Luận văn thạc sĩ Ảnh hưởng của biến động giá dầu thế giới đến nền kinh tế Việt Nam

Tuy nhiên phân tích này l i không gi i thích rõ ràng và chính... CH NGăI: GIỄăD U V IăN NăKINHăT ăVÀăCỄCăNGHIểNăC UăLIểNăQUAN 1.1... Chúng ta hãy xem xét.

GI IăTHI U

1 Tính c p thi t c aăđ tài

D u là m t trong nh ng nhiên li u đ u vào quan tr ng nh t trong quá trình s n

nhiên li u c a t t c các ph ng ti n giao thông đ v n chuy n hàng hóa ra th tr ng; 50% còn l i dùng cho hóa d u đ s n xu t các ch t d o, dung môi, phân bón, nh a

đ ng, thu c tr sâu và nhi u s n ph m khác

Tùy theo ngu n tính toán tr l ng d u m th gi i n m trong kho ng t 1.148

t thùng (theo BP Statistical Review 2004) đ n 1.β60 t thùng (theo Oeldorado 2004

c a ExxonMobil) Tr l ng d u m tìm th y và đ c khai thác ngày càng t ng lên trong nh ng n m g n đây và đ t m c cao nh t vào n m 2003 Theo s li u n m β00γ

tr l ng d u m nhi u nh t là các n c R p Saudi (β6β,7 t thùng), Iran (1γ0,7 t thùng) và Iraq (115,0 t thùng) k đ n là Các Ti u V ng qu c R p Th ng nh t,

Kuwait và Venezuela N c khai thác d u nhi u nh t th gi i trong n m β00γ là R p Saudi (496,8 tri u t n), Nga (4β0 tri u t n), M (γ49,4 tri u t n), Mexico (187,8 tri u

t n) và Iran (181,7 tri u t n) Vi t Nam đ c x p vào các n c xu t kh u d u m t

n m 1991 khi s n l ng xu t kh u đ c vài ba tri u t n, s n l ng d u thô khai thác và

xu t kh u cao nh t c ng vào n m β00γ đ t kho ng β0 tri u t n/n m và gi m d n đ n

n m β011 xu t kh u còn 8,β tri u t n/n m Trong khi đó nh p kh u x ng d u c a Vi t Nam n m β011 là 10,65 tri u t n

t ng còn làm cho s n l ng s n xu t gi m do đó xu t kh u gi m nh h ng đ n cán cân th ng m i c a qu c gia

H u h t các nghiên c u tr c đây liên quan đ n nh ng cú s c ho c b t n c a giá d u lên ho t đ ng kinh t đ u đ c th c hi n t i các n c có n n kinh t phát tri n

đ c bi t là M Nh ng nghiên c u liên quan đ n nh h ng c a bi n đ ng giá d u trong b i c nh kinh t c a các n c đang phát tri n r t ít i u này m t ph n là do thi u các d li u đáng tin c y và m t ph n do s ít ph thu c vào d u m trong l ch s

c a các n c đang phát tri n Tuy nhiên, t khi nhu c u v n ng l ng c a các qu c

d u lên n n kinh t t i các n c nh Maylaysia, Thái Lan, Indonesia … c ng đư đ c

th c hi n Ti p thu thành qu t các nghiên c u đó tôi ti n hành nghiên c u “ nh

h ng c a bi n đ ng giá d u th gi i đ n n n kinh t Vi t Nam”

S d tôi th c hi n nghiên c u này vì vai trò c a d u m đ i v i n n kinh t Vi t Nam không ch th hi n các ng d ng D u m và các s n ph m ch t d u m đư

đ a kinh t Vi t Nam v t qua th i k nông nghi p l c h u tr thành n c đang phát tri n v i t c đ t ng trung bình trên 7.γ%/n m, d u thô xu t kh u đóng góp β6%-30% vào ngân sách nhà n c, 18%-ββ% vào GDP, xu t kh u d u thô chi m bình quân kho ng 16% t ng giá tr xu t kh u m i n m M c dù Vi t Nam là n c xu t kh u d u thô nh ng ph n l n l ng x ng d u ph c v cho s n xu t và tiêu dùng trong n c hi n nay đ u ph i nh p kh u, trong t ng lai v n ph i nh p kh u Do đó giá c trong n c

ch u nh h ng r t l n c a bi n đ ng giá trên th tr ng th gi i Và vai trò c a d u

m càng tr nên quan tr ng h n n a tr c đ nh h ng tr thành n c công nghi p vào

n m β0β0 c a Vi t Nam Vì v y m t s bi n đ ng trong giá d u th gi i s nh đ n

n n kinh t V mô Vi t Nam

2 M c tiêu nghiên c u

Bài vi t này nh m phân tích nh h ng c a bi n đ ng giá d u th gi i lên t ng

bi n s kinh t v mô t i Vi t Nam bao g m t l l m phát, giá tr s n l ng công

nghi p, xu t nh p kh u hàng hóa, cung ti n và giá x ng d u trong n c, d a vào k t

qu nghiên c u tr l i cho các câu h i đ t ra:

Th nh t, giá d u thô th gi i có ph i là nguyên nhân tác đ ng đ n các bi n trên trong ng n h n hay không? và li u các bi n đó có ph i là nguyên nhân ch báo c a giá

d u thô th gi i

Th hai, ki m tra xem giá d u thô th gi i và các bi n s kinh t v mô trên có

thì trong ng n h n chúng s đ c đi u ch nh nh th nào?

Th ba, ph n ng c a các bi n tr c cú s c giá d u di n ra nh th nào? Và

m c đ gi i thích c a giá d u thô th gi i đ i v i s bi n đ ng c a các bi n kinh t v

mô trên

Và cu i cùng d a trên các k t qu nghiên c u đ đ a ra nh ng g i ý v m t chính sách nh m h n ch nh h ng c a bi n đ ng giá d u lên n n kinh t Vi t Nam

Qua tham kh o v m t lý thuy t c ng nh các nghiên c u th c nghi m đư đ c

th c hi n t i các n c trên th gi i và v i m c đích nghiên c u riêng c a tác gi thì bài nghiên c u này đ c th c hi n d a trên d li u chu i th i gian quan sát hàng tháng t

tháng 7 n m β000 đ n tháng 6 n m β011 c a giá d u th gi i trong m i t ng quan v i các bi n t l l m phát, giá tr s n l ng công ngi p, xu t kh u hàng hóa, nh p kh u

hàng hóa, cung ti n và giá x ng trong n c

V i m c tiêu nghiên c u đư đ c p, bài nghiên c u này s đ c th c hi n nh

sau:

th ng kê và đ th đ có cái nhìn t ng quan v nh h ng c a bi n đ ng giá d u th

gi i lên các bi n kinh t Tuy nhiên phân tích này l i không gi i thích rõ ràng và chính

xác s nh h ng c a giá d u do đó ph ng pháp phân tích kinh t l ng s đ c áp

d ng

h n giá d u thô th gi i có ph i là nguyên nhân nh h ng lên các bi n s kinh t V

mô Vi t Nam, và li u các bi n s kinh t có ph i là nguyên nhân ch báo cho s bi n

đ ng c a giá d u th gi i

tâm đ n m i quan h trong dài h n vì v y ki m đ nh Engle – Granger đ c th c hi n

trên bi n giá d u v i t ng bi n còn l i

đi u ch nh s m t cân b ng trong ng n h n đ đ t đ n tr ng thái cân b ng trong dài

h n

tr c cú s c giá d u di n ra trong bao lâu

tin c a bi n giá d u góp ph n vào gi i thích s bi n đ ng c a m i bi n ph thu c

5 B c c c aăđ tài

Sau ph n gi i thi u trên đây, các ph n còn l i c a nghiên c u này s đ c trình bày nh sau:

Ch ng 1: Lý thuy t kinh t v m i quan h gi a bi n đ ng giá d u v i n n

kinh t v mô và các nghiên c u liên quan

Ch ng 2: Phân tích th c tr ng v m i quan h gi a bi n đ ng giá d u v i n n

kinh t c a Vi t Nam

Ch ng 3: Nghiên c u th c nghi m v nh h ng c a bi n đ ng giá d u đ n

n n kinh t v mô c aVi t Nam

Ch ng 4: K t lu n và nh ng g i ý chính sách

CH NGăI:

GIỄăD U V IăN NăKINHăT ăVÀăCỄCăNGHIểNăC UăLIểNăQUAN

1.1 Lý thuy t kinh t v m i quan h gi a bi n đ ng giá d u th gi i và

n n kinh t

1.1.1) Bi năđ ng giá d u v i l m phát

Tr c tiên, hưy xem xét giá d u gia t ng nh h ng đ n l m phát theo c ch

nào S đ sau có th đ c xem nh m t ki u mô hình tiêu chu n cho vi c xác đ nh

l m phát, n i mà l m phát đ c kh ng ch b i γ nhân t : K v ng, chênh l ch cung

c u và các lo i cú s c khác nhau, trong tr ng h p này là s c v giá d u

Th nh t, giá d u nh h ng tr c ti p và gián ti p đ n l m phát qua β cách: V

nh h ng tr c ti p, khi giá d u t ng c ng có ngh a là các nhóm hàng hóa nh t đ nh trong thành ph n c a CPI mà ch y u là nhóm x ng, d u nhiên li u gia t ng; v nh

h ng gián ti p, giá d u gia t ng làm t ng chi phí s n xu t c a các doanh nghi p và do

