Luận văn thạc sĩ Quyết định thành lập doanh nghiệp Khoa học & công nghệ Phân tích định tính trường hợp TP Hồ Chí Minh

Mô hình phân tích ..... Sau đó dò tìm thông tin liên h trên m ng internet.

Tôi cam đoan đơy lƠ công trình nghiên c u c a riêng tôi T t c các d li u thu th p đ c dùng trong lu n v n, g m nh ng s li u th ng kê, thông tin đ nh tính và nh ng ghi nh n ý

ki n t các đ n v qu n lý liên quan, các nhà khoa h c, ch doanh nghi p đ c kh o sát đ u

do chính tôi th c hi n, ghi chép và s d ng trung th c Các s li u, các nh n đ nh đ c trích

d n trong lu n v n đ u đ c chú thích ngu n g c rõ ràng và nghiêm túc Các k t qu nghiên

c u đ u là k t qu c a s phân tích, suy lu n khách quan c a chính cá nhân tôi và nh ng n i dung nƠy ch a t ng đ c công b b t kì đơu

B ng danh d , tôi s n sàng ch u m i trách nhi m v l i cam đoan trên

Tác gi

Nguy n Th Hà Thanh

0989.235.123 thanhnguyenthiha@yahoo.com.vn

hoàn thành lu n v n th c s nƠy, bên c nh nh ng n l c c a b n thơn, tôi đƣ nh n đ c r t nhi u s giúp đ nhi t tình và có giá tr t các quý th y cô; các anh ch t i các đ n v qu n lý liên quan; các nhà khoa h c và m t s anh, ch ch doanh nghi p mƠ tôi đƣ ti p c n; c ng nh

s đ ng viên, ng h v m t tài chính và tinh th n r t quý giá c a gia đình vƠ b n bè trong

su t th i gian tôi h c t p và th c hi n đ tài này

Xin chân thành bày t lòng bi t n đ n th y Ph m Khánh Nam, th y đƣ r t t n tình góp Ủ, đ nh

h ng nghiên c u, giúp đ v m t tài li u c ng nh h ng d n cách trình bày bài vi t khoa

h c và t o m i đi u ki n t t nh t đ tôi hoàn thành nghiên c u này

Xin chân thành c m n anh Ph m T n Kiên đang công tác t i S Khoa h c Công ngh đƣ nhi t tình trao đ i và chia s nh ng thông tin v tình hình phát tri n c a lo i hình DN KH&CN Chân thành c m n các anh, ch trong ban qu n lỦ V n m Nông nghi p Công ngh Cao và ban qu n lỦ V n m DN KH&CN i h c Bách Khoa đƣ nhi t tình giúp đ

v m t thông tin và t o đi u ki n đ tôi ti p c n v i nh ng đ n v /cá nhơn đang ho t đ ng trong l nh v c KH&CN

Xin chân thành c m n th y Nguy n Quang Nam, th y Ph m Ng c Tu n và m t s th y cô, nhà khoa h c khác đƣ giƠnh cho tôi qu th i gian quý báu và chia s nhi u thông tin quý giá giúp lƠm c s đ hoƠn thƠnh đ c lu n v n nƠy

Xin chân thành c m n anh Tôn Th t Hoàng H i, chú Bùi H u Ngh a vƠ m t s anh ch ch doanh nghi p đang có nh ng ho t đ ng r t g n v i hình th c DN KH&CN đƣ r t tâm huy t chia s nh ng góc nhìn c a anh ch v v n đ mƠ đ tƠi đang nghiên c u

Xin g i l i c m n sơu s c đ n gia đình, nh ng ng i đƣ t o m i đi u ki n t t nh t giúp tôi

v ng tâm hoàn thành t t ch ng trình h c và lu n v n nƠy

Và cu i cùng tôi xin g i l i c m n đ n t t c quý th y cô khoa Kinh t Phát tri n tr ng i

h c Kinh t Tp.HCM, vì nh ng ki n th c mà th y cô đƣ truy n đ t và vì nh ng nhi t huy t

c a th y cô đ i v i nhi u v n đ kinh t , xã h i đƣ giúp tôi xác đ nh đ c h ng nghiên c u

mà tôi quan tâm và trang b đ c nh ng n n t ng v ng ch c đ b c đi trên con đ ng đƣ

ch n

Tp H Chí Minh, tháng 12 n m 2012

H c viên th c hi n

Nguy n Th Hà Thanh

L iăcamăđoan

L i c mă n

M c l c

Danh m c các t vi t t t

Danh m c các b ng

Danh m c các hình

Ch ng 1 M U 1

1.1 V n đ nghiên c u 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 2

1.3 i t ng, khách th và ph m vi nghiên c u 2

1.3.1 i t ng nghiên c u: 2

1.3.2 Khách th nghiên c u: 2

1.3.3 Ph m vi nghiên c u: 2

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 3

1.5 K t c u đ tài 4

Ch ng 2 C S LÝ LU N 6

2.1 Doanh nghi p Khoa h c và Công ngh (DN KH&CN) 6

2.1.1 nh ngh a DN KH&CN 6

2.1.2 Vai trò và s phát tri n c a lo i hình DN KH&CN 9

2.1.2.1Tình hình phát tri n 9

2.2.1 Các mô hình lý thuy t liên quan 11

2.2.1.1Lý thuy t v hƠnh vi đ c lên k ho ch 11

2.2.1.2Các mô hình kinh Doanh công ngh c a Baark (1994) 14

2.2.2 M t s k t qu th c nghi m t các nghiên c u tr c 15

2.2.2.1Các nhân t nh h ng đ n kh n ng m t cá nhân tr thành ch Doanh nghi p 15

2.2.2.1.1 Các y u t v v n con ng i 16

2.2.2.1.2 Các y u t v v n xã h i 16

2.2.2.1.3 Các y u t v v n tài chính 17

2.2.2.2Các nhân t nh h ng đ n s hình thành và phát tri n c a DN KH&CN 17 Ch ng 3 THI T K NGHIÊN C U 20

3.1 Mô hình phân tích 20

3.1.1 Khung phân tích 20

3.1.2 Ph ng pháp phơn tích 22

3.1.3 Các b c th c hi n nghiên c u 23

3.2 D li u 24

3.2.1 D li u th c p 24

3.2.2 D li u s c p 25

3.2.2.1T p d li u t ng 25

3.2.2.2D li u ph ng v n th c nghi m (vòng 1): 26

3.2.2.3D li u kh o sát (vòng 2) 28

KH&CN 33

4.1.1 Nh ng ni m tin n i b t (k t qu t ph ng v n th c nghi m vòng 1) 33

4.1.1.1Ni m tin v k t qu c a vi c thành l p DN KH&CN: 33

4.1.1.2Nh ng ng i / t ch c gây nh h ng đ n quy t đ nh thành l p m t DN KH&CN 35

4.1.1.3Ni m tin v kh n ng t ch 35

4.1.2 M i quan h gi a các nhân t ni m tin v i Ủ đ nh và quy t đ nh thành l p DN KH&CN 37

4.1.2.1 m nh c a các ni m tin 37

4.1.2.2T m quan tr ng c a các ni m tin 40

4.1.2.3M c đ nh h ng c a các ni m tin 42

4.2 M i quan h gi a các nhân t ngu n l c đ i v i quy t đ nh thành l p DN KH&CN 48

4.2.1 Các đ c đi m cá nhân c a nhà Khoa h c (V n xã h i) 48

4.2.1.1Tu i 48

4.2.1.2Gi i tính 50

4.2.1.3H c v : 51

4.2.1.4L nh v c nghiên c u: 51

4.2.1.5Kinh nghi m: 55

4.2.2 V n tài chính 55

4.2.3 V n xã h i 56

5.1 K t lu n 57

5.1.1 Nh ng k t qu chính 57

5.1.2 Nh ng h n ch c a đ tài 59

5.1.3 H ng phát tri n 60

5.2 xu t & ki n ngh 61

TÀI LI U THAM KH O 63

TÀI LI U TRONG N C 63

TÀI LI U N C NGOÀI 64

PH L C 66

B NG CÂU H I PH NG V N TH C NGHI M TÌM CÁC ắNI M TIN N I TR I” 66

DANH SÁCH 31 PHÁT BI U NI M TIN V VI C TL DN KH&CN 69

B NG CÂU H I KH O SÁT VÒNG 2 71

DOANH NGHI P KHOA H C & CÔNG NGH (Ph l c đính kèm các b ng kh o sát) 82

C I M V N TÀI CHÍNH C A CÁC M U 84

C I M V N XÃ H I C A CÁC M U 85

C I M V NH N BI T CHÍNH SÁCH C A CÁC NHÓM M U 86

TI NG VI T

DN KH&CN Doanh nghi p Khoa h c & Công ngh

KH&CN Khoa h c & Công ngh

KQ KH&CN K t qu Khoa h c & Công ngh

NNCNC Nông nghi p công ngh cao

TL DN

KH&CN

Thành l p Doanh nghi p Khoa h c & Công ngh

NTBF(s) New Technology-Based

Firm(s)

