GIẢI PHÁP ĐIỀU HÀNH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI CỦA VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2015.PDF

CH NGă1 LụăLU NăCHUNG V ăT ăGIÁăH Iă OÁI, CHệNHăSÁCHăT ă1.1... CHệNHăSÁCHăT ăGIÁăH Iă OÁI 1.2.1... I UăHÀNHăCHệNHăSÁCHăT ăGIÁăC AăTRUNG QU CăVÀăBÀIă H CăKINHăNGHI MăCHOăVI TăNAM 1.4.1..

TR NG I H C KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH

-ooOoo -

TR NăTH ăSINH

GI IăPHÁPă I UăHÀNHăCHệNHă SÁCHăT ăGIÁăH Iă OÁIăC AăVI Tă

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

Thành ph H Chí Minh - N m 2012

TR NG I H C KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH

-ooOoo -

TR NăTH ăSINH

GI IăPHÁPă I UăHÀNHăCHệNHă SÁCHăT ăGIÁăH Iă OÁIăC AăVI Tă

ChuyênăngƠnh:ăKinhăt ătƠiăchínhăậ Ngân hàng

Mãăs :ă6 31 12

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

Thành ph H Chí Minh - N m 2012

L I C Mă N

Tr c tiên, tôi xin g i l i c m n chân thành và sâu s c đ n PGS-TS Ph m

V n N ng, ng i đư t n tình ch b o, góp ý, đ ng viên tôi trong su t quá trình h ng

d n tôi vi t lu n v n

Tôi r t bi t n đ n t t c các th y cô gi ng viên khoa Sau đ i h c – Tr ng

i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh đư t n tình truy n đ t nh ng ki n th c quý báu trong su t ba n m tôi theo h c cao h c ó là nh ng ki n th c n n t ng, là c s

v ng ch c đ tôi có th hoàn thành khóa lu n t t nghi p c a mình

Tôi c ng xin g i l i c m n b n Nhi Quang, anh ng Khoa, ch Kim Thoa,

Cô Thi u Dao,… nh ng ng i đư h tr tôi tìm ki m và cung c p m t s tài li u b ích giúp tôi hoàn thành lu n v n

Cu i cùng, con xin c m n ba m , các anh ch trong gia đình, nh ng ng i đư

t o đi u ki n t t nh t đ con (em) có th hoàn thành t t khóa lu n này

Chân thành c m n!

Tr n Th Sinh

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan danh d r ng, đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi v i

s h tr c a th y h ng d n và nh ng ng i thân, b n bè mà tôi đư g i l i c m n

S li u th ng kê là trung th c, có d n ch ng ngu n g c Các n i dung và k t qu nghiên c u c a đ tài này ch a t ng đ c công b trong b t c công trình nghiên c u nào

Thành ph H Chí Minh, ngày 11 tháng 10 n m 2012

Tác gi

Tr n Th Sinh

M C L C

Trang

CH NGă1:ă LÝ LU N CHUNG V T GIÁ H Iă OÁI,ăCHệNH

SÁCH T GIÁăVÀă I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ - 1

1.1 T GIÁ H I OÁI - 1

1.1.1 Khái ni m v t giá h i đoái - 1

1.1.2 Phân lo i t giá h i đoái - 1

1.2 CHÍNH SÁCH T GIÁ H I OÁI - 6

1.2.1 M c tiêu c a chính sách t giá h i đoái - 6

1.2.2 Phân lo i chính sách t giá - 6

1.3 I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ - 9

1.3.1 Khái ni m v đi u hành chính sách t giá - 9

1.3.2 Các nhân t nh h ng đ n đi u hành chính sách t giá - 10

1.3.3 Các công c đi u hành chính sách t giá - 12

1.4 I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ C A TRUNG QU C VÀ BÀI H C KINH NGHI M CHO VI T NAM - 16

1.4.1 i u hành chính sách t giá c a Trung Qu c - 16

1.4.2 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam - 19

K T LU N CH NG 1 - 20

C H NGă2:ă TH C TR NGă I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ C A VI T NAM TRONG TH I GIAN QUA - 22

2.1 TH C TR NG I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ C A VI T NAM QUA CÁC GIAI O N TR C TH I K H I NH P N M 2006 - 22

2.1.1 Th c tr ng đi u hành chính sách t giá giai đo n tr c n m 1989 - 22

2.1.2 Th c tr ng đi u hành chính sách t giá giai đo n 1989–1991 - 24

2.1.3 Giai đo n t n m 1992 – tháng 2/1999 - 27

2.1.4 Giai đo n 1999 đ n 2006: t giá th n i có đi u ti t - 31

2.2 TH C TR NG I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ TRONG GIAI O N HI N NAY (T N M 2007 T I N M 2011) - 34

2.2.1 B i c nh kinh t - 34

2.2.2 M c tiêu chính sách t giá - 37

2.2.3 Các công c đi u hành chính sách t giá - 38

2.2.4 Th c tr ng đi u hành chính sách t giá c a NHNN Vi t Nam trong giai đo n hi n nay - 43

2.3 ÁNH GIÁ TH C TR NG I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ C A NGÂN HÀNG NHÀ N C VI T NAM TRONG TH I GIAN QUA - 55

2.3.1 Nh ng thành t u đ t đ c - 55

2.3.2 Nh ng h n ch - 57

2.3.3 Nguyên nhân - 59

K T LU N CH NG 2 - 59

CH NGă3:ă GI IăPHÁPă I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ C A VI T NAM NăN Mă2 15 - 61

3.1 NH H NG C A CHÍNH SÁCH TI N T VÀ CHÍNH SÁCH T GIÁ N N M 2015 - 61

3.1.1 nh h ng chính sách ti n t - 61

3.1.2 nh h ng chính sách t giá h i đoái - 62

3.2 NH NG NGUYÊN T C CH Y U L A CH N VÀ I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ H I OÁI C A VI T NAM N N M 2015 - 64

3.3 GI I PHÁP I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ C A VI T NAM N N M 2015 - 65

3.3.1 Duy trì biên đ t giá t ng đ i n đ nh - 66

3.3.2 Gia t ng qu d tr ngo i h i qu c gia và s d ng hi u qu qu d tr ngo i h i đ can thi p n đ nh th tr ng ngo i t - 66

3.3.3 Nâng cao hi u qu ho t đ ng c a NHNN trên th tr ng ngo i h i - 67

3.3.4 Phát tri n th tr ng ti n t và th tr ng ngo i h i - 69

3.3.5 Th c hi n chính sách đa ngo i t - 70

3.3.6 Ph i h p đ ng b chính sách t giá v i các chính sách kinh t v mô khác - 71

3.3.7 Ki m soát và ti n t i lo i b th tr ng ngo i t ch đen, h n ch tình tr ng đô la hóa trong n n kinh t - 72

3.3.8 Bám sát nh p đ l m phát và t c đ t ng tr ng kinh t trong t ng th i k đ đi u hành chính sách t giá m t cách phù h p - 72

