MÔ HÌNH DỰ BÁO PHÁ SẢN CHO CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM.PDF

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O --- Nguy năTh ăPh ngăThao MỌăHỊNHăD ăBỄOăPHỄăS NăCHOăCỄCă DOANHăNGHI PăPHIăTÀIăCHệNHăT IăVI TăNAM Chuyên ngành: Tài chính ậ ngân hàng Mưăs : 60340201 LU NăV N

B ăGIỄOăD CăVÀă ÀOăT O

-

Nguy năTh ăPh ngăThao

MỌăHỊNHăD ăBỄOăPHỄăS NăCHOăCỄCă

DOANHăNGHI PăPHIăTÀIăCHệNHăT IăVI TăNAM

Chuyên ngành: Tài chính ậ ngân hàng Mưăs : 60340201

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TI NăS :ăNGUY NăTH ăUYểNăUYểN

Tp.H ăChíăMinhăậ N mă2012

L I CAMă OAN

Tôi xin cam đoan: bƠi nghiên c u nƠy lƠ k t qu nghiên c u c a chính cá nhơn tôi,

đ c th c hi n d i s h ng d n khoa h c c a Ti n s Nguy n Th Uyên Uyên ậ

Gi ng viên Tr ng i h c Kinh t ThƠnh ph H Chí Minh

H c viên

Nguy n Th Ph ng Thao

M CăL C

Trang: N iădung: L I CAM OAN 1

M C L C 2

DANH M C CÁC Kụ HI U, CH VI T T T 4

DANH M C B NG BI U 5

TÓM T T 7

CH NG 1: GI I THI U 8

1.1 LỦ do nghiên c u đ tƠi 8

1.2 M c tiêu nghiên c u c a đ tƠi 10

1.3 Ph m vi nghiên c u c a đ tƠi 11

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 11

1.5 K t c u c a đ tƠi 11

CH NG 2: B NG CH NG TH C NGHI M TRểN TH GI I V D BÁO PHÁ S N DOANH NGHI P 12

2.1 B ng ch ng th c nghi m trên th gi i v d báo phá s n doanh nghi p 12

2.1.1 Nghiên c u c a William Beaver (1966) 12

2.1.2 Nghiên c u c a Eward Altman (1968) 13

2.1.3 Nghiên c u c a Eljelly (2001) 17

2.1.4 Nghiên c u c a Zheng Gu (2002) 20

2.1.5 Nghiên c u c a Abbas, Qaiser vƠ Rashid, Abdul (2011) 21

2.2 Th o lu n v các nghiên c u d báo phá s n doanh nghi p trên th gi i 24

CH NG 3: PH NG PHÁP NGHIểN C U 28

3.1 Ph ng pháp nghiên c u, ph m vi nghiên c u 28

3.2 Mô hình nghiên c u 29

3.3 Thu th p vƠ x lỦ s li u 30

CH NG 4: B NG CH NG TH C NGHI M T I VI T NAM V D BÁO PHÁ S N DOANH NGHI P 32

4.1 Th c tr ng vƠ khó kh n c a các DN Vi t Nam trong giai đo n 2008-2012 32

4.1.1 Th c tr ng v tình hình gi i th vƠ ng ng ho t đ ng c a DN Vi t Nam 32

4.1.2 Tình hình khó kh n c a DN qua s li u v s n xu t công nghi p, doanh s bán hƠng vƠ xu t kh u 34

4.1.3 Tình hình khó kh n c a DN qua s li u v n ph i tr vƠ t l n x u t i các NHTM 38

4.2 B ng ch ng th c nghi m t i Vi t Nam v d báo phá s n doanh nghi p 42

4.3 Th o lu n k t qu nghiên c u 47

CH NG 5: K T LU N VÀ H NG PHÁT TRI N C A TÀI NGHIểN C U 53

5.1 K t lu n 53

5.2 Các h n ch c a đ tƠi nghiên c u 54

5.3 xu t h ng nghiên c u ti p theo 54

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 56

CÁC PH L C 58

Ph l c 1: Các ch s trong mô hình nghiên c u c a Eljelly (2001) 58

Ph l c 2: Các ch s trong mô hình nghiên c u c a Zheng Gu (2002) 59

Ph l c 3: Các ch s trong mô hình nghiên c u c a Abbas, Qaiser vƠ Rashid, Abdul (2011) 60

Ph l c 4: Các ch s đ a vƠo phơn tích trong nghiên c u t i Vi t Nam 61

Ph l c 5: Danh sách các công ty trong m u nghiên c u t i Vi t Nam 62

DANHăM CăCỄCăKụăHI U,ăCH ăVI TăT T

DN: Doanh nghi p

HOSE: SƠn giao d ch ch ng khoán ThƠnh ph H Chí Minh

HNX: SƠn giao d ch ch ng khoán HƠ N i

MDA ậ Multivariate discriminant analysis: Phơn tích đa khác bi t TSC : TƠi s n c đ nh

VCSH: V n ch s h u

TCTD: T ch c tín d ng

NHTM: Ngơn hƠng th ng m i

NH: Ngân hàng

DANHăM CăB NGăBI U

Trang:

B ng 2.1: Trung bình các ch s tƠi chính c a các DN trong m u nghiên c u c a

Beaver (1966) 13

B ng 2.2: Bi n trung v vƠ ki m đ nh m c Ủ ngh a trong nghiên c u c a Altman (1968) 15

B ng 2.3: Phơn lo i vƠ đ chính xác c a mô hình d báo phá s n Z-Scores trong

nghiên c u c a Altman (1968) 16

B ng 2.4: Mô hình đa bi n cu i cùng trong nghiên c u c a Eljelly (2001) 19

B ng 2.5: Các bi n đ a vƠo mô hình trong nghiên c u c a nhóm tác gi Abbas, Qaiser

B ng 4.2: T ng tr ng s n xu t, tiêu th vƠ t n kho công nghi p ch bi n ậ ch t o,

t ng m c bán l vƠ doanh thu d ch v , kim ng ch xu t kh u đ n tháng 08/2012 35 Hình 4.1: T l n /v n ch s h u theo ngƠnh kinh doanh (%) 39

B ng 4.3: Trung bình vƠ đ l ch tiêu chu n c a các công ty phá s n m u nghiên c u

B ng 4.7: Các bi n đ a vƠo mô hình nghiên c u t i Vi t Nam 44

B ng 4.8: H s c a mô hình nghiên c u t i Vi t Nam 44

B ng 4.9: Giá tr Z t i u trong nghiên t i Vi t Nam 45

B ng 4.10: K t qu phơn lo i c a mô hình nghiên c u t i Vi t Nam 46

B ng 4.11: Wilks' Lambda c a mô hình nghiên c u t i Vi t Nam 46

TịMăT T

BƠi nghiên c u nƠy d a vƠo nghiên c u n m 2011 c a nhóm tác gi Abbas, Qaiser

và Rashid, Abdul ( i h c Qu c t Islamic, Islamabad, Pakistan) v ắMô hình d báo phá s n cho các doanh nghi p phi tài chính PakistanẰ đ xác đ nh các ch s

tƠi chính có vai trò quan tr ng trong d báo phá s n cho các doanh nghi p khu

v c phi tƠi chính c a Vi t Nam d a vƠo m u d li u các công ty b h y niêm y t trong n m 2012 trên SƠn giao d ch ch ng khoán ThƠnh ph H Chí Minh vƠ SƠn giao d ch ch ng khoán HƠ N i v i giai đo n nghiên c u t n m 2008 đ n n m