(Nh ng) Doanh nghi p d a vào công ngh

m i TPB Theory of Planed Behavior Lý thuy t v hƠnh vi đ c lên k ho ch TRA Theory of Reason Action Lý thuy t v hƠnh đ ng h p lý

B ng 3-2: Cách xác đ nh vi c m t nhà khoa h c Có hay Không có ụ đ nh; ƣ hay Ch a

Quy t đ nh TL DN KH&CN 30

B ng 3-3: Cách đo l ng các nhân t ngu n l c 32

B ng 4-1: Danh sách 10 ni m tin n i b t v nh ng l i ích do vi c thành l p DN KH&CN

B ng 4-7: S l ng m u phân theo gi i tính và phân theo nhóm m u 50

B ng 4-8: So sánh m c đ trung bình v s t tin trong kh n ng đi u hành và cho r ng vi t

thành l p DN KH&CN là c n thi t gi a các m u Nam và N 50

B ng 4-9: S l ng m u phân theo h c hàm/h c v và phân theo nhóm m u 51

B ng 4-10: S l ng m u phơn theo l nh v c nghiên c u và phân theo nhóm m u 54

nghiên c u khác nhau 54

B ng 4-12: S n m kinh nghi m trung bình c a các nhóm m u 55

B ng 0-1: Danh sách 31 phát bi u ni m tin v vi c thành l p DN KH&CN 70

B ng 0-2: c đi m v v n tài chính c a các m u 84

B ng 0-3: c đi m v v n xã h i c a các m u 85

B ng 0-4: c đi m v nh n bi t chính sách c a các m u 86

Hình 3-1: Khung phân tích c a đ tài 21

Hình 3-2: S l ng d li u T ng phân theo lo i m u 26

Hình 3-3: S l ng m u ph ng v n th c nghi m phân theo lo i m u 27

Hình 3-4: T l các lo i m u tham gia ph ng v n ph ng v n th c nghi m 27

Hình 3-5: S l ng m u kh o sát phân theo lo i m u 29

Hình 3-6: T l các nhóm m u tham gia kh o sát phơn theo l nh v c nghiên c u 29

Hình 4-1: So sánh giá tr trung bình v đ m nh ni m tin gi a các m u Có và Không có Ý đ nh thành l p DN KH&CN 37

Hình 4-2: So sánh giá tr Trung bình v đ m nh ni m tin gi a các m u ƣ vƠ Ch a Quy t đ nh thành l p DN KH&CN 38

Hình 4-3: So sánh giá tr Trung bình v t m quan tr ng c a các ni m tin gi a các m u Có Ý đ nh vƠ Không có ụ đ nh 40

Hình 4-4: So sánh giá tr trung bình v t m quan tr ng c a các ni m tin gi a các m u ƣ quy t đ nh vƠ Ch a Quy t đ nh 41

Hình 4-5: So sánh giá tr trung bình v m c đ nh h ng c a các ni m tin gi a các m u Có Ý đ nh vƠ Không có ụ đ nh 42

Hình 4-6: So sánh giá tr trung bình v m c đ nh h ng c a các ni m tin gi a các m u ƣ Quy t đ nh vƠ Ch a Quy t đ nh 43

Hình 4-7: Phân b tu i c a các m u Có vƠ Không có ụ đ nh; ƣ vƠ Ch a Quy t đ nh thành l p DN KH&CN 49

Hình 4-8: So sánh giá tr trung bình v đ m nh ni m tin gi a các m u thu c các nhóm l nh v c nghiên c u khác nhau 51

Hình 4-10: So sánh giá tr trung bình v s nh h ng c a ni m tin gi a các m u thu c các

nhóm l nh v c nghiên c u khác nhau 52Hình 5-1: S đ l ng hóa m i quan h gi a các nhân t ni m tin và ngu n l c 59

Ch ng 1 M ă U

1.1 V năđ ănghiênăc u

Doanh nghi p Khoa h c Công ngh là lo i hình doanh nghi p phát sinh do yêu c u th c ti n

c a s g n k t gi a nghiên c u v i s n xu t, gi a khoa h c v i kinh doanh M c dù m i đ c hình thành và phát tri n g n đơy (t n m 1985, b t ngu n t i M ), nó đƣ đóng góp m t vai trò

r t l n trong vi c thúc đ y s phát tri n khoa h c công ngh và n n kinh t c a nhi u n c

i v i Vi t Nam, sau m t th i gian khá dƠi t ng tr ng kinh t nh v n vƠ lao đ ng, đang r t

c n chuy n b c sang giai đo n t ng tr ng nh công ngh đ duy trì đ c s phát tri n nhanh, n đ nh, thì vi c đ a nh ng k t qu nghiên c u vào s d ng trong th c t s n xu t là

m t yêu c u c p bách, vi c đ y m nh phát tri n các lo i hình doanh nghi p KH&CN là m t

h ng đi r t đúng đ n c n ph i tri n khai ngay Các doanh nghi p này s giúp VN v a gi i quy t đ c bƠi toán tìm đ u ra cho nghiên c u khoa h c, chuy n hóa giá tr c a ắch t xám”

VN thƠnh đ ng l c phát tri n kinh t xã h i, v a gi i quy t đ c bài toán giúp n n kinh t phát tri n m nh và b n v ng

T nh ng n m 2007, khái ni m DN KH&CN đƣ xu t hi n trong các v n b n pháp lỦ c a n c

ta1, nhi u chính sách u đƣi, khuy n khích lo i hình doanh nghi p nƠy phát tri n c ng đƣ đ c

đ xu t vƠ công b t đó Trong k ho ch phát tri n c a giai đo n 2011 ậ 2020, phát tri n khoa h c công ngh vƠ gia t ng s áp d ng khoa h c công ngh vƠo s n xu t đƣ đ c x p vƠo

m t trong 4 đ nh h ng l n Chi n l c Khoa h c, Công ngh và i m i v a đ c thông qua

n m 2011 đƣ đ t m c tiêu thành l p 3.000 doanh nghi p khoa h c công ngh vào n m 2015 vƠ

đ a con s này lên 10.000 vƠo n m 2020 i u đó cho th y s quan tơm đ c bi t c a nhƠ n c

đ i v i KH&CN vƠ cƠng kh ng đ nh vai trò thi t y u c a lo i hình phát tri n doanh nghi p nƠy đ i v i s phát tri n c a đ t n c

LƠ m t thƠnh ph đ u đƠn c a c n c v phát tri n kinh t , Tp.HCM ch c ch n c ng c n

h ng t i s phát tri n m nh lo i hình doanh nghi p nƠy, nh ng hi n m i ch có 9 doanh

1

Ngh đ nh 80 v doanh nghi p Khoa h c và Công ngh

nghi p đ c công nh n lƠ DN KH&CN (tính đ n tháng 11/2012) trên t ng s kho ng 17 đ n

n p (tính t ngƠy ban hƠnh N 80 n m 2007) Nh v y s l ng các doanh nghi p quan tơm còn khá ít M t cơu h i đ t ra lƠ: i u gì nh h ng đ n vi c quy t đ nh thành l p DN

KH&CN trên đ a bàn Tp.HCM Vi c tr l i đ c cơu h i nƠy lƠ r t quan tr ng vƠ c n thi t vì

nó s lƠ c s v ng ch c cho vi c đ nh h ng nh ng chính sách h tr cho s phát tri n c a

doanh nghi p Khoa h c và Công ngh c a thƠnh ph v c s l ng l n ch t l ng trong th i

gian t i ó lƠ lỦ do tác gi ch n đ tƠi ắQuy t đ nh thành l p DN KH&CN: phân tích đ nh

Trong đi u ki n v th i gian và kh n ng ti p c n thông tin v đ i t ng và khách th nghiên

c u, đ tài t gi i h n nghiên c u trong ph m vi nh sau:

 a bàn: thành ph HCM

 iăt ng: Gi i h n tìm hi u quy t đ nh thành l p đ i v i lo i hình DN KH&CN t

nhân2 (v sau g i t t là DN KH&CN) trong 3 l nh v c3

: (1) Công ngh sinh h c; (2)

i n t t đ ng; vƠ (3) N ng l ng m i

 Gi i h n khách th nghiên c u: đ tài gi i h n tìm hi u quy t đ nh thành l p DN

KH&CN c a các ch DN KH&CN hi n t i và ti m n ng là các “nhà khoa h c”

