph trong c i t ngành

đi n M c dù, c ch khuy n khích đ u t đ c th hi n rõ trong các v n b n chính sách song th c t vi c thu hút đ u t vƠo ngu n đi n v n v p ph i nhi u khó kh n, tr ng i Yêu c u v n l n, giá đi n th p, nhi u ngu n đi n không đ c huy đ ng h t công su t,

1

Vi n N ng l ng (2010), án Quy ho ch phát tri n đi n l c qu c gia giai đo n 2011 ậ 2020, có xét đ n

2030, Hà N i (sau đơy xin g i t t là Vi n N ng l ng, 2010)

thi u công khai, minh b ch trong đi u đ , mua bán đi n và tính không ch c ch n c a các

đi u ki n th tr ng là nh ng y u t gây tr ng i đ i v i nhi u nhƠ đ u t K t qu là Quy

ho ch đi n VI2

không hoàn thành khi công su t đ t ngu n ch đ t g n 60% vƠ l i đi n

c ng ch đ t kho ng 50% k ho ch cho giai đo n 2006-2009 (Vi n N ng l ng, 2010)

Do v y, tháo g các rào c n gia nh p ngành nh m t o đi u ki n thu n l i cho đ u t m i vào ngu n đi n là ti n đ đ th c hi n l trình th tr ng hóa ngƠnh đi n

1.2 M cătiêuănghiênăc u

M c tiêu nghiên c u c a đ tƠi lƠ ch ra s c n thi t ph i thu hút đ u t phát tri n ngu n

đi n, xác đ nh nh ng rƠo c n gia nh p vƠo th tr ng phát đi n, t đó đ a ra khuy n ngh chính sách nh m h n ch các rƠo c n gia nh p, thúc đ y đ u t phát tri n ngu n đi n m i,

t ng b c hình thƠnh th tr ng phát đi n c nh tranh

1.3 Câu h i chính sách

Các phân tích trong đ tài này s t p trung tr l i 2 câu h i chính sau:

1 Nh ng rào c n gia nh p vào th tr ng phát đi n hi n nay?

2 Nh ng gi i pháp chính nh m h n ch các rào c n gia nh p ngành, thu hút đ u t vào phát tri n ngu n đi n?

1.5 Ph ngăphápănghiênăc u

T c s lý thuy t, tác gi xây d ng khung phân tích nh ng rào c n gia nh p vào th

tr ng phát đi n và s d ng ph ng pháp phơn tích đ nh tính đ áp d ng vào phân tích

tr ng h p ngƠnh đi n Vi t Nam Thông tin ph c v cho nghiên c u đ c thu th p t các tài li u chuyên ngƠnh đi n, các cu c ph ng v n mang tính phát hi n v i nh ng câu h i m

đ i v i nh ng ng i ho t đ ng trong ngành đi n (Ph l c 9), các cu c th o lu n qua th

đi n t , đi n tho i v i các nhƠ đ u t vƠ ng i s d ng đi n Các phơn tích, đánh giá c a tác gi s đ c ch ng minh qua các s li u và nh n đ nh c a các chuyên gia, nh ng ng i

có kinh nghi m ho t đ ng trong ngƠnh đi n Bên c nh đó, tác gi c ng s d ng ph ng pháp mô t , t ng h p, phân tích, so sánh đ h tr cho phân tích trong đ tài

1.6.ăB ăc căc aăđ ătƠiă

tài g m có 4 ch ng v i nh ng n i dung t ng ng nh sau:

Ch ng 1 gi i thi u b i c nh chính sách, m c tiêu nghiên c u, câu h i chính sách, đ i

t ng và ph m vi nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u

Ch ng 2 trình bƠy c s lý thuy t và t ng quan các nghiên c u tr c

Ch ng 3 ch ra s c n thi t ph i thu hút đ u t vƠo ngu n đi n, và phơn tích, đánh giá

nh ng rào c n gia nh p th tr ng phát đi n

Ch ng 4 đ a ra các k t lu n và các g i ý chính sách

Ch ngă2:ăC ăS ăLụăTHUY TăVĨ T NGăQUANăCÁC NGHIểNăC UăTR C 2.1 K háiăni m rƠoăc năgiaănh p

M i doanh nghi p khi gia nh p vào m t th tr ng đ u ph i đ i m t v i nh ng tr ng i

nh t đ nh Các nhà kinh t đƣ c g ng đ a ra các khái ni m khác nhau v ắrƠo c n gia

nh p” (entry barrier), t o ra nh ng công c h u ích đ phân tích th tr ng

Theo Bain (2006, trích trong McAfee, 2003, tr 3) m t rào c n gia nh p là m t l i th c a

nh ng doanh nghi p hi n h u trong m t ngành s n xu t so v i các doanh nghi p gia nh p

ti m n ng khác Trong m t ch ng m c nƠo đó, các doanh nghi p hi n h u liên t c t ng giá cao h n m c giá c nh tranh (b ng v i chi phí biên) mà không thu hút các doanh nghi p

m i vào ngành Do đó, rào c n gia nh p là b t c th gì cho phép các doanh nghi p hi n có

t ng giá bán cao h n chi phí biên (mang l i l i nhu n siêu ng ch) mà không t o ra s gia

nh p m i M c đ áp đ t giá ph thu c vào các ắđi u ki n gia nh p” nh : tính kinh t theo quy mô, nhu c u v v n, l i th chi phí tuy t đ i, s khác bi t s n ph m