2011 Có 23 ch s tƠi chính bao trùm lên 4 khía c nh tƠi chính quan tr ng c a doanh nghi p lƠ kh n ng sinh l i, tính thanh kho n, đòn b y tƠi chính vƠ hi u qu

s d ng tƠi s n đ c phơn tích trong 4 n m tr c khi doanh nghi p phá s n K thu t phơn tích đa khác bi t đư đ a ra m t mô hình g m 2 bi n lƠ: EBIT/t ng n ,

v n luơn chuy n/doanh thu Các c l ng c a c a mô hình cho th y n u công ty

có giá tr Z nh h n -0.780 thì s r i vƠo phá s n, trong khi đó công ty có giá tr Z

l n h n 1.098 thì s không b phá s n Còn đ i v i các công ty có giá tr Z t 0.780 đ n 1.098 thì v n ph i đ c c nh báo v nguy c phá s n vƠ các công ty nƠy nên có nh ng hƠnh đ ng kh c ph c cƠng s m cƠng t t Mô hình có m c đ chính xác 100% khi áp d ng đ d báo phá s n cho các công ty trong m u th i đi m 1

-n m tr c khi doa-nh -nghi p phá s -n vƠ mô hì-nh -nƠy c -ng có Ủ -ngh a th -ng kê cho

th y ti m n ng áp d ng vƠo th c t trong d báo phá s n Vi t Nam

T khóa: phá s n doanh nghi p, mô hình d báo, ch s tƠi chính

CH NGă1:ăGI IăTHI U

1.1 LỦădoănghiênăc uăđ ătƠi

Trong b i c nh h i nh p kinh t ngƠy cƠng sơu r ng, s c nh tranh gi a các DN trên

th tr ng ngƠy cƠng l n nên s rút lui hay phá s n c a m t b ph n DN lƠ đi u không th tránh kh i c bi t, do nh ng tác đ ng tiêu c c c a cu c kh ng ho ng kinh t toƠn c u hi n nay, tình tr ng khó kh n c a n n kinh t đư vƠ đang d n t i s phá s n hƠng lo t c a các DN, k c các DN các n c phát tri n vƠ các n c đang phát tri n trong đó có Vi t Nam DN phá s n s gơy ra nhi u tác đ ng tiêu c c cho

c xư h i vƠ n n kinh t

V m t xư h i, m t DN phá s n s d n đ n m t b ph n ng i lao đ ng c a DN đó

m t vi c lƠm, ngh a lƠ t l th t nghi p s gia t ng M c dù phá s n không ph i lƠ nguyên nhơn gi i thích toƠn b t l th t nghi p c a n n kinh t nh ng nó v n lƠ

m t trong nh ng nguyên nhơn tr c ti p vƠ có nh h ng nhanh nh t t i ng i lao

đ ng Có th l y ví d v v tuyên b phá s n c a Ngơn hƠng Lehman Brothers c a

M trong n m 2008 v i kho n n 613 t USD sau khi không có công ty nƠo ch p

nh n mua l i Ngơn hƠng Lehman Brothers phá s n đư tác đ ng tiêu c c đ n xư h i

M vì có đ n 26.200 nhơn viên b m t vi c vƠ ch a k đ n hƠng lo t ch n , các d

án đ u t khác c ng b nh h ng theo1 DN d ng ho t đ ng thì đi u t t y u lƠ lao

đ ng c a DN m t vi c lƠm vƠ n n kinh t luôn đòi h i ph i có th i gian đ h p th

vƠ gi i quy t vi c lƠm cho nh ng lao đ ng nƠy i v i b t k n n kinh t nƠo, th t nghi p luôn lƠ m t m i lo l ng th ng tr c không ch c a các nhƠ qu n tr DN mƠ còn c a nhƠ n c, c a toƠn xư h i b i vì th t nghi p lƠ b n đ ng c a nghèo đói,

c a b t bình đ ng, c a các t n n xư h i vƠ t đó gơy ra nh ng b t n cho xư h i

V m t kinh t , phá s n gơy ra nhi u tác đ ng x u đ n s phát tri n n đ nh c a n n kinh t Khi m t DN b phá s n thì các DN khác lƠ đ i tác c a DN nƠy c ng ch u

nh h ng theo ki u dơy chuy n nh không bán đ c hƠng hóa ho c không có

1 Website: http://www.bbc.co.uk/vietnamese/worldnews/story/2008/09/080916_lehman_bankruptcy.shtml

nguyên v t li u cho s n xu t, … ng th i, DN phá s n còn lƠ tác nhơn gơy nh

h ng đ n tơm lỦ c a ng i tiêu dùng, nhƠ đ u t , t đó lƠm cho th tr ng tr nên

b t n Tác đ ng đó s cƠng tr m tr ng n u DN b phá s n lƠ m t DN l n Tr ng

h p phá s n c a Ngơn hƠng Lehman Brothers không ch khi n hƠng v n ng i lao

đ ng m t vi c mƠ nghiêm tr ng h n lƠ tác đ ng đ n th tr ng ch ng khoán toƠn

c u Ngay sau khi có tin Ngơn hƠng Lehman Brothers phá s n, các th tr ng ch ng khoán đ u đ ng lo t gi m đi m: ch s Down Jones c a M gi m 2.6%, ch s PTSE t i th tr ng ch ng khoán Lodon gi m 3%; ch s Nikkei c a Nh t gi m t i 4.7%, đ c bi t lƠ t i th tr ng Nga đư ph i t m ng ng giao d ch sau khi ch s MICEX gi m t i 16%2 Ch s ch ng khoán gi m m nh s đe d a đ n s s p đ

c a hƠng lo t các công ty khác vƠ ti p t c đ y hƠng nghìn ng i trên th gi i vƠo tình tr ng th t nghi p M t khác t góc đ c a ch n , khi DN phá s n thì ch n

c ng có th thu h i đ c kho n n đó nh ng đa s đ u thu đ c nh ng kho n ti n

d i giá tr so v i ban đ u b i vì DN khi phá s n không ch m c n v i m t ch n

vƠ do s tr t giá c a đ ng ti n theo th i gian

T nh ng phơn tích trên, chúng ta th y DN b phá s n s tr thƠnh v n đ thu hút s quan tơm c a nhi u bên liên đ i, bao g m nh ng ng i có l i ích tr c ti p t DN

nh c đông, công nhơn viên, ch n vƠ c nh ng ng i ít liên quan tr c ti p t i

DN nh các nhƠ qu n lỦ vƠ chính ph T t c nh ng đ i tr ng nƠy đ u luôn mong

m i vi c xơy d ng các mô hình giúp d báo tr c nguy c phá s n c a DN đ s m

có bi n pháp phòng ng a nh m gi m thi u nh ng h u qu do DN phá s n tác đ ng lên các nhóm đ i t ng nƠy nói riêng c ng nh lên toƠn xư h i nói chung