Trong lu n v n nƠy t ắnhƠ khoa h c” dùng đ ch nh ng cá nhân có kh n ng vƠ đang tham gia các ho t đ ng nghiên c u bao g m: gi ng viên đ i h c; nhà nghiên c u;

nghiên c u viên đang tr c ti p tham gia nghiên c u t i tr ng, vi n, doanh nghi p

ho c b t kì t ch c nào khác trong các l nh v c đ c gi i h n xem xét trên; t “nhà

khoa h c” c ng bao g m c nh ng nhà sáng ch , nh ng cá nhân có ki n th c khoa

h c qu n lý và có am hi u v khoa h c k thu t đang làm vi c tr c ti p ho c gián ti p trong môi tr ng nghiên c u Nói cách khác vi c gi i h n khách th nghiên c u này có

ngh a lƠ ph m vi đ tƠi ch a quan tơm đ n nh ng đ i t ng ch đ n thu n lƠ nhƠ đ u

t , không tham gia vào ho t đ ng nghiên c u nh ng có kh n ng tƠi chính, th c hi n mua các k t qu KH&CN đ đ u t kinh doanh

1.4 Ph ngăphápănghiênăc u

Trên c s lý thuy t v hƠnh vi đ c lên k ho ch (Planed Behavior); các mô hình kinh doanh công ngh c a Baark (1994) và m t s k t qu nghiên c u th c nghi m t nh ng nghiên c u

tr c v các nhân t tác đ ng đ n s hình thành và phát tri n c a DN KH&CN, tác gi đƣ xơy

d ng m t khung phân tích bao g m: (1) các nhân t ni m tin nh h ng đ n vi c hình thành ý

đ nh thành l p DN KH&CN; và (2) các nhân t ngu n l c nh h ng đ n vi c th c hi n thành

l p DN KH&CN D a vào khung phân tích này, tác gi dùng ph ng pháp đ nh tính đ ki m

đ nh vƠ c l ng m c đ tác đ ng c a t ng nhân t đ n quy t đ nh thành l p DN KH&CN

c a các nhà khoa h c Vi c tác gi ch n dùng ph ng pháp đ nh tính m t ph n vì s l ng

2 Theo N 80, DN KH&CN đ c chia thành hai lo i: (1) DN KH&CN công l p là hình th c các t ch c

KH&CN công l p chuy n đ i hình th c ho t đ ng đ thành l p doanh nghi p; và (2) DN KH&CN t nhân do

các cá nhân, t ch c Vi t Nam/n i ngoài có quy n s h u ho c s d ng h p pháp các k t qu nghiên c u khoa

h c và phát tri n công ngh và thành l p doanh nghi p đ khai thác quy n s h u đó

3

Có t t c 7 l nh v c đ c khuy n khích phát tri n theo hình th c DN KH&CN theo quy đ nh c a Thông t 06

m u ti p c n đ c không đ l n, m t ph n vì mu n phát huy u đi m c a ph ng pháp đ nh tính trong vi c khai thác sâu các thông tin ph n nhi u mang tính ch t tâm lý, hành vi c a các

nhà khoa h c

C ácăb c th c hi n nghiên c uănh ăsau:

 B1: Th c hi n t ng h p thông tin và ph ng v n chuyên gia (các đ n v qu n lý ch ng

trình DN KH&CN, ch ng trình v n m) đ có cái nhìn t ng quan tình hình phát

tri n c a DN KH&CN t i c n c nói chung, Tp.HCM nói riêng và xây d ng c s d

li u các m u nghiên c u

 B2: Nghiên c u lý thuy t và k t qu các nghiên c u tr c liên quan đ n vi c ra quy t

đ nh thành l p m t doanh nghi p nói chung và s hình thành DN KH&CN nói riêng đ xây d ng khung phân tích

 B3: Th c hi n ph ng v n th c nghi m trên m t m u nh các nhà khoa h c đ xác đ nh

m t t p h p các ni m tin n i tr i có kh n ng tác đ ng đ n Ủ đ nh thành l p DN KH&CN c a các nhà khoa h c

 B4: Xây d ng b ng câu h i d a trên thang đo đ nh tính đ đo l ng m c đ nh h ng

c a các nhân t tâm lý & ngu n l c đ n quy t đ nh thành l p DN KH&CN và ti n hành kh o sát

 Ch ngă1: Gi i thi u ậ Trình bày v n đ nghiên c u, nh ng m c tiêu nghiên c u c

th và gi i thi u tóm l c ph ng pháp nghiên c u c a đ tài

 Ch ngă2: C ăs lý lu n ậ Ch ng nƠy trình bƠy nh ng khái ni m và các lý thuy t,

mô hình phân tích liên quan Ch ng nƠy c ng bao g m c ph n tóm t t m t s k t

qu th c nghi m t nh ng nghiên c u tr c Vi t nam và trên th gi i đ nh n di n

m t s các nhân t có kh n ng tác đ ng đ n quy t đ nh thành l p lo i hình doanh nghi p này T t c nh ng n i dung này s dùng lƠm c s đ ch ng 3 xơy d ng khung phân tích gi i thích vi c l a ch n thành l p m t DN KH&CN cho đ tài

 Ch ngă3: Thi t k nghiên c u ậ Mô t chi ti t thi t k nghiên c u bao g m mô hình

vƠ ph ng pháp phân tích; t p d li u vƠ ph ng pháp thu th p, kh o sát, ghi nh n k t

qu

 Ch ngă4:ăK t qu - Ch ng nƠy s mô t các k t qu kh o sát và th c hi n phân

tích, bàn lu n v s tác đ ng c a các nhân t thu c khung phân tích đ n s l a ch n thành l p DN KH&CN c a các nhà khoa h c

 Ch ngă 5:ă K t lu n,ă xu t & Ki n ngh - D a trên nh ng k t qu phân tích

ch ng 4, ch ng 5 s t ng h p, đ a ra k t lu n v nh ng k t qu chính, nh ng h n

ch vƠ h ng phát tri n c a đ tài Và cu i cùng đ a ra nh ng đ xu t & ki n ngh v

m t chính sách, qu n lỦ đ c i thi n kh n ng l a ch n thành l p DN KH&CN c a các nhà khoa h c trong th i gian t i

– NTBF (New/Hight Technology Based Firm); Doanh nghi p d a trên tri th c - Knowledge

Based Company; technology-insentive company; enterprise science & technology; … R t khó

có đ nh ngh a chung và rõ ràng cho lo i hình DN KH&CN (Chamanski và Waago, ???), vi c

nh n di n các DN KH&CN th ng d a trên nh ng tiêu chu n, đi u ki n tùy thu c vƠo đ c

đi m c a t ng n i vƠ m c tiêu c a các chính sách khuy n khích khác nhau Tuy nhiên nhìn chung các doanh nghi p đ c x p vào lo i hình DN KH&CN đ u có cùng m t đ c đi m là: Kinh doanh các s n ph m/d ch v đ c s n xu t d a trên nh ng k t qu nghiên c u khoa h c,

nh ng gi i pháp, quy trình công ngh m i - và có th chia thành 2 nhóm v i s khác nhau v ngu n g c xu t phát nh sau:

 (1) - Nhóm các DN KH&CN có ngu n g c t các tr ng đ i h c, trung tâm nghiên

c u ho c vi n nghiên c u, đ c g i là Academic spin-off M t đ nh ngh a đi n hình v Academic Spin-off có th là đ nh ngh a c a y ban Châu Âu v phát tri n Doanh nghi p V a và nh 4 (ECSB, 2009): Spin-off là m t doanh nghi p đ c kh i t o t m t

công ty ho c m t t ch c có s n b i m t nhân viên ho c m t nhóm nhân viên c a doanh nghi p/t ch c đó Spin-off, sau khi ra đ i s hoàn toàn đ c l p v i t ch c m

v pháp lý, công ngh , c u trúc kinh doanh nh m t doanh nghi p hoàn toàn m i Khi

m t spin-off xu t phát t m t tr ng đ i h c thì spin-off đó đ c g i tên là Doanh

nghi p khoa h c (Academic spin-off) và các doanh nghi p này có nhi m v giúp gia

t ng, phát tri n m i t ng tác gi a các k t qu nghiên c u trong tr ng đ i h c v i

th tr ng, giúp đ a v n hóa khoa h c vào môi tr ng th tr ng t p trung và xã h i

4

T ch c ECSB (European Council for Small Business and Entrepreneurship)