đó làm t ng giá bán thành ph m “l m phát chi phí đ y”

Th hai, giá d u nh h ng t i l m phát qua kênh chênh l ch cung c u c a n n kinh t : V nguyên lý n u t ng c u gia t ng và t ng cung c ng gia t ng m t l ng

t ng ng, có ngh a là cung v n đáp ng đ c u thì s không gây nên l m phát (chênh

l ch t ng c u và t ng cung lúc này s b ng không) Nh ng n u s gia t ng c a t ng

c u l n h n s gia t ng c a t ng cung có ngh a là cung không đáp ng đ c u s t o ra

áp l c l m phát (chênh l ch t ng cung t ng c u lúc này s l n h n không) và trong

tr ng h p ng c l i s là gi m phát Do đó, hi u m t cách đ n gi n nh t là khi giá

d u t ng d n đ n chi phí s n xu t c a doanh nghi p t ng làm l i nhu n doanh nghi p

b co l i, d n đ n s n xu t suy gi m, t ng cung c a n n kinh t vì v y s suy gi m M t khác, khi giá d u t ng c ng làm t ng ph n chi tiêu cho các s n ph m v d u và ph n chi tiêu cho các s n ph m ngoài d u đ ng nhiên s b gi m xu ng khi n t ng c u n n kinh t c ng gi m Nh v y, m t s t ng lên trong giá d u s đ ng th i làm c t ng cung và t ng c u đ u suy gi m C hai nh h ng này cùng làm s n xu t suy gi m d n

đ n t ng tr ng kinh t suy gi m nh ng l i nh h ng ng c chi u đ n l m phát: Trong khi nh h ng c a t ng cung suy gi m đ y giá lên thì nh h ng c a t ng c u suy gi m l i đ y giá xu ng Tuy nhiên, th c nghi m cho th y s t ng lên trong giá d u

có xu h ng trùng v i s gia t ng l m phát, đây là lý do h p lý đ gi đ nh r ng nh

h ng c a bên cung s m nh h n nh h ng bên c u

Th ba, giá d u t ng nh h ng gia t ng l m phát qua “l m phát k v ng”: M t

s gia t ng c a giá d u s nhanh chóng lan t a t i các lo i giá khác c a n n kinh t S lan t a càng cao thì l m phát k v ng càng l n Ng c l i, khi l m phát k v ng càng

l n thì nh h ng lan t a sang các nhóm hàng hóa khác càng nhi u M c đ lan t a

c a s thay đ i giá d u đ n các giá khác và nh h ng lên l m phát k v ng ph thu c

ph n l n vào s đi u hành chính sách ti n t và lòng tin vào chính sách này Vì v y trong th c t r t khó kh n đ có th đo l ng m c đ nh h ng c a s t ng giá d u lên l m phát, b i vì giá c c a các lo i hàng hóa d ch v mà x ng d u đóng góp ít trong thành ph n t o nên giá thành l i t ng nhanh h n các lo i hàng hóa d ch v mà x ng d u đóng vai trò trung gian và góp ph n l n t o nên giá thành s n ph m Chính vì v y mà

có nhi u cu c tranh cưi xung quanh vi c nên đo l ng tách b ch s nh h ng tr c ti p

và gián ti p c a giá d u lên CPI

1.1.2) Bi năđ ng giá d u và giá tr s năl ng công nghi p

Vi c thay đ i giá d u có th nh h ng đ n n n kinh t thông qua nhi u kênh khác nhau Giá d u là đ u vào quan tr ng c a quá trình s n xu t, vì v y vi c t ng giá

d u s d n đ n m t cú s c v phía cung hàng hóa đó là s s t gi m s n l ng (Barro 1984; Brown and Yucel 1999) Giá d u t ng là d u hi u gia t ng tình tr ng khan hi m ngu n nhiên li u đ u vào c b n c a quá trình s n xu t, các nhà đ u t s c t gi m s n

xu t do chi phí đ u vào cao làm cho l i nhu n t m th i gi m, ngoài ra giá d u bi n

đ ng đ ng ngh a v i vi c gia t ng s không ch c ch n v ngu n nguyên li u trong

t ng lai, đe d a các nhà đ u t trong vi c m r ng s n xu t kinh doanh k t qu là s n

Bohi (1989) và Lee và Ni (β00β) phân tích nh h ng c a cú s c giá d u lên s n l ng

đ u ra c a các ngành công nghi p s n xu t Trong khi Jimenes và Rodrigues l i phân

tích nh ng nh h ng c a cú s c giá d u trên s n l ng công nghi p các n c thu c

phá ra mô hình th hi n ph n ng c a s n l ng đ u ra v i m t cú s c giá d u trong

các ngành công nghi p khác nhau, bên c nh đó ki m tra xem li u nh ng ph n ng đó

có cung c p b ng ch ng v nh h ng không đ ng nh t c a cú s c giá d u lên các ngành công nghi p c ng nh các qu c gia

Reyes và Quiros (β005) đư phát hi n ra r ng t ng giá d u nh h ng m t cách tiêu c c và có ý ngh a th ng kê đ n ch ng khoán và s n l ng công nghi p, nh ng nh

h ng đ n ch ng khoán m nh h n là v i s n l ng công nghi p

Rodriguez (β008) đư đánh giá nh h ng đ ng c a cú s c giá d u lên s n l ng

đ u ra c a ngành s n xu t chính t i sáu qu c gia OECD Ph n ng c a s n l ng công nghi p tr c m t cú s c giá d u r t khác nhau t i các n c Liên minh ti n t châu Âu

Herrera, Lagalo và Wada (β010) th y r ng vi c tái phân b chi phí c a y u t

đ u vào có th đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c gi i thích ph n ng c a s n

l ng công nghi p v i nh ng cú s c giá d u, m c dù ph n ng c a GDP th c đư đ c

ch ng minh là không đáng k Theo Mehrara và Sarem (β009), có m t quan h nhân

qu m nh m t nh ng cú s c giá d u đ i v i t ng tr ng s n l ng t i Iran và Saudi Arabia H n n a, m i quan h giá d u – s n l ng hai n c này d ng nh đáng k khi v n đ không đ i x ng (giá d u gi m có th d n đ n t ng tr ng GDP th p h n là giá d u t ng làm ch m t ng tr ng GDP) đ c đem vào đ mô hình hóa m i quan h

gi a hai bi n Tuy nhiên, đ i v i Indonesia, không có tr ng h p nào trong s các

ph ng pháp tính bi n đ ng giá d u có b t k nh h ng đáng k nào đ n s n l ng trong ng n h n c ng nh dài h n K t qu này đư kh ng đ nh kinh nghi m t ng đ i thành công c a các n c nh Indonesia trong vi c đa d ng hóa các l nh v c đ gi m thi u tác h i c a s bùng n giá d u

c p trong ph n trên và các k t lu n đ c đ a ra b i các nhà nghiên c u tr c đó c ng

c cho quan đi m r ng bi n đ ng giá d u có nh h ng đ n s n l ng công nghi p

1.1.3) Bi năđ ng giá d u v i xu t nh p kh u hàng hóa

Cú s c giá d u có nh h ng tr c ti p và gián ti p vào n n kinh t trong n c

nh h ng gián ti p là qua n n kinh t qu c t u tiên giá d u th gi i t ng gây áp

l c l m phát và t ng giá các n c đ i tác i u này làm t ng giá nh p kh u trong

n c và cho c n n kinh t c a các qu c gia nh p kh u d u và xu t kh u d u

i v i m t n c xu t kh u d u, nh h ng tr c ti p c a giá d u th gi i t ng

đ c k v ng là tích c c, vì thu đ c doanh thu cao h n t xu t kh u d u Tuy nhiên

kh u Ngoài ra t ng giá d u t o nên m t cú s c tiêu c c v phía cung đ i v i các n n

kinh t nh p kh u d u, d n đ n m t s suy gi m trong t ng tr ng kinh t c a các

n c này và đi u này có th làm gi m xu t kh u d u c ng nh xu t kh u hàng hóa

khác c a các n c xu t kh u d u Do đó l i ích c a vi c t ng giá d u đ i v i m t n n

kinh t xu t kh u d u ch a h n đư to l n nh ng i ta đư đ a ra cái nhìn đ u tiên

nh h ng c a nh ng cú s c giá d u lên cán cân th ng m i c a m t n n kinh t xu t

kh u d u ph thu c vào doanh thu xu t kh u c ng nh s t ng giá t i n c nh p kh u

i v i m t n n kinh t nh p kh u d u ròng, t ng giá d u thô nh p kh u là m t

cú s c tiêu c c lên cán cân th ng m i do nh h ng c a nó lên quy t đ nh s n xu t

(Kim và Loungani, 1992; Backus và Crucini, 2000) Theo đó, d u nh p kh u đ c coi

là m t đ u vào trung gian trong s n xu t, s t ng giá d u d n đ n t ng chi phí đ u vào,

c nh đó giá d u t ng làm t ng chi phí nh p kh u x ng d u, n u chi phí này chi m t

tr ng l n trong t ng tr giá nh p kh u hàng hóa thì vi c t ng giá d u th gi i c ng s

nh h ng tiêu c c đ n nh p kh u hàng hóa chung Nh v y, nh h ng c a giá d u

t ng d ki n s nh h ng tiêu c c đ n xu t kh u c a các n c nh p kh u d u

1.1.4) Bi năđ ng giá d u và t giá h iăđoái

Phân tích trên cho th y vi c giá d u bi n đ ng làm thay đ i tình hình xu t nh p

kh u hàng hóa c a m t đ t n c Khi có s thay đ i trong cán cân th ng m i thì s tác đ ng đ n cung c u ngo i t và do đó nh h ng đ n t giá h i đoái M t n n kinh t khi xu t kh u hàng hoá và d ch v s thu đ c ngo i t ti p t c công vi c kinh doanh, các nhà xu t kh u ph i bán ngo i t l y n i t , mua hàng hoá d ch v trong

n c xu t kh u ra n c ngoài Trên th tr ng cung ngo i t s t ng, làm t giá h i đoái gi m Ng c l i, khi nh p kh u hàng hoá d ch v , các nhà nh p kh u c n ngo i t

