TÁC ĐỘNG CỦA CÁC QUY ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG KINH DOANH ĐẾN MỐI QUAN HỆ GIỮA THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ.PDF

hàng hoá công c ng... Có th chia thành hai lo i là thông lu t và dân lu t.

nghiên c u có tính đ c l p riêng, ch a đ c công b n i dung b t kì đâu; các

s li u, các ngu n trích d n trong lu n án đ c chú thích ngu n g c rõ ràng, trung th c

Tôi xin cam đoan ch u trách nhi m v l i cam đoan danh d c a tôi

H c viên th c hi n

Nguy n Huy Quang

hoàn thành lu n v n này, bên c nh s n l c c g ng c a b n thân còn có s h ng d n nhi t tình c a Quý th y cô, c ng nh s đ ng viên

ng h c a gia đình, b n bè trong su t th i gian th c hi n

Xin g i l i tri ân sâu s c đ n GS.TS Hoàng Th Ch nh, ng i đã t n tình giúp đ , góp ý và t o m i đi u ki n t t nh t cho tôi hoàn thành đ tài Xin chân thành bày t lòng bi t n đ n toàn th quý Th y Cô trong khoa Kinh t Phát tri n đã t n tình truy n đ t nh ng ki n th c quý báu

c ng nh t o m i đi u ki n thu n l i nh t cho tôi trong su t quá trình h c

t p và th c hi n lu n v n

Xin chân thành c m n các tác gi c a các công trình nghiên c u

và các t li u mà tôi đã tham kh o trong quá trình th c hi n lu n v n

Cu i cùng, tôi xin chân thành bày t lòng bi t n đ n gia đình, nh ng

ng i đã không ng ng đ ng viên, h tr và t o m i đi u ki n t t nh t cho tôi trong su t th i gian h c t p

Tp H Chí Minh, tháng 12 n m 2012

H c viên th c hi n

Nguy n Huy Quang

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các b ng, bi u

Danh m c các hình v , đ th

Tóm t t

Ch ng 1: T ng quan v n đ nghiên c u 1

1.1 Hoàn c nh nghiên c u 1

1.2 V n đ nghiên c u và m c tiêu c a đ tài: 3

1.3 Ph m vi nghiên c u 4

1.4 Các gi thuy t nghiên c u 5

1.5 K t c u c a đ tài 5

Ch ng 2: C s lý lu n c a v n đ nghiên c u 6

2.1 M t s khái ni m có liên quan 6

2.2 Khung phân tích 7

2.3 L ch s nghiên c u c a đ tài 10

2.4 Lu n c lý thuy t 11

2.4.1 Thông qua chuyên môn hoá, th ng m i qu c t tác đ ng tích c c đ n t ng tr ng 11

2.4.2 B ng ch ng th c ti n ch ng t th ng m i qu c t tác đ ng tích c c đ n t ng tr ng 19

2.4.3 Qu c gia g p b t l i trong quá trình giao th ng khi không th th c hi n quá trình chuyên môn hoá 21

2.4.4 Các quy đ nh hành chính nh m qu n lý kinh t c a Nhà n c tác đ ng đ n quá trình chuyên môn hoá 23

a) Vai trò qu n lý c a Nhà n c trong các ho t đ ng n n kinh t 23

b) Tác đ ng c a các quy đ nh hành chính v gia nh p ngành 26

c) Tác đ ng c a các quy đ nh đ n s d ch chuy n ngu n l c lao đ ng 31

3.1.1 ôi nét v d án Doing Business 35

3.1.2 nh ngh a v các ch s đ c s d ng trong quá trình thu th p d li u 38

3.1.3 D li u và ph ng pháp thu th p d li u 41

a) Ph ng pháp thu th p s li u v các quy đ nh trong qu n lý n n kinh t c a d án Doing Business 41

b) Hi n tr ng v kh n ng d ch chuy n ngu n l c c a các qu c gia 43

3.2 Mô hình nghiên c u 46

3.2.1 D li u đ c s d ng trong mô hình nghiên c u 47

3.2.2 K t qu mô hình nghiên c u 50

Ch ng 4: Th c ti n v th ng m i qu c t và các quy đ nh v gia nh p ngành và lao đ ng t i Vi t Nam 53