 (2) - Nhóm các DN KH&CN đ c l p do m t ho c m t nhóm các nhà khoa h c t đ ng

ra thành l p m i hoàn toàn ho c do các nhƠ đ u t mua k t qu KH&CN (ho c liên k t

v i nhà khoa h c đ s h u k t qu KH&CN) và thành l p DN KH&CN đ khai thác kinh Doanh Nhóm các doanh nghi p này th ng đ c g i là các NTBF Daramola (2012) đƣ gi i thi u r ng thu t ng NTBF kh i phát t Arthur D Little Group H

đ nh ngh a NTBF lƠ m t doanh nghi p đ c l p đ c thƠnh l p ch a quá 25 n m vƠ d a trên vi c khai thác các sáng ch , đ i m i trong khoa h c ho c công ngh có r i ro khá cao (v m t công ngh ) V sau khái ni m NTBF đ c di n đ t vƠ đ nh ngh a d i nhi u cách khác nhau i n hình nh : theo Luggen (2004), khái ni m NTBF dùng đ

ch nh ng t ch c doanh nghi p đang giai đo n t n t i ho c phát tri n, t p trung

m nh vƠo s sáng t o, phát tri n vƠ khám phá nh ng đ i m i công ngh thông qua

ho t đ ng nghiên c u vƠ phát tri n trong ngƠnh công nghi p công ngh cao

Vi t Nam, theo B ch Tân Sinh (2005), khái ni m DN KH&CN đƣ b t đ u xu t hi n t khá

s m (2001) thông qua m t vài bài báo gi i thi u v mô hình ho t đ ng c a công ty Ph gia và

d u nh n APP n n m 2007 khái ni m này đƣ chính th c đ c đ a vƠo ngh đ nh 80/2007/N -CP và có nh ng h ng d n thi hành chi ti t v vi c ch ng nh n lo i hình DN này qua thông t 06/2008/TTLT-BKHCN-BTC-BNV Theo đó5

, DN KH&CN là doanh nghi p do

t ch c, cá nhân Vi t Nam; t ch c, cá nhơn n c ngoài có quy n s h u ho c s d ng h p pháp các k t qu nghiên c u khoa h c và phát tri n công ngh thành l p, t ch c qu n lý và

ho t đ ng theo quy đ nh c a Lu t Doanh nghi p và Lu t Khoa h c và Công ngh Ho t đ ng chính c a DN KH&CN là th c hi n s n xu t, kinh doanh các lo i s n ph m hàng hoá hình thành t k t qu nghiên c u khoa h c và phát tri n công ngh và th c hi n các nhi m v khoa

h c và công ngh Ngoài các ho t đ ng này, doanh nghi p khoa h c và công ngh có th th c

hi n s n xu t, kinh doanh các lo i s n ph m hàng hoá khác và th c hi n các d ch v khác theo quy đ nh c a pháp lu t

Nh v y khác v i các doanh nghi p thông th ng, các doanh nghi p đ c ch ng nh n là DN KH&CN c n ph i đáp ng đ c 2 tiêu chí sau:

5 C n c đi u 2 và kho n 2 đi u 1 ngh đ nh 80/2007/N -CP

 (1) - Có quy n s h u ho c quy n s d ng h p pháp các k t qu khoa h c & công ngh (KQ KH&CN) 6 thu c m t trong 7 l nh v c: (1) Công ngh thông tin - truy n

thông, đ c bi t công ngh ph n m m tin h c; (2) Công ngh sinh h c, đ c bi t công

ngh sinh h c ph c v nông nghi p, thu s n và y t ; (3) Công ngh t đ ng hoá; (4) Công ngh v t li u m i, đ c bi t công ngh nano; (5) Công ngh b o v môi tr ng; (6) Công ngh n ng l ng m i; và (7) Công ngh v tr và m t s công ngh khác do

B Khoa h c và Công ngh quy đ nh

 (2) - Có k ho ch vƠ n ng l c tri n khai s d ng, khai thác các k t qu nghiên c u khoa h c đó

C ng theo N 80, DN KH&CN đ c chia thành 2 lo i hình, khá t ng x ng v i 2 hình th c

DN KH&CN trên th gi i là:

 Lo i hình DN KH&CN đ c hình thành do Các t ch c nghiên c u khoa h c và phát tri n công ngh và t ch c d ch v khoa h c và công ngh công l p th c hi n vi c chuy n đ i t ch c, ho t đ ng đ thành l p doanh nghi p khoa h c và công ngh đ c

g i chung là t ch c khoa h c và công ngh công l p (t ng t nh hình th c Academic Spin-off)

 Lo i hình DN KH&CN do t ch c, cá nhân Vi t Nam; t ch c, cá nhơn n c ngoài có quy n s h u ho c s d ng h p pháp các k t qu nghiên c u khoa h c và phát tri n công ngh và có nhu c u thành l p doanh nghi p khoa h c và công ngh thành l p

đ c g i chung là DN KH&CN (t ng t nh hình th c NTBF)

Nh v y có th th y, vi c phân lo i vƠ xác đ nh DN KH&CN Vi t Nam khá t ng đ ng v i

th gi i Và trong ph m vi lu n v n nƠy tác gi ch xét t i lo i hình DN KH&CN t nhơn,

t ng ng v i hình th c NTBF trên th gi i

6 Theo i u 4, thông t 06

2.1.2 Vai trò vàăs ăphátătri năc aălo iăhìnhăDNăKH&CN

2.1.2.1 Tình hình phát tri n

DN KH&CN xu t hi n đ u tiên t tr ng i h c MIT t i M vƠo đ u nh ng n m 1980s

n n m 1997 MIT đƣ phát tri n s l ng DN nƠy lên t i con s 4000, t o ra kho ng 1,1 tri u

vi c lƠm vƠ đem v doanh thu hƠng n m vƠo kho ng 232 t USD (t ng đ ng v i t ng thu

nh p qu c dơn c a m t n n kinh t th 24 trên th gi i vƠo lúc b y gi ) (Steffensen và ctv,

2000) LƠn sóng phát tri n lo i hình doanh nghi p nƠy nhanh chóng lan r ng vƠ hình thƠnh nên nhi u khu công nghi p công ngh cao mƠ ch y u xoay quanh các tr ng đ i h c l n nh : Thung l ng Silicon g n tr ng đ i h c Stanford vƠ California Berkeley; Khu công viên Khoa

h c g n Tr ng i h c Cambridge t i Anh; …

T i Trung Qu c, DN KHCN đ u tiên hình thành t Khu ph đi n t Trung Quang Thôn g n

Vi n Khoa h c Trung Qu c vƠ i h c Thanh Hoa vƠo đ u 1980s n n m 1985 đƣ có h n

100 doanh nghi p KHCN t p trung trên con ph này Tháng 7/1985 Chính ph Trung qu c công nh n các doanh nghi p này m t cách chính th c, cùng v i ch ng trình Bó đu c n m

1988 đƣ giúp thúc đ y s phát tri n c a lo i hình doanh nghi p này m t cách m nh m Tính

đ n n m 2000 Trung Qu c đƣ có 20.796 doanh nghi p KHCN đ c hình thành t o ra l ng doanh thu lên đ n 920,9 t NDT (t ng đ ng 115 USD) so v i con s 12.937 DN v i doanh thu 152,1 t NDT (18.9 t USD) n m 1995 (Shulin Gu, 2004)

T i Vi t Nam, tác gi ch a có đ c th ng kê đ y đ v s l ng DN KH&CN hi n nay trên

c n c, ch có m t vài s li u r i r c nh : Theo m t báo cáo c a V t ch c cán b - B khoa

h c công ngh , tính đ n n m 2010 c n c có 9 DN KH&CN thành l p m i và 4 DN đ c

chuy n đ i t mô hình t ch c KH&CN; Theo thông tin t S khoa h c & Công ngh Tp.HCM, tính đ n th i đi m hi n nay (9/2012) có 8 DN đã đ c ch ng nh n và đang có 2-3

DN đang trong quá trình hoàn t t th t c ch ng nh n DN KH&CN trên đ a bàn thành ph