Stigler (1968, trích trong McAfee, 2003, tr 67) thì cho r ng m t rào c n gia nh p là m t kho n chi phí phát sinh b i nh ng doanh nghi p đang tìm ki m s gia nh p ngƠnh, nh ng

l i không x y ra đ i v i nh ng doanh nghi p đƣ t n t i nh ngh a nƠy nh n m nh s khác bi t chi phí gi a doanh nghi p đƣ t n t i v i doanh nghi p m i gia nh p Theo đó, rƠo

c n gia nh p ch t n t i đ i v i các doanh nghi p m i do có chi phí dài h n cao h n so v i các doanh nghi p ban đ u

Trái ng c v i hai quan đi m trên, Kwoka (2008, tr 35) cho r ng các nhƠ đ u t m i v i

vi c xác đ nh quy mô nhà máy hi u qu , công ngh hi n đ i, và l a ch n v trí nhà máy thích h p có th đ t đ c chi phí th p h n so v i các nhà máy hi n h u L i th này giúp các nhà máy m i gi m chi phí và c nh tranh v giá bán đi n v i nh ng nhƠ máy đi tr c Theo Fisher (1979, trích trong McAfee, 2003, tr 7) m t rào c n gia nh p là b t c th gì

c n tr s gia nh p khi s gia nh p xét trên góc đ xã h i là có l i Ông cho r ng trên góc

đ xã h i m t th tr ng nƠo đó c nh tranh s t t h n, tuy nhiên, các doanh nghi p m i đƣ không gia nh p đ lƠm đi u đó và đơy có m t rào c n gia nh p Ch ng h n, m t doanh nghi p có ý đ nh gia nh p vào m t th tr ng v i đòi h i v v n l n Doanh nghi p đó s không tham gia vào th tr ng n u kho n ti n th y tr c trong t ng lai không bù đ p

đ c chi phí b ra Vi c s d ng v n s là lãng phí n u l i nhu n ki m đ c th p h n so

v i đ u t vƠo m t th tr ng khác Nh v y, m c dù xã h i mong mu n thu hút các nhà

đ u t m i nh ng đi u này không th c hi n đ c vì các nhƠ đ u t s s d ng v n cho th

tr ng khác Rào c n gia nh p vào m t th tr ng lúc này chính là s h p d n t th tr ng khác

2.2.ăLýăthuy tăv ărƠoăc năgiaănh p vƠoăth ătr ngăphátăđi n

Theo Kwoka (2008, tr 18), các đi u ki n gia nh p vào th tr ng phát đi n v a t n t i

nh ng đ c đi m chung c a t t c các th tr ng, v a có nh ng đ c thù riêng Nghiên c u này ch ra 3 rào c n gia nh p vào th tr ng phát đi n, bao g m: các rào c n kinh t truy n

th ng, các rào c n v c ch đi u ti t và các rào c n v tính không ch c ch n (Hình 2.1)

Hình 2.1: Nh ng rào c n gia nh p vào th tr ngăphátăđi n

m t rƠo c n bu c nh ng ng i m i gia nh p ho c ph i c nh tranh d a trên quy mô l n

ho c ph i ch p nh n b t l i v chi phí đ c nh tranh d a trên quy mô nh (Porter, 1980)

L i th chi phí tuy t đ i (absolute cost advantages) bao g m nh ng l i th nh s ti p c n

d dƠng các y u t đ u vƠo, ngu n v n, v trí, b ng phát minh sáng ch Nh ng ng i m i

gia nh p th tr ng có th không ti p c n đ c t t c nh ng đ u vƠo nƠy, ho c ch có th

ti p c n m c chi phí cao h n vƠ ch u b t l i h n các doanh nghi p hi n h u

Yêu c u v v n có th tr thƠnh m t rƠo c n gia nh p khi nó đòi h i nhƠ đ u t ph i b ra

m t l ng v n l n đ có th gia nh p vƠ c nh tranh trong ngƠnh

Th i gian th c hi n m t d án kéo dài s d n đ n thu h i v n ch m và d r i ro do tính không ch c ch n c a các đi u ki n th tr ng trong t ng lai

Th hai, các rào c n v c ch đi u ti t

C ch đi u ti t là nh ng quy đ nh c a NhƠ n c vƠ c quan đi u hành c a ngành nh m

t o hành lang pháp lý vƠ môi tr ng thu n l i cho các doanh nghi p đ u t kinh doanh Tuy nhiên, c ch đi u ti t c ng có th t n t i nh ng rào c n gia nh p ngành khi nó làm

ch m tr ho c lƠm t ng chi phí cho nhƠ đ u t

Th ba, các rào c n do tính không ch c ch n v ngu n l c, chi phí đ u vào, giá c đ u ra

và các chính sách đi u ti t khác

V i vi c b ra m t l ng v n cho đ u t kinh doanh, các nhƠ đ u t k v ng d án s hoàn

v n và có kh n ng sinh l i Tuy nhiên, các d án có th i gian xây d ng và v n hành kéo dài d d n đ n nh ng r i ro do tính không ch c ch n v các đi u ki n th tr ng trong

t ng lai nh s thay đ i ngu n cung vƠ chi phí đ u vào, giá s n ph m c ng nh các chính sách đi u ti t không th d đoán tr c Ch ng h n, s ph thu c quá nhi u vào m t y u t