4.1 Ho t đ ng th ng m i qu c t và t ng tr ng kinh t Vi t Nam giai đo n 2001 – 2010 53

4.2 Các quy đ nh trong gia nh p ngành và lao đ ng 56

4.2.1 Các quy đ nh trong gia nh p ngành 56

4.2.2 Các quy đ nh tác đ ng th tr ng lao đ ng 59

Ch ng 5 K t lu n 65

5.1 K t lu n bài nghiên c u 65

5.2 Nh ng h n ch trong quá trình nghiên c u 65

5.3 H ng phát tri n c a đ tài 66

Tài li u tham kh o 68

Ph l c 71

B ng 3 1 Th i gian và s th t c đ đ ng kinh doanh trung bình hàng n m trên th

gi i 44

B ng 3 2 Giá tr k v ng c a các h s trong mô hình nghiên c u 49

B ng 3 3 K t qu mô hình h i quy 50

B ng 3 4 H s th hi n tác đ ng c a các quy đ nh đ n th ng m i qu c t 52

B ng 4 1 linh ho t trong thuê m n lao đ ng 60

B ng 4 2 linh ho t trong sa th i lao đ ng 61

B ng 4 3 kh t khe trong ch đ làm vi c 62

B ng 4 4 Ch s t ng h p v các quy đ nh c a Vi t Nam so v i th gi i 63

DANH M C CÁC HÌNH V , TH Hình 2 1 Khung phân tích c a đ tài 9

Hình 2 2 th bi u di n t ng tr ng xu t kh u theo th i gian 1971 – 2004 20

Hình 4 1 Bi u đ v c c u kinh t giai đo n 2001-2005 và 2006-2010 54

Hình 4 2 Bi u đ kim ng ch xu t nh p kh u giai đo n 2001-2010 54

Hình 4 3 Bi u đ t ng quan gi a GDP và đ m c a th ng m i (2001-2010) 56

Hình 4 4 S th t c đ ng ký kinh doanh (2007-2011) 58

Hình 4 5 Th i gian đ ng ký kinh doanh (2007-2011) 58

H i nh p kinh t qu c t đang là m t xu h ng t t y u kinh t th gi i, r t nhi u qu c gia tin r ng m r ng giao th ng qu c t đ ng ngh a v i t ng tr ng nhanh h n, và nâng cao m c thu nh p S d ng d li u v các quy đ nh trong kinh doanh c a h n 150 qu c gia trong th i gian t 2004 đ n 2009, nghiên c u đã cho

th y r ng th ng m i qu c t không mang l i k t qu kh quan t t c các qu c gia Các qu c gia có quá nhi u quy đ nh hành chính ràng bu c đ i v i các ho t

đ ng kinh doanh, th ng m i qu c t không nh ng không mang l i ích l i mà

ng c l i còn làm kìm hãm t ng tr ng Bên c nh đó, nghiên c u còn cho th y m c

đ kh t khe c a các quy đ nh hành chính trong kinh doanh có quan h ng c chi u

v i t ng tr ng, ngh a là các quy đ nh càng kh t khe thì t ng tr ng càng ch m l i Các k t qu này đã kh ng đ nh n l c đ c i cách quy đ nh, th t c ràng bu c ho t