Tác gi c ng ch a có đ c báo cáo t ng k t hi u qu ho t đ ng c a các DN KH&CN này,

nh ng qua m t s bài báo và qua th c t ti p c n v i các DN KH&CN t i tp.HCM thì tình hình các DN KH&CN t i Vi t Nam còn r t nhi u khó kh n C th trong s 8 DN đƣ đ c

ch ng nh n là DN KH&CN t i Tp.HCM thì có h n 4 DN lƠ ch a tri n khai ho t đ ng, s DN

còn l i v ng m nh vì m t ph n đ c th a h ng c s v t ch t và kinh doanh c a doanh nghi p m C ng có m t s doanh nghi p khác có b n ch t ho t đ ng phù h p v i hình th c

DN KH&CN nh ng l i ch a ti p c n đ ng kỦ ho t đ ng d i hình th c này

2.1.2.2 Vai trò

Nhi u nghiên c u đƣ bƠn v vai trò c a các DN KH&CN vƠ th ng đ c p đ n 2 vai trò n i

b t là: (1) DN KH&CN đóng góp vai trò to l n trong vi c thúc đ y nghiên c u vƠ chuy n giao

ng d ng KHCN vƠo s n xu t kinh Doanh trong c ng đ ng doanh nghi p, nhƠ máy; (2) T o ra

vi c lƠm m i c ng lƠ m t trong nh ng nh h ng rõ rƠng nh t c a DN KH&CN, tuy không

t o ra nhi u v m t s l ng vi c làm, nh ng NTBFs có vai trò l n trong vi c t o d ng môi

tr ng lƠm vi c cho đ i ng nhơn l c ch t l ng cao, nhi u k n ng VƠ do đó giúp nơng cao

ch t l ng s n xu t c a n n kinh t

V i đ c đi m s d ng nh ng tri th c khoa h c và gi i pháp công ngh đ s n xu t ra các s n

ph m có hƠm l ng ch t xám cao, và kinh doanh các d ch v KH&CN, NTBFs đ c trông đ i

nh ng vai trò trên lƠ đi u hi n nhiên: t o thêm c h i vi c lƠm cho đ i ng nhơn s ch t l ng cao, k t n i gi a các k t qu nghiên c u v i th tr ng, giúp nâng cao ch t l ng s n ph m,

t o ra nhi u giá tr h n cho n n kinh t Tuy v y v n có nhi u tranh cãi trong vi c này (Almus

và Nerlinger, 1999), m t s nghiên c u cho r ng s l ng DN KH&CN hi n nay là quá ít nên tác đ ng c a chúng ch a th c s rõ ràng Nh ng m t s nghiên c u khác l i kh ng đ nh DN KH&CN là m t ngu n r t ti m n ng vƠ d i dào trong vi c t o vi c làm và t o ra s đ i m i

l n cho c n n kinh t

Nh v y v i t c đ phát tri n khá n t ng trong nh ng n m g n đơy, các NTBFs d ng nh

v n ch a đáp ng đ c nh ng mong đ i v giá tr ti m n ng mƠ nó có th mang l i i u nƠy, theo Chamanski vƠ Waago (???) có th đ c lỦ gi i ph n nƠo b i nh ng r i ro không nh mà các NTBFs th ng ph i đ ng đ u nh :

 R i ro v công ngh - do t c đ phát tri n v công ngh hi n nay r t nhanh, m t công ngh ch a k p hoƠn thi n đôi khi đƣ ph i l i th i

 Th i gian đ u t dƠi, trung bình l i nhu n ơm trong 5 n m đ u tiên

 L i ích kinh t c a các k t qu KH&CN th ng b đánh giá th p h n r t nhi u so v i

kh n ng th c t do đó ít h p d n các nhƠ đ u t , m o hi m

 Vi c thƠnh công trong th ng m i hóa s n ph m KH&CN m i còn ph thu c vƠo

nh ng s n ph m, d ch v công ngh b sung s n có trên th tr ng Thi u đi u nƠy có

th d n đ n vi c không th tri n khai đ c s n xu t, kinh doanh m c dù s n ph m K&CN m i lƠ r t t t

 Ngoài ra DN KH&CN còn ph i đ i m t v i nhi u th t b i th tr ng vì: Nh ng khó

kh n trong vi c xác đ nh, b o v quy n s h u công ngh ; Chi phí gia nh p ngƠnh cao; hay vì s ph c t p c a công ngh d n đ n chi phí r t cao đ đ t đ c th a thu n giá

gi a ng i mua vƠ ng i bán

2.2 Vi căthànhăl păDNăKH&CN

V i nh ng đ c thù c a hình th c DN KH&CN nh đƣ nêu: ti m n ng đem đ n giá tr r t l n cho n n kinh t ch không đ n thu n là cho nh ng ng i ch đ u t , và thách th c đ hình thành và phát tri n doanh nghi p lo i nƠy c ng không nh , thì vi c quy t đ nh thành l p m t doanh nghi p theo h ng KH&CN không đ n gi n và không gi ng nh nh ng mô hình kinh doanh truy n th ng ậ n i mà nh ng ng i ch doanh nghi p th ng ra quy t đ nh đ u t r i

ro mang tính cá nhân (Woodward và ctv, 2011) Vì v y n u nghiên c u v vi c quy t đ nh thành l p DN KH&CN ch đ n thu n d a vào các lý thuy t gia nh p ngành, nh ng lý thuy t

v vi c ra quy t đ nh kinh doanh duy lý d a vào l i ích kinh t (tài chính) là ch a đ , mà còn

c n xem xét thêm nh ng y u t thu c v tâm lý, hành vi tài này s tìm hi u c hai nhóm lý thuy t đ y

2.2.1 CácămôăhìnhălỦăthuy tăliênăquan

2.2.1.1 Lý thuy t v hành vi đ c lên k ho ch

Lý thuy t v hƠnh vi đ c lên k ho ch (TPB - Theory of Planed Behavior) là m t mô hình do Ajzen phát tri n n m 1985 t n n t ng c a lý thuy t v S l a ch n hƠnh đ ng h p lý (TRA - Theory of reasoned action) ơy lƠ mô hình có nh h ng r t l n trong l nh v c nghiên c u v

tơm lỦ, hƠnh vi vƠ đ c áp d ng r t nhi u trong vi c gi i thích, d đoán vi c th c hi n m t hành vi c a cá nhân v i t l d đoán khá cao

ụ t ng đ n gi n c a TPB là: m t ng i khi có đ c h i, ngu n l c và có ý đ nh th c hi n

hành vi thì hành vi đó s có kh n ng đ c th c hi n thành công r t cao (Ajzen, 1991) Nh

v y ngoài nh ng nhân t v đ ng l c nh mô hình TRA c , có thêm nh ng nhân t ngoài nhân t đ ng l c ậ mà trong mô hình TPB g i tên là Các y u t ki m soát (Actual Control) và

Nh n th c v kh n ng ki m soát hành vi (Perceived Behavior Control) Vi c b sung nh ng nhân t nƠy đƣ giúp mô hình TPB xem xét đ c đ y đ và d đoán đ c chính xác h n hƠnh

vi trong t ng ng c nh c th Còn nhân t v đ ng l c ậ đ c đ i di n chính b i ụ đ nh th c

hi n hành vi thì v n nh mô hình c , ch u nh h ng b i thái đ c a ch th đ i v i hành vi (Attitude toward behavior) và nh ng chu n m c mà ch th đó đang tuơn theo (Subjective Norm)

Hình 2-1: Mô hình lý thuy t v hƠnh vi đ c lên k t ho ch

Trong đó:

 ụăđ nh th c hi n hành vi (Intention): Ajzen xem Ủ đ nh là s t ng h p các đ ng l c

th c hi n hành vi c a ch th ụ đ nh đ c th hi n b ng s s n sàng và n l c hành

đ ng, có lên k ho ch và s n sƠng đ u t th i gian, ngu n l c đ th c hi n hƠnh đ ng

 Tháiă đ h ngă đ n hành vi (Attitude toward Behavior): là s đánh giá, cách nhìn

nh n c a ch th v nh ng k t qu mà hành vi có th mang l i ó có th là k t qu tích c c ho c tiêu c c vƠ nó đ c đo l ng thông qua nh ng ni m tin n i b t (behavioral beliefs - v n t n t i s n trong ch th ) v nh ng giá tr c a hành vi (behavior outcomes) và m c đ quan tr ng c a các giá tr đó đ i v i ch th (outcome evalueation)