3.3.9 Thu hút và s d ng hi u qu ngu n v n đ u t n c ngoài - 73

3.3.10 Các bi n pháp khác - 75

K T LU N CH NG 3 - 76

K T LU N - 78

TÀI LI U THAM KH O - 80

DANH M C CH VI T T T

NHTW: Ngân hàng Trung ng XHCN: Xã h i ch ngh a

NHTM: Ngân hàng th ng m i FDI: V n đ u t tr c ti p n c ngoài

NHNN: Ngân hàng Nhà n c FII: V n đ u t gián ti p n c ngoài

DNNN: Doanh nghi p Nhà n c TCTD: T ch c tín d ng

SEV : Kh i h i đ ng t ng tr kinh t TGKD : T giá kinh doanh

CNY : ng Nhân dân t IMF : Qu Ti n t Qu c t

CCTT : Cán cân thanh toán GBP : ng B ng Anh

B D : Biên đ giao đ ng CCTM : Cán cân th ng m i

TGBQLNH: T giá bình quân liên ngân hàng THB: ng Bath Thái Lan

NSNN: Ngân sách Nhà n c GDP: T c đ t ng tr ng qu c n i

DANH M C CÁC HÌNH

Trang

Hình 1.1: Can thi p c a NHTW trong chính sách t giá c đ nh - 7

Hình 2.1: Qu d tr ngo i h i c a Vi t Nam t 2006 – 2010 - 43

Hình 2.2: T giá VND/USD 2008 – 2009 - 47

Hình 2.3: M i quan h gi a RER, REER v i CCTM – Q1/2000 – Q4/2009 - 51

Hình 2.4: Di n bi n t giá trên các th tr ng trong n m 2011 - 53

Hình 2.5: Di n bi n t giá t 19/04/2011 t i 05/05/2011 - 54

DANH M C CÁC B NG

Trang

B ng 1.1: T giá, cán cân th ng m i và d tr ngo i t c a Trung Qu c

2002-2007 - 18

B ng 2.1: T giá chính th c và t giá th tr ng t do t n m 1985 t i 1989 - 24

B ng 2.2: T giá chính th c và t giá th tr ng t do t n m 1989 t i 1991 - 25

B ng 2.3: T giá chính th c t n m 1992 t i 1994 - 29

B ng 2.4: T giá chính th c t n m 1995 t i 1999 - 30

B ng 2.5: Các l n đi u ch nh biên đ t giá t n m 1999 t i n m 2006 - 32

B ng 2.6: T c đ t ng tr ng GDP và ch s giá CPI t 2007 – 2011 - 34

B ng 2.7: Tóm l c chính sách t giá c a Vi t Nam giai đo n 2006 – 2011 - 38

B ng 2.8: Các l n đi u ch nh biên đ t giá t n m 2006 t i n m 2011 - 44

B ng 2.9: Cán cân thanh toán c a Vi t Nam 2007-2009 - 48

r i ro b t ngu n t nh ng bi n đ ng t giá Th c t cho th y, ch a bao gi t giá l i

bi n đ ng m nh nh giai đo n hi n nay và nh ng bi n đ ng không l ng tr c c a

t giá đư nh h ng r t l n đ n tình hình kinh t th gi i nói chung và tình hình kinh

t c a m i qu c gia nói riêng, trong đó có Vi t Nam

T i Vi t Nam, công tác đi u hành chính sách t giá c a Ngân hàng Nhà n c

Vi t Nam trong th i gian qua đư có nh ng b c ti n rõ r t Tuy nhiên, v n đ t giá

t i Vi t Nam v n còn là n i lo ng i c a các doanh nghi p xu t nh p kh u, các nhà

đ u t , các NHTM và c a chính các nhà ho ch đ nh chính sách Chính vì th , đ tài

“Gi i pháp đi u hành chính sách t giá h i đoái c a Vi t Nam đ n n m 2 15”

mang tính c p thi t và có ý ngh a c v ph ng di n lý lu n c ng nh th c ti n

2 T ng quan các nghiên c u tr c đơy

M t qu c gia l a ch n m t c ch t giá không nh ng ph thu c vào l i ích

mà c ch đó đem l i cho n n kinh t t i th i đi m đó mà còn ph thu c vào vi c li u

qu c gia đó có th duy trì đ c c ch đó nh đư h a hay không? Ngoài ra, vi c l a

ch n c ch t giá còn ph thu c vào đi u ki n kinh t , vào kh n ng qu n tr h

th ng tài chính c a NHTW, và vào th t u tiên trong các chính sách kinh t v mô

N m 2009 là n m đánh d u nhi u bi n đ ng c trên th tr ng ngo i h i l n các thay đ i trong đi u hành chính sách tr c nh ng bi n đ ng đó Vi t Nam Trên

th gi i, xu h ng chuy n d ch t ng quan gi a các đ ng ti n d i tác đ ng c a

cu c kh ng ho ng kinh t th gi i có nh h ng không nh đ i v i cán cân thanh

toán, các lu ng đ u t n c ngoài vào Vi t Nam c ng nh các chính sách v mô c a

Vi t Nam đ c bi t là các chính sách liên quan đ n t ng tr ng và ki m soát l m phát trong n c, s m t giá liên t c c a ti n đ ng và nh ng thay đ i trong đi u hành chính sách t giá đư gây tâm lý lo ng i c a ng i dân Ði u này d n đ n nhu c u c n xem xét l i c ch đi u hành t giá hi n nay c a Vi t Nam và li u đư đ n lúc Vi t Nam c n chuy n sang m t c ch đi u hành khác?

G n đây, ngày càng xu t hi n nhi u nh ng n l c nghiên c u v c ch t giá

c a Vi t Nam Ðáng k nh t trong s đó là các nghiên c u c a Võ Trí Thành (2000), Nguy n Tr n Phúc và Nguy n Ð c Th (2009) Các nghiên c u này đ u ch ra r ng

c ch t giá c a Vi t Nam m t m t c n đ c duy trì n đ nh, nh ng m t khác nên linh đ ng h n n a theo tín hi u th tr ng Võ Trí Thành (2000) đ xu t Vi t Nam nên theo c ch neo t giá theo r ti n t v i biên đ đi u ch nh d n (Band-Basket-Crawling) Trên th c t , trong nh ng n m v a qua Vi t Nam đư theo đu i c ch neo

t giá có đi u ch nh nh đ xu t c a nghiên c u trên Nh ng hai nghiên c u g n đây

c a Nguy n Tr n Phúc và Nguy n Ð c Th (2009), Nguy n Tr n Phúc (2009) l i ch

ra r ng c ch neo t giá có đi u ch nh này không ho t đ ng hi u qu , gây ra các b t

n cho th tr ng tài chính Không nh ng th , nó còn ng n c n s phát tri n c a th

tr ng ngo i h i c a Vi t Nam

T ng t Nguy n Tr n Phúc (2009), tôi cho r ng c ch neo t giá có đi u

ch nh c a Vi t Nam hi n nay ho t đ ng không hi u qu Tôi c ng cho r ng Vi t Nam đang gi a dòng c a hai d i c ch t giá và t t h n h t là Vi t Nam nên nhanh chóng chuy n sang ch đ t giá th n i có qu n lý thay vì quay tr l i c ch neo t giá nh trong các giai đo n sau kh ng ho ng tr c đây M t s đi u ki n c n đ t

đ c đ áp d ng hi u qu c ch t giá th n i có qu n lý c ng ph i đ c xem xét

3 M c tiêu nghiên c u c a đ tài

đ t đ c m c tiêu nghiên c u c a đ tài là đ a ra nh ng gi i pháp đi u hành chính sách t giá h i đoái c a Vi t Nam đ n n m 2015, đ tài t p trung gi i

quy t nh ng câu h i sau đây:

(1) C s lý lu n v t giá h i đoái, chính sách t giá và đi u hành chính sách t giá đ làm n n t ng cho v n đ nghiên c u là gì?