đ ng kinh doanh luôn có ý ngh a đ i v i n n kinh t , nó làm cho th ng m i qu c

t tr nên hi u qu h n và đóng góp tích c c h n cho t ng tr ng các qu c gia

Ch ng 1: T ng quan v n đ nghiên c u

1.1 Hoàn c nh nghiên c u

Toàn c u hoá và khu v c hoá đã tr thành m t trong nh ng xu th phát tri n

ch y u c a quan h kinh t qu c t hi n đ i Nh ng ti n b nhanh chóng v khoa

h c k thu t cùng v i vai trò ngày càng t ng c a các công ty đa qu c gia đã thúc

đ y m nh m quá trình chuyên môn hoá và h p tác gi a các qu c gia, làm cho l c

l ng s n xu t đ c qu c t hoá cao đ Cùng v i đó, h i nh p kinh t qu c t đ c

kh ng đ nh là m t xu th t t y u l n c a th gi i, con đ ng phát tri n không th nào khác đ i v i các n c trong th i đ i toàn c u hóa là tham gia h i nh p qu c t

S l a ch n t t y u này đ c quy t đ nh b i r t nhi u l i ích mà h i nh p kinh

t qu c t t o ra cho các n c nh giúp m r ng th tr ng đ thúc đ y th ng m i

và các quan h kinh t qu c t khác; t o đ ng l c thúc đ y chuy n d ch c c u kinh

t , c i thi n môi tr ng đ u t kinh doanh, t đó nâng cao hi u qu và n ng l c

c nh tranh c a n n kinh t ; t ng c h i cho các doanh nghi p trong n c ti p c n th

tr ng qu c t ; t o đi u ki n đ các nhà ho ch đ nh chính sách n m b t t t h n tình hình và xu th phát tri n c a th gi i đ đ ra chính sách phát tri n phù h p H i

nh p kinh t qu c t còn mang l i cho ng i tiêu dùng t i các n c s l a ch n đa

d ng h n v hàng hóa và d ch v

Ch ng h n, do có khí h u l nh nên Ph n Lan không tr ng đ c bông Tuy nhiên, Ph n Lan v n có th bán gi y và các s n ph m khác t g (là m t hàng s n

có t i Ph n Lan) sang Hoa K và dùng s ti n mua đ c đ mua bông t n c này

Do v y mà ng i dân Ph n Lan v n có bông đ s d ng Tuy Hoa K là n c giàu tài nguyên r ng nh ng nh ng s n ph m g c a Ph n Lan có th thích h p v i ng i tiêu dùng Hoa K v m t giá c , ho c có th gi i quy t s thi u h t trên th tr ng Hoa K Vi c nh p kh u nh ng m t hàng này t Ph n Lan còn giúp cho các công nhân Hoa K có th chuy n sang làm vi c nh ng ngành khác v i m c l ng cao

h n Hay tr ng h p Ecuador xu t kh u hoa h ng sang Hoa K vì có l i th v đi u

ki n khí h u và chi phí nhân công r h n nhi u so v i vi c tr ng lo i hoa này t i

Hoa K (t i bang Florida) Còn Hoa K l i có l i th h n Ecuador v s n xu t và

xu t kh u máy vi tính Th ng m i t do c ng mang l i l i ích cho nh ng ng i

xu t kh u hàng hóa và d ch v vào Ecuador Khi mà n n kinh t c a Ecuador ngày càng m nh lên nh xu t kh u đ c hoa h ng, ng i dân n c này có th mua đ c nhi u hàng hóa và d ch v h n Các nhà kinh t l p lu n r ng v dài h n h i nh p kinh t qu c t hay th ng m i qu c t s kích thích t ng tr ng kinh t và nâng cao m c s ng c a ng i dân kh p n i trên th gi i