Nghiên c u v tình hình phá s n cho th y r ng không ph i t t c các DN đ u s p đ

m t cách không l ng tr c đ c D u hi u c a m t DN đ ng đ u v i tình tr ng khó kh n có th x y ra s m h n nhi u so v i th i gian phá s n cu i cùng Do đó, chúng ta c n có các tín hi u c nh báo đ có th d báo đ c tình tr ng phá s n c a

2 Website: http://www.bbc.co.uk/vietnamese/worldnews/story/2008/09/080916_lehman_bankruptcy.shtml

m t DN Van Horne (1998) ch ra r ng phơn tích ch s tƠi chính lƠ m t k thu t

ph bi n đ d báo tình tr ng phá s n c a m t DN Trong h u h t các tr ng h p, xác su t phá s n đ c ng Ủ trong báo cáo tƠi chính c a m t công ty vƠ có th đ c

c tính thông qua phơn tích các ch s tƠi chính T nh ng n m 1960, các nghiên

c u đư c g ng d báo phá s n DN d a vƠo vi c phơn tích các ch s tƠi chính

nh ng yêu c u tìm ra m t mô hình t i u có kh n ng đ t đ c m c thƠnh công cao khi d báo phá s n v n ch a bao gi l ng xu ng lƠ do nh ng mô hình đ a ra không

th phù h p v i t t c các tình hu ng vƠ tr ng h p phá s n

Hi n có r t ít nghiên c u v d báo phá s n t i Vi t Nam nên vi c phơn tích phát

hi n các d u hi u ki t qu tƠi chính vƠ d báo phá s n cho các DN Vi t Nam s có Ủ ngh a r t quan tr ng:

ậ Th nh t, phơn tích phát hi n các d u hi u ki t qu tƠi chính vƠ d báo phá

s n DN giúp các nhƠ qu n lỦ h n ch vƠ ng n ch n tr c các kh n ng x u có th

x y ra cho DN c a mình,

ậ Th hai, phơn tích phát hi n các d u hi u ki t qu tƠi chính vƠ d báo phá

s n DN giúp cho các nhƠ đ u t ra quy t đ nh trong vi c mua, bán ch ng khoán,

ậ Th ba, phơn tích phát hi n các d u hi u ki t qu tƠi chính vƠ d báo phá s n

DN giúp các ch n trong vi c ra quy t đ nh v các kho n n vƠ qu n lỦ các kho n

n

1.2 M cătiêuănghiênăc uăc aăđ ătƠi

M c tiêu nghiên c u c a đ tƠi nƠy lƠ thi t l p m t mô hình d báo phá s n DN thu c khu v c phi tƠi chính Vi t Nam nh m phát tri n m t h th ng c nh báo s m đóng vai trò nh m t công c nh n bi t các DN g p khó kh n đ s m có bi n pháp phòng ng a phá s n DN

1.3 Ph măviănghiênăc uăc aăđ ătƠi

Ph m vi nghiên c u c a đ tƠi nƠy lƠ các công ty c ph n thu c khu v c phi tƠi chính b h y niêm y t trên sƠn ch ng khoán HOSE vƠ HNX b i y ban ch ng khoán vƠ sƠn giao d ch trong n m 2012 vì tính thanh kho n y u kém hay ho t đ ng kinh doanh thua l kéo dƠi

1.4 Ph ngăphápănghiênăc u

tƠi nƠy th c hi n theo ph ng pháp nghiên c u th c nghi m v d báo phá s n

d a trên nghiên c u n m 2011 c a nhóm tác gi Abbas, Qaiser vƠ Rashid, Abdul ( i h c Qu c t Islamic, Islamabad, Pakistan) v ắMô hình d báo phá s n cho các DN phi tài chính PakistanẰ ơy lƠ nghiên c u g n nh t vƠ đư k th a nh ng

nghiên c u c a các tác gi Beaver vƠo n m 1966, Altman vƠo n m 1968, Eljelly

vƠo n m 2001 vƠ Zheng Gu vƠo n m 2002 v d báo phá s n DN

1.5 K tăc uăc aăđ ătƠi

tƠi nghiên c u nƠy đ c tác gi trình bƠy theo th t nh sau:

Ch ng 1: Gi i thi u

Ch ng 2: B ng ch ng th c nghi m trên th gi i v d báo phá s n doanh nghi p

Ch ng 3: Ph ng pháp nghiên c u

Ch ng 4: B ng ch ng th c nghi m t i Vi t Nam v d báo phá s n doanh nghi p

Ch ng 5: K t lu n vƠ h ng phát tri n c a đ tƠi nghiên c u

CH NGă 2:ă B NGă CH NGă TH Că NGHI Mă TRểNă TH ă GI Iă V ă D ă BỄOăPHỄăS NăDOANHăNGHI P

2.1 B ngăch ngăth cănghi mătrênăth ăgi iăv ăd ăbáoăpháăs nădoanhănghi p

Trong m c nƠy, tác gi s trình bƠy tóm t t l i k t qu nghiên c u c a m t s tác

gi trên th gi i v d báo phá s n DN Các k t qu nghiên c u s đ c trình bƠy theo th t th i gian t quá kh đ n hi n t i, c th nh sau:

2.1.1 Nghiênăc uăc aăWilliamăBeaver (1966)

N m 1966, William Beaver đư nghiên c u v ắCác ch s tài chính d báo phá

s nẰ William Beaver đư d a vƠo ph ng pháp đánh giá t ng ch s tƠi chính nh m

đ a ra nh ng tiêu chí d báo phá s n DN thông qua quan sát các ch s tƠi chính

Beaver phát hi n ra r ng các DN lơm vƠo tình tr ng ki t qu tƠi chính lƠ các DN có

ít ti n m t, ít hƠng t n kho nh ng có nhi u n ph i thu Nghiên c u c a Beaver ch

ra r ng t l ti n m t/t ng n ph i tr lƠ ch tiêu quan tr ng nh t trong vi c d báo

d u hi u ki t qu tƠi chính vƠ phá s n DN Ch tiêu nƠy ph n ánh tính cơn đ i gi a

kh n ng t o ra ti n c a DN v i s n mƠ DN ph i thanh toán, vƠ do đó s th hi n

rõ rƠng nh t kh n ng thanh toán c a DN Bên c nh đó, t su t sinh l i c a tƠi s n (thu nh p thu n/t ng tƠi s n) vƠ h s n (t ng n ph i tr /t ng tƠi s n) c ng lƠ các

ch tiêu quan tr ng trong vi c phát hi n d u hi u ki t qu vƠ phá s n DN b i vì các

ch tiêu nƠy ph n ánh hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a DN vƠ m c đ r i ro tƠi chính mƠ DN đang g p ph i

Các k t lu n c a Beaver đ c rút ra b ng vi c nghiên c u th c nghi m 79 DN kinh doanh th t b i vƠ m t s l ng t ng ng các DN kinh doanh thƠnh công trong th i gian 10 n m (1954 ậ 1964) M c trung bình các ch s tƠi chính c a các DN trong

m u nghiên c u c a Beaver đ c t ng k t B ng 2.1 d i đơy:

B ngă2.1:ăTrung bình các ch s tƠi chính c a các DN trong m u nghiên c u c a Beaver (1966)

hi u kh ng ho ng vƠ phá s n c a m t DN, chúng ta s so sánh các ch s tƠi chính

c a DN đó v i m c trung bình mƠ Beaver đ a ra k t lu n

2.1.2 Ngh iênăc uăc aăEwardăAltmană(1968)

N m 1968, Eward Altman đư nghiên c u ắCác ch s tài chính, phân tích khác bi t

và d báo phá s n DNẰ Altman ch n m u nghiên c u g m 66 công ty v i 33 công

phá s n lƠ nh ng công ty đư n p đ n phá s n theo Ch ng 10 c a Lu t phá s n Hoa

K trong giai đo n t n m 1946 đ n n m 1965 vƠ 33 công ty v n còn ho t đ ng trong th i gian phơn tích v i d li u thu th p cùng các n m v i các công ty phá s n

Các công ty đ c phơn lo i b i ngƠnh vƠ qui mô DN v i ph m vi tƠi s n đ c gi i

h n t 1 tri u USD đ n 25 tri u USD D li u đ c xơy d ng t báo cáo tƠi chính

k h n m t n m báo cáo tr c khi phá s n

Sau đó m t danh sách g m 22 t s tƠi chính đ c thu th p đ đánh giá Các t s nƠy đ c chia thƠnh 4 nhóm, bao g m: nhóm ch s thanh kho n, nhóm ch s kh

n ng sinh l i, nhóm ch s đòn b y tƠi chính vƠ nhóm ch s hi u qu s d ng tƠi

s n K t qu có 5 t s đư đ c ch n vì chúng th hi n t t nh t trong vi c liên k t

d báo phá s n các công ty Bi t th c cu i cùng đ c th hi n nh sau:

Z = 0.012X1 + 0.014X2 + 0.033X3 + 0.006X4 + 0.999X5

Trong đó:

X1= Working capital/Total assets = V n luơn chuy n/T ng tƠi s n,

X2= Retained earning/ Total assets = L i nhu n gi l i/T ng tƠi s n,

X3= Earning before tax and interest/Total assets = EBIT/T ng tƠi s n,

X4 = Market value equity/Book value of total liabilities = Giá tr th tr ng

Các trung v bi n c a 2 nhóm DN vƠ k t qu th ng kê F th hi n trong B ng 2.2

Bi n X1 đ n X4 đ u có m c Ủ ngh a 0.001 cho th y s khác nhau khá quan tr ng

gi a các bi n gi a các nhóm công ty khác nhau Bi n X5 không di n đ t đ c s khác bi t quan tr ng gi a các nhóm vƠ lỦ do đ cho bi n nƠy vƠo nhóm các bi n lƠ

ch a rõ rƠng l m m c đ đ n bi n, t t c các t s c a các công ty không phá

s n đ u có giá tr trung v cao h n so v i các công ty phá s n

B ngă2.2: Bi n trung v vƠ ki m đ nh m c Ủ ngh a trong nghiên c u c a Altman

c a các d báo phá s n lƠ 84% Vì v y, có th th y mô hình Z-Score v n gi đ c

đ chính xác cao vƠ mô hình v n có kh n ng d báo m nh m m c dù đư ra đ i cách đơy nhi u n m

B ngă2.3: Phơn lo i vƠ đ chính xác c a mô hình d báo phá s n Z-Scores trong

đ nh kinh t t nhơn, ki m toán viên vƠ b n thơn các công ty t nhơn đ u quan ng i

r ng mô hình g c nƠy ch có th áp d ng cho các công ty đ i chúng (vì X4 c n đ n

d li u v giá tr c phi u) Do đó, Altman đư đ ngh đánh giá l i toƠn b mô hình, dùng giá tr s sách c a v n ch s h u thay th giá tr th tr ng trong bi n X4

i u nƠy s lƠm thay đ i t t c các h s c a bi t th c vƠ các đi m gi i h n c ng thay đ i theo K t qu c a mô hình Z-Score đ u ch nh v i bi n m i X4 là:

B i vì thi u các c s d li u c a các công ty t nhơn nên Altman không th c hi n

ki m nghi m mô hình m r ng nƠy trên các m u th c p các công ty b ki t qu tƠi chính và không ki t qu

NgoƠi ra t mô hình g c Z-Score c a mình, Altman đư th c hi n phơn tích đ c đi m

vƠ đ chính xác c a m t mô hình khi không có bi n X5ậ Sales/Total assets ậ doanh thu/t ng tƠi s n nh m gi m thi u nh h ng do ngƠnh T s doanh thu/t ng tƠi s n

thay đ i r t l n theo ngƠnh, t s nƠy các công ty th ng m i d ch v l n h n so

v i các công ty s n xu t vì các công ty th ng m i c n ít v n h n Thêm vƠo đó, Altman c ng dùng mô hình nƠy đ đánh giá tình tr ng tƠi chính c a các c a các DN ngoài Hoa K C th , Altman, Hatzell vƠ Peck (1995) đư áp d ng mô hình Z’’-Score cho các công ty thu c các n n kinh t m i n i, đ c bi t các công ty Mexico

đư phát hƠnh trái phi u Euro tính theo USD Giá tr s sách c a v n ch s h u

đ c dùng cho bi n X4 trong tr ng h p nƠy K t qu phơn lo i đ ng nh t v i mô hình 5 bi n Z’-Score Mô hình m i Z’’-Score là:

l n gi a các công ty vƠ đư t o nên các đi u ch nh quan tr ng

2.2.3 Nghiênăc uăc aăEljellyă(2001)

N m 2001, Eljelly đư nghiên c u v ắD báo phá s n các doanh nghi p t nhơn t i Xu-đ ngẰ Eljelly đư s d ng ph ng pháp phơn tích đa khác bi t (MDA ậ Multivariate discriminant analysis) đ phát tri n m t mô hình c i thi n t mô hình

d báo c a Altman đ d báo phá s n cho m t s DN t nhơn t i Xu-đ ng, m t

qu c gia kém phát tri n t i Chơu Phi

Eljelly ch n m u bao g m 30 DN t nhơn đư phá s n trong giai đo n t n m 1970

đ n n m 1996 M i DN trong m u đ u đ c k t h p v i m t DN không phá s n trong cùng ngƠnh, cùng n m cung c p báo cáo tƠi chính vƠ có quy mô tƠi s n t ng

đ ng Các t s tƠi chính s d ng trong phơn tích nƠy đ c chia thƠnh 4 nhóm ch

s g m: kh n ng sinh l i, tính thanh kho n, đòn b y tƠi chính vƠ hi u qu s d ng tƠi s n3 Sau khi ch y d li u, tác gi đư tìm ra ba ch s cho th y kh n ng d báo

t t nh t theo hƠm đa bi n sau:

Z = 0.015 + 0.203X1 + 0.639X2 + 0.651X3

Trong đó:

X1= Current asset/Current liabilities = TƠi s n ng n h n/N ng n h n,

X2 = Operating profit/ Total assets = EBIT/T ng tƠi s n,

X3= Cash flow/Total debt = Dòng ti n/T ng n

Theo tác gi , mô hình nƠy thuy t ph c v m c c m tính vì mô hình đư k t h p ba t

s quan tr ng nh t lƠ tƠi s n ng n h n/n ng n h n, EBIT/t ng tƠi s n, dòng

ti n/t ng n Theo đó, đ công ty ho t đ ng t t, công ty c n ph i lƠm ra l i nhu n

nh ng kh n ng sinh l i nƠy s m t đi giá tr n u công ty không có thanh kho n t t

T ng t , ti n m t lƠ tƠi s n có tính linh ho t v tƠi chính nh t giúp công ty v t qua khó kh n i u nƠy đ c bi t đúng qu c gia kém phát tri n nh Xu-đ ng, đó, các qu h tr th ng hi m, th tr ng ti n t vƠ th tr ng v n c ng h p h n

B ng 2.4 th hi n các tính ch t c a mô hình đa bi n cu i cùng Giá tr 2 khá l n trong b ng 2.4 ch ra m c đ phù h p c a mô hình Theo b ng 2.4, m c đ x p

c ng s (1977) Bi n x p th ba lƠ bi n tƠi s n ng n h n/n ng n h n, lƠ m t th c

đo tính thanh kho n vƠ c ng lƠ m t bi n gi i thích chung trong nghiên c u c a c Beaver (1966) vƠ Altman cùng các c ng s (1977)

B ngă2.4:ăMô hình đa bi n cu i cùng trong nghiên c u c a Eljelly (2001)

ch u nh h ng n ng n c a l m phát ậ th i k mƠ vi c gi l i hƠng hóa vƠ s n

ph m đ c xem lƠ t t h n so v i vi c bán đi

Eljelly k t lu n r ng m c đ phơn lo i chính xác 92% trong nghiên c u c a Altman không th đ t đ c n u áp d ng nguyên v n mô hình nƠy vƠo m t m u m i khác

c a các công ty t nhơn t i m t n c kém phát tri n, c th lƠ tr ng h p t i

Xu-đ ng Nghiên c u c ng cho th y vi c áp d ng các k thu t vƠ mô hình Xu-đ n gi n vƠo

vi c d báo phá s n t i m t n n kinh t kém phát tri n có hi u qu h n m t mô hình

ph c t p b t ngu n t nh ng n n kinh t phát tri n H n n a, ba ch s k t h p th

hi n trong mô hình bi t th c cu i cùng lƠ các t s tƠi s n ng n h n/n ng n h n, EBIT/t ng tƠi s n, dòng ti n/t ng n có s c thuy t ph c v m t tr c giác t i các n n kinh t kém phát tri n nh Xu-đ ng Nghiên c u c ng ch ra r ng trong n n kinh t

đó, kh n ng sinh l i vƠ kh n ng thanh kho n lƠ nh ng y u t quan tr ng đ đ t

đ c thƠnh công trong kinh doanh

2.1.4 Nghiênăc uăc aăZhengăGuă(2002)

N m 2002, Zheng Gu nghiên c u v ắPhân tích s phá s n c a ngành công nghi p nhà hàng: mô hình đa bi t th cẰ nh m phơn tích tình hình phá s n c a các DN nhà

hƠng t i M Trong nghiên c u c a mình, tác gi ch n m u các công ty nhƠ hƠng phá s n lƠ các công ty ph i n p đ n theo Ch ng 11 c a Lu t Phá s n đ c đ i x

nh các công ty phá s n D li u báo cáo tƠi chính c a các DN nhƠ hƠng phá s n đư

đ c tìm ki m trong Standard & Poor’s Compustat đ tính các ch s tƠi chính Khi

lo i b các công ty có các thông tin tƠi chính không đ y đ ho c không có thông tin tƠi chính kh i danh sách, nghiên c u nƠy ch n đ c m t m u g m 18 DN nhƠ hƠng

b phá s n Nghiên c u nƠy c ng thông qua m u k t h p đ phát tri n các mô hình

d báo phá s n các DN nhƠ hƠng phù h p v i các DN nhƠ hƠng b phá s n, 18

DN nhƠ hƠng không b phá s n v i quy mô t ng t v tƠi s n đư đ c l a ch n t Standard & Poor’s Compustat Các d li u tƠi chính đ c thu th p trong 1 n m

tr c khi DN b phá s n

Trong nghiên c u nƠy, tác gi ch n ra 12 t s tài chính4 đ i di n t ng ng cho tính thanh kho n, đòn b y tƠi chính, kh n ng sinh l i vƠ hi u qu ho t đ ng nh lƠ các nhơn t kh bi n đ c tính mô hình MDA cho ngƠnh công nghi p nhƠ hƠng

Ch ng trình SPSS đ c s d ng đ c l ng mô hình vƠ th t c t ng b c phơn

bi t đ c th c hi n đ l a ch n bi n s V i m c Ủ ngh a đ c thi t l p m c 0,05, th t c t ng b c phơn bi t ch n hai bi n s có th phơn bi t t t nh t các công

ty nhƠ hƠng b phá s n so v i các công ty nhƠ hƠng không phá s n H ng s vƠ các

Trong c tính mô hình, ch ng trình SPSS đư đi u ch nh đi m phơn lo i DN theo

gi i h n c a s 0 Các công ty v i s đi m Z > 0 đ c phơn lo i vƠo nhóm không b phá s n, trong khi các công ty có đi m Z < 0 đ c phơn lo i vƠo nhóm b phá s n

T l chính xác trong vi c phơn lo i c a mô hình kho ng 92%

Zheng Gu k t lu n r ng các DN nhƠ hƠng ph thu c nhi u vƠo n vay thì ph i ch u chi phí lưi vay cao ngoƠi các kho n n ng n h n khác Các công ty nƠy s có nhi u

kh n ng v n i v i nh ng ng i đi u hƠnh nhƠ hƠng, vi c áp d ng chính sách

n th n tr ng lƠ c n thi t đ tránh phá s n ng th i, nh ng ng i đi u hƠnh nhƠ hƠng không nên ch áp d ng m t chính sách n th n tr ng, mƠ còn nên gi m chi phí

ho t đ ng đ lƠm t ng EBIT nh m gi m nguy c phá s n cho DN

2.1.5 N ghiênăc uăc aăAbbas, Qaiser và Rashid, Abdul (2011)

N m 2011, nhóm tác gi Abbas, Qaiser vƠ Rashid, Abdul đư nghiên c u các ch s

tƠi chính có vai trò quan tr ng trong d báo phá s n DN khu v c phi tƠi chính c a Pakistan d a vƠo m u d li u các công ty phá s n trong giai đo n 1996 ậ 2006

i t ng c a nghiên c u nƠy lƠ t t c các công ty c ph n thu c khu v c phi tƠi chính b h y niêm y t trên sƠn ch ng khoán Karachi (KSE) do thanh kho n ho c

ch m d t ho t đ ng theo l nh c a tòa án; ho c b ch m d t ho t đ ng c a m t công

ty b i y ban ch ng khoán vƠ sƠn giao d ch (Pakistan Securities and Exchange Commission of Pakistan (SECP)) ng th i, công ty phá s n ph i có m t công ty

t ng t nh ng không b phá s n cùng ngƠnh vƠ có t ng tƠi s n g n b ng nhau

th i đi m 1 n m tr c khi phá s n và các công ty này có thông tin tƠi chính ít nh t