đ u vƠo đ c thù s lƠm gia t ng r i ro do tính không ch c ch n v ngu n cung ng và chi phí c a y u t s n xu t này trong t ng lai Hay, nh ng thay đ i không th d đoán tr c trong chính sách đi u ti t t ng lai c ng có th t o ra nh ng r i ro cho nhƠ đ u t Nhìn chung, các nhƠ đ u t không thích s không ch c ch n và s đòi h i nh ng đ n bù x ng đáng cho vi c đ u t vào các d án đ y r i ro này

i v i l nh v c phát đi n, các chí phí đ u t g n nh hoƠn toƠn lƠ chi phí chìm,3 do đó s lƠm t ng thêm tính không ch c ch n v n có và nh ng r i ro th tr ng cho cho đ u t (Zhang, 2006, trích trong Kwoka, 2008, tr 24) Chi phí chìm tr thành rào c n rút lui kh i ngành b i khi đƣ đ u t vƠo b t k công đo n nào c a d án thì vi c rút lui đ u gây ra t n

3

Chi phí chìm là nh ng chi phí khi đƣ b ra r i thì không th thu h i đ c, do v y, nhà qu n tr không d a vƠo chi phí nƠy đ ra quy t đ nh

th t r t l n, bu c nhƠ đ u t ph i ti p t c theo đu i d án Do đó, rƠo c n rút lui lúc đ i v i nhƠ đ u t hi n h u t o nên rào c n gia nh p đ i v i nhƠ đ u t m i

2.3 ăCácănghiênăc uătr căv ăch ăđ ăcóăliênăquan

Vi t Nam đang trong giai đo n đ u th c hi n th tr ng hóa ngành đi n v i nhi u khó

kh n thách th c Nhi u báo cáo, bài vi t đ a ra nh ng phân tích h tr cho ti n trình này song m t nghiên c u đ y đ v ngƠnh đi n thì g n nh ch a có áng chú ý nh t ph i k

đ n là nh ng báo cáo c a các t ch c qu c t nh UNCTAD, UNDP,… v i nh ng phân tích và khuy n ngh chính sách cho c i t th tr ng đi n Vi t Nam

Báo cáo đánh giá chính sách đ u t Vi t Nam c a UNCTAD (2008) dành riêng m t

ch ng đ đánh giá chính sách thu hút đ u t n c ngoƠi vƠo ngƠnh đi n UNCTAD cho

r ng đ u t t nhơn vƠ n c ngoài là ti n đ quan tr ng đ th c hi n l trình th tr ng hóa ngƠnh đi n vƠ đáp ng nhu c u tiêu dùng đi n ngày càng cao Báo cáo c ng ch ra đ c

m t s các rào c n thu hút đ u t vƠo ngƠnh đi n, tuy nhiên m i ch ti p c n d i góc đ

c ch đi u ti t mƠ ch a đ c p đ n các rào c n kinh t và tính không ch c ch n c a các

đi u ki n th tr ng Theo UNCTAD, mô hình qu n lý theo chi u d c v i vi c EVN s

h u ph n l n tài s n trong l nh v c phát đi n, đ c quy n v truy n t i, phân ph i và ch u trách nhi m xây d ng quy ho ch t ng th phát tri n ngƠnh đi n không ph i là m t c c u

t ch c t i u đ t o ra s c nh tranh th c s cho ngƠnh đi n T đó, khuy n ngh chính sách mƠ UNCTAD đ a ra là (i) c n tách bi t khơu phát đi n, truy n t i, phân ph i thành

nh ng đ n v đ c l p, đ c bi t là tách Công ty mua bán đi n và Vi n N ng l ng ra kh i EVN đ đƠm b o tính công b ng, khách quan trong mua bán đi n và xây d ng quy ho ch

đi n, (ii) c n chuy n giao các công ty đi n thu c s h u NhƠ n c t B Công Th ng sang T ng Công ty đ u t và kinh doanh v n NhƠ n c (SCIC) nh m tách bi t quy n s

h u doanh nghi p NhƠ n c và ch c n ng đi u ti t, (iii) thi t l p c ch đ u th u c nh tranh cho c các công ty nhƠ n c vƠ t nhơn, (iv) thúc đ y đ u t thông qua c ch b o lãnh Chính ph , so n th o h p đ ng mua bán đi n (PPA) dài h n chu n giúp gi m chi phí đƠm phán vƠ đ y nhanh ti n đ d án

M t nghiên c u khác là c a tác gi Nguy n Xuân Thành (2010) đ c p đ n hai tr ng i l n

nh t v c s h t ng Vi t Nam là giao thông v n t i vƠ đi n Nh ng tr ng i khi gia

nh p vào th tr ng phát đi n đ c tác gi ch ra bao g m: (i) mô hình qu n lý theo chi u

d c v i v th đ c quy n c a t p đoƠn EVN không phù h p v i l trình th tr ng đi n

c nh tranh, (ii) Công ty mua bán đi n duy nh t v n thu c EVN gây ra mâu thu n l i ích khi các nhƠ máy đi n đ c l p (IPP) b phân bi t, đ i x trong huy đ ng ngu n đi n, (iii) Chính ph đang ki m soát giá đi n m c th p h n chi phí nhi t đi n T đó, tác gi đ a ra

m t s gi i pháp c th nh m thu hút đ u t vƠo ngu n đi n nh t ng giá đi n lên ít nh t 50% đ EVN có th h p đ ng cung c p đ đi n, EVN c n h p đ ng v i các nhà máy đi n IPP và tr m t ph n chi phí công su t c đ nh hƠng n m đ trang tr i chi phí đ u t vƠ chi phí nhiên li u nh m t ng t tr ng công su t các nhà máy nhi t đi n IPP Tuy nhiên, đơy ch

là m t nghiên c u phân tích nh ng tr ng i v c s h t ng Vi t Nam nói chung ch

ch a đi sơu phơn tích nh ng rào c n gia nh p vào th tr ng phát đi n

Ch ngă3:ăNH NGăRĨOăC NăGIAăNH PăVĨOăTH ăTR NGăPHÁTă I N 3.1 S c n thi t ph iăthuăhútăđ uăt ăphátătri n ngu năđi n