Tuy nhiên, h i nh p kinh t qu c t không ch đem l i nh ng l i ích, ng c

l i, nó c ng đ t các n c tr c nhi u b t l i và thách th c, trong đó có th k đ n là làm t ng s ph thu c c a n n kinh t qu c gia vào th tr ng bên ngoài khi n n n kinh t d b t n th ng tr c nh ng bi n đ ng c a th tr ng qu c t ; làm t ng s

c nh tranh c a hàng hoá ngo i nh p so v i hàng hoá trong n c, có th làm các doanh nghi p trong n c ph i phá s n n u không có m t chi n l c kinh doanh h p

lý, các ngành công nghi p non tr qua đó c ng không th tr ng thành …

Rõ ràng, h i nh p đ ng th i mang l i c l i ích l n b t l i đ i v i các n c, tuy nhiên, không ph i c h i nh p là đ ng nhiên h ng đ y đ t t c các l i ích hay gánh m i b t l i nh đã nêu trên Các l i ích và b t l i nhìn chung d ng ti m

n ng và đ i v i m i n c có s khác bi t do s khác nhau v đi u ki n, hoàn c nh, trình đ phát tri n… Vi c t n d ng các l i ích đ n đâu và h n ch các b t l i, thách

th c th nào ph thu c vào nhi u y u t , trong đó, đ c bi t quan tr ng là n ng l c

c a m i n c, th hi n chi n l c/chính sách h i nh p và vi c t ch c th c hi n

Th c t , nhi u n c đã t n d ng r t t t các c h i và l i ích c a h i nh p đ đ t

đ c t ng tr ng kinh t cao, n đ nh trong nhi u n m liên t c, nhanh chóng v n lên hàng các n c công nghi p m i và t o d ng đ c v th qu c t đáng n , đ ng

th i x lý khá thành công các b t l i và thách th c c a quá trình h i nh p, đi n hình

là tr ng h p c a Hàn Qu c, ài Loan, H ng Kông, Singapore, Trung Qu c, Malaixia, Mêhicô, Braxin… C ng có m t s n c tuy v n g t hái đ c nhi u l i ích t h i nh p, song x lý ch a t t m t trái c a quá trình này nên ph i đ i m t v i

nhi u khó kh n, thách th c l n, có th k t i tr ng h p Thái Lan, Phi-líp-pin, Inđônêxia, Vi t Nam, Hy L p, B ào Nha, Tây Ban Nha…

Trong hoàn c nh đó, các qu c gia ph i làm gì, ph i qu n lý n n kinh t nh

th nào đ t n d ng đ c các l i ích t th ng m i qu c t luôn là câu h i đ t ra cho các nhà ho ch đ nh chính sách trong quá trình m c a và phát tri n kinh t Gi i quy t t t câu h i trên có th s là b c đà cho cú nh y v t v kinh t , nh ng ng c

l i n u không th n tr ng s làm cho n n kinh t r i vào tình tr ng khó kh n, ph thu c T th c t đó, đ tài th c hi n nh m m c đích cung c p b ng ch ng th c ti n

v s tác đ ng c a vi c qu n lý kinh t đ n m i quan h gi a th ng m i qu c t và

t ng tr ng kinh t , qua đó đ a ra các khuy n ngh v chính sách nh m t ng hi u

qu qu n lý kinh t , thúc đ y t ng tr ng kinh t thông qua th ng m i qu c t

1.2 V n đ nghiên c u và m c tiêu c a đ tài:

Các lý thuy t th ng m i c đi n đã ch ng t đ c nh ng l i ích đem l i cho các qu c gia trong th ng m i qu c t nh t ng tr ng cao h n, ng i tiêu dùng có

th ti p c n đ c v i s n ph m có giá r h n Trong giao th ng, các qu c gia s

d n ngu n l c c a mình đ s n xu t các s n ph m có kh n ng c nh tranh t t h n

đ ph c v nhu c u trong n c và xu t kh u qua các qu c gia khác ng th i, các

qu c gia c ng thu h p s n xu t đ i v i nh ng m t hàng có kh n ng c nh tranh y u

h n và nh p kh u các s n ph m này t qu c gia khác v i giá r h n Qua đó, ng i tiêu dùng và nhà s n xu t đ u có đ c nhi u l i ích h n so v i khi đóng c a th ng