 Chu n m c c a ch th (Subjective Norm): ám ch áp l c mà ch th c m th y t

vi c xã h i/nh ng ng i khác ngh gì v vi c ch th th c hi n hay không th c hi n hành vi Áp l c nƠy đ c đo l ng b i vi c nh n đ nh nh ng chu n m c mà ch th đang tuơn theo i v i m t s hành vi, vai trò c a nh ng chu n m c này có nh

h ng r t l n đ n vi c hình thƠnh Ủ đ nh th c hi n hƠnh vi, xong c ng có nh ng hành

vi các chu n m c không th c s có vai trò gì

 Nh n th c v kh n ngăki m soát hành vi (Perceived Behavior Control): y u t này

đ i di n cho s t đánh giá c a ch th v kh n ng b n thân th c hi n m t hành vi có

d dàng hay không ậ hay nói cách khác đó lƠ s t tin v vi c th c hi n đ c hành vi

c a ch th Trong mô hình lý thuy t v s l a ch n h p lỦ ch a xu t hi n y u t này

vì gi đ nh c a TRA lúc đó đ n gi n h n, ch c n m t ng i có mong mu n, có Ủ đ nh

th c hi n hành vi thì hành vi s x y ra C ng đƣ có nhi u nghiên c u khác bƠn đ n nhóm y u t này và kh ng đ nh r ng: Ni m tin vào n ng l c t thân có th nh h ng

đ n s l a ch n hành vi, s chu n b đ th c hi n hành vi và s n l c trong su t th i

gian th c hi n hành vi Và đi u đó tác đ ng r t l n đ n kh n ng th c hi n thành công hành vi đó

Ph m vi ng d ng c a mô hình TPB r t đa d ng T vi c đ c dùng trong nghiên c u các

hƠnh vi liên quan đ n s c kh e nh : ý đ nh gi m cân; l a ch n th c ph m; t b thu c lá

(Topa và Moriano, 2010); s d ng bao cao su (Carmack, 2007); … các hành vi c ng đ ng

nh : hi n máu (M Giles, C McClenahan, E Cairns and J Mallet, 2004); … cho đ n nh ng

hành vi trong h c t p nh : tr n h c, ý đ nh ph n đ u t t nghi p (Ingram, 2001); … vƠ nh ng

nghiên c u v hành vi kinh t nh : Mua hàng qua internet (George, 2004); nh ng l a ch n

vi c làm; và c vi c m t ng i có quy t đ nh tr thành m t doanh nhân hay không

2.2.1.2 Các mô hình kinh Doanh công ngh c a Baark (1994)

B n ch t c a các DN KH&CN là m t hình th c chuy n giao các s n ph m nghiên c u vào

th c t V n đ này t s m đƣ đ c các n c phát tri n quan tâm nghiên c u vƠ đ a ra nhi u

gi i pháp, mô hình khác nhau Trong đó công trình nghiên c u c a Baark (1994) là m t lý thuy t n i b t v v n đ này (trích d n t Nguy n Tr ng, 1999) Baark (1994) đƣ đ a ra b n

mô hình sau đơy lƠm c s gi i thích cho s xu t hi n và phát tri n c a vi c kinh doanh công ngh :

Mô hình hành vi

Trong các mô hình này, y u t trung tơm lƠ ng i ch doanh nghi p đ c xem xét d i nhi u góc đ khác nhau: kinh t , xã h i h c, nhân h c và tâm lý h c đ đi tìm nh ng cá tính riêng, các đ c tính xã h i riêng c a ng i ch có nh h ng đ n s thành công kinh t c a h Và

đ i v i kinh doanh công ngh , nh ng đ c tính quan tr ng mà các mô hình này ch ra là: trình

đ h c v n, n ng l c qu n lý, ki n th c tƠi chính, …

Mô hình m ngăl i

Trong các mô hình này, h th ng các m ng l i đƣ thi t l p gi a các con ng i và t ch c trong đó nghiên c u khoa h c và phát tri n công ngh t ng tác v i nhau vƠ thúc đ y nhau gi vai trò trung tâm Các mô hình này ch ra th ng thì các nhà kinh doanh công ngh v n là nhà nghiên c u vì h có kh n ng s d ng m ng l i r ng l n đƣ hình thƠnh trong c ng đ ng khoa

h c Nhi u công trình nghiên c u v s ra đ i c a các spin-off t các tr ng đ i h c và các phòng thí nghi m nghiên c u M đ u s d ng mô hình này

Mô hình k t c u h t ng

Nh ng mô hình này t p trung vào vai trò c a y u t bên ngoài - môi tr ng thu n l i cho phát tri n kinh doanh công ngh nh : các chính sách v mô v mi n gi m thu , ti p c n ngu n v n,

Trong b n mô hình k trên, mô hình tác nhân xã h i và mô hình m ng l i th ng đ c ng

d ng nhi u trong nghiên c u các n c châu Âu Tuy nhiên đ i v i các n c đang phát tri n

nh Vi t Nam thì vi c xem xét thêm 2 mô hình hành vi và k t c u h t ng là r t c n thi t vì: (1) nh ng v n đ v tinh th n doanh nhân còn khá m i m đ i v i Vi t Nam, đ c tính hành vi

chính sách h tr và đi u ki n môi tr ng KH&CN c a Vi t Nam th c s đang giai đo n

đ u c a s phát tri n Nh v y, n u k t h p c 4 mô hình trên thì có th xem xét đ c toàn

di n h n cho v n đ thành l p DN KH&CN trong b i c nh Vi t Nam C th khi đó nh ng nhân t có th xem xét là:

 c đi m c a ng i ch doanh nghi p v m t kinh t , xã h i h c, nhân h c và tâm lý, hành vi

 M ng l i m i quan h c a ng i ch doanh nghi p

 Kh n ng ti p c n các ngu n l c tƠi chính, nhƠ x ng, con ng i, …

 Các nhân t môi tr ng, xã h i nh : th ch ; s có s n c a ngu n nhân l c; th tr ng KH&CN; …

2.2.2 M tăs ăk tăqu ăth cănghi măt ăcácănghiênăc uătr c

2.2.2.1 Các nhân t nh h ng đ n kh n ng m t cá nhân tr thành ch Doanh nghi p

i u gì nh h ng đ n vi c m t ng i quy t đ nh tr thành doanh nhân là m t câu h i đƣ thu hút đ c s chú ý c a r t nhi u nhà khoa h c, tuy nhiên đ n nay v n ch a có m t mô hình, lý thuy t chính th c nƠo đ tr l i cho v n đ nƠy a ph n các nghiên c u đ u ti n hành xem

xét và ki m nghi m m t cách r i r c nh ng nhân t mà h quan tơm vƠ đ c cho là có nh

h ng nhi u đ n vi c m t cá nhơn có xu h ng tr thành doanh nhân nhi u h n nh ng ng i khác Trong đó có m t s nhân t đƣ đ t đ c nhi u b ng ch ng th c nghi m t t vƠ đ c công

nh n b i s đông nh lƠ nh ng nhân t th ng đ c xem xét khi đ c p đ n ch đ này và chúng có th đ c x p vào m t trong ba nhóm: (1) V n con ng i (Human Capital); (2) V n

xã h i (Social Capital); và (3) V n tài chính (Financial Capital) D i đơy lƠ m t s k t qu nghiên c u th c nghi m th hi n vai trò c a nh ng nhân t thu c 3 nhóm trên

2.2.2.1.1 Các y u t v v n con ng i

Các y u t v n con ng i đ c xem là s t ng h p gi a các kh n ng vƠ k n ng c a m t

ng i dùng đ s ng và làm vi c i v i vi c làm ch m t doanh nghi p, nhi u nghiên c u đƣ

đo l ng v n con ng i thông qua r t nhi u đ c đi m v : gi i tính, đ tu i, tình tr ng hôn nhơn, trình đ h c v n, l nh v c chuyên môn, kinh nghi m qu n lỦ, kinh doanh vƠ đ u t , vƠ

c đ c đi m n n t ng gia đình tr c đó có lƠm kinh doanh hay không c ng đƣ đ c khai thác

Ví d , trong nghiên c u c a SNE Research Group (2003), m i liên quan ch t gi a kinh nghi m h c t p và là vi c t i n c ngoài v i kh n ng tr thành ch c a m t doanh nghi p

d a vào tri th c đƣ đ c ch ng minh Ullah và ctv (2011) đƣ ch ra trong nghiên c u trên 190

m u kh o sát c a h b ng ch ng r t rõ ràng v s liên quan gi a 4 đ c tính: (1) Mong mu n thành công (need for achievement); (2) Kh n ng t ch , đi u khi n đ c các tình hu ng

(internal locus of control); (3) Kh n ng ch p nh n s m h (tolerance for ambiguity); và (4)

vai trò c a Tr c giác (role of intuition) v i kh n ng m t ng i tr thành doanh nhân