3.1.1 S b t h pălýătrongăc ăc uăphátăđi n

Theo Báo cáo th ng niên EVN (2011), đ n cu i n m 2011, t ng công su t đ t các ngu n

đi n c a Vi t Nam là 22.029MW Xét v c c u s h u, EVN đang n m gi 51% công

su t đ t toàn h th ng và n u tính c các nhƠ máy đi n EVN có c ph n chi ph i thì con s này là 68% (Hình 3.1) Ph n công su t còn l i thu c v các nhƠ đ u t trong n c theo hình th c IPP nh t p đoƠn D u khí Qu c gia Vi t Nam (PVN), t p đoƠn Công nghi p Than, Khoáng s n Vi t Nam (Vinacomin), t ng công ty sông Ơ, t ng công ty l p máy

Vi t Nam và m t s nhƠ đ u t n c ngoài theo hình th c BOT.4

V i vi c s h u ph n l n ngu n đi n, EVN s có đ ng c thiên v cho các nhà máy c a mình khi chính t p đoƠn nƠy

n m gi luôn khơu đi u đ , truy n t i và mua buôn đi n duy nh t

Hình 3.1: C ăc u công su t s h u ngu năđi n n mă2011

Ngu n: Báo cáo th ng niên c a EVN (2011)

V c c u ngu n đi n, n m 2011 th y đi n v n chi m đ n 45,5%, tuabin khí chu trình h n

h p chi m 33,6%, nhi t đi n than là 15,3%, các ngu n đi n còn l i ch chi m m t t l nh

4 BOT đ c dùng ph bi n Vi t Nam đ ch d án phát đi n đ c l p có nhƠ đ u t n c ngoài tham gia

IPP (Independent Power Producer) ch các d án phát đi n đ c l p đ c th c hi n b i các nhƠ đ u t trong

n c không thu c EVN

EVN 50.7%

Cty C ph n

g m c EVN 17,0%

FDI 9.0%

Vinacomin 4.8%

PVN 12.3%

IPP khác 6.2%

(Hình 3.2) C c u công su t th y đi n gi m t 58,4% n m 2001 xu ng còn 45,5% n m

2011, trong khi, ngu n đi n ch y tua bin khí chu trình h n h p t ng t 25,8% lên 33,6%

(Báo cáo th ng niên EVN, 2011)

Hình 3.2 :ăC ăc u công su t ngu n đi năn m 2011

Ngu n: Báo cáo th ng niên EVN (2011)

M c dù đƣ có s thay đ i v c c u phát đi n song th y đi n v n chi m t tr ng t ng đ i

l n u đi m c a th y đi n là có giá thành r khi chi phí biên đ t o ra 1 kWh g n nh

b ng không, tuy nhiên, s l thu c vƠo đi u ki n khí t ng th y v n đƣ lƠm cho vi c cung

c p đi n thi u n đ nh ơy chính lƠ nguyên nhơn d n đ n tình tr ng thi u đi n, c t đi n luân phiên vào mùa khô ho c ph i huy đ ng các ngu n đi n ch y d u v i giá thành cao

V phía cung, giai đo n 2006-2009, t c đ t ng công su t đ t các ngu n phát đi n bình quơn đ t 12,8%/n m, th p h n so v i k ho ch đ ra trong quy ho ch đi n VI do nhi u d

Th y đi n

45.5%

Nhi t đi n

than 15.3%

Nhi t đi n d u FO

4.2%

Diesel 1.4%

Tua bin khí

h n h p 33,6%

án b ch m ti n đ nh nhi t đi n H i Phòng I, Qu ng Ninh I, S n ng, tua bin khí h n

h p Nh n Tr ch I, th y đi n Sông Ba H , B n V ,…(Lan H ng, 2011)

Mu n t o ra s c nh tranh trong khơu phát đi n thì th tr ng phát đi n ph i có đ dày (market thickness), t c là ph i có nhi u ng i bán và nhi u ng i mua đ t đó lƠm cho chi phí tìm ki m (searching and matching costs) gi m xu ng và giá c ít bi n đ ng th t

th ng h n Hi n nay, EVN v n n m gi ph n l n công su t ngu n phát đi n vƠ c ng chính t p đoƠn nƠy đóng vai trò lƠ ng i mua duy nh t Do v y, vi c t ng t tr ng công

su t ngu n phát đ i v i các đ n v ngoƠi EVN, đ ng th i t ng b c hình thành các công ty mua buôn đi n là c n thi t đ ti n đ n c nh tranh trong khơu phát đi n

Nh v y, m c tiêu dùng đi n c a Vi t Nam còn th p và đang t ng nhanh, trong khi ngu n cung t ng ch m d n đ n tình tr ng thi u đi n, c t đi n di n ra luân phiên