đ thanh toán cho đ i tác và đi mua ngo i t trên th tr ng Hành đ ng này làm c u ngo i t t ng, t giá h i đoái t ng Tác đ ng c a hai hi n t ng trên là ng c chi u trong vi c hình thành t giá h i đoái T giá h i đoái cu i cùng s t ng hay gi m ph thu c vào m c đ tác đ ng m nh y u c a các nhân t , đó chính là cán cân th ng m i

N u m t n c có th ng d th ng m i, cung ngo i t l n h n c u ngo i t , t giá h i đoái s gi m, đ ng n i t lên giá Khi thâm h t th ng m i, t giá h i đoái s t ng,

đ ng n i t gi m giá

Bên c nh đó v i vai trò là ngu n đ u vào quan tr ng c a quá trình s n xu t B t

c s bi n đ ng c a giá d u m c ng tác đ ng dây chuy n lên toàn b n n kinh t th

gi i Vì th đ gi n n kinh t phát tri n n đ nh, các n c có n n kinh t l n nh Nga,

M có xu h ng xây d ng các kho d tr d u m , d u m d i vai trò l n h n hàng hóa tích tr , khi giá d u m t ng t t y u d n đ n h qu ti n USD gi m giá tr Tuy nhiên, không ph i lúc nào giá d u c ng đóng vai trò đ nh h ng m i quan h nhân qu

gi a đô la M v i d u S s p đ c a đ ng đô la M m i là y u t then ch t d n đ n quy t đ nh t ng giá d u c a các n c xu t kh u d u m trong su t nh ng n m đ u th p niên 70 nh m m c đích kìm ch nh h ng c a s s t gi m s c mua do đ ng đô la M suy y u đư làm gi m giá tr c a các đ n hàng tính b ng đô la M Trong các tr ng

h p này, vi c giá d u t ng v t do đ ng đô la m t giá đư d n đ n m t đ t l m phát toàn

c u làm giá c leo thang đ n m c chóng m t, và h qu t t y u là suy thoái kinh t trên

di n r ng Khi C c D tr Liên bang đ t ng t t ng lưi su t đ đ i phó v i v n n n l m phát do giá n ng l ng t ng cao, l i t c c a đ ng đô la l i tr nên h p d n, m đ u cho

đ t ph c h i nhanh chóng nh t trong l ch s c a đ ng đô la

S bi n đ ng giá d u th gi i nh h ng đ n cán cân thanh toán do cung c u ngo i t , đ ng th i m i quan h tiêu c c gi a giá tr c a đ ng đô la M khi giá d u

t ng ho c gi m cho th y đ c m i t ng quan gi a giá d u th gi i v i t giá h i đoái

gi a Vi t Nam đ ng và đô la M

1.1.5) Bi năđ ng giá d u v i cung ti n

Trên th c t , giá d u t ng cùng lúc có xu h ng đ y l m phát gia t ng và làm

t ng tr ng kinh t suy gi m nên th ng gây khó kh n cho chính sách ti n t , các ngân

hàng trung ng trên th gi i đ u có nh ng đ ng thái nh t đ nh đ đi u hành chính sách nh m đ m b o đ c nh ng cân đ i v mô c b n nh l m phát, t ng tr ng hay

th t nghi p và cán cân thanh toán V i các qu c gia theo đu i l m phát m c tiêu, t c

u tiên ki m ch giá, thì m i khi giá x ng d u lên cao, h s ph i cân nh c gi a β đ ng thái th t ch t ho c n i l ng ti n t

N u có m t cú s c tác đ ng vào t ng tr ng kinh t và l m phát theo h ng

ng c nhau nh cú s c v giá d u thì Ngân hàng Trung ng s g p khó kh n trong

vi c cùng lúc ph i n đ nh l m phát và t ng tr ng kinh t N u chính sách ti n t th t

ch t nh m h ng t i vi c gi m m nh l m phát thì đi u này s khi n t ng tr ng kinh t

c ng s suy gi m h n n a N u thay vào đó Ngân hàng Trung ng cân nh c khuy n khích t ng c u thì trong m t ph m vi nào đó nh m trung hòa b t s suy gi m c a t ng

tr ng kinh t (do c t ng cung và t ng c u c a n n kinh t đ u đư suy gi m tr c s gia t ng c a giá d u) b ng chính sách ti n t n i l ng thì k t qu s là l m phát t ng lên, và m t khi l m phát gia t ng thì k v ng c ng t ng lên theo do đó s khó kh n h n

n a trong vi c ki m soát l m phát

Nh v y, khi giá d u t ng cao thì m t chính sách ti n t linh ho t c n thi t ph i

đ c th c hi n, đó là chính sách ti n t “th t ch t” v a đ đ tránh s thúc đ y l m

phát h n n a t vi c giá d u t ng cao nh m ki m ch vi c lan t a t i ti n l ng, giá các nhóm hàng hóa khác và l m phát k v ng; và chính sách ti n t “n i l ng” v a đ

đ tránh nh ng tác đ ng tiêu c c không c n thi t t i t ng tr ng kinh t ây là quy

t c ho ch đ nh chính sách linh ho t, nh ng c ng khó đ có th nói c th h n Câu h i

v vi c chính sách nào s là thích h p nh t ph i đ c xác đ nh trong t ng tr ng h p,

ph thu c vào môi tr ng kinh t v mô hi n t i, đ c bi t là nh ng nhân t khác tác

đ ng vào l m phát hi n t i và nh ng d báo v giá d u trong t ng lai

Tuy nhiên, đ i v i các qu c gia theo đu i l m phát m c tiêu, th ng thì khi giá

d u t ng d n đ n s c ép l m phát trong dài h n s gia t ng h n m c v n có i u này

có ngh a là chính sách ti n t th t ch t h n m t cách v a ph i là c n thi t đ đ a l m phát tr v v i m c l m phát m c tiêu

Bohi (1989) k t lu n r ng ngân hàng trung ng nên th c thi chính sách th t

ch t ti n t khi mà n n kinh t suy gi m do h u qu c a giá x ng d u t ng cao T ng

t (Bernanke, 1991, Gertler và Watson 1997) c ng c quan đi m c a Bohi cho r ng sau cú s c t ng giá x ng d u c c d tr Liên bang M không nên t ng lưi su t c bi t

h ch ra r ng n n kinh t M ph n ng khác nhau đ i v i các cú s c giá d u khi mà chính sách ti n t n i l ng đ c áp d ng hay trong tr ng h p lưi su t đ c gi c

1.2 Nh ng nghiên c uăliênăquanăđ n m i quan h gi a bi năđ ng giá d u

và n n kinh t

1.2.1) Nghiên c u cú s c v giá d uăđ i v i n n kinh t M

Tr c hai cú s c d u l a liên t c trong nh ng n m 1970, Hamilton (1983) đư

phân tích m i t ng quan gi a giá d u và s n l ng c a n n kinh t M trong giai

đo n 1948-1981, và tìm th y r ng nh ng thay đ i trong giá d u là nguyên nhân

Granger đ i v i GNP th c t l n GNP danh ngh a, t th t nghi p, giá c trong n c,

ti n l ng, than đá, kim lo i và ch s hàng hóa, lưi su t thông th ng, và lưi su t trái phi u cao c p K t qu này b ng i ta nghi ng vì cho r ng m i t ng quan gi a giá

d u và kinh t v mô ch là m t s trùng h p ng u nhiên c bi t, s t ng quan gi a giá d u t ng và GNP th c tiêu c c trong ba quý sau cú s c d u m trong giai đo n k t thúc Chi n tranh Th gi i II và n m 197γ, đi u này cho th y r ng t t c các cu c suy thoái trong th i gian đó đư đi tr c s gia t ng l n trong giá d u thô v i đ tr kho ng chín tháng Tuy nhiên nh ng nghiên c u sau đó c a Hamilton (1988, 1996, β008) t ng

c ng thêm ni m tin c a ông ta r ng m i t ng quan gi a giá d u và các ho t đ ng kinh t v mô là có ý ngh a th ng kê