2.2.2.1.2 Các y u t v v n xã h i

V n xã h i là khái ni m th ng dùng đ ch m ng l i các m i quan h bao g m các cá nhân

ho c t ch c mà m t ng i th ng xuyên liên h và có th tìm đ c c h i c ng tác ho c chia

s , giúp đ trong công vi c t đ y (Bastie và ctv, 2011)

Nhi u nghiên c u ch ra r ng các y u t v n xã h i có nh h ng r t l n đ n vi c m t cá nhân

mu n m doanh nghi p ch không ch đ n thu n các y u t v ngu n l c tài chính V n xã

h i đƣ đ c đo l ng b ng nhi u cách nh : s l ng các m i quan h , m c đ g n k t, t n

su t g p g ho c xin l i khuyên (Renko và ctv, 2001),… cho đ n đ c đi m c a c ng đ ng xung quanh ch th (Marshall và Samal, 2006)

2.2.2.1.3 Các y u t v v n tài chính

V n tài chính là m t y u t r t quan tr ng đ giúp m t doanh nghi p th c hi n các nhi m v kinh doanh (Marshall và Samal, 2006) Nhi u nghiên c u đƣ khai thác r t nhi u khía c nh c a

v n tƠi chính vƠ đ t đ c nh ng b ng ch ng v s nh h ng c a nh ng khía c nh nƠy đ n

vi c m t cá nhơn có xu h ng tr thành ch doanh nghi p nhi u h n nh ng ng i khác M t vƠi th c đo v v n tài chính tiêu bi u là: có s h u nhà hay không; giá tr thu nh p ròng hàng tháng; nh ng ngu n v n có th ti p c n; …

2.2.2.2 Các nhân t nh h ng đ n s hình thành và phát tri n c a DN KH&CN

Nh ph n trên có nói đ n, nh ng ti m n ng, giá tr mà lo i hình DN KH&CN có th t o ra cho

n n kinh t là r t l n, xong vi c phát tri n lo i hình DN nƠy ch a đ t hi u qu nh mong

mu n ó lƠ lỦ do r t nhi u đ tài nghiên c u đƣ quan tơm tìm hi u nh ng đ c tr ng, nh ng nhân t có kh n ng nh h ng đ n s hình thành và phát tri n c a lo i hình Doanh nghi p này Nhi u h ng ti p c n khác nhau đƣ đ c khai thác, xong n i b t h n, đa ph n các nghiên

c u ti n hƠnh theo dõi các giai đo n phát tri n ho c th c hi n nghiên c u đi n hình các DN KH&CN thành công ho c th t b i, t đó ch ra nh ng khó kh n mƠ các doanh nghi p này

th ng g p ph i và vai trò c a t ng nhóm chính sách h tr trong vi c giúp đ các doanh nghi p này phát tri n v ng m nh

Các mô hình giai đo n hình thành và phát tri n c a DN KH&CN đƣ đ c đ t ra r t đa d ng, trong đó mô hình nh nh t v i 3 giai đo n và nhi u nh t lên đ n 11 giai đo n, tuy nhiên ph n

l n các mô hình có 4 ho c 5 giai đo n i n hình, nghiên c u c a Ndonzuan và ctv (2002) đ a

ra 4 giai đo n c a quá trình hình thành và phát tri n c a DN KH&CN lƠ: (1) ụ t ng kinh doanh t k t qu nghiên c u; (2): hình thành d án t Ủ t ng kinh doanh; (3): thành l p doanh nghi p t nh ng d án; và (4): hoàn thi n và kh ng đ nh s phát tri n c a DN KH&CN Qua đó, nghiên c u đƣ nh n m nh vai trò c a qu m o hi m; v n m, khu công ngh cao;

và vai trò c a nhà khoa h c có tinh th n kinh th ng Nghiên c u c a Zabala (2012) ch ra chi

ti t nh ng khó kh n c a DN KH&CN t ng giai đo n c a quá trình hình thành và phát tri n

nh sau: (1) - giai đo n phát tri n Ủ t ng (conception & Development): lƠ giai đo n nh n

di n c h i th tr ng và thi t k Ủ t ng kinh doanh Trong giai đo n này ngoài lý do khách quan là thi u c h i th tr ng cho các s n ph m KH&CN, vai trò c a các nhà khoa h c có tinh th n kinh th ng lƠ c c kì quan tr ng: thi u kinh nghi m nh n bi t c h i th tr ng; thi u doanh nhân gi i; thi u v n hóa kinh doanh vƠ thi u kinh nghi m qu n lý; (2) - giai đo n

th ng m i hóa s n ph m (commercialization): đơy lƠ giai đo n chu n b c s v t ch t, xây

d ng m ng l i phân ph i và phát tri n s n ph m & d ch v Nh ng khó kh n chính trong giai

đo n nƠy th ng là: th t c thành l p doanh nghi p r m rà; kh n ng ti p c n các ngu n l c (nh tƠi chính, trang thi t b nhƠ x ng, các d ch v h tr ) h n ch ; (3) - giai đo n phát tri n (growth): đơy lƠ giai đo n t ng tr ng m nh v nhân s vƠ bán hƠng đ th c hi n gia t ng s n

xu t, phân ph i s n ph m đ m b o đ c có lãi cho doanh nghi p Khó kh n th ng g p nh t trong giai đo n này là ngu n l c tƠi chính không đ m nh và kh n ng qu n lý c a doanh nghi p còn y u khi có s t ng tr ng l n trong doanh nghi p; và (4) - giai đo n phát tri n n

đ nh (stability): khó kh n chính trong giai đo n này là làm th nƠo duy trì đ c s t ng tr ng

và gi v ng đ c th tr ng Lúc này k n ng qu n tr doanh nghi p và kh n ng sáng t o, h i

nh p qu c t đóng vai trò quan tr ng

M t h ng nghiên c u khác v ch đ DN KH&CN là nghiên c u hi u qu , vai trò c a các

ch ng trình, chính sách h tr cho DN KH&CN a ph n các nghiên c u trong m ng này

đ u cho r ng vai trò c a h th ng V n m vƠ Công viên khoa h c là quan tr ng nh t Ví d , theo Storey và Tether (1998) có 5 nhóm chính sách h tr cho DN KH&CN châu Âu trong

nh ng n m 1980 ậ 1990 là: (1) công viên khoa h c; (2) nh ng chính sách gia t ng s l ng

ti n s khoa h c & công ngh ; (3) nh ng chính sách giúp gia t ng s k t n i gi a các DN KH&CN v i các tr ng đ i h c, t ch c nghiên c u; (4) nh ng h tr tài chính tr c ti p cho

DN KH&CN; và (5) d ch v t v n k thu t Trong đó vai trò c a công viên khoa h c là l n

nh t

áng chú Ủ, m t s nghiên c u đƣ ch ra r ng nh ng c ch h tr c a nhƠ n c tr c ti p cho

DN KH&CN ch đóng vai trò th y u nh : Bollinger và ctv (1983) nói r ng ch a có b ng

ch ng rõ ràng ch ng t hi u qu c a nh ng ch ng trình chính ph đ i v i s phát tri n c a

lo i hình DN KH&CN; theo Meyer (2003), nh ng c ch h tr c a nhƠ n c không có tác

đ ng nhi u đ n ắtinh th n doanh nhân khoa h c” (academic entrepreneurship)

Qua nh ng nghiên c u trên th y đ c r t nhi u nhân t có vai trò quan tr ng đ i v i vi c hình thành DN KH&CN đƣ đ c ch ra và có th phân chúng vào m t trong hai nhóm: (1) b n thân

ng i ch doanh nghi p: n i b t lƠ đ c tính nhà khoa h c có tinh th n kinh th ng cao vƠ

đ c trang b k n ng vƠ kinh nghi m qu n lý t t; vƠ (2) các đi u ki n t môi tr ng kinh doanh: n i b t là nh ng y u t chính sách, nh ng th ch trung gian giúp khuy n khích và h

tr vi c ti p c n các ngu n l c xây d ng DN KH&CN thu n l i h n

Ch ng 3 THI TăK NGHIểNăC U

3.1 Mô hình phân tích

3.1.1 Khung phân tích

Trên c s lý thuy t v hƠnh vi đ c lên k ho ch (Theory of Planed Behavior); các mô hình kinh doanh công ngh c a Baark (1994) và m t s k t qu nghiên c u th c nghi m t nh ng nghiên c u tr c v các nhân t tác đ ng đ n s hình thành và phát tri n c a DN KH&CN, tác

gi đƣ xơy d ng m t khung phân tích bao g m hay nhóm nhân t : (1) các nhân t ni m tin nh

h ng đ n vi c hình thành ý đ nh thành l p DN KH&CN; và (2) các nhân t ngu n l c nh

h ng đ n vi c th c hi n thành l p DN KH&CN - nh sau:

Hình 3-1: Khung phân tích c a đ tài

Nh v y, khung lý thuy t này v c n b n chính là khung phân tích c a lý thuy t v hƠnh đ ng

đ c lên k ho ch Tuy nhiên đi m khác bi t so v i đa ph n các nghiên c u khác d a vào lý thuy t TPB là s quan tâm, nh n m nh h n vƠo nhóm các nhân t ki m soát vi c th c hi n hành vi (Actual Behavior Control) đ c thù cho hành vi thành l p DN KH&CN ậ trong lu n

v n nƠy đ c g i là các nhân t ngu n l c Thành ph n c a nhóm nhân t ngu n l c này, d a vào s t ng h p t các mô hình kinh Doanh công ngh c a Baark (1994) và các k t qu

nghiên c u th c nghi m tr c, bao g m: (1) V n con ng i- là các đ c đi m c a ng i ch

DN KH&CN; (2) V n Tài Chính; (3) V n Xã H i; và (4) Th Ch , Môi tr ng

Nh đƣ trình bƠy trong ph n c s lý lu n, có nhi u y u t có th x p vào 4 nhóm nhân t ngu n l c trên Tuy nhiên trong gi i h n c a lu n v n này, ch m t s y u t đ c xem xét vì

kh n ng có th thu th p đ c thông tin và vì m t s các y u t s không có Ủ ngh a phơn tích

n u ch xét trên m t s l ng m u nh C th các y u t đ c xem xét trong nhóm các nhân

t ngu n l c đ tài này s d ng bao g m:

 V n Con Ng i: nhóm các nhân t th hi n đ c đi m c a ng i ch doanh nghi p KH&CN

đ c ph bi n r ng Vì v y nhóm các nhân t th ch , môi tr ng đ tài này s xem xét khía

c nh các nhà khoa h c đƣ nh n bi t đ c đ c chính sách nào và bao lâu

3.1.2 Ph ngăphápăphânătích

a ph n các nghiên c u áp d ng khung phơn tích TPB đ u dùng ph ng pháp đ nh l ng đ phân tích và ki m đ nh m i quan h gi a các ni m tin n i b t đ i v i 3 nhóm nhân t chính

c a mô hình và c a 3 nhóm nhân t nƠy đ n Ủ đ nh và vi c th c hi n hƠnh vi Ph ng pháp

đ nh tính ít đ c s d ng h n, tuy nhiên đ i v i nh ng tr ng h p mà nh ng ni m tin v hành

vi là khá ph c t p ho c nh ng tr ng h p ch quan sát đ c trên m t s l ng m u nh thì

ph ng pháp đ nh tính c ng ch ng t đ c hi u qu c a nó khi phơn tích sơu đ c m i liên h không ch gi a 3 nhóm y u t : thái đ , chu n m c và kh n ng ki m soát đ i v i ý đ nh và

vi c th c hi n hành vi mà còn khám phá đ c m i liên h gi a 3 nhóm y u t này M t nghiên c u n i b t, đ i di n cho vi c s d ng ph ng pháp đ nh tính vƠ đ t k t qu cao là c a Renzi (2008) v i nghiên c u v hành vi l a ch n ph ng pháp d y h c đ i h c

Trong đ tài này tác gi ch n dùng ph ng pháp đ nh tính m t ph n vì s l ng m u ti p c n

đ c không đ l n, m t ph n vì mu n phát huy u đi m c a ph ng pháp đ nh tính trong vi c khai thác sâu các thông tin ph n nhi u mang tính ch t tâm lý, hành vi c a các nhà khoa h c

đ i v i m t quy t đ nh không đ n gi n là thành l p DN KH&CN

3.1.3 Cácăb căth căhi nănghiênăc u

D a vào khung phân tích trên, bài nghiên c u s s d ng ph ng pháp đ nh tính đ phân tích tìm ra nh ng đi m khác bi t gi a các m u có Ủ đ nh thành l p DN KH&CN các m u không có

Ủ đ nh thành l p DN KH&CN và so sánh gi a nh ng m u đƣ vƠ ch a quy t đ nh thành l p DN KH&CN T đó nh n di n các nhân t có nh h ng đ n kh n ng m t nhà khoa h c có quy t

đ nh thành l p DN KH&CN hay không

Cácăb c th c hi n nghiên c uănh ăsau:

 B1a: Th c hi n ph ng v n th c nghi m trên m t m u nh k t h p v i vi c t ng h p

 B3: Th c hi n kh o sát các nhà khoa h c đƣ quy t đ nh vƠ ch a quy t đ nh thành l p

DN KH&CN

 B4: Th c hi n phân tích đ nh tính b ng cách th ng kê, mô t và so sánh gi a các m u

có Ủ đ nh / không có Ủ đ nh; quy t đ nh thành l p DN KH&CN và ch a quy t đ nh thành l p DN KH&CN, qua đó tìm ra nh h ng c a t ng nhân t đ n quy t đ nh thành l p DN KH&CN c a m t nhà khoa h c

 B5: T ng k t và nêu nh n đ nh, đ xu t

3.2 D ăli u

3.2.1 D ăli uăth ăc p

Nh ng thông tin th c p đ tài này thu th p bao g m: (1) Tình hình phát tri n c a các doanh nghi p khoa h c công ngh Vi t Nam và trên th gi i; nh ng khó kh n, thu n l i trong vi c hình thành và phát tri n lo i DN này; và (2) T ng quan b ng ch ng v các nhân t có kh

n ng tác đ ng đ n vi c m t nhà khoa h c có quy t đ nh l a ch n thành l p DN KH&CN hay không Ph ng pháp thu th p đ c th c hi n b ng các cách sau:

 Xin thông tin, s li u t i s khoa h c công ngh / b khoa h c công ngh v danh sách các DN KH&CN và các báo cáo t ng h p v tình hình phát tri n c a lo i hình doanh nghi p này

 Ph ng v n các ban qu n lỦ v n m7

t i Tp.HCM v tình hình ho t đ ng c a v n

m vƠ các doanh nghi p đang m t o

 Nghiên c u các chính sách, ch ng trình h tr DN KH&CN hi n t i Vi t Nam

 Nghiên c u các bài báo, bài nghiên c u v lo i hình DN KH&CN trên th gi i và t i

VN

7 Hi n t i Tp.HCM có 5 v n m lƠ: (1) V n m Doanh nghi p Nông nghi p Công ngh cao; (2) V n m

Doanh nghi p KH&CN tr ng i h c Bách Khoa; (3) V n m Doanh nghi p t i tr ng i h c Nông Lâm; (4) V n m Doanh nghi p công ngh cao t i Khu Công ngh cao Q.9; và (5) V n m DN CNTT t i Khu

ph n m m Quang Trung tài này m i ti p c n đ c v i 2 v n m (1) vƠ (2)

3.2.2 D ăli uăs ăc p

12

Các ch doanh nghi p đang m

t o trong V n m DN Nông

nghi p Công ngh Cao Tp.HCM

Tìm thông tin doanh nghi p trên website,

ch n l c và xin thông tin liên h t Ban

tài quan tâm t n m 2008 đ n nay

Tìm ki m danh sách t ngu n thông tin

c a C c s h u trí tu Sau đó dò tìm

thông tin liên h trên m ng internet

3

Các ch doanh nghi p đang có ho t

đ ng liên quan đ n KH&CN T s gi i thi u c a các nhà khoa h c và ch DN KH&CN

3

Các cá nhân đang tham gia ho t

đ ng gi ng d y và có tham gia

nghiên c u t i các tr ng đ i h c

trong 3 l nh v c mƠ đ tài quan tâm

T m t vài nhà khoa h c h i xin thông tin

Hình 3-2: S l ng d li u T ng phân theo lo i m u

3.2.2.2 D li u ph ng v n th c nghi m (vòng 1):

T p m u ph ng v n

Tác gi đƣ liên l c v i toàn b các m u trong t p m u d li u t ng (48 m u) đ xin cu c h n

ph ng v n Tuy nhiên, ch có 18 m u đ c ph ng v n th c nghi m vòng 1 trong đó: có 11

m u ph ng v n tr c ti p; 1 m u ph ng v n qua skype và 7 m u nh n đ c câu tr l i qua email Phân b các m u trên các đ i t ng khác nhau nh sau:

Hình 3-3: S l ng m u ph ng v n th c nghi m phân theo lo i m u

Hình 3-4: T l các lo i m u tham gia ph ng v n ph ng v n th c nghi m