3.1.3 N ngăl c phát tri n ngu năđi n c a EVN

Là doanh nghi p nhƠ n c s h u ph n l n ngu n đi n, n m 2010 EVN l 10.541 t đ ng trong ho t đ ng s n xu t, kinh doanh đi n và l 15.541 t đ ng do chênh l ch t giá (L u

Th y, 2011) N ph i tr c a EVN tính đ n 31/12/2010 g n 240.000 t đ ng, trong đó n dài h n chi m đ n g n 73% (Báo cáo th ng niên EVN, 2011) Ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a EVN ch y u b ng ngu n v n vay v i t l n ph i tr /v n ch s h u là 4,22

l n Tính đ n ngày 30/6/2011, EVN còn n ti n mua đi n c a PVN là 8.861 t đ ng và n Vinacomin 1.211 t đ ng V i kho n l và n l n nh v y, EVN r t khó đ vay v n t các ngân hàng và t ch c tài chính Do không thu x p đ c v n, n m 2008, t p đoƠn nƠy đƣ

ph i tr l i 13 d án nhi t đi n v i t ng công su t 13.800MW cho nhƠ đ u t khác (Phan Linh Anh, 2008) Giai đo n 2006-2009, t ng công su t đ t đ a vƠo v n hành ch đ t g n 60% k ho ch v i 8.722MW so v i ch tiêu 14.581MW (xem Ph l c 1)

Nh v y, rõ rƠng EVN đang kinh doanh b ng ngu n v n vay và v n chi m d ng t các đ i tác c a h Hi u qu s n xu t kinh doanh y u kém cùng v i s thi u h t v ngu n v n đƣ làm cho k ho ch phát tri n ngu n đi n vƠ l i đi n c a EVN không hoàn thành T th c

tr ng này, Quy ho ch phát tri n đi n l c qu c gia giai đo n 2011-2020, có xét đ n 2030 (g i t t là Quy ho ch đi n VII) đƣ giao nhi m v cho các t p đoƠn kinh t nhƠ n c khác là PVN và Vinacomin cùng h tr EVN gi vai trò ch đ o trong phát tri n ngu n đi n, đ ng

th i khuy n khích m i thành ph n kinh t đ u t vƠo ngƠnh đi n

3.1.4 L trình th tr ng hóaăngƠnhăđi n

Mô hình qu n lý theo chi u d c c a ngƠnh đi n đƣ b c l nhi u y u kém trong ho t đ ng

s n xu t, kinh doanh vƠ không đ m b o cung c p đ đi n cho n n kinh t Do v y, l trình

th tr ng hóa ngƠnh đi n đƣ đ c Chính ph kh i đ ng t n m 1995 nh m m c tiêu c i t ngƠnh đi n G n m t th p k sau, n m 2003, EVN b t đ u ti n hành c ph n hóa các nhà máy c a mình Ti p sau đó, Lu t i n l c 2004 l n đ u tiên đ c ban hƠnh đƣ dành riêng

m t ch ng quy đ nh v th tr ng đi n c nh tranh, tuy nhiên, v n b n này m i ch mang tính đ nh h ng phát tri n Quy t đ nh 26/2006/Q -TTg c a Th t ng ắPhê duy t l trình, các đi u ki n hình thành và phát tri n các c p đ c a th tr ng đi n l c t i Vi t Nam” chia th tr ng đi n Vi t Nam phát tri n qua 3 c p đ : th tr ng phát đi n c nh tranh (2005-2014); th tr ng bán buôn c nh tranh (2015-2022); th tr ng bán l c nh tranh (t sau 2022) (xem Hình 3.3 và Ph l c 2)

Hình 3.3: L trình phát tri n các c păđ c a th tr ngăđi n l c t i Vi t Nam

Ngu n: Tác gi t v d a theo Quy t đ nh 26/2006/Q -TTg

Và Quy t đ nh 6713/Q -BCT c a B Công Th ng ắPhê duy t Thi t k Th tr ng phát

đi n c nh tranh Vi t Nam” đƣ c th hóa l trình vƠ các đi u ki n đ thu hút m i thành

ph n kinh t đ u t vƠo ngƠnh đi n Th c hi n th tr ng phát đi n c nh tranh là c p đ

đ u tiên trong quá trình th tr ng hóa ngành đi n t i Vi t Nam nh m t o ra s c nh tranh công b ng trong khơu phát đi n đ t đó thu hút đ u t vƠo ngu n đi n Theo nhi u chuyên gia kinh t Vi t Nam, c i t ngƠnh đi n là vi c c n ph i làm và ph i đ y nhanh h n n a Trong khi đó, EVN l i cho r ng n u c i t nhanh s khi n Vi t Nam thi u đi n, không đ m

C păđ ă3:ăTh ătr ngăbánăl ăc nhătranhă(t ăsauă2022)

b o an ninh n ng l ng (C m Gia Kình, 2009) Nh v y, rào c n l n nh t mƠ nhƠ đ u t

ph i đ i m t ch y u xu t phát t c ch đ c quy n c a EVN mƠ đ tài s đi sơu phân tích

n i dung ti p theo

3.2 Nh ng rào c n gia nh p vào th tr ngăphátăđi n

D a trên khung phân tích đƣ xơy d ng, đ tài s d ng các d li u th c p và k t qu ph ng

v n nh ng ng i ho t đ ng trong l nh v c đi n l c v i nh ng câu h i m đ c chu n b

s n (Xem Ph l c 9) đ ch ra nh ng rào c n gia nh p vào th tr ng phát đi n Vi t Nam

hi n nay

3.2.1 Các rào c n kinh t truy n th ng

Nh đƣ nêu trên, các rào c n kinh t truy n th ng đ i v i s gia nh p vào th tr ng bao

g m tính kinh t theo quy mô, l i th chi phí tuy t đ i, yêu c u v v n, th i gian th c hi n