(2) Vi t Nam đư h c t p đ c nh ng kinh nghi m gì trong đi u hành chính sách

t giá c a m t s qu c gia, đ c bi t là Trung Qu c?

(3) B i c nh n n kinh t và th c tr ng đi u hành chính sách t giá c a Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam trong th i gian qua ra sao? Nh ng nh h ng, tác đ ng c a công tác đi u hành chính sách t giá đ i v i n n kinh t nh th n o?

(4) Trong đi u hành chính sách t giá, NHNN Vi t Nam đư đ t đ c nh ng thành

t u gì, nh ng m t nào còn h n ch và nh ng nguyên nhân c a nh ng h n ch c n

ph i kh c ph c?

(5) Nh ng nguyên t c và nh ng gi i pháp nào NHNN Vi t Nam c n ph i th c

hi n đ hoàn thi n và nâng cao hi u qu trong ho t đ ng đi u hành chính sách t giá

h i đoái đ n n m 2015?

4 i t ng và ph m vi nghiên c u

Lu n v n l y c ch đi u hành chính sách t giá h i đoái Vi t Nam làm đ i

t ng nghiên c u Trong đó, đ tài nghiên c u ho t đ ng đi u hành chính sách t giá

h i đoái c a NHNN Vi t Nam trong th i gian qua, đ c bi t chú tr ng t n m 2007

đ n nay (2011) T đó đ ra m t s gi i pháp đi u hành chính sách t giá h i đoái

c a Vi t Nam t i n m 2015

CH NGă1 LụăLU NăCHUNG V ăT ăGIÁăH Iă OÁI, CHệNHăSÁCHăT ă

1.1 T ăGIÁăH Iă OÁI

1.1.1 Kháiăni măv ăt ăgiáăh iăđoáiăă

T giá h i đoái là m c giá mà t i đó hai đ ng ti n có th chuy n đ i v i nhau

V hình th c, t giá h i đoái là h s quy đ i c a đ ng ti n này sang đ ng

ti n khác, đ c xác đ nh b i m i quan h cung – c u ngo i h i trên th tr ng

V n i dung, t giá h i đoái b t ngu n t ho t đ ng th ng m i gi a các

n c

1.1.2 Phơnălo iăt ăgiáăh iăđoái

C n c vào hai tiêu chí sau đây đ phân lo i t giá:

 C năc ăvƠoăchínhăsáchăt ăgiá

 T giá chính th c

T giá chính th c là t giá do NHTW công b , nó ph n ánh chính th c v giá

tr đ i ngo i c a đ ng n i t T giá chính th c đ c áp d ng đ tính thu xu t nh p

kh u và các ho t đ ng khác liên quan đ n t giá chính th c Vi t Nam, t giá chính th c còn là c s đ các NHTM xác đ nh t giá kinh doanh trong biên đ cho phép

 T giá ch đen

T giá ch đen là t giá đ c hình thành bên ngoài h th ng ngân hàng, do cung c u trên th tr ng t do quy t đ nh

 T giá c đ nh

T giá c đ nh là t giá do NHTW công b c đ nh trong m t biên đ giao

đ ng h p D i áp l c cung c u c a th tr ng, đ duy trì t giá c đ nh, NHTW

ph i th ng xuyên can thi p, do đó làm cho d tr ngo i h i qu c gia thay đ i

 T giá th n i hoàn toàn

T giá th n i hoàn toàn là t giá đ c hình thành hoàn toàn theo quan h cung c u trên th tr ng, NHTW không h can thi p

 T giá th n i có đi u ti t

T giá th n i có đi u ti t là t giá đ c th n i nh ng NHTW ti n hành can thi p đ t giá bi n đ ng theo h ng có l i cho n n kinh t

 C năc ăvƠoăm căđ ă nhăh ngăđ năcánăcơnăthanhătoánăqu căt

 T giá danh ngh a song ph ng

T giá danh ngh a song ph ng (Nominal Bilateral Exchange Rate – NER) là

t l trao đ i s l ng tuy t đ i gi a hai đ ng ti n, nó ch a đ c p t i t ng quan

s c mua hàng hóa và d ch v Do đó, khi t giá danh ngh a thay đ i, ta ch a th bi t

đ c h ng tác đ ng c a nó đ n th ng m i qu c t gi a các n c là nh th nào

T giá danh ngh a song ph ng đ c niêm y t công khai trên các ph ng

ti n thông tin đ i chúng ho c t i các t ch c kinh doanh ti n t

 T giá th c song ph ng

T giá th c song ph ng (Real Bilateral Exchange Rate – RER) đo l ng giá

c t ng quan c a hàng hóa gi a hai qu c gia Do đó, nó là ch s ph n ánh t ng

quan s c mua gi a n i t và ngo i t

T giá th c đ c xác đ nh b ng công th c sau:

Trong đó:

• e*

• Pi : Giá hàng hóa t i n c phát hành đ ng ti n i

Trong n n kinh t , t giá th c có th đ c s d ng đ phân tích kh n ng

c nh tranh trong th ng m i qu c t gi a các qu c gia

 T giá danh ngh a đa ph ng

T giá danh ngh a đa ph ng (Nominal Effective Exchange Rate – NEER) là

ch s t giá trung bình c a m t đ ng ti n so v i các đ ng ti n còn l i V m t thu t

ng , NEER còn đ c g i là t giá danh ngh a trung bình hay t giá đa biên

Trong th c t , NEER đ c tính theo công th c:

* N u NEER < 1: N i t lên giá so v i các đ ng ti n còn l i

NEER ch a đ c p t i t ng quan s c mua c a các đ ng ti n kh c ph c

h n ch này và đ quan sát tác đ ng c a t giá c a m t n c đ n th ng m i qu c t

v i t t c các n c còn l i, ng i ta đa s d ng t giá th c đa ph ng

 T giá th c đa ph ng

T giá th c đa ph ng (Real Effective Exchange Rate – REER) b ng t giá

danh ngh a đa ph ng đư đ c đi u ch nh t l l m phát trong n c v i t t c các

V i CPIiw = ∑ CPIij * GDPj

Trong đó: CPI i w là ch s giá tiêu dùng trung bình c a t t c các đ ng ti n

trong r ; CPI i vn là ch s giá tiêu dùng c a n i t ; j là s th t c a các đ ng ti n trong r ; i là k tính toán

REER là th c đo t ng h p v th c nh tranh th ng m i c a m t n c so

v i t t c các n c b n hàng còn l i Vì v y, hi n nay h u h t các n c đ u tính toán

và công b ch tiêu này

Tr ngătháiăt nhăvƠătr ngătháiăđ ngăc aăt ăgiáăth căđaăph ng:

* Tr ng thái t nh: So sánh REER v i 100 t i m t th i đi m nh t đ nh

 REER > 100: V th c nh tranh c a qu c gia là cao h n n c b n hàng

 REER < 100: V th c nh tranh c a qu c gia là th p h n n c b n hàng

 REER = 100: V th c nh tranh c a hai qu c gia là nh nhau

* Tr ng thái đ ng: là vi c xem xét t giá th c t ng lên hay gi m xu ng t

th i k này sang th i k khác N u REER t ng lên, đi u này nói lên r ng s c c nh tranh c a qu c gia đ c c i thi n N u REER gi m, s c c nh tranh c a qu c gia b

suy gi m

n

j=1

1.2 CHệNHăSÁCHăT ăGIÁăH Iă OÁI

1.2.1 M cătiêuăc aăchínhăsáchăt ăgiáăh iăđoái

Là m t công c c a chính sách ti n t , m c tiêu c a chính sách t giá đ c quy t đ nh b i m c tiêu c a chính sách ti n t Theo đó, m c tiêu c a chính sách t giá đ c c th hóa nh sau:

 Chính sách t giá ph i h tr các ho t đ ng kinh t đ i ngo i, góp ph n cân b ng cán cân thanh toán qu c gia trong t ng th i k

 Chính sách t giá c n ph i h p hài hòa v i các chính sách ti n t khác

nh m góp ph n n đ nh giá tr ti n t , ki m soát l m phát, và thúc đ y t ng tr ng kinh t

 Chính sách t giá nâng cao kh n ng chuy n đ i c a b n t và đ y nhanh

ti n trình liên k t qu c t trong l nh v c ti n t c a qu c gia

1.2.2 Phơnălo iăchínhăsáchăt ăgiá

 Chínhăsáchăt ăgiáăc ăđ nh

Chính sách t giá h i đoái c đ nh là m t ki u ch đ t giá h i đoái trong đó

giá tr c a m t đ ng ti n đ c g n v i giá tr c a m t đ ng ti n khác hay v i m t r

ti n t , hay v i m t th c đo giá tr khác, nh vàng ch ng h n Khi giá tr tham kh o

t ng ho c gi m, thì giá tr c a đ ng n i t c ng t ng ho c gi m

Chính ph s c g ng neo t giá m t giá tr nh t đ nh nh m n đ nh th

tr ng, tránh nh ng bi n đ ng b t ng gây khó kh n cho n n kinh t Khi c u ngo i

t t ng t D đ n D’ làm t giá h i đoái t ng t e0 đ n e1, NHTW s bán ra ngo i t

t qu d tr ngo i h i làm t ng cung ngo i t t S đ n S’ và t giá đ c kéo gi m

tr l i t i đi m e’, m c cung s d ng l i khi NHTW đ t đ c m c tiêu đư đ nh

Hình 1.1: Can thi p c a NHTW trong chính sách t giá c đ nh

Ngu n: Nguy n V n Ti n (2011), Giáo trình tài chính qu c t Hà N i: NXB Th ng kê

C ch này đòi h i d tr ngo i h i c a NHTW ph i đ m nh đ có th can thi p hi u qu khi có s bi n đ ng t giá

u đi m c a ch đ t giá c đ nh là các qu c gia áp d ng ch đ t giá này

có th thu hút đ c m t l ng v n n c ngoài d i dào do các nhà đ u t qu c t ít

lo ng i v r i ro t giá T giá n đ nh c ng góp ph n đáng k trong vi c đ y m nh

s n xu t, kích thích ngo i th ng phát tri n, bình n giá c , i v i các qu c gia

nh ho c các n c có n n kinh t non y u, Chính ph c a h có th tìm đ c m t

đi m t a v ng vàng v ti n t , kinh t , và th m chí v chính tr t n c có đ ng ti n

đ c ch n làm đi m neo t giá Trong m t s tr ng h p nh t đ nh, đ c đi m này

có th tr thành u tiên b c nh t trong vi c l a ch n ch đ t giá c a các qu c gia

Bên c nh nh ng u đi m nêu trên, chính sách t giá c đ nh c ng có nh ng

(2) Ngu n d tr ngo i h i c a qu c gia ph i d i dào V i các n c có ngu n

d tr h n h p, Chính ph c a h s g p nhi u khó kh n trong vi c n đ nh giá tr

b n t khi th tr ng ngo i h i bi n đ ng

(3) Chính sách t giá c đ nh c ng đ c cho là quá c ng nh c vì đư che khu t

n i t S che đ y thông tin này kích thích các k đ u c t n công vào các đ ng ti n này và nhi u n c s gi m d tr ngo i h i khi c g ng b o v đ ng ti n c a mình

ch không ch u đ nó m t giá

(4) Chi phí can thi p và qu n lỦ d tr ngo i h i r t l n đ can thi p vào th

tr ng ngo i h i khi c n thi t

 Chínhăsáchăt ăgiáăth ăn iăhoƠnătoƠn

Chính sách t giá th n i hoàn toàn là m t c ch trong đó t giá do quan h

cung c u ngo i t trên th tr ng quy t đ nh mà không có s can thi p c a Chính

Trong chính sách t giá th n i hoàn toàn, vi c t giá th ng xuyên bi n

đ ng t o tâm lỦ không n đ nh trong công chúng, là c n nguyên c a r i ro ngo i h i gây c n tr cho vi c thu hút ngu n v n đ u t và kinh doanh qu c t Th tr ng

luôn có r i ro và méo mó do các th l c c a th tr ng nên d n đ n t giá h i đoái

m c không phù h p v i các ch s kinh t c b n c a n n kinh t

 Chínhăsáchăt ăgiáăth ăn iăcóăđi uăti t

Chính sách t giá th n i có đi u ti t là m t c ch t giá h i đoái h n h p

gi a th n i và c đ nh Trong c ch th n i có qu n lỦ, NHTW s công b m t

m c t giá nào đó và th ng xuyên đi u ch nh theo nh ng thay đ i trong cán cân thanh toán, d tr ngo i h i qu c gia và s phát tri n c a th tr ng ngo i h i Ngoài ra, t giá c ng s đ c đi u ch nh theo quan đi m c a NHTW nh m ph c v cho các m c tiêu đư đ nh tr c Trong c ch t giá h i đoái th n i có ki m soát, t giá đ c đi u ti t theo quan h cung c u ngo i t nh ng n u t ng v t m c gi i h n cho phép, có kh n ng nh h ng x u đ n các ho t đ ng kinh t , Chính ph s dùng

d tr ngo i h i và các chính sách kinh t khác đ can thi p

Tóm l i, m i ch đ t giá đ u có m t m nh, đi m y u Vi c l a ch n ch đ

t giá c đ nh, th n i hay th n i có ki m soát ph thu c vào m c tiêu phát tri n kinh t trong t ng th i k

1.3 I UăHÀNHăCHệNHăSÁCHăT ăGIÁ

1.3.1 Kháiăni măv ăđi uăhƠnhăchínhăsáchăt ăgiá

Theo ngh a r ng, đi u hành chính sách t giá là nh ng ho t đ ng c a Chính

ph (mà đ i di n là NHTW) thông qua m t ch đ t giá nh t đ nh (hay c ch đi u hành t giá) và h th ng các công c can thi p nh m duy trì m t m c t giá c đ nh hay tác đ ng đ t giá bi n đ ng đ n m t m c phù h p v i m c tiêu chính sách kinh

t qu c gia

Trong đi u ki n m c a h i nh p và t do hóa th ng m i, các qu c gia luôn

s d ng t giá tr c h t nh là công c h u hi u đ đi u ch nh ho t đ ng xu t nh p

kh u hàng hóa và d ch v c a mình Do đó, theo ngh a h p, đi u hành chính sách t giá là ho t đ ng c a Chính ph (mà đ i di n là NHTW) thông qua c ch đi u hành

t giá và h th ng các công c can thi p nh m đ t đ c m t m c t giá nh t đ nh đ

t giá tác đ ng tích c c đ n ho t đ ng xu t nh p kh u hàng hóa và d ch v c a qu c gia