m i, và theo đó t ng tr ng c ng cao h n

Trong các mô hình c a lý thuy t th ng m i qu c t , các tác gi đã b qua vai trò qu n lý n n kinh t c a Nhà n c - các ngu n l c đ u đ c gi đ nh là di chuy n m t cách t do trong n n kinh t Nh ng trên th c t , m i ho t đ ng kinh t trong m t qu c gia đ u ch u s qu n lý c a Nhà n c thông qua các quy đ nh và

ho t đ ng d ch chuy n các ngu n l c trong s n xu t t n i ít có l i th sang n i có

nhi u l i th c ng không là ngo i l V n đ đ t ra là d i s t́c đ ng c a Nhà

qu c t có còn đóng góp t́ch c c cho t ng tr ng c a qu c gia n a hay không?

Gi i quy t v n đ này không ch làm rõ đ c vai trò c a qu n lý kinh t c a Nhà

n c trong m i quan h gi a th ng m i qu c t và t ng tr ng, mà còn lý gi i

đ c tác đ ng không đ ng đ u c a th ng m i qu c t đ n các n n kinh t trên th

gi i

t p trung gi i quy t v n đ này, bài vi t đ ra các m c tiêu chính là:

1 Phân tích tác đ ng c a th ng m i qu c t t i t ng tr ng kinh t thông qua các lý thuy t th ng m i qu c t ;

2 Phân tích nh h ng c a các quy đ nh qu n lý kinh t đ n tác đ ng nêu trên

s n xu t khác nh v n, công ngh … không đ c xét đ n trong quá trình phân tích

Tác đ ng c a các quy đ nh hành chính trong kinh doanh c a Nhà n c đ c phân tích d a trên lý thuy t v l a ch n công c ng c a Tullock (1967), Stigler (1971) và Pelzman (1967) và lý thuy t v l i ích công c ng c a Pigou (1938)

Nghiên c u đ c th c hi n trên 150 qu c gia và vùng lãnh th , bao g m các

n c đã, đang và kém phát tri n Các d li u v các ch s kinh t v mô đ c thu

th p theo báo cáo c a Ngân hàng Th gi i, các ch s v quy đ nh trong các qu c gia đ c thu th p trên báo cáo c a d án Doing Business (Ngân hàng Th gi i) v môi tr ng kinh doanh

1.4 Các gi thuy t nghiên c u

(1) Tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n t ng tr ng kinh t là tác đ ng có l i; (2) Các quy đ nh hành chính trong kinh doanh c a Nhà n c có nh h ng đ n tác đ ng có l i nêu trên

1.5 K t c u c a đ tài

Sau ch ng gi i thi u thì k t c u còn l i c a đ tài đ c vi t theo trình t sau: Ch ng 2 trình bày v s tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n t ng tr ng kinh t thông qua mô hình c a các lý thuy t th ng m i và s nh h ng c a các quy đ nh hành chính trong kinh doanh đ n s tác đ ng này Ch ng 3 trình bày v

mô hình kinh t l ng th hi n nh ng tác đ ng đ c đ c p ch ng 2 và k t qu

c a mô hình nghiên c u Ch ng 4 mô t th c tr ng th ng m i qu c t và các quy

đ nh hành chính trong kinh doanh Vi t Nam Và cu i cùng, ch ng 5 trình bày

k t lu n c a đ tài nghiên c u và m t s khuy n ngh chính sách c ng nh m t s

h n ch trong quá trình nghiên c u

Ch ng 2: C s lý lu n c a v n đ nghiên c u

2.1 M t s khái ni m có liên quan

- L i th tuy t đ i: M c hi u qu cao h n c a m t qu c gia so v i m t qu c gia khác trong ho t đ ng s n xu t m t hàng hóa [1]

l ng qu c gia (GNP) ho c quy mô s n l ng qu c gia tính bình quân trên đ u

ng i (PCI) trong m t th i gian nh t đ nh Trong khuôn kh bài nghiên c u, t ng

- Quy đ nh hành chính : là các quy đ nh do Nhà n c ban hành nh m th c thi ch c

n ng qu n lý nhà n c, gi gìn, b o v quy n l i công và ph c v nhu c u hàng ngày c a công dân trong m i quan h gi a công dân và Nhà n c[ 4]