Nh ng đ c đi m này ch y u ph thu c vào công ngh phát đi n đ c s d ng

Yêu c u v v n

Theo s li u c a Vi n N ng l ng (2010), v i công su t đ t trong kho ng 250-1.000MW, các nhƠ máy đi n tua bin khí ch y d u DO có su t đ u t 1kW đi n th p nh t v i 600 USD/kW và đi n h t nhân cao nh t v i 3.000 USD/kW (B ng 3.1) Theo đó, yêu c u v

v n đ u t cho các nhƠ máy đi n khá l n, th p nh t là tua bin khí ch y d u DO, tua bin khí chu trình đ n, nhi t đi n ch y d u FO, nhi t đi n ch y khí (150-400 tri u USD), k đ n là tua bin khí chu trình h n h p, nhi t đi n than (trên d i 800 tri u USD), và cao nh t là

đi n h t nhân (3 t USD).5

V i yêu c u v n l n nh v y, m t doanh nghi p s ch đ u t vào ngu n đi n khi có đ n ng l c tài chính và l i nhu n đ h p d n Xét v n ng l c tài chính, ch các t p đoƠn kinh t nhƠ n c ho c các nhƠ đ u t n c ngoài m i có đ kh

n ng đ huy đ ng v n Xét v m c đ h p d n, giá bán đi n th p, th i gian xây d ng kéo dài, thu h i v n ch m, r i ro cao là nh ng y u t đ c thù c a ngƠnh đi n làm cho các d án

đi n kém h p d n M t d án phát đi n th ng m t 1-2 n m đ đ c c p phép, 2-6 n m đ xây d ng và hàng ch c n m sau đ thu h i v n Do v y, nhƠ đ u t không m n mà gì b ra

m t s v n kh ng l và vay th ng m i v i lãi su t cao đ th c hi n d án đi n n u l i nhu n không đ h p d n

B ngă3.1:ăCôngăsu t,ăt ngăv năvƠăgiáăthƠnhăs năxu tăc aăcácănhƠămáyăđi n

5

S li u nƠy ch a xét đ n các nhƠ máy đi n s d ng n ng l ng tái t o công su t nh (d i 30MW)

Ghi chú: TBK: Tua bin khí, N : Nhi t đi n

Ngu n: Vi n N ng l ng (2010), *

CTCP Ch ng khoán Phú Gia (2011)

Theo k t qu ph ng v n c a tác gi , yêu c u v n cho các d án ngu n đi n r t l n v t quá h n m c tín d ng cho phép c a các ngân hàng và nhi u tr ng h p nhƠ đ u t không

có đ v n đ i ng đƣ lƠm cho vi c vay v n tr nên khó kh n.6

Bên c nh đó, th i gian xây

d ng và thu h i v n các d án đi n kéo dƠi trong khi các ngơn hƠng đang u tiên các kho n vay ng n h n, gi m t tr ng vay dài h n Nh ng đi u quan tr ng nh t mà nhi u ngân hàng không mu n cho d án đi n vay là vì lo ng i giá đi n th p nh hi n nay s nh

h ng đ n kh n ng tr n c a các d án

Nh v y, thi u v n tr thành bài toán khó kh n chung cho toàn ngƠnh đi n, đ c bi t là sau

cu c kh ng ho ng kinh t th gi i 2007-2008 Theo Quy ho ch đi n VI, các d án đi n c a EVN c n 33 t USD nh ng ch huy đ ng đ c 20 t USD, các đ n v ngoài EVN c n 52 t USD nh ng c ng ch huy đ ng đ c kho ng 40% (Trung tâm Tin h c, 2010) i v i Quy

ho ch đi n VII, t ng s v n đ u t cho ngƠnh đi n giai đo n 2011-2020 là 50 t USD và giai đo n 2021-2030 c tính kho ng 75 t USD Nh v y, bình quân m i n m ngƠnh đi n

h n

h p

TBK chu trình

đ n

N

ch y khí

N than

Mi n

B c

N than

Mi n Nam

N than

c n s v n kho ng 5-7,5 t USD ơy lƠ m t con s quá l n đ có th huy đ ng b i Quy

ho ch đi n VI c n h n 4 t USD m i n m cho các d án đi n mƠ c ng không thu x p đ Quy ho ch đi n VII đƣ đ a ra nhi u gi i pháp huy đ ng v n nh phát hƠnh trái phi u trong

vƠ ngoƠi n c, thu hút đ u t n c ngoài, liên doanh, c ph n hóa các doanh nghi p nhà

n c, huy đ ng trong n i b ngƠnh đi n, phát tri n các t p đoƠn, t ng công ty có m c tín nhi m tƠi chính cao đ t huy đ ng v n,… song vi c thu hút v n theo các nhƠ đ u t v n

h t s c khó kh n C ng theo anh Tr n H i i p,7

không ch có các đ n v ngoài EVN mà

hi n nay c EVN c ng g p khó kh n v tài chính cho các d án đi n do Chính ph đƣ bãi

b chính sách tr c p cho ngƠnh đi n và không còn b o lãnh cho EVN vay n nh tr c đơy