Nh v y, NHTW v i vai trò là ch th trong ho t đ ng đi u hành chính sách

t giá, NHTW đ a ra nh ng đi u ch nh k p th i đ chính sách t giá tác đ ng có l i cho n n kinh t trong t ng giai đo n phát tri n

1.3.2 Cácănhơnăt ă nhăh ngăđ năđi uăhƠnhăchínhăsáchăt ăgiá

Trong quá trình đi u hành chính sách t giá, m t s nhân t sau đây có nh

h ng nh t đ nh t i công tác đi u hành chính sách t giá c a NHTW:

 nhăh ngăc aăchínhăsáchăti năt ătrongăt ngăth iăk ă

Là m t b ph n c a chính sách ti n t nên nó có tác đ ng nh t đ nh đ n chính sách t giá:

Th nh t, chính sách ti n t quy t đ nh m c tiêu, n i dung c a chính sách t

giá Tùy theo m c đích n i r ng ho c th t ch t ti n t trong t ng th i k mà Chính

không toàn m , hi u qu c a chính sách ti n t nói chung và chính sách t giá nói riêng s gi m sút nghiêm tr ng

 K h ăn ngăchuy năđ iăc aăti năt

Trong qu n lỦ ti n t , kh n ng chuy n đ i c a b n t đóng vai trò quy t đ nh trong vi c l c ch n và đi u hành chính sách t giá Th t v y, đ i v i qu c gia có

đ ng ti n chuy n đ i thì các bi n pháp mang tính hành chính trong qu n lỦ t giá

nh : quy đ nh t l k t h i, kh ng ch biên đ mua bán ngo i t c a các NHTM,…

là không c n thi t

i v i đ ng ti n có kh n ng chuy n đ i h n ch , Chính ph ph i ch đ ng

t p trung ngu n ngo i t thông qua vi c b t bu c các doanh nghi p, th m chí cá nhân có ngu n thu ngo i t k t h i theo m t t l nh t đ nh, ki m soát ch t ch vi c chuy n ngo i t ra n c ngoài, can thi p tr c ti p lên t giá,…

Tuy nhiên, trong quá trình v n hành, chính sách t giá c ng tác đ ng tr l i

đ i v i kh n ng chuy n đ i c a đ ng ti n Ch ng h n, đ nâng cao kh n ng chuy n đ i cho b n t , vi c ch đ ng phá giá ti n t đ khuy n khích xu t kh u,

t ng cung ngo i t cho n n kinh t , quy đ nh t l k t h i cao, đ ng th i h n ch

lu ng ngo i t chuy n ra n c ngoài, s t o đi u ki n gia t ng ngu n d tr ngo i

h i cho qu c gia Ngu n d tr ngo i h i d i dào là m t trong nh ng đi u ki n n n

t ng cho vi c t do chuy n đ i b n t thành ngo i t

 Tìnhătr ngăđôălaăhóaătrongăn năkinhăt

Tình tr ng đô la hóa trong n n kinh t c ng h ng v i tình tr ng l m phát

khi n cho quá trình khôi ph c n n kinh t tr nên khó kh n h n Vai trò c a NHTW trong vi c kìm ch l m phát c ng gi m sút Theo đó, vai trò đi u hành chính sách t giá c a NHTW c ng d n m t đi tác d ng

M t khác, tình tr ng đô la hóa d n đ n nhu c u n i t không n đ nh khi n cho NHTW không phán đoán đ c chính xác l ng ti n đ ng c n ph i cung ng

B t kì tình tr ng thi u hay th a đ ng n i t đ u s nh h ng không nh đ n toàn b

n n kinh t c bi t, khi m t n n kinh t b đô la hóa toàn ph n thì các ch c n ng

c a các NHTW s không còn

 Ti nătrìnhăliênăk tăvƠăh iănh păkinhăt ăqu căt

Phát tri n n n kinh t theo h ng m và h i nh p là xu h ng phát tri n t t

y u Trong m t sân ch i chung, các n c tham gia ph i tuân th nghiêm ng t các

lu t ch i đư quy đ nh Chính sách qu n lỦ kinh t v mô nói chung và chính sách t giá nói riêng không th đ ng ngoài quy lu t này Trong quá trình h i nh p, bên c nh

vi c n đ nh giá c , cân b ng cán cân thanh toán, đ y m nh ngo i th ng, công tác

đi u hành chính sách t giá c a qu c gia ph i tuân th các đi u c chung mà các

n c trong khu v c và qu c t quy đ nh Không nh ng th , chính sách qu n lỦ ngo i

h i ph i đi tr c m t b c và t o đi u ki n đ y nhanh ti n đ h i nh p c a qu c gia

1.3.3 Cácăcôngăc ăđi uăhƠnh chính sáchăt ăgiá

Tùy theo tính ch t tác đ ng c a Chính ph lên t giá là tr c ti p hay gián ti p

mà các công c này đ c chia thành hai nhóm: (i) Nhóm công c tr c ti p; (ii) Nhóm công c gián ti p

 Nhómăcôngăc ătr căti p

 Phá giá ti n t (Devaluation)

Trong ch đ t giá c đ nh, phá giá ti n t là vi c Chính ph đánh t t giá

đ ng n i t so v i ngo i t Bi u hi n c a phá giá ti n t là t giá đ c đi u ch nh

t ng so v i m c mà Chính ph đư cam k t duy trì Phá giá n i t có hai tr ng h p:

Phá giá ch đ ng: Do giá c hàng hóa và ti n l ng là ít co giưn trong ng n

h n nên khi đi u ch nh t giá t ng đ t ng t s làm cho hàng hóa xu t kh u tính b ng ngo i t gi m, kính thích t ng xu t kh u; ng c l i, phá giá ti n t làm cho giá hàng hóa nh p kh u tính b ng n i t t ng, làm gi m nh p kh u, k t qu là cán cân th ng

m i đ c c i thi n, t o công n vi c làm, kích thích s n xu t trong n c, t ng d tr

qu c gia

Phá giá b đ ng: Trong tr ng h p đ ng n i t đ c đ nh giá quá cao, làm

m t cân đ i cung c u trên th tr ng ngo i h i, NHTW ti n hành can thi p làm cho

d tr ngo i h i c n ki t cung c u cân b ng và d tr ngo i h i không gi m

n a, Chính ph bu c ph i phá giá ti n t Phá giá b đ ng th ng x y ra khi có cú

s c m nh và kéo dài đ i v i cán cân th ng m i

 Nâng giá ti n t (Revaluation)