M t s nghiên c u kh ng đ nh k t qu c a Hamilton và c ng đư t o ra nh ng khám phá đáng k cho riêng h nh : Gisser và Goodwin (1986) cho r ng giá d u có

nh h ng đáng k đ n s n l ng t i Hoa K t n m 1961-1982, nh ng nh h ng này

đư ch ng minh r ng chính sách ti n t và tài khóa đư không th d đoán nh ng thay đ i

giá d u, t đó k t lu n r ng thay đ i giá d u ph n ánh nh h ng c a các s ki n ngo i

sinh M t đóng góp đáng chú ý trong nghiên c u này là vi c khám phá ra r ng giá d u

đ c xác đ nh b i các y u t khác nhau tr c và sau n m 197γ Tr c n m 1973, l m

phát là m t ch báo có ý ngh a th ng kê c a giá d u Sau n m 197γ, ng i ta th y l m

phát không ph i là m t ch báo c a giá d u K t qu này phù h p v i s phát tri n l ch

s c a giá d u Các k t qu tr c n m 197γ h tr quan đi m cho r ng vi c đ nh giá

d u M b chi ph i b i c quan qu n lý, h đư can thi p vào l ng cung đ đáp ng

v i nhu c u d u đư b h n ch nh m gi cho l m phát có th ki m soát Các k t qu

nghiên c u sau n m 197γ l i đ a c a s th ng tr c a OPEC và d a trên các ch s

t ng đ i r ng ch không đ c t p trung m nh trên b t k m t bi n nào

1.2.2) Nghiên c u nhăh ng b tăđ i x ng c a bi năđ ng giá d u

M c dù đ ng ý v i k t qu nghiên c u c a Hamilton, Mork (1989) quan sát th y

r ng nh ng nghiên c u c a các tác gi tr c đó ch th c hi n trong th i k giá d u t ng

mà không nghiên c u th i k giá d u gi m ki m nghi m đ b n c a k t qu nghiên

c u c a Hamilton, Mork (1989) đã c p nh t d li u đ n n m 1988 trong đó vi c xem

bi t đ ki m tra m c ý ngh a th ng kê c a tác đ ng giá d u, ph ng pháp kinh t l ng

đ c áp d ng gi ng nh trong nghiên c u c a Hamilton (198γ) K t qu cho th y r ng các k t lu n c a Hamilton là không phù h p v i d li u sau n m 1986, khi Hamilton

đư ng m gi đ nh có nh h ng b t đ i x ng c a nh ng cú s c d u: S t ng (gi m) giá

d u d n đ n gi m (t ng) t ng tr ng GDP trong t ng lai Tuy nhiên, nh h ng có

th là không đ i x ng, trong đó giá d u gi m có th d n đ n t ng tr ng GDP trong

t ng lai th p h n là vi c t ng giá d u làm ch m l i t ng tr ng GDP (Guo và Kliesen,

2005)

1.2.3) Nghiên c u cú s c giá d u t iăcácăn c G10, Châu Âu, Châu Á

M r ng k t qu c a Hamilton và k t h p v i nh ng khám phá c a Mork và Olsen (1994) v nh h ng b t cân x ng t i các n c G10, châu Âu và châu Á Lardic

và Mignon (β006), Cunado và Gracia (β005) đư nghiên c u m i t ng quan gi a thay

đ i giá d u và t ng tr ng GDP trên b y n c thu c kh i OECD bao g m M ,

hai chi u gi a thay đ i giá d u và t ng tr ng GDP đư đ c th c hi n cho m i qu c gia t ng t nh ki m đ nh nhân qu Granger c a Hamilton, trong đó đ a ra ph ng trình h i quy c a bi n t ng tr ng GDP v i đ tr c a t ng tr ng GDP và bi n thay

đ i giá d u T ng t nh Mork đư th c hi n, giá d u t ng và gi m th c t s đ c đ a vào nh là các bi n riêng bi t đ ki m tra s b t cân x ng cho m i qu c gia K t qu phân tích hai chi u cho th y m i t ng quan tiêu c c gi a t ng tr ng GDP và t ng giá

d u Na Uy là qu c gia duy nh t cho th y m t m i t ng quan tích c c đáng k gi a

t ng tr ng GDP và t ng giá d u, không có gì là ng c nhiên b i Na Uy là n c có ngành công nghi p d u m nh và là m t trong các qu c gia d n đ u v xu t kh u d u

m trên th gi i Trong khi đó, m i t ng quan v i giá d u gi m và t ng tr ng GDP

tri n chung t i các n c OECD này S khác bi t chung gi a các h s c tính cho giá d u t ng và gi m là nh ng g i ý cho hi u ng b t cân x ng Trong nghiên c u v

m i quan h lâu dài gi a giá d u và ho t đ ng kinh t trong các n c G7, châu Âu và khu v c châu Âu, Lardic và Mignon (2006) th y r ng giá d u t ng làm ch m l i ho t

đ ng c a n n kinh t h n so v i giá d u gi m làm kích thích n n kinh t Các tác gi này th y r ng các d li u chu i th i gian c a h đ a ra đ u không d ng, d n đ n vi c bác b m i quan h đ ng tích h p thông th ng Tuy nhiên d a trên phát hi n v nh

h ng b t cân x ng c a Mork, các tác gi này tìm th y b ng ch ng c a đ ng tích h p

không đ i x ng gi a giá d u và GDP trong h u h t các n c châu Âu trong d li u c a

h ng tích h p không đ i x ng liên quan đ n vi c phân chia d li u chu i th i gian

thành hai ph n tích c c và tiêu c c, đi u này phù h p v i k thu t c a Mork khi tách

bi n giá d u t ng và giá d u gi m thành các bi n riêng bi t

Cunado và Gracia (2005) đư ki m tra m i quan h gi a các cú s c v giá d u

và ho t đ ng kinh t v mô trong sáu qu c gia châu Á là Singapore, Hàn Qu c,

Malaysia, Nh t B n, Thái Lan và Phillipine T ng t nh Mork và Olsen (1994),

ki m đ nh nhân qu Granger c a Hamilton đ c đ a vào s d ng và nh h ng không

đ i x ng c a thay đ i giá d u c ng đ c đ c p đ n óng góp chính c a nghiên c u

này là ki m tra nh h ng c a bi u hi n giá d u lên các lo i ti n t khác nhau là n i t

ho c đ ng đô la M (USD) M i quan h gi a các cú s c giá d u và t c đ t ng tr ng

kinh t là đáng k h n khi các giá d u đ c xác đ nh b ng đ ng n i t Trong th nghi m đ tìm b ng ch ng v m i quan h nhân qu t nh ng cú s c giá d u lên t l

l m phát, t t c sáu n c đ u có b ng ch ng v m i quan h nhân qu khi giá d u đ c

d u đ c xác đ nh b ng USD

Cologni và Manera (2008) đi u tra nh h ng c a giá d u lên l m phát và lãi

su t b ng mô hình t h i quy theo (VAR) cho các n c G-7 B ng vi c s d ng d li u

hàng quý cho giai đo n 1980-β00γ, h th y r ng ngo i tr Nh t B n và V ng qu c

b i s t ng lãi su t khi giá d u t ng Phân tích hàm đ i xung trong nghiên c u cho th y

khi giá d u thay đ i thì t n t i m t hi u ng t c th i và t m th i lên l m phát

Shuddhasawtta Rafiq và các c ng s (β008) th c hi n nghiên c u tác đ ng c a

bi n đ ng giá d u lên các ch s kinh t v mô c a Thái Lan nh s n l ng, t l l m phát, t l th t nghi p, lưi su t, thâm h t ngân sách, đ u t , và cán cân th ng m i S

d ng mô hình t h i quy (VAR) cho d li u t quý 1 n m 1993 đ n quý 4 n m 2006

nhân m t chi u tác đ ng lên đ u t , t l th t nghi p l m phát và cán cân th ng m i

K t qu hàm ph n ng đ y và phân rư ph ng sai cho th y trong h u h t các tr ng

h p bi n đ ng giá d u có tác đ ng trong ng n h n mà đáng k nh t là t l th t nghi p

và đ u t

qu c gia châu Á v i m c đ phát tri n kinh t khác nhau trong giai đo n t tháng

1/1999 đ n 6/2008 Mô hình t h i qui (VAR) đ c áp d ng cho chu i th i gian này

K t qu c l ng cho th y giá d u thay đ i có tác đ ng đáng k lên s thay đ i c a

t ng đ i phát tri n thì giá d u thay đ i có s tác đ ng dài h n lên CPI M i quan h

m t chi u gi a thay đ i giá d u và CPI ít đáng k t i các n c phát tri n H n n a, m i quan h c a thay đ i giá d u Dubai và CPI c a Nh t B n, Singapore và n c ng

gi ng nh s thay đ i giá d u Brent lên CPI c a Nh t B n là không có ý ngh a trong dài h n

nh th nào và m c đ nh h ng ra sao đ n n n kinh t Trung Qu c, b ng cách nh n

m nh vào c ch truy n t i giá Các tác gi này s d ng mô hình t h i quy VAR K t

qu c ng cho th y r ng giá d u t ng nh h ng tiêu c c đ n s n l ng và đ u t ,

ki m soát giá Trung Qu c nên s tác đ ng c a giá đ n n n kinh t mà đ i di n là s n

l ng và đ u t th c kéo dài lâu h n so v i bi n CPI và bi n ti n t K t qu phân rã

ph ng sai cho th y tác đ ng trong ng n h n, c th là s n l ng gi m do gi m n ng

su t h u d ng biên trong 6 giai đo n đ u (c th là n a n m) là khá l n, nh ng v tác