Theo k t qu Kh o sát Tri n v ng đ u t th gi i c a UNTAD (2008, tr 125), giai đo n 2007-2009, Vi t Nam x p th 6 th gi i v tri n v ng thu hút v n đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI), tuy nhiên, ngu n v n ch y u ch y vào các ngành công nghi p ch t o ph c

v cho xu t kh u Trong h n 20 n m thu hút đ u t n c ngoài, ch có 3 d án FDI vào ngu n đi n thành công là Hi p Ph c, Phú M 2.2 và Phú M 3 i u này cho th y s c

h p d n c a ngƠnh đi n quá th p nên không thu hút đ c các nhƠ đ u t Khó kh n do v n

l n lƠ đi u hi n nhiên đ i v i các d án phát đi n song các nhƠ đ u t s v n tham gia n u giá đi n đ h p d n h Do v y, gi i pháp cho bài toán thi u v n ph i xu t phát t vi c

đi u ch nh giá đi n h p lý đ t đó có th c nh tranh v i dòng v n ch y vƠo các l nh v c khác

Tính kinh t theo quy mô

Công su t t i u c a các nhƠ máy đi n là công su t c n thi t đ i v i t ng lo i ngu n phát

đi n đ đ t chi phí t i thi u trên m i đ n v đi n n ng NhƠ máy đi n h t nhân có công su t

t i u lƠ 1000 MW, đ l n đ là ngu n b sung có ý ngh a cho b t k th tr ng nào Quy

mô t i u c a các nhà máy nhi t đi n than và tua bin khí h n h p c ng khá l n v i

600-750 MW Do v y, nh ng nhà máy này s tác đ ng đáng k lên m c giá khi th tr ng phát

đi n c nh tranh chính th c hình thành Riêng đ i v i th y đi n, công su t t i u cho m i công trình ph thu c vào dòng ch y, dung tích h ch a và các đ c tính kinh t -k thu t khác nên t n t i nhi u quy mô phát đi n khác nhau (t vƠi MW đ n hƠng tr m MW)

7

Tác gi ph ng v n tr c ti p anh Tr n H i i p (phó k toán tr ng m t d án th y đi n c a T p đoƠn Sông Ơ) qua đi n tho i (0912.102345) ngày 20/3/2012

Hình 3.4: GiáăthƠnhăs năxu tăc aăcácănhƠămáyăđi năt iăcácăm căcôngăsu t

Ngu n: Vi n N ng l ng (2010)

V giá thành, th y đi n r nh t v i 3,7 cents/kWh, r i đ n nhi t đi n ch y than, nhi t đi n

ch y khí vƠ đi n h t nhơn, còn các nhƠ máy đi n ch y d u có giá thành cao nh t (Hình 3.4) Nhi t đi n than có giá thành bình quân 4-8 cents/kWh tùy thu c vào công su t đ c huy đ ng và ngu n cung c p than Nhi t đi n than mi n B c có giá thành th p nh t (4,12-6,2 cents/kWh) do g n vùng nguyên li u, nhi t đi n than mi n Nam có giá thành cao h n (4,65-6,73 cents/kWh) do ph i v n chuy n than t mi n B c vào, và nhi t đi n s d ng than nh p kh u có giá thành cao nh t (5,95-8,03 cents/kWh) do không đ c tr giá i n

h t nhơn c ng có giá thƠnh t ng đ i th p (5,58-9,56 cents/kWh) do chi phí nguyên li u r

c bi t, khi đi n h t nhơn đ c huy đ ng v i công su t 70-80% thì giá thành c a nó còn

th p h n c tua bin khí h n h p và nhi t đi n s d ng than nh p kh u i v i các nhà máy đi n s d ng khí, tua bin khí h n h p có giá thành th p nh t (6,69-8,24 cents/kWh),

r i đ n tua bin khí chu trình đ n (8,85-9,87 cents/kWh) và cu i cùng là nhi t đi n khí (9,33-10,98 cents/kWh) Cu i cùng, các nhà máy ch y d u có giá thành cao g p 2-3 l n các ngu n đi n khác

Nh v y, t t c các ngu n đi n đ u th hi n rõ tính kinh t theo quy mô b i công su t huy

đ ng càng l n thì giá thành càng r , đ c bi t lƠ đi n h t nhân.8

Các nhà máy th y đi n l n

có l i th giá thành th p do kh u hao tài s n c đ nh chi m t 70-87% (Vi n N ng l ng, 2010), tuy nhiên, s ph thu c vào đi u ki n t nhiên đƣ làm cho ngu n đi n này không n

đ nh Trong khi đó, các nhà máy th y đi n nh có công su t vài MW phát tri n tràn lan

mi n Trung và Tây Nguyên thì ch a có m t nghiên c u, đánh giá t ng th các tác đ ng xã

h i, môi tr ng tr c khi c p phép xây d ng Theo Quy ho ch đi n VII, th y đi n ti p t c phát tri n nh ng t c đ ch m h n so v i m c t ng các nhà máy nhi t đi n do tr n ng th y