Trong ch đ t giá c đ nh, nâng giá ti n t là vi c Chính ph t ng giá đ ng

n i t so v i các ngo i t Bi n hi n c a nâng giá ti n t là t giá đ c đi u ch nh

gi m so v i m c Chính ph cam k t duy trì

 Ho t đ ng mua bán c a NHTW trên th tr ng ngo i h i

Là vi c NHTW ti n hành mua bán n i t v i ngo i t nh m duy trì m t t giá

c đ nh (trong ch đ t giá c đ nh) hay tác đ ng làm cho t giá bi n đ ng t i m t

m c nh t đ nh theo m c tiêu đư đ ra (trong ch đ t giá th n i hay th n i có đi u

ti t) Vi c can thi p tr c ti p c a NHTW t o ra hi u ng thay đ i cung ng ti n trong l u thông, có th t o ra áp l c l m phát hay thi u phát không mong mu n cho

n n kinh t Chính vì v y, đi kèm v i ho t đ ng can thi p tr c ti p, NHTW th ng

ph i s d ng thêm nghi p v th tr ng m đ h p th l ng d cung hay b sung

ph n thi u h t ti n t trong l u thông

Quy đ nh h n ch đ i t ng đ c mua ngo i t , quy đ nh h n ch m c đích

s d ng ngo i t , quy đ nh h n ch s l ng mua ngo i t , th i đi m đ c mua ngo i t T t c các bi n pháp này nh m m c đích gi m c u ngo i t , h n ch đ u c

và tác đ ng gi cho t giá n đ nh

 Nhómăcôngăc ăgiánăti p

 Các công c ph bi n

Bao g m các công c nh : lưi su t tái chi t kh u, thu quan, h n ng ch, giá

c , Trong đó, công c lưi su t tái chi t kh u th ng đ c s d ng nhi u nh t và

t o ra hi u qu nh t

* Lãi su t tái chi t kh u

V i các y u t khác không đ i, khi NHTW t ng m c lưi su t tái chi t kh u,

s tác d ng làm t ng m t b ng lưi su t th tr ng, lưi su t th tr ng t ng h p d n các lu ng v n ngo i t ch y vào làm cho n i t lên giá Khi lưi su t tái chi t kh u

gi m s có tác d ng ng c l i

* Thu quan

Thu quan cao có tác d ng làm h n ch nh p kh u d n đ n c u ngo i t gi m,

k t qu là làm cho n i t lên giá Khi thu quan th p s có tác d ng ng c l i

* H n ng ch

H n ng ch có tác d ng làm h n ch nh p kh u, do đó tác đ ng lên t giá

gi ng nh thu quan cao D b h n ng ch có tác d ng làm t ng nh p kh u, do đó

có tác d ng lên t giá gi ng nh thu quan th p

* Giá c

Thông qua h th ng giá c , Chính ph có th tr giá cho nh ng m t hàng

xu t kh u chi n l c hay đang trong giai đo n đ u s n xu t Tr giá xu t kh u làm cho kh i l ng xu t t ng, làm t ng cung ngo i t , khi n cho n i t lên giá Chính

ph c ng có th bù đ p cho m t s m t hàng nh p kh u thi t y u, bù giá làm t ng

t , k t qu là vi c n m gi ngo i t tr nên kém h p d n h n so v i n m gi n i t , khi n cho nh ng ng i s h u ngo i t ph i bán đi đ l y n i t , làm t ng cung ngo i t trên th tr ng ngo i h i

* Quy đ nh lãi su t tr n th p đ i v i ti n g i b ng ngo i t

Vi c quy đ nh lưi su t tr n th p đ i v i ti n g i b ng ngo i t có tác đ ng

gi ng nh tr ng h p NHTW t ng t l DTBB v n huy đ ng b ng ngo i t

* Quy đ nh tr ng thái ngo i t đ i v i ngân hàng th ng m i

Ngoài m c đích chính là phòng ng a r i ro t giá, vi c quy đ nh tr ng thái ngo i t đ i v i NHTM còn có tác d ng h n ch đ u c ngo i t , làm gi m áp l c lên t giá khi cung c u m t cân đ i

1.4 I UăHÀNHăCHệNHăSÁCHăT ăGIÁăC AăTRUNG QU CăVÀăBÀIă

H CăKINHăNGHI MăCHOăVI TăNAM

1.4.1 i uăhƠnhăchínhăsáchăt ăgiáăc aăTrungăQu c

Trung Qu c th c hi n chính sách t giá c đ nh và đa t giá tr c n m 1979

C ch này đư làm cho các doanh nghi p m t đi quy n ch đ ng trong kinh doanh, làm cho các doanh nghi p không chú Ủ đ n hi u qu c a ho t đ ng s n xu t kinh doanh, t ng tính l i vào s bao c p c a nhà n c i u này đư làm cho Trung

Qu c r i vào suy thoái, kh ng ho ng kinh t sâu s c

T sau n m 1979, Trung Qu c đư th c hi n c i cách và chuy n đ i n n kinh

t Theo đó, chính sách t giá c ng đ c c i cách cho phù h p Ngay t đ u nh ng

n m 80, Trung Qu c đư cho phép th c hi n c ch đi u ch nh t giá gi m d n đ

ph n nh đúng s c mua c a đ ng CNY N m 1980, t giá đ ng CNY so v i USD là 1,53 CNY/USD, đ n n m 1990 là 5,22 CNY/USD Chính sách t giá này đư giúp Trung Qu c c i thi n đ c CCTM, đ a đ t n c thoát ra kh i cu c kh ng ho ng kinh t Tuy nhiên, vi c th c hi n c ch t giá theo h ng t ng đ i n đ nh làm cho l m phát ti p t c gia t ng, h n ch xu t kh u và nh h ng đ n m c tiêu phát

tri n kinh t T l l m phát c a Trung Qu c t n m 1990 đ n n m 1993 l n l t là: 3,06%, 3,54%, 6,34% và 14,58%

Ngày 1/1/1994, Trung Qu c chính th c công b đi u ch nh t giá t 5,8 CNY/USD xu ng 8,7 CNY/USD, th c ch t là phá giá đ ng CNY lên t i 50% t giá đ c n đ nh, không b gi i đ u c thao túng, Trung Qu c đư th c hi n chính sách th t ch t qu n lỦ ngo i h i, nh m m c đích t p trung ngo i t v Nhà n c,

đ m b o cung c u ngo i t thông su t

T n m 1994 đ n n m 1996, Trung Qu c th c hi n chính sách k t h i ngo i

t b t bu c theo quy đ nh t i S c l nh s 91 ngày 25/12/1993 c a Chính ph và quy

đ nh v c i cách c ch qu n lỦ ngo i h i ngày 28/12/1993 c a NHTW Trung Qu c Theo đó, các ngu n thu ngo i t c a các doanh nghi p, t ch c xư h i (tr các doanh nghi p FDI) ph i k p th i chuy n v n c và bán h t cho các ngân hàng đ c y quy n Khi có nhu c u s d ng các doanh nghi p và t ch c xư h i đ c mua ngo i

t c a các ngân hàng y quy n

Chính ph Trung Qu c n i l ng chính sách k t h i ngo i t Ngày 15/10/1997, Ngân hàng nhân dân Trung Qu c ban hành Ch th s 402 cho phép m t

s doanh nghi p xu t nh p kh u đ c gi l i m t ph n ngo i t trên tài kho n v i

m c t i đa không quá 15% t ng kim ng ch xu t nh p kh u hàng n m

N m 2002, d tr ngo i h i c a Trung Qu c t ng lên 286,4 t USD, chính sách k t h i ngo i t ti p t c đ c n i l ng Ch th s 87 c a C c Qu n lỦ ngo i h i Trung Qu c ban hành ngày 9/9/2002 quy đ nh các công ty và doanh nghi p đ c

gi ngo i t trên tài kho n, m c t i đa không quá 20% t ng ngu n thu ngo i t t giao d ch vưng lai T n m 2003 đ n n m 2006, C c Qu n lỦ ngo i h i yêu c u các NHTM th c hi n chính sách k t h i ngo i t theo Ch th s 87 nói trên

n n m 2007, d tr ngo i h i Trung Qu c đư t ng lên t i 1.528,520 t USD Ngày 13/8/2007 C c Qu n lỦ ngo i h i ban hành Ch th s 48 cho phép các

t ch c kinh t c n c nhu c u s d ng ngo i t ph c v cho s n xu t kinh doanh

đ c quy n gi l i s ngo i t t giao d ch vưng lai trên tài kho n Nh v y, sau 13

n m Trung Qu c m i xóa b chính sách k t h i ngo i t , chính sách này đ c xóa

b khi n n kinh t nhi u n m t ng tr ng m nh, t l l m phát th p, CCTT, CCTM

d th a l n, d tr ngo i h i cao (b ng 1.1)