5 n m

M u đ c nghiên c u có t ng c ng 52 công ty trong đó có 26 công ty phá s n vƠ

26 công ty không phá s n D li u đ c l y t b ng cơn đ i k toán c a các công ty niêm y t trên KSE do Ngơn hƠng trung ng Pakistan phát hƠnh v i 5 n m d li u trong th i k 1996 ậ 2006 cho c công ty phá s n vƠ không phá s n

Nhóm tác gi s d ng 24 t s tƠi chính5 nh nh ng bi n đ c l p đ c l y t nghiên c u c a các tác gi Beaver (1966), Altman (1968), Eljelly (2001), Zheng

Gu (2002) và đ c chia thƠnh 4 nhóm ch s : kh n ng sinh l i, tính thanh kho n, đòn b y tƠi chính vƠ hi u qu s d ng tƠi s n, vƠ đ c ki m nghi m đ c l p cho các công ty phá s n vƠ không phá s n trong vòng 5 n m tr c khi phá s n

Quá trình phơn tích khác bi t d a vƠo các bi n s có Ủ ngh a vƠ lo i tr nh ng bi n

s không có Ủ ngh a cho nh ng phơn tích ti p theo th hi n b ng 2.5 T 24 bi n

s , ch có 3 bi n lƠ các t s EBIT/n ng n h n, doanh thu/t ng tƠi s n, ch s dòng

ti n m t có Ủ ngh a cao t i m c Ủ ngh a 5%

B ngă2.5: Các bi n đ a vƠo mô hình trong nghiên c u c a nhóm tác gi Abbas,

Qaiser và Rashid, Abdul (2011)

5

Xem Ph l c 3: Các ch s trong mô hình nghiên c u c a Abbas, Qaiser vƠ Rashid, Abdul (2011),

trang 60

B ngă2.6: H s hƠm phơn tích trong nghiên c u c a nhóm tác gi Abbas, Qaiser vƠ

X3: ch s dòng ti n m t

i m gi a c a tr ng tơm nhóm phá s n vƠ không phá s n lƠ 0, cho th y trong m i

n m tr c phá s n, xu h ng c a công ty có giá tr Z > 0 thì không phá s n, trong khi công ty có Z < 0 thì ti n d n t i phá s n Công ty có Z=-0.724 đ c x p vƠo nhóm phá s n vƠ công ty có Z=0.724 đ c x p vƠo nhóm không phá s n Mô hình phơn lo i chính xác đ n 76.9%, cho th y kh n ng phơn lo i cao c a 3 bi n tƠi chính

có Ủ ngh a trong m u phơn tích chính xác nƠy hƠm Ủ ti m n ng áp d ng vƠo

th c t c a mô hình trong d báo phá s n Pakistan

Trên đơy lƠ k t qu c a m t s nghiên c u trên th gi i v d báo phá s n DN Chúng ta s th o lu n thêm v d báo phá s n DN t nh ng nghiên c u th c nghi m trên th gi i m c 2.2

2.2 Th oălu năv ăcácănghiênăc uăd ăbáoăpháăs nădoanhănghi p trênăth ăgi i

V m t ngôn ng , phá s n hay b phá s n lƠ thu t ng đ c dùng đ ch s ch m

d t ho t đ ng kinh doanh do lƠm n thua l đi kèm v i thanh lỦ tƠi s n vƠ ngh a

h n Tình tr ng m t kh n ng thanh toán nƠy không ph i lƠ tình tr ng nh t th i, không ph i ch m t kh n ng thanh toán đ i v i m t ch n mƠ lƠ m t kh n ng thanh toán đ ng lo t đ i v i t t c các ch n

Các nghiên c u c a các tác gi nêu m c 2.1 đ u nh m m c đích tìm ra mô hình

d báo phá s n DN Các tác gi nƠy đ u s d ng k thu t phơn tích các t s tƠi chính đ d báo tình tr ng phá s n c a m t DN m i nghiên c u, các tác gi s

d ng nhi u t s tƠi chính khác nhau đ đ a vƠo phơn tích nh ng t u trung l i các

t s tƠi chính nƠy đ u đ i di n cho 4 khía c nh tƠi chính quan tr ng c a doanh nghi p lƠ tính thanh kho n, đòn b y tƠi chính, kh n ng sinh l i vƠ hi u qu s

ậ Các t s đo l ng hi u qu s d ng tƠi s n cho th y DN s d ng tƠi s n

hi u qu hay có hi u su t cao s d t o ra l i nhu n vƠ vì v y nguy c phá s n s

th p

K t qu nghiên c u c a các tác gi c ng khác nhau do s khác bi t v m u nghiên

c u các n n kinh t khác nhau trong t ng giai đo n nghiên c u khác nhau vƠ

ph ng pháp nghiên c u khác nhau Theo đó, n mă 1966, Beaver đư s d ng

ph ng pháp đánh giá t ng t s tƠi chính đ ki m tra kh n ng d báo phá s n

c a t ng t s tƠi chính vƠ đư phát hi n ra t s l u chuy n ti n thu n/t ng n ph i

tr lƠ ch tiêu quan tr ng nh t cho vi c d báo phá s n DN Ch tiêu nƠy th hi n tính thanh kho n cu DN, n u DN có thanh kho n th p thì s d phá s n h n vƠ

ng c l i Tuy nhiên, ph ng pháp nƠy có nh c đi m lƠ khi áp d ng cho m t

DN c th , có th x y ra tr ng h p các t s mơu thu n nhau (t s nƠy b c l nguy c phá s n, trong khi t s khác l i th hi n s phát tri n n đ nh c a DN), khi đó khó có th k t lu n đ c Vì v y, h u h t các nghiên c u sau đó đ u áp

d ng ph ng pháp ti p c n đa bi n, ph ng pháp nƠy cho phép xem xét đ ng th i

các t s tƠi chính trong vi c d báo phá s n N mă1968, Altman l n đ u tiên đư

phát tri n m t mô hình đa bi n đ d báo phá s n v i 5 t s tƠi chính t m t danh sách ban đ u g m 22 t s tƠi chính N m t s tƠi chính đó lƠ v n luơn chuy n/t ng tƠi s n, l i nhu n gi l i/t ng tƠi s n, EBIT/t ng tƠi s n, giá tr th

tr ng c a v n ch s h u/giá tr s sách c a n ph i tr vƠ doanh thu/t ng tƠi

s n chính xác d báo phá s n c a mô hình nƠy lƠ 95% đ i v i các doanh

nghi p trong m u n n mă2001, Eljelly nghiên c u v vi c ắD báo phá s n

các doanh nghi p t nhân t i Xu-đ ngẰ vƠ đư phát hi n ra r ng trong n n kinh t

kém phát tri n nh Xu-đ ng v i t l l m phát cao trong giai đo n nghiên c u vƠ

th tr ng v n y u kém thì kh n ng sinh l i cao vƠ kh n ng thanh kho n t t lƠ

nh ng y u t quan tr ng đ giúp DN không b phá s n Nghiên c u c a Eljelly

c ng cho th y vi c áp d ng các k thu t vƠ mô hình đ n gi n vƠo vi c d báo phá

s n t i m t n n kinh t kém phát tri n có hi u qu h n m t mô hình ph c t p b t

ngu n t nh ng n n kinh t phát tri n n n mă2002, Zheng Gu nghiên c u v

ắPhân tích s phá s n c a ngành công nghi p nhà hàng: mô hình đa bi t th cẰ t i

M đư cho r ng nh ng công ty không th t o ra l i nhu n vƠ liên ti p l s d d n

đ n phá s n.Theo đó, t l EBIT/t ng n ph i tr c a mô hình ph n ánh kh n ng

m t DN nhƠ hƠng có th thanh toán t ng s ti n n c a DN nƠy Giá tr c a t l nƠy cao h n ng Ủ r ng công ty có l i nhu n t ho t đ ng kinh doanh nhi u h n