đ ng lâu dài đ c xác đ nh thông qua đ u t t ng tr ng đ u đ n là v t quá tác đ ng

trong ng n h n vào giai đo n th 7

Marcel Golazi (β010) nghiên c u tác đ ng c a bi n đ ng giá d u và đ b t n

c a giá d u lên các ch s l m phát, đ u t , t c đ t ng tr ng GDP, tiêu dùng c a t nhân, chi tiêu c a chính ph , đ u t , lưi su t và cán cân th ng m i Indonesia.Tác

gi đi so sánh s khác bi t gi a tác đ ng c a bi n đ ng giá d u và tác đ ng c a đ b t

n giá d u b ng ph ng pháp ki m đ nh nhân qu Granger và mô hình t h i quy (VAR) v i d li u t 1990-2008 K t qu nghiên c u ch ra r ng khi áp d ng ph ng pháp đo đ b t n giá d u th c hi n (realized volatility) còn đ c g i t t là RV thì RV

là ch báo c a t c đ t ng tr ng GDP Còn bi n đ ng giá d u l i tác đ ng đ n chi tiêu

c a chính ph và đ u t

1.2.4) Nghiên c u nhăh ng c a b t n giá d u lên n n kinh t

Trái ng c v i nh ng nghiên c u trên đây t p trung vào nh ng cú s c giá d u, nghiên c u t tr c t i nay v đ b t n giá d u và nh h ng kinh t v mô c a nó là

r t h n ch b t n m nh m c a giá d u gia t ng đáng k t gi a nh ng n m 1980

h ng t ng cho đ n n m 1980 sau đ t t ng giá m nh là gi m đ t ng t do đó ph n ánh

s gia t ng đáng k trong đ b t n giá d u

S thay đ i đ t ng t c a giá d u vào gi a n m 1980 đư thúc đ y Hooker (1996) tìm ra t m quan tr ng c a đ b t n giá d u và không th a nh n các gi đ nh n n t ng

v m i quan h gi a giá d u và kinh t v mô c a M Nh ng gi đ nh tr c nghiên

c u c a Hooker cho r ng có các m i t ng quan tiêu c c gi a t ng tr ng kinh t v

mô và vi c t ng giá d u, và đ b t n giá d u có nh h ng không cân x ng trên các

bi n s kinh t v mô Hooker đư phát hi n ra r ng m i quan h đư b thay đ i đáng k

thông qua các khám phá c a ông r ng giá d u gây Granger lên m t lo t các bi n kinh

t v mô trong chu i d li u đ n n m 197γ nh ng l i không gây Granger lên bi n kinh

t v mô trong chu i d li u đ n n m 1994 Phân tích ch ra r ng m i quan h gi a giá

d u và s n l ng đư thay đ i mà m i quan h tuy n tính gi n đ n và ngay c m i quan

h b t cân x ng đ c đ a ra b i Mork (1989) c ng ch a mô t đ c Tác gi nh n

m nh t m quan tr ng c a b t n giá d u trong giai đo n sau n m 197γ Ông phát hi n

đ n t l th t nghi p c ng không nh h ng đ n t ng tr ng GDP Ng c l i, đ b t

n c a giá d u có th d đoán đ c GDP trong cùng giai đo n i u này cho th y r ng không ph i là m c giá d u mà chính đ b t n c a giá d u m i nh h ng tiêu c c đáng k lên ho t đ ng kinh t trong giai đo n 1973-1994

B sung nghiên c u c a Hooker là nghiên c u c a Lee và Ni (1996) cho th y

r ng thay đ i v m c giá d u m t mình không đ đ gây ra quan h nhân qu gi a giá

d u th c đ n kinh t v mô trong n m 199β Mà đ b t n giá d u c ng ph i đ c đ a vào đ giá d u v n có th là m t y u t đ d báo cho t ng tr ng GNP th c theo dõi đ b t n giá d u, các tác gi còn đ a vào m t bi n 'cú s c' nh là m t th c đo

c a m c đ 'b t ng ' mà đó x y ra cú s c giá d u Trong kho ng th i gian gi a n m

1949 và 199β, bi n 'cú s c' là r t có ý ngh a th ng kê trong vi c gi i thích t ng tr ng GNP K t qu này phù h p v i quan đi m cho r ng nh h ng c a m t s thay đ i trong giá d u th c ph thu c vào m c đ 'b t ng ' c a cú s c d u b t n th p trên

th tr ng d u tr c m t đ t t ng giá m nh d n đ n nh h ng c a cú s c giá d u lên

n n kinh t v mô cao h n là đ b t n cao

Ferderer (1996) c ng th a nh n phát hi n c a Hooker B ng vi c s d ng d

li u c a M t n m 1970 đ n n m 1990 đ phân tích m i quan h gi a b t n giá d u

và bi u hi n c a n n kinh t Ông cho r ng đ b t n trong giá d u gây nh h ng

m nh m t i t ng tr ng s n l ng h n s thay đ i giá d u, m c dù c giá d u thay đ i

và đ b t n giá d u đ u có nh h ng tiêu c c đ n t ng tr ng s n l ng C hai bi n trên đ u nh h ng m nh m và có ý ngh a th ng kê h n so v i các bi n chính sách

ti n t , ch ng h n nh lưi su t c a c c d tr Liên Bang M Th c t là c thay đ i giá

d u và đ b t n đ u giúp d báo t ng tr ng s n l ng ngay c khi các bi n pháp

N m 1996, Ferderer s d ng hàm ph n ng đ y và phân rư ph ng sai đ m

r ng k t qu c a ki m đ nh nhân qu Granger, trong đó ch ra th i gian nh h ng c a

cú s c giá d u và đ b t n giá d u lên các bi n s kinh t v mô M t đóng góp thú v

là ông phát hi n ra r ng đ b t n giá d u có nh h ng tiêu c c và đáng k t c th i

m i nh h ng tiêu c c đáng k lên t ng tr ng s n l ng Ngoài ra, Ferderer quan sát

th y r ng đ b t n giá d u t ng quan m nh m v i vi c t ng giá d u th c i u này

ng ý r ng các nh h ng tiêu c c c a đ b t n giá d u lên t ng tr ng s n l ng

c ng gi ng nh giai đo n giá d u t ng ho c giá d u gi m K t qu c a Ferderer gi ng

nh các nghiên c u tr c đó nh n m nh t m quan tr ng c a đ b t n giá d u h n

vi c giá d u thay đ i đ i v i n n kinh t v mô M

Guo và Kliesen (2005) xem xét nh h ng c a bi n đ ng giá d u lên n n kinh t

M Bài nghiên c u s d ng ph ng pháp đo l ng bi n đ ng th c hi n xây d ng trên

giá d u thô t ng lai đ c giao d ch hàng ngày trên sàn NYMEX, h th y r ng trong giai đo n 1984-β004, bi n đ ng giá d u có nh h ng đáng k lên các ch tiêu kinh t

v mô chính c a M , ch ng h n nh đ u t c đ nh, tiêu dùng, vi c làm, và t l th t nghi p Bài nghiên c u c ng đ a ra r ng nh ng thay đ i trong giá d u là không đáng

k b ng s không ch c ch n v giá d u trong t ng lai H c ng tìm th y r ng các bi n kinh t v mô c b n không d báo bi n đ ng c a giá d u th c hi n mà ch ra r ng

ph ng sai c a giá d u trong t ng lai ph n ng m t cách ng u nhiên H lý gi i r ng

đi u này ch y u là do các s ki n ngo i sinh, nh các cu c t n công kh ng b và xung

đ t quân s Trung ông

Nh v y lý thuy t kinh t đư ch ra r ng do d u là đ u vào quan tr ng c a n n kinh t nên giá d u bi n đ ng làm nh h ng đ n s n xu t hàng hóa do đó làm thay đ i giá tr xu t kh u và nh p kh u hàng hóa theo đó nh h ng đ n cung c u ngo i t và là

nguyên nhân gây áp l c lên t giá h i đoái, đ n giá tr s n l ng công nghi p, ngoài ra giá d u còn là nguyên nhân tr c ti p và gián ti p gây ra tình tr ng l m phát, m t khi

n n kinh t có l m phát thì các chính sách ti n t s đ c th c thi nh m n đ nh n n kinh t hay ti p t c duy trì chính sách t ng tr ng

Nh ng nghiên c u tr c đây trong l nh v c này ch y u là tìm hi u v hai khía

c nh khác nhau c a m i quan h gi a giá d u và các ho t đ ng kinh t : nh h ng c a

cú s c giá d u và nh h ng c a b t n giá d u Hai ph ng pháp ti p c n này khác nhau trong vi c h k t h p giá d u trong mô hình c a h Cách ti p c n đ u tiên là h

s d ng các m c giá d u, ph ng pháp th hai s d ng nhi u ph ng pháp đo l ng

đ b t n khác nhau đ n m b t s không ch c ch n c a giá d u C hai ph ng pháp

ti p c n đ u ch ra r ng s thay đ i giá d u nh h ng nh t đ nh đ n n n kinh t nh ng

nhìn chung là nó nh h ng đ n các ch tiêu nh l m phát, s n l ng công nghi p,

GDP, đ u t , th t nghi p, lưi su t, cán cân th ng m i… tùy thu c vào m i n c

CH NGă2:

V I N NăKINHăT VI TăNAM

Trong ch ng 1 chúng ta đư bi t đ c c lý thuy t và nghiên c u th c nghi m

đ u ch ra r ng giá d u thay đ i làm thay đ i n n kinh t , tuy nhiên nh h ng c a nó

nh th nào còn ph thu c vào t m nh h ng c a d u m t i m i qu c gia S nh

h ng c a giá d u th gi i lên n n kinh t c a Vi t Nam đ c gi i thích b i bi u hi n

c a n n kinh t trong th i gian qua là n i dung đ c trình bày trong ch ng này

2.1 nhăh ng c a bi năđ ng giá d u lên l m phát

Hi n nay nhà máy l c d u Dung Qu t m i ch đáp ng đ c γ0% nhu c u x ng

d u trong n c còn l i là nh p kh u, tr c s c ép t ng giá d u c a th gi i giá x ng

H Chí Minh thì 1% giá x ng t ng thêm, s làm CPI t ng thêm 0.γγ%, đi u này t ng

đ ng v i trung bình giá x ng d u chi m γγ% giá tiêu dùng cu i cùng Trên th c t t i

th i đi m tháng 07 n m β008, khi giá x ng t ng 4.500 đ ng/lít (t ng γ0%) ch s giá tiêu dùng (CPI) tháng 08 n m β008 đư t ng 1,56% (cao h n m c t ng 1,1γ% c a tháng

07 n m β008); trong đó nhóm ph ng ti n đi l i, b u đi n ch u nh h ng tr c ti p nên t ng m nh m c 9,07% (tháng 7 t ng 0,55%), “góp ph n” đ a l m phát c n m

β008 lên g n βγ% Ho c vi c giá x ng t ng thêm β.900 đ ng/lít (vào ngày β4 tháng 0β

n m β011) đư nh h ng đ n CPI tháng γ v i m c t ng β,17% so v i tháng tr c c

bi t, v i vi c giá x ng d u t ng thêm t β.000 đ n β.800 đ ng/lít vào ngày β9 tháng 0γ

n m β011, CPI tháng 04 n m β011 đư t ng γ,γβ% so v i tháng tr c, m c t ng cao

nh t k t tháng 0γ n m β008 Nh ng s li u trên cho th y giá x ng d u luôn có nh

h ng m nh lên l m phát m i khi đ c đi u ch nh m nh

Bi uăđ ă2.1:ăBi năđ ngăgiáăd uăth ăgi i,ăgiáăx ngătrongăn căvƠăl măphát

Ngu n: T ng c c th ng kê, IFS và tính toán c a tác gi

Nhìn vào bi u đ ta th y l m phát d ng nh t ng quan r t y u v i giá d u th

gi i, trong khi giá d u th gi i bi n đ ng liên t c th hi n qua đ th gưy khúc liên t c thì đ th th hi n m c đ l m phát l i t ng đ i li n nét và ch theo m t xu h ng

t ng d n Ngo i tr trong giai đo n cu i n m 2007 đ u n m β008 khi giá d u th gi i

b t đ u t ng v t thì l m phát c ng t ng m nh, đây là giai đo n mà m i t ng quan gi a giá d u th gi i và l m phát th hi n khá m nh, tuy nhiên l m phát t ng trong giai đo n

Nam, theo đó các doanh nghi p đ c đi u ch nh m c giá x ng d u theo giá th tr ng (ngh đ nh 55/β007/N -CP ngày 06/04/2007) vì v y giá x ng trong n c c ng b t đ u

t ng liên t c theo đà t ng c a giá d u th gi i Nh v y qua phân tích đ th cho ta th y

l m phát ch u nh h ng t giá x ng trong n c h n là giá d u th gi i, đi u này th

hi n rõ h n khi giá d u th gi i gi m m nh vào cu i n m β008 đ u n m β009 m c

41 USD/thùng th p nh t k t n m β005 nh ng l m phát thì l i không có d u hi u

gi m mà c t ng đ u đ n m c 0.5% do khi đó giá x ng trong n c ch a đi u đi u

ch nh gi m theo m c gi m c a giá d u th gi i Ngoài ra qua quan sát đ th cho th y càng tr v đây thì giá x ng trong n c càng bi u hi n m i quan h ch t ch h n v i giá d u th gi i

2.2 nhăh ng c a bi năđ ng giá d u lên giá tr s năl ng công nghi p

Vi t Nam là đ t n c có ngành khai thác d u thô chi m t tr ng l n th hai

do s đa d ng hóa và đ y m nh xu t kh u trong các ngành khác) trong c c u s n

l ng công nghi p sau ngành s n xu t và ch bi n th c ph m, m c dù t tr ng này ngày càng có xu h ng gi m nh ng trong nh ng n m qua nó đư đóng vai trò quan

tr ng trong ngành s n xu t công nghi p, đ c bi t v i s n l ng d u thô xu t kh u ngày càng gi m t h n 19,5 nghìn t n n m β004 đ n n m β011 ch còn g n 8,γ nghìn t n, vì

v y m t s thay đ i trong giá d u thô th gi i có th thay đ i giá tr s n xu t c a b n

thân ngành công nghi p d u thô và theo đó nh h ng đ n t ng giá tr s n l ng c a toàn ngành công nghi p Ngoài ra d u c ng là nhiên li u đ u vào c a ngành khác do

v y giá d u thay đ i c ng nh h ng đ n vi c t ng tr ng và duy trì s n xu t hàng hóa

c a các ngành s n xu t công nghi p khác theo đ tr nh t đ nh

Bi uăđ ă2.2ă:ăBi năđ ngăgiáăd uăth ăgi iăvƠăgiáătr ăs năl ngăcôngănghi p

Ngu n: T ng c c th ng kê, IFS và tính toán c a tác gi

Qua phân tích tr c quan b ng đ th ta th y m i t ng quan gi a giá d u th

gi i và s n l ng công nghi p là y u và ch a rõ ràng, đôi khi chúng th hi n m i quan

h tích c c ch ng h n nh t tháng 5/β010 đ n tháng 5/β011 khi bi u đ c a hai bi n

này có cùng xu h ng, song trong m t vài giai đo n m i t ng quan này l i là tiêu c c,

c th trong kho ng th i gian n m 2007-2008 khi giá d u th gi i t ng liên t c t 1β% m i tháng trong khi đó t c đ t ng tr ng s n l ng công nghi p l i lúc t ng lúc

7%-gi m, do v y ch b ng phân tích đ th này th t khó đ đ a ra nh n xét v m i t ng quan gi a hai bi n này Tuy nhiên k t qu nghiên c u c a Reyes và Quiros (2005),

Herrera, Lagalo và Wada (2010) và các nghiên c u tr c cho th y r ng vi c t ng giá

d u gi i thích cho s thay đ i trong s n l ng công nghi p vì v y đây s là v n đ

đ c đ t ra cho các ph n nghiên c u ti p theo

2.3 nhăh ng c a bi năđ ng giá d u lên xu t nh p kh u hàng hóa

V i nh ng qu c gia đang phát tri n nh Vi t Nam thì xu t kh u đóng vai trò h t

s c quan tr ng trong phát tri n kinh t đ t n c Th c t xu t kh u d u thô Vi t Nam

là m t trong nh ng đ ng l c cho t ng tr ng kinh t trong su t nh ng n m g n đây, tr giá d u thô xu t kh u c a luôn đ ng v trí th hai sau hàng d t may, trung bình kim

ng ch xu t kh u d u thô chi m kho ng 16% t ng kim ng ch xu t kh u trong c n c Trong khi s n l ng khai thác hàng n m có xu h ng gi m, đ nh đi m xu t kh u là vào

n m β00γ đ t kho ng β0 tri u t n/n m sau đó gi m d n đ n n m β011 xu t kh u còn 8,β tri u t n/n m thì kim ng ch t ng ph thu c nhi u vào giá d u thô xu t kh u N m β008 là n m thành công c a t t c các qu c gia xu t kh u khi giá d u thô th gi i có lúc lên đ n 146USD/thùng, giá xu t kh u d u thô trung bình c a Vi t Nam g n