đi n l n đƣ đ c khai thác g n nh t i h n và t tr ng công su t th y đi n s gi m t 45,5% n m 2011 xu ng còn 25,7% n m 2020 Do đó, ph n th tr ng còn l i trong t ng lai cho các lo i hình phát đi n khác v n r t l n Sau th y đi n, các d án nhi t đi n than

c ng có giá thƠnh t ng đ i r vƠ có u đi m cung c p đi n n đ nh h n Quy ho ch đi n VII c ng xác đ nh t tr ng các nhà máy nhi t đi n than s t ng lên 46,4% vƠo n m 2020, cho dù Vi t Nam ph i nh p kh u than t n m 2015-2016 Do tr l ng khí ngày càng

gi m, Quy ho ch VII đ t ra ch tiêu gi m t tr ng công su t phát đi n s d ng khí t 33,6% n m 2011 xu ng còn 19,4% n m 2020 dù đơy lƠ ngu n đi n t ng đ i r

Nh v y, vi c l a ch n lo i ngu n phát đi n đ đ u t ph thu c vƠo n ng l c tài chính

c a nhà đ u t , giá thành c a t ng lo i công ngh và l i th v nhiên li u đ u vào mà nhà

đ u t có đ c V ti m l c tài chính, các t p đoƠn NhƠ n c vƠ nhƠ đ u t n c ngoài v i

ti m l c tài chính m nh có kh n ng đ u t vƠo các nhƠ máy đi n công su t l n, còn các doanh nghi p khác ch có th tham gia vào các d án đi n quy mô nh V c c u ngu n

đi n, các d án nhi t đi n than s t ng nhanh do đơy lƠ ngu n đi n có giá t ng đ i r và cung c p đi n n đ nh, nhƠ máy đi n tua bin khí chu trình h n h p t ng ch m h n do ngu n khí ngày càng khán hi m, t tr ng th y đi n gi m do đƣ khai thác g n t i h n, còn

đi n h t nhân s do NhƠ n c qu n lý do tính ch t an toàn c a c qu c gia Vi c s h u ngu n nhiên li u c ng giúp các t p đoƠn NhƠ n c nh PVN vƠ Vinacomin có l i th trong các d án đi n h n các đ n v khác Vi n N ng l ng xây d ng quy ho ch đi n VII

c ng d a trên quan đi m này đ xác đ nh c c u công su t h p lý

L i th chi phí tuy t đ i th ng x y ra v i nh ng t p đoƠn đ c NhƠ n c cho n m gi v

th đ c quy n m t l nh v c nƠo đó PVN vƠ Vinacomin lƠ hai đ n v đ c NhƠ n c giao khai thác và nh p kh u khí vƠ than cho phát đi n Do v y, h s ch đ ng đ c ngu n nhiên li u cho các nhƠ máy đi n c a mình tr c khi ngh đ n các đ n v bên ngoài Tuy nhiên, NhƠ n c c ng can thi p vào các h p đ ng mua bán than, khí nh m đi u hòa l i ích

gi a các bên.9 i v i EVN, tr c đơy h có u th v v trí xây d ng các nhƠ máy đi n khi Vi n N ng l ng thu c EVN đ c giao so n th o các quy ho ch đi n, tuy nhiên, l i

th này đƣ m t đi khi Vi n N ng l ng đƣ đ c tách ra kh i EVN Tuy không còn đ c Chính ph bão lãnh vay n nh ng hi n nay EVN v n có l i th trong huy đ ng v n do là khách hàng l n c a các t ch c tín d ng, đ ng th i còn tham gia s h u Ngân hàng TMCP

An Bình

Th i gian xây d ng và đ i s ng công trình

c thù c a các nhƠ máy đi n là có th i gian xây d ng dài v i 3 n m cho các nhƠ máy

ch y khí, 4 n m cho các nhà máy ch y than, 6 n m v i các nhƠ máy đi n h t nhân, và 3-6

n m đ i v i th y đi n (B ng 3.1) i s ng công trình c ng kéo dƠi v i 40 n m cho các d

án đi n h t nhân và th y đi n, t 25-30 n m đ i v i các công trình còn l i Y u t th i gian lúc này t o nên nh ng r i ro r t l n cho các d án do tính không ch c ch n c a các đi u

ki n th tr ng mà chúng ta s phân tích n i dung sau

3.2.2 Các rào c n v c ăch đi u ti t

V ch c n ng qu n lý nhƠ n c đ i v i ngƠnh đi n, Chính ph th c hi n quy n s h u

v n, tài s n nhƠ n c t i các doanh nghi p đi n l c D i Chính ph , B Công th ng lƠ

đ n v qu n lý, đi u ti t ho t đ ng đi n l c và C c i u ti t đi n l c lƠ đ n v giúp vi c cho B tr ng B Công th ng (xem Ph l c 4) C ch qu n lý NhƠ n c vƠ c ch đi u hành c a ngƠnh đi n đ c thi t l p nh m t o đi u ki n thu n l i cho các doanh nghi p

ho t đ ng nh ng đôi khi nó c ng t o ra m t s tr ng i v i chính các doanh nghi p

Ch t l ng c a các Quy ho ch phát tri n đi n l c

Quy ho ch đi n do Vi n n ng l ng so n th o, trình Th t ng chính ph phê duy t m i 5

n m m t l n cho giai đo n 10 n m vƠ t m nhìn cho 10 n m ti p theo Quy ho ch đi n VI

9

N i dung này s phơn tích rõ h n ph n Ngu n cung vƠ c ch giá nhiên li u cho phát đi n