B ng 1.1: T giá, CCTM và d tr ngo i t c a Trung Qu c 2002-2007

Ch đ t giá c a Trung Qu c t 7/2005 đ n nay: N m 2005, NHTW Trung

Qu c đư công b thay đ i ch đ t giá T giá s đ c xác đ nh d a trên m t r các

đ ng ti n, nh ng các thành ph n và t tr ng các đ ng ti n không đ c công khai

ng th i v i vi c neo t giá theo m t r ti n t , NHTW Trung Qu c cho phép biên

đ dao đ ng hàng ngày c a các t giá song ph ng là 0,3% Ngày 9/8/2005, 11

đ ng ti n trong r m i đ c công b , các đ ng ti n chính trong r là: USD, EUR, JPY, KRW, GBP, RUB, THB

Có th th y r ng, ch đ t giá c a Trung Qu c là m t d ng c a ch đ t giá BBC (Basket, Band and Crawl Regime) – là ch đ t giá d a vào r ti n t v i biên

đ dao đ ng r ng đ c đi u ch nh đ nh k So v i lỦ thuy t thì biên đ dao đ ng

c a t giá là khá nh (2%/n m) M c dù t giá song ph ng CNY/USD gi m giá

nh ng t giá đa ph ng danh ngh a c a CNY l i có xu h ng t ng d n Nh v y, Trung Qu c v n duy trì đ c l i th c nh tranh th ng m i qu c t so v i các qu c gia b n hàng Do đó, đư góp ph n tích c c vào t ng tr ng kinh t và th ng d c a cán cân th ng m i c a Trung Qu c

1.4.2 BƠiăh căkinhănghi măchoăVi tăNam

Vi t Nam và Trung Qu c đ u là n c kinh t đang phát tri n trong quá trình chuy n đ i sang n n kinh t th tr ng có s qu n lỦ c a Nhà n c theo đ nh

h ng xư h i ch ngh a Gi a hai n n kinh t có nh ng nét t ng đ ng m c dù th i

đi m chuy n đ i và m c đ chuy n đ i có th khác nhau Do đó, kinh nghi m c a Trung Qu c trong vi c ho ch đ nh chính sách là nh ng bài h c quỦ giá cho Vi t Nam, đ c bi t là kinh nghi m v đi u hành chính sách t giá c a Trung Qu c trong

đ i trong chính sách th ng m i thì vi c thay đ i t giá s v n hành không có hi u

qu

 Ph i duy trì m t chính sách t giá h i đoái phù h p v i chi n l c phát tri n kinh t c a qu c gia trong t ng giai đo n M t chính sách t giá h i đoái đ c coi là phù h p bao g m:

+ L a ch n th i đi m và m c phá giá đ ng n i t phù h p Thành công trong

vi c phá giá ti n t th hi n rõ nét th i đi m phá giá và m c đi u ch nh t giá h i đoái

+ Duy trì t giá phù h p v i m c tiêu phát tri n theo h ng nâng cao n ng

l c c nh tranh c a n n kinh t i u hành chính sách t giá h i đoái ph i luôn

h ng t i m c tiêu h tr t t nh t cho chính sách xu t kh u, t đó c i thi n cán cân thanh toán qu c t và t ng d tr ngo i t , h ng t i m c tiêu phát tri n b n v ng

+ Không nên neo gi quá lâu đ ng b n t v i m t đ ng ngo i t m nh T

giá c n đ c xác l p trên c s thi t l p m t r ngo i t đ tránh đ c cú s c trong

n n kinh t Ngoài ra, c n th n tr ng trong vi c đi u hành chính sách ti n t tr c

nh ng tác đ ng bên ngoài

K TăLU NăCH NGă1

Ch ng 1 s l c nh ng v n đ c b n v t giá h i đoái, chính sách t giá

và đi u hành chính sách t giá Chính sách t giá là công c h u hi u c a Chính ph trong vi c đi u hành chính sách ti n t và đi u hành n n kinh t v mô Trong đi u hành t giá, NHTW ph i thi t l p m t chính sách phù h p v i m c tiêu c a chính sách ti n t và chi n l c phát tri n n n kinh t nói chung trong t ng th i k nh t

đ nh i u hành chính sách t giá hi u qu s góp ph n quan tr ng trong n đ nh giá

c , nâng cao v th b n t , phát tri n ngo i th ng, thu hút ngu n v n n c ngoài, cân b ng cán cân thanh toán, phát tri n n n kinh t , đ y nhanh ti n đ h i nh p c a

qu c gia, i u hành t giá là công vi c ph c t p Vì v y, bên c nh vi c nghiên

c u các lỦ lu n c b n v t giá, vi c tham kh o kinh nghi m đi u hành t giá c a

m t s qu c gia là đi u không th thi u đ i v i các nhà qu n lỦ kinh t v mô

CH NGă2

TH CăTR NGă I UăHÀNHăCHệNHăSÁCHăT ăGIÁăC Aă

VI TăNAMăTRONGăTH IăGIANăQUA

2.1 TH C TR NG I U HÀNH CHÍNH SÁCH T GIÁ C A VI T NAM QUA CÁC GIAI O N TR C TH I K H I NH P N M 2006

2.1.1 Th cătr ngăđi uăhƠnhăchínhăsáchăt ăgiáăgiaiăđo nătr căn mă1989

 B i c nh n n kinh t

ây là th i k c a c ch k ho ch hóa t p trung, quan liêu, bao c p Nhà

n c can thi p vào m i m t đ i s ng kinh t – xư h i Các đ i tác th ng m i ch

y u c a Vi t Nam là các n c XHCN trong kh i SEV Hình th c trao đ i th ng

m i ch y u gi a các n c v i nhau là hàng đ i hàng theo m t t giá đư đ c th a thu n trong hi p đ nh kỦ k t song ph ng hay đa ph ng

 i u hành chính sách t giá

T giá c a Vi t Nam l n đ u tiên đ c công b vào ngày 25/11/1955 là t giá

gi a đ ng CNY và VND: lúc đó 1 CNY đ i đ c 1.470 VND Khi Vi t Nam có quan h ngo i th ng v i Liên Xô, t giá gi a VND và RUB đ c tính chéo nh t giá gi a CNY và RUB đư có t tr c 1 RUB đ i đ c 0.5 CNY, trong khi đó 1 CNY đ i đ c 1.470 VND, suy ra 1 RUB đ i đ c 735 VND