đ trang tr i nh ng kho n n đó ho c các kho n n c a DN đó th p N mă2011,

nhóm tác gi Abbas, Qaiser và Rashid, Abdul đư nghiên c u v ắMô hình d báo

phá s n cho các DN phi tài chính PakistanẰ đư tìm ra nh ng t s tƠi chính có

th dùng đ th m dò nguy c phá s n DN phi tƠi chính Pakistan lƠ doanh thu/t ng tƠi s n, EBIT/tƠi s n n ng n h n, ch s dòng ti n m t Ba bi n s tƠi chính nƠy lƠ nh ng y u t ph bi n góp ph n lƠm công ty v n đ c đ c p đ n trong các nghiên c u v d báo phá s n tr c đó

K tălu n,ăph n l n các nghiên c u th c nghi m trên th gi i đ u cho chúng ta

th y r ng có th phát hi n đ c các d u hi u phá s n c a DN t các mô hình d

báo Bên c nh nh ng k t qu đ t đ c, nghiên c u c a các tác gi nƠy còn m t s

h n ch nh c m u nh , vƠ các tác gi ch t p trung phơn tích các t s tƠi chính

d a trên các báo cáo tƠi chính c a DN đ đ a ra mô hình d báo mƠ ch a xem xét

đ n y u t con ng i trong vi c qu n lỦ DN c ng nh các tác đ ng c a đi u ki n kinh t c ng có th d n đ n s phá s n c a DN

CH NGă3:ăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U

3.1 Ph ngăpháp nghiênăc u,ăph măvi nghiênăc u

tƠi nƠy th c hi n theo ph ng pháp nghiên c u th c nghi m v d báo phá s n

DN phi t i chính t i Vi t Nam d a trên nghiên c u n m 2011 c a nhóm tác gi Abbas, Qaiser và Rashid, Abdul ( i h c Qu c t Islamic, Islamabad, Pakistan) v ắMô hình d báo phá s n cho các DN phi tài chính PakistanẰ ơy lƠ nghiên c u

g n nh t vƠ đư k th a nh ng nghiên c u c a các tác gi Beaver vƠo n m 1966, Altman vƠo n m 1968, Eljelly vƠo n m 2001 vƠ Zheng Gu vƠo n m 2002 v d báo phá s n DN

Th i gian nghiên c u t n m 2008 đ n n m 2011, đơy lƠ giai đo n Vi t Nam có

nh ng b t n v mô kéo dƠi t gi a n m 2008, t ng tr ng kinh t suy gi m t n m

2009 vƠ s y u kém c a khu v c ngơn hƠng hi n rõ t cu i n m 2011 d n đ n tình

tr ng suy gi m s c kh e nghiêm tr ng c a các DN trong n m 2012 Phơn tích đ nh tính cùng v i nghiên c u đ nh l ng trong giai đo n nƠy s cho chúng ta th y đ c

nh ng khó kh n c a DN vƠ phát hi n các d u hi n nh n bi t s phá s n DN đ giúp

DN s m có bi n pháp phòng ng a phá s n

Ph m vi c a đ tƠi nghiên c u nƠy lƠ các công ty c ph n b h y niêm y t trên sƠn

ch ng khoán HOSE vƠ HNX b i y ban ch ng khoán vƠ sƠn giao d ch trong n m

2012 vì tính thanh kho n y u kém hay ho t đ ng kinh doanh thua l kéo dƠi Tiêu chu n ch n m u nh sau:

ậ C phi u c a công ty ph i đ c giao d ch t i sƠn ch ng khoán HOSE vƠ HNX trong th i k niêm y t

ậ Công ty ph i thu c khu v c phi tƠi chính vì DN thu c khu v c tƠi chính có môi tr ng phá s n khác so v i DN thu c khu v c phi tƠi chính

ậ Công ty ph i có thông tin tƠi chính ít nh t 4 n m, t n m 2008 đ n n m

2011

ậ Công ty b h y niêm y t ph i có m t công ty t ng t nh ng không b h y niêm y t cùng ngƠnh vƠ có t ng tƠi s n g n b ng nhau 1 n m tr c khi b h y niêm y t

Có 16 công b h y niêm y t trên trên sƠn ch ng khoán HOSE vƠ HNX trong n m

2012 Tuy nhiên, m t s công ty b lo i ra vì không đ d li u NgoƠi ra, ch có

nh ng công ty có đ 4 n m công b d li u m i đ c ch n Vì v y, m u đ c nghiên c u ch có t ng c ng 24 công ty, trong đó có 12 công ty b h y niêm y t vƠ

12 công ty đang ho t đ ng bình th ng6 S li u đ c l y t Báo cáo tƠi chính c a các công ty niêm y t trên sƠn ch ng khoán HOSE vƠ HNX v i 4 n m d li u trong

th i k 2008 - 2011

Mô hình nghiên c u d a trên nghiên c u c a nhóm tác gi nêu trên đ c trình bƠy

c th t i m c 3.2 d i đơy

3.2 Môăhìnhănghiênăc u

Các nghiên c u Altman vƠo n m 1968, Eljelly vƠo n m 2001 vƠ Zheng Gu vƠo

n m 2002 v d báo phá s n DN đ u s d ng k thu t phơn tích đa khác bi t (MDA ậ Multivariate discriminant analysis) Nghiên c u n m 2011 c a nhóm tác

gi Abbas, Qaiser vƠ Rashid, Abdul c ng s d ng k thu t MDA vƠ theo nhóm tác

gi thì k thu t nƠy có đ chính xác cao trong d báo phá s n tƠi nƠy c ng s

d ng k thu t MDA đ xơy d ng mô hình d báo phá s n cho các DN phi tài chính

t i Vi t Nam

K thu t MDA xác đ nh 1 t p h p các h s khác bi t vƠ bi n các bi n riêng l thƠnh m t ch s khác bi t hay còn g i lƠ giá tr Z, sau đó giá tr Z nƠy đ c dùng

đ phơn lo i các m c tiêu Trong đ tƠi nghiên c u nƠy, 2 nhóm m c tiêu nghiên

c u lƠ các công ty phá s n vƠ công ty không phá s n Mô hình đ c phát tri n t k thu t MDA nh sau:

6 Xem Ph l c 5: Danh sách các công ty trong m u nghiên c u t i Vi t Nam, trang 62

Z = 1x1+ 2x2 + … + nxnTrong đó:

DN b phá s n vƠ giá tr ắ2Ằ đ c gán cho DN không phá s n

Sau khi l a ch n mô hình nghiên c u phù h p, tác gi ti n hƠnh thu th p vƠ x lỦ

s li u

3.3 Thuăth păvƠăx ălỦăs ăli u

S li u đ c t i xu ng t các trang thông tin đi n t c a Công ty CP Ch ng khoán SƠi Gòn, trang d li u ch ng khoán Cafef vƠ website c a các công ty nghiên c u

S li u đ c l y theo t ng công ty, theo ph m vi vƠ kho ng th i gian l y tƠi li u

nh ph m vi nghiên c u trình bƠy m c 3.1

D a theo nghiên c u n m 2011 c a nhóm tác gi Abbas, Qaiser vƠ Rashid, Abdul;

đ tƠi nƠy s d ng 23 ch s tƠi chính7 nh nh ng bi n đ c l p đ c chia thƠnh 4 nhóm bi n, bao g m: nhóm ch s đòn b y tƠi chính g m 9 t s đo l ng kh n ng

tr n c a các công ty, nhóm ch s thanh kho n g m 3 t s đo l ng kh n ng chi

tr các kho n n ng n h n c a công ty, nhóm ch s kh n ng sinh l i g m 7 t s

đo l ng kh n ng chi tr t t c các kho n chi phí vƠ t o ra l i nhu n t ho t đ ng kinh doanh vƠ đ u t c a DN, nhóm ch s hi u qu s d ng tƠi s n g m 4 t s đo

tính toán các t s tƠi chính nêu trên b ng ph n m m Excel

Cu i cùng, ch ng trình SPSS đ c s d ng đ c l ng mô hình vƠ th t c t ng

b c phơn bi t đ c th c hi n đ l a ch n bi n s Mô hình phát tri n t nghiên

c u nƠy đ c ki m nghi m thông qua m u đ xác đ nh đ chính xác vƠ Ủ ngh a c a

mô hình khác bi t

CH NGă 4:ă B NGă CH NGă TH Că NGHI Mă T Iă VI Tă NAMă V ă D ă BỄOăPHỄăS NăDOANHăNGHI Pă

4.1 Th că tr ngă vƠă khóă kh nă c aă cácă DNă Vi tă Namă trongă giaiă đo nă

2008-2012

Vi c phơn tích nh ng khó kh n c a DN trong giai đo n nghiên c u t n m 2008

đ n n m 2012 s giúp chúng ta có cái nhìn sơu h n v th c tr ng gi i th vƠ ng ng

ho t đ ng c a DN c ng nh nh ng khó kh n c a DN trong giai đo n nƠy

4.1.1 Th cătr ngăv ătìnhăhìnhăgi iăth ăvƠăng ngăho tăđ ngăc aăDNăVi tăNam

V i tình hình b t n v mô kéo dƠi t gi a n m 2008, t ng tr ng kinh t suy gi m

t n m 2009 vƠ s y u kém c a khu v c ngơn hƠng t n m 2011, r t nhi u DN đư

b tác đ ng, g p nhi u khó kh n vƠ r i vƠo c nh th t b i, thua l Tr ng h p b tác

đ ng nh thì DN g p khó kh n đ u ra do th tr ng thu h p, l i nhu n suy gi m do chi phí vƠ lưi vay t ng lên …; tr ng h p b tác đ ng n ng thì DN ph i d ng s n

xu t, c t gi m nhơn công vƠ th m chí không ít DN ph i đóng c a vƠ bán tƠi s n tr

n ngơn hƠng v i m c đích thoát kh i gánh n ng chi phí n n n nh ng sau đó v n

n sơu h n vƠ cu i cùng b c t i ng ng phá s n hƠng lo t nh hi n nay

M t kh o sát ng u nhiên khác c a T ng c c th ng kê v i 10,000 doanh nghi p trong các vùng mi n c a t qu c th i gian g n đơy đư cho chúng ta nh ng thông tin

r t đáng suy ng m: Sau g n m t tháng tri n khai, tính đ n 29/4/2012, c quan đi u tra đư thu đ c 8.373 phi u g m 319 DN nhƠ n c, 7.343 DN ngoƠi nhƠ n c vƠ

711 DN có v n đ u t tr c ti p n c ngoƠi (FDI) K t qu c a 8.373 DN cho th y, sau 1 n m vƠ 3 tháng đ u n m 2012, s DN th c t còn ho t đ ng chi m 91,6%; s

DN phá s n, gi i th vƠ doanh nghi p ng ng s n xu t kinh doanh, đang hoƠn thƠnh

th t c phá s n, gi i th chi m 8,4% (v i 706 DN) Trong s 706 DN phá s n, gi i

th thu c m u đi u tra, có 69,4% DN s n xu t kinh doanh thua l ; 28,4% DN thi u

v n đ s n xu t kinh doanh; 15,1% không tiêu th đ c s n ph m; 11,7% khó kh n

v đ a đi m s n xu t; 4,4% DN chuy n đ i ngƠnh ngh vƠ 4,7% do sáp nh p v i

DN khác i u nƠy cho th y tr c th i đi m ch DN ho c ng i qu n lỦ, đi u hƠnh DN ph i ra quy t đ nh ch m d t s t n t i c a DN thì h đư ph i tr i qua m t quá trình ch ng ch i v i nh ng khó kh n c a th tr ng g m th tr ng đ u vƠo, th

tr ng đ u ra, v.v , vƠ đư ph i ch u áp l c t gia đình, áp l c t xư h i v i hi v ng

v t qua khó kh n

Theo Phòng Th ng m i vƠ Công nghi p Vi t Nam (VCCI), trong giai đo n 2005 ậ

2010, m i n m bình quơn có kho ng 5.000 DN tuyên b gi i th , ng ng ho t đ ng thì đ n n m 2011 đư lên t i g n 50.000 DN B K ho ch & u t d báo trong

n m 2012 s có kho ng 50.000 DN r i th tr ng, c ng v i 50.000 DN tuyên b

gi i th , ng ng ho t đ ng c a n m 2011 lƠ kho ng 100.000 DN, con s nƠy t ng

đ ng v i m t n a s DN r i th tr ng trong vòng 20 n m k t khi có Lu t doanh

nghi p S l ng DN rút kh i th tr ng t ng m nh trong n m 2011 vƠ 2012 khi n cho chúng ta ph i l u tơm vƠ tr n tr tr c nh ng khó kh n c a nên kinh t B ng 4.1 d i đơy cho th y các con s th ng kê có Ủ ngh a h n v s li u DN gi i th ,

ng ng ho t đ ng hƠng tháng trong n m 2012, trong đó s tuy t đ i đ u cao h n so

v i cùng k n m 2011

B ngă4.1: S l ng DN gi i th vƠ ng ng ho t đ ng tích l y t ngƠy 01/01/2012

9.5%

- 5.4%

6.4%

- 6.5%

Ngu n: C c qu n lý đ ng ký kinh doanh, B K ho ch và u t công b chính th c theo

h th ng thông tin đ ng ký DN qu c gia, “9 tháng: h n 40.000 doanh nghi p gi i th ”