100USD/thùng kéo theo kim ng ch xu t kh u t ng lên chi m t tr ng 17% so v i t ng giá tr xu t kh u Sang n m β009, m c dù s n l ng khai thác và xu t kh u t ng nh ng giá xu t kh u trung bình gi m còn 65USD/thùng nên t tr ng đóng góp c ng gi m còn

xu t kh u hàng hóa gi m và ng c l i

Dù là qu c gia xu t kh u d u thô l n th ba ông Nam Á v i s n l ng lên t i γ00 nghìn thùng m t ngày, ph n l n Vi t Nam v n d a vào nh p kh u x ng d u và các

s n ph m hóa d u khác đ ph c v nhu c u s n xu t và tiêu th trong n c Nhìn trong

c c u hàng hóa nh p kh u ta th y nh p kh u x ng d u luôn chi m v trí cao trong t ng

giá tr nh p kh u hàng hóa Bên c nh nh ng l i ích thu đ c t xu t kh u d u m thì

t ng tr giá nh p kh u hàng hóa, m c dù t tr ng này ngày càng gi m t 14% n m

2008 xu ng còn 7% n m β010 t ng giá tr nh p kh u, song v i di n bi n giá d u thô

trong th i gian g n đây có xu h ng ngày càng b t n do đó nh h ng không ít đ n

nh p kh u Ch ng h n n m β008 khi giá d u thô th gi i đ t đ nh cao thì giá nh p kh u

x ng d u bình quân là 1β0USD/thùng, n m β009 giá d u th gi i gi m thì giá nh p

kh u c ng gi m đáng k ch còn 70USD/thùng và sau đó t ng d n đ n n m β011 khi

vào tháng 3/2011 khi n chi phí nh p kh u x ng d u l i t ng t 105USD/thùng lên

130USD/thùng

Bi uăđ 2.3: Giáăd uăth ăgi iăvƠăxu t, nh păkh u hàng hóa

Ngu n: T ng c c th ng kê, IFS và tính toán c a tác gi

0.000 2000.000 4000.000 6000.000 8000.000 10000.000 12000.000

Nhìn vào đ th ta th y trong su t giai đo n đ c nghiên c u nh p kh u và xu t

kh u có xu h ng v n đ ng t ng đ i gi ng nhau, khi xem xét chúng trong m i t ng quan v i giá d u ta th y ch trong giai đo n giá d u bi n đ ng m nh 2007-2009 thì chúng có m i quan h t tích c c v i giá d u th gi i, nh ng m c đ bi n đ ng c a xu t

kh u th p h n đ bi n đ ng c a nh p kh u giá d u Các giai đo n còn l i thì m i quan

h này là không rõ ràng

2.4 nhăh ng c a bi năđ ng giá d u lên chính sách ti n t (cung ti n)

Phân tích trên cho th y giá d u t ng có xu h ng đ y l m phát gia t ng khi n

lên t ng c u hay t ng tr ng kinh t và l m phát theo cùng m t h ng, đ i v i Vi t

Nam, lưi su t th tr ng s b tác đ ng thông qua vi c th c hi n các công c chính sách

ti n t nh h ng lên m c cung ti n n nay, các bi n pháp chính sách ti n t nh m

đ i phó v i tình hình l m phát gia t ng vì giá d u th gi i v n còn h n ch M t ph n,

bi n pháp chính sách h n ch này đư ph n ánh tình hình t ng l m phát t ng đ i th p

do tác đ ng truy n d n c a giá d u th gi i là không hoàn toàn Chúng ta hãy xem xét

Bi uăđ ă2.4:ăBi năđ ngăgiáăd uăth ăgi iăvƠăcungăti n

Ngu n: IFS và tính toán c a tác gi

Nhìn vào đ th ta th y trong đi u ki n bình th ng giá d u bi n đ ng ít thì cung ti n t ng đ i n đ nh, th hi n qua t c đ t ng t ng đ i đ u đ n (1%-5%) qua các n m và có quan h cùng chi u v i giá d u th gi i, đ c bi t trong giai đo n giá d u

t ng thì cung ti n c ng t ng m nh trong n m β007, tuy nhiên sau cú s c m nh c a giá

d u n m β008 cung ti n đ c đi u ch nh gi m C th ta th y nh ng tháng đ u n m β008 cung ti n đang m c cao trên 400 ngàn t đ ng, sau khi x y ra cú s c giá d u

n m vào kho ng tháng 3/2008 giá x ng d u b t đ u t ng v t sau đó ngân hàng trung

đ ng m c cung t ng 1% m i tháng nh m kích thích t ng tr ng kinh t và đ u t tr

l i Tuy nhiên sau n m β009 thì cung ti n l i quan h cùng chi u v i giá d u th gi i là

c hai cùng đi u ch nh t ng d n

B ng ph ng pháp phân tích mô t d a trên bi u đ cho ta cái nhìn ban đ u v

m i quan h gi a các bi n kinh t v mô v i giá d u th gi i Th nh t, tác đ ng c a giá d u lên l m phát là th p, bi u đ th hi n m i t ng quan gi a hai bi n này là khá

y u trong khi đó giá d u th gi i và giá x ng trong n c có v có t ng quan ch t ch

h n trong giai đo n g n đây Th hai, m i t ng quan gi a giá d u và s n l ng công nghi p không theo m t xu h ng nh t đ nh và r t khó đ nh n ra m i quan h này d a trên bi u đ Th ba, xu t nh p kh u hàng hóa và giá d u có m i t ng quan ch t ch

đi u này cho th y kh n ng bi n đ ng giá d u th gi i nh h ng m nh đ n xu t nh p

kh u hàng hóa c a Vi t Nam Cu i cùng v đi u hành chính sách ti n t mà đ i di n là

bi n đ ng m c cung ti n, bi u đ β.4 cho th y trong đi u ki n giá d u bi n đ ng nh

n n kinh t , ch trong tr ng h p giá d u th gi i t ng m nh thì cung ti n m i đ c

đi u ch nh gi m

CH NGă3:

3.1 Mô t d li u

Trên c s lý thuy t c ng nh nh ng nghiên c u th c nghi m tr c đây v nh

h ng c a bi n đ ng giá x ng d u lên n n kinh t v mô, bài nghiên c u này đ c th c

hi n trên 6 bi n đ i di n cho n n kinh t là l m phát, s n l ng công nghi p, xu t kh u,

nh p kh u hàng hóa, cung ti n và t giá h i đoái, ngoài ra bài nghiên c u còn th c hi n

phân tích m i t ng quan gi a bi n đ ng giá d u th gi i và s bi n đ ng giá bán l

x ng d u trong n c nên bi n đ i di n là giá bán l x ng A9β c ng đ c xem xét nh

m t bi n ph thu c Vi c s d ng s li u theo tháng cho phép có m t chu i d li u

d li u hàng tháng c a các bi n kinh t v mô t i Vi t Nam tr c n m β000 không

đ c công b nên bài nghiên c u này ch th c hi n đ c v i d li u t tháng 6 n m

2000 đ n tháng 7 n m β011 g m t ng c ng 132 quan sát cho m i bi n

B ng 3.1: Các bi n trong nghiên c u

Giá d u thô th gi i đ c tính trung bình theo giá giao ngay t i γ th tr ng

U.K Brent, Dubai, and West Texas Intermediate, d li u t website c a qu ti n t

qu c t IMF đ c c p nh t hàng tháng t n m 1980

Do d li u v t ng s n ph m qu c n i GDP ch đ c công b hàng n m nên đây bài nghiên c u s d ng bi n giá tr s n xu t công nghi p (industrial production

đ c g i v i tên IP) S d tác gi th c hi n trên bi n này vì IP chi m t tr ng l n trong

ch bi n, và các d ch v khác D li u c a bi n IP hàng tháng đ c l y t T ng c c

M1 l y t IFS CD ROM c a qu ti n t qu c t , d li u đ c c p nh t hàng tháng Giá bán l x ng d u (ROP) đ c tác gi t ng h p qua t ng giai đo n theo quy đ nh c a b tài chính đ c T ng công ty x ng d u Vi t Nam công b

Trong mô hình các chu i s li u đ c bi u di n d i d ng logarit c s t nhiên (log nepe) nh m đ n gi n hóa vi c đánh giá tác đ ng m nh y u c a các nhân t t i

bi n gi i thích sau này và tránh hi n t ng ph ng sai sai s thay đ i

3.2 Ph ngăphápănghiênăc u

Trong ph ng pháp ti p c n mô hình chu i th i gian, các lý thuy t kinh t

th ng đ c áp d ng đ mô ph ng m i quan h gi a các bi n trong mô hình Nh ng

nh ng lý thuy t kinh t th ng không th xác đ nh rõ nh ng m i quan h này B i vì

các bi n đ c xem là bi n n i sinh/bi n ph thu c l i xu t hi n c hai v c a ph ng

trình làm cho vi c c l ng tr nên ph c t p

Vì v y, m t ph ng pháp ti p c n khác là véc t t h i qui (VAR) và véc t

hi u ch nh sai s (VECM) ra đ i và đ c áp d ng đ mô ph ng các m i quan h gi a

chu i th i gian có liên h v i nhau và phân tích tác đ ng đ ng c a các nhi u ng u

nhiên c a m t nhóm bi n u đi m n i tr i c a VAR là không c n xác đ nh bi n nào là

bi n n i sinh và bi n nào là bi n ngo i sinh hay là ta có th s d ng ph ng pháp OLS cho t ng ph ng trình riêng l Ph ng trình toán h c c a VAR nh sau:

(2.1)

trong đó:

chu n v i trung bình b ng không và ph ng sai không đ i, p là đ tr

Các b c đ ti n hành nghiên c u chu i th i gian d a trên mô hình VAR và VECM đ c th c hi n nh sau :

gian là ki m đ nh tính d ng c a các bi n chu i th i gian, có nhi u ph ng pháp đ

ki m tra tính d ng (ki m đ nh ADF - Augmented Dickey–Fuller c a Dickey và Fuller,

1979, ki m đ nh PP - Philips-Perron c a Phillips và Perron, 1988) và ki m đ nh KPSS

- Kwiatkowski–Phillips–Schmidt–Shin c a Kwiatkowski và các c ng s , 199β) đ c

áp d ng đ ki m đ nh s t n t i c a nghi m đ n v c a chu i th i gian Bài nghiên c u này s trình bày ki m đ nh b ng ph ng pháp ki m nghi m đ n v c a ADickey-Fuller