M t đ c tr ng c a t giá trong giai đo n này là ch đ t giá c đ nh và đa t giá, t c là vi c t n t i song song nhi u lo i t giá khác nhau: t giá chính th c (hay

t giá m u d ch); t giá phi m u d ch; t giá k t toán n i b

T giá chính th c (hay t giá m u d ch): là t giá do NHNN công b và dùng

đ thanh toán trong quan h m u d ch v i Liên Xô và các n c XHCN khác

T giá phi m u d ch: là t giá dùng trong thanh toán hàng hóa ho c d ch v

v t ch t không mang tính th ng m i, nh : chi v ngo i giao, đào t o, h i th o, h i ngh

T giá k t toán n i b : b ng t giá chính th c c ng thêm h s % nh m bù l

cho các đ n v xu t kh u T giá này không công b ra ngoài mà ch áp d ng trong thanh toán n i b

Ngày 26/03/1988, H i ng B Tr ng đư ban hành Ngh đ nh s 53–H BT

v t ch c b máy NHNN Vi t Nam: Tách h th ng Ngân hàng Vi t Nam t m t

c p thành hai c p g m: NHNN và các Ngân hàng chuyên doanh tr c thu c ây có

th nói là m t cu c cách m ng l n trong ngành ngân hàng: tách b ch ch c n ng kinh doanh ti n t và ch c n ng qu n lỦ Nhà n c trong ho t đ ng ngân hàng

Ngày 18/10/1988, Ngh đ nh s 161–H BT c a H i ng B Tr ng đư ban hành đi u l qu n lý ngo i h i Ngh đ nh này đư xóa b th đ c quy n trong kinh

doanh ngo i h i c a NHNN

 Tác đ ng c a chính sách t giá và nh ng đánh giá chung

Do quan h th ng m i, đ u t c a Vi t Nam và kh i SEV trong giai đo n này là quan h hàng đ i hàng, mang n ng tính ch t vi n tr , vi c chuy n giao ngo i

t h u nh không có nên vi c quy đ nh t giá h i đoái gi a VND và các ngo i t khác ch mang tính h ch toán s sách

T giá không ph n ánh đúng quan h v cung c u ngo i h i trên th tr ng

Vi c t n t i th tr ng t do v i m t t giá khác xa t giá chính th c bi u hi n rõ

nh t c a tình tr ng này (b ng 2.1)

tr ng kinh t Vi t Nam” Lu n v n t t nghi p đ i h c, i h c kinh t qu c dân

H n ch c a chính sách t giá trong giai đo n này là: C ch t giá mang tính

áp đ t, không tuân theo quy lu t cung c u c a th tru ng Do VND đ c đ nh giá quá cao so v i các đ ng ti n t do chuy n đ i nên:

- Cán cân th ng m i b thâm h t n ng, xu t kh u g p nhi u b t l i trong khi nh p kh u thì có l i và th ng xuyên t ng lên H u qu là hàng n i b hàng ngo i chèn ép, nh p siêu t ng cao, s n xu t trong n c b đình đ n

- Nhà n c ph i áp d ng t giá k t toán n i b đ bù l cho các doanh nghi p s n xu t hàng xu t kh u nh ng ch a đáp ng đ c nhu c u và ch a đ bù

đ p chi phí s n xu t

- Cán cân thanh toán b i chi, d tr ngo i t b gi m sút, ph n ng c a Chính ph lúc này là t ng c ng qu n lỦ ngo i h i, b o h m u d ch và ki m soát hàng nh p kh u

2.1.2 Th cătr ngăđi uăhƠnhăchínhăsáchăt ăgiáăgiaiăđo n 1989ậ1991

 B i c nh n n kinh t

- Các n c XNCH ông u và Liên Xô s p đ vào cu i n m 1991 Vì

v y, quan h ngo i th ng v i các th tr ng truy n th ng b gián đo n, khi n Vi t

Nam ph i chuy n sang buôn bán v i các n c t b n - khu v c thanh toán b ng

đ ng USD

- Quá trình đ i m i kinh t th c s di n ra m nh m b t đ u t n m 1989 Chính ph cam k t và th c thi chi n l c n đ nh hóa n n kinh t – tài chính – ti n

t , trong đó v n đ t giá đ c coi là khâu đ t phá, có vai trò c c k quan tr ng đ i

v i quá trình c i cách, chuy n đ i c ch và m c a n n kinh t N m 1989, Vi t Nam tr thành n c xu t kh u g o (đ t g n 1 tri u t n) và n m 1990 tr thành n c

xu t kh u g o đ ng th ba trên th gi i (đ t trên 1,5 tri u t n) Giá tr xu t nh p

kh u bình quân t ng 28%/n m, t l nh p siêu gi m m nh

 i u hành chính sách t giá

T giá mua bán c a các ngân hàng đ c phép d a trên c s t giá chính

th c do NHNN công b c ng (+) tr (-) 5% và chênh l ch gi a t giá mua bán quy

đ nh là 0,5% i u này cho th y NHNN đư linh ho t d n trong vi c đi u hành chính sách t giá Th đ c quy n trong kinh doanh ngo i h i c a NHNN đư b xóa b Tuy nhiên, s t do v n còn h n h p, gi i h n Ngân hàng Ngo i th ng và m t s ngân hàng đ c y quy n

Quá trình xóa b ch đ t giá k t toán n i b di n ra cùng lúc v i vi c đi u

ch nh gi m giá m nh n i t không khác gì vi c th n i t giá

tr ng kinh t Vi t Nam” Lu n v n t t nghi p đ i h c, i h c kinh t qu c dân

gi m b t chênh l ch t giá nh m ti n t i đi u hành t giá d a ch y u vào quan h cung c u trên th tr ng, Nhà n c đư thông qua chính sách t giá linh ho t

h n – đi u ch nh t giá chính th c theo t giá trên th tr ng t do sao cho m c chênh l ch không quá 20% K t qu là m c chênh l ch gi a t giá chính th c và t giá th tr ng t do đ c thu h p (b ng 2.2)

 Tác đ ng c a chính sách t giá và nh ng đánh giá chung

- Kim ng ch xu t kh u t ng nhanh N m 1990 t ng 18,8%, n m 1991: 48,63%

- Trong kho ng th i gian này, t giá VND/USD có khuynh h ng t ng và

đ c Nhà n c đi u ch nh sát v i giá th tr ng t do, đi u này ch ng t Nhà n c

b t đ u th n i t giá, quan h cung c u ngo i t đư đ c quan tâm h n Tuy nhiên,

s th n i t giá đư kích thích tâm lý đ u c ngo i t nh m m c đích h ng chênh

l ch t giá Tình tr ng t giá th ng xuyên t ng đ t bi n và thi u ngo i t đư gây nên nh ng c n s c làm m t n đ nh n n kinh t , Chính ph không ki m soát đ c

l u thông ngo i t

- VND liên t c b m t giá so v i USD làm giá c hàng nh p kh u t ng nhanh Chi phí đ u vào cho quá trình s n xu t t ng lên là đi u ki n thúc đ y

l m phát t ng cao T l l m phát c a n c ta t ng tr l i: t 34,7% n m 1989 lên 67,5% trong hai n m 1990 và 1991 Tr c tình hình đó, t cu i n m 1991, Chính

ph đư ch n con đ ng thay đ i cách qu n lý ngo i t và đ i m i c ch đi u hành

t giá h i đoái VND/USD v i n i dung chính:

+ Thay th bi n pháp hành chính, b t bu c các DNNN có ngo i t ph i bán cho ngân hàng theo t giá th a thu n b ng cách m trung tâm giao d ch ngo i t đ cho các doanh nghi p và ngân hàng trao đ i mua bán ngo i t v i nhau