(ADF) và Philips-Perron2 (PP)

th c hi n các ki m đ nh cho m i quan h gi a các bi n theo mô hình VAR nên trên,

này v n d ng phép th nhân qu Granger đ xác đ nh có hay không giá d u là nguyên nhân ch báo cho các bi n s kinh t v mô đ c l a ch n trên và ng c l i

iii) Th ba, n u các chu i th i gian đ c xác đ nh là có nghi m đ n v t c không d ng thì ta có th ti n hành ki m tra xem li u gi a các chu i th i gian không

d ng đó có t n t i m i quan h đ ng liên k t, vì Engle & Granger (1987) cho r ng n u

k t h p tuy n tính c a các chu i th i gian không d ng có th là m t chu i d ng và các chu i th i gian không d ng đó đ c cho là "đ ng liên k t" K t h p tuy n tình d ng

h n gi a các bi n” Ý ngh a v m t kinh t là t n t i bao nhiêu m i quan h cân b ng

d ng trong bài nghiên c u này trình đ c cho b i ph ng trình:

Granger (1987) ch ra r ng n u các bi n n i sinh là đ ng liên k t, vi c c l ng mô

h nh VAR b ng d li u sai phân (đ c th c hi n b c β) có th ph n ánh không đ y

đ m i quan h cân b ng trong dài h n gi a các bi n Do đó c n ph i k t h p v n đ

đ ng liên k t trong phân tích chu i th i gian không d ng vì v y mà mô hình hi u ch nh sai s VEC đ c hình thành Mô hình VEC là mô hình gi i h n c a VAR đ c s

d ng cho các chu i th i gian không d ng và có m i quan h đ ng liên k t V i k thu t hi u ch nh sai s VECM, m t ph n s không cân b ng trong m t th i đo n đ c

đi u ch nh trong th i đo n ti p theo Nói cách khác vi c c l ng VECM s giúp

ki m tra m c hi u ch nh s m t cân b ng trong ng n h n đ đ t đ c tr ng thái cân

b ng dài h n Ph ng trình đ c cho b i:

- - (2.3)

(β001) ch ra r ng các h s c l ng trong mô hình VAR không d dàng mô t và

đ c t o ra t mô hình VAR s đ c đ a vào phân tích IRF đ a ra m t đ l ch chu n

c a m t cú s c s nh h ng nh th nào đ n bi n n i sinh hi n t i và c t ng lai Nó cho phép ta mô t các đ c tính c a s t ng tác gi a các bi n, quan sát t c đ đi u

ch nh c a các bi n và xem s nh h ng này s di n ra trong bao lâu

(Variance Decomposition)

nh m xác đ nh l ng thông tin c a m i bi n góp ph n vào vi c gi i thích s bi n đ ng

c a chính b n thân bi n đó và các bi n khác

3.3 K t qu nghiên c u th c nghi m

3.3.1) K t qu ki măđ nh nghi măđ năv

Khi xét đ n mô hình VAR v n đ c n ph i xét đó là tính d ng c a các bi n, do

v y m c đích c a ph n này là ki m tra tính d ng c a các bi n chu i th i gian nh m tránh nh ng r c r i khi s d ng d li u trong các phân tích sau này do v n đ h i qui

gi gây ra

Nh đư trình bày trong ph n ph ng pháp nghiên c u (ph l c γ), bài nghiên

ph ng pháp ADF, đ tr c a các bi n đ c l a ch n d a trên chu n thông tin Akaike (AIC), ho c chu n Akaike b sung, v i ph ng pháp PP ta đ ch đ m c đ nh Qua quan sát ban đ u v đ th c a các chu i th i gian trên tác gi nh n th y chúng có h s

ch n và xu th vì v y mô hình đ c l a ch n đây là mô hình γ trong các mô hình

ki m đ nh c a Dickey-Fuller

B ng 3.2:ăK tăqu ăki măđ nhănghi măđ năv

(-15,5521)*(b)

-5,35837 (-0,82915)(d)

v i d li u t i m c, còn khi th nghi m v i ph ng pháp PP thì các bi n EX, IM và IP

đ c xác đ nh là không có nghi m đ n v t c là chu i th i gian d ng I(0), tuy nhiên khi th l i v i ph ng trình không xu th thì k t qu đ u ch ra các bi n trên là không

d ng Ngoài ra qua quan sát l c đ t ng quan tác gi c ng nh n th y r ng c ba bi n

nên ta ch p nh n k t qu ki m đ nh EX, IM và IP là không d ng K t qu này là phù

h p v i các nghiên c u tr c đây r ng đa ph n các chu i th i gian là không d ng

V i k t qu ki m đ nh sai phân b c 1 theo ph ng pháp ADF thì IM và CPI b hoài nghi v tính d ng c a chúng, nh ng khi ki m đ nh l i v i chu n SIC và AIC b sung thì k t qu là hai bi n này là d ng Nh ng v i ph ng pháp PP ch ra r ng t t c các bi n trong nghiên c u là d ng I(1)

Nh v y có th k t lu n r ng t t c các bi n nghiên c u đ u không d ng t i m c

và d ng sai phân I(1), đi u này hoàn toàn phù h p v i k t lu n c a Asteriou (β007)

r ng h u h t các bi n s kinh t v mô đ u d ng I(1)

3.3.2) K t qu ki măđ nh nhân qu Granger

3.3.2.1) Xác đ nh đ tr t i u c a các bi n trong mô hình

V i đi u ki n ban đ u là các chu i d li u đ u d ng cùng b c I(1) đ c th a

mãn, trong ph n này tác gi s đi ki m đ nh m i quan h nhân qu gi a các bi n trong

mô hình v i d li u sai phân b c 1 Nh đư đ c p trong ph ng pháp nghiên c u

T ng t nh các nghiên c u tr c đây bài nghiên c u này l a ch n đ tr theo chu n AIC, vì theo tiêu chu n này đ tr đ c đ a ra là cao h n so v i các tiêu chu n

 Không t n t i m i quan h nào gi a hai bi n trên n u n u các h s c

IM không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n COP 4.04670 0.0010*

2 COP không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n EX

2

EX không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n COP 1.08091 0.3425

3 COP không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n CPI

1

CPI không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n COP 1.44715 0.2312

4 COP không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n IP

6

IP không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n COP 0.96046 0.4554

5 COP không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n ROP

3

ROP không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n COP 2.51681 0.0614**

6 COP không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n M1

6

M1 không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n COP 3.34485 0.0045**

7 COP không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n RE

1

RE không ph i là nguyên nhân nh h ng đ n COP 0.35582 0.5519

B ng 3.4 th hi n k t qu ki m đ nh nhân qu Granger, nó ch ra r ng trong 7

c p gi thuy t H0đ c thi t l p đ ki m đ nh m i quan h gi a giá d u thô th gi i v i

các bi n s đ i di n cho n n kinh t Vi t Nam có 6 gi thuy t H0 b bác b còn 8 gi thuy t H0 không b bác b

D a vào gi thuy t không đư đ c đ a ra ban đ u, ta có th k t lu n r ng bi n

giá d u thô th gi i là nguyên nhân tác đ ng trong ng n h n lên các bi n bao g m IM,

EX, ROP và M1 nh ng l i không ph i là nguyên nhân gây nh h ng đ n bi n CPI,

RE và IP chi u ng c l i, ta có IM, ROP và M1 là nguyên nhân ch báo c a bi n giá

d u thô th gi i

u tiên k t qu ki m đ nh nhân qu Granger ch ra r ng giá d u thô th gi i là

nguyên nhân gây tác đ ng trong ng n h n lên nh p kh u, k t qu này phù h p v i th c

t vì x ng d u các lo i là m t hàng chi m t tr ng cao trong t ng kim ng ch nh p kh u hàng hoá c a Vi t Nam, theo s li u t t ng c c th ng kê thì t tr ng nh p kh u x ng

d u trong n m β011 chi m g n 10% t ng tr giá nh p kh u và đ ng th hai ch sau

nh p kh u máy móc thi t b , do đó m t s t ng lên trong giá d u thô th gi i làm cho

t ng chi phí nh p kh u t ng lên M t nguyên nhân khác đây có th là khi giá d u thô

t ng thì giá c hàng hóa trên th gi i t ng theo d n đ n nh p kh u hàng hóa t ng

đ ng trong ng n h n đ n xu t kh u, nh v y v i t tr ng đáng k trong t ng giá tr

xu t kh u h ng n m vi c giá d u thô th gi i bi n đ ng gây nh h ng đ n kim ng ch

xu t kh u c a Vi t Nam là đi u t t y u M t khác khi giá d u thô bi n đ ng gây nh

h ng đ n n n kinh t các qu c gia đ i tác và nhu c u nh p kh u hàng hóa c a h

M c dù giá d u th gi i là nguyên nhân tác đ ng đ n xu t nh p kh u hàng hóa

nh ng l i không ph i là nguyên nhân gây ra bi n đ ng c a t giá h i đoái, k t qu này

8Iihan Ozturk và c ng s đư nghiên c u nh h ng c a giá d u lên t giá gi a USD/YTL t i

Th Nh K , m t qu c gia không có ngu n tài nguyên d u m