[1] Ch ng trình gi ng d y kinh t Fulbright, T đi n thu t ng

[2] Ch ng trình gi ng d y kinh t Fulbright, T đi n thu t ng

- Quy đ nh hành chính trong kinh doanh : là các quy đ nh hành chính trong m i quan h gi a các cá nhân, t ch c và Nhà n c trong các ho t đ ng kinh doanh Trong khuôn kh c a đ tài, khái ni m này bao hàm các quy đ nh hành chính có nh

h ng đ n s d ch chuy n ngu n l c trong n c, mà c th là các quy đ nh hành chính trong quá trình gia nh p ngành và các quy đ nh hành chính liên quan đ n vi c

s d ng lao đ ng trong các doanh nghi p Trong bài vi t, quy đ nh đ c hi u là các quy đ nh hành chính trong kinh doanh

- Các quy đ nh hành chính trong gia nh p ngành : trong ph m vi nghiên c u c a đ tài, bao g m c các th t c hành chính c n ph i đ c th c hi n đ có th đ a m t doanh nghi p m i đi vào ho t đ ng.[5]

- Các quy đ nh hành chính trong lao đ ng: trong ph m vi nghiên c u c a đ tài, bao

g m các quy đ nh hành chính trong quá trình s d ng ng i lao đ ng trong ho t

t theo quy mô và lan truy n công ngh Tuy nhiên, trong gi i h n đ tài, bài vi t

ch t p trung phân tích tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n t ng tr ng thông qua kênh chuyên môn hoá s n xu t

A Smith, D.Ricardo và nhi u nhà kinh t h c khác đã đ a ra lý thuy t v l i

th so sánh đ lý gi i ngu n g c quan h th ng m i gi a các qu c gia A.Smith áp

d ng l i th tuy t đ i đ lý gi i quan h th ng m i, ông cho r ng các qu c gia nên chuyên môn hoá s n xu t các m t hàng mà mình có l i th tuy t đ i đ tiêu dùng và

nhu c u trong n c thay vì s n xu t trong n c Ông đã ch ng minh đ c r ng v i cách đó, t ng thu nh p qu c gia s t ng nhi u h n khi th c hi n n n kinh t khép kín H c thuy t l i th tuy t đ i đã cho th y m t b c đ t phá trong nghiên c u s n

xu t n i đ a và th ng m i qu c t , t đó c suý cho ho t đ ng ngo i th ng trong

m t th i gian dài

Tuy nhiên, m t s nhà kinh t h c khác l i đ t câu h i r ng n u qu c gia nào không có l i th so sánh v b t k m t hàng nào thì không th trao đ i hàng hoá v i các qu c gia khác hay sao? i u này ph n ánh không đúng v i th c t r ng, v n có quan h th ng m i qu c t c a các qu c gia không có l i th tuy t đ i v b t k

m t hàng nào lý gi i cho tr ng h p trên D.Ricardo đã đ a ra lý thuy t v l i

th t ng đ i Theo lý thuy t này, các qu c gia có th không có l i th tuy t đ i v

m t m t hàng nào đó nh ng chuyên môn hoá s n xu t nh ng m t hàng có l i th

t ng đ i thì v n có th giúp h trao đ i hàng hoá v i các qu c gia khác, qua đó giúp t ng tr ng nhanh h n so v i vi c đóng c a th ng m i

Nhi u nhà kinh t h c sau A.Smith và D.Ricardo c ng đã b sung nhi u y u

t đ lý gi i quan h th ng m i qu c t , nh ng v n cho th y r ng ngu n g c c a

th ng m i qu c t d a trên lý thuy t l i th so sánh và quá trình chuyên môn hoá Các lý thuy t v l i th so sánh (tuy t đ i và t ng đ i) không ch lý gi i ngu n g c

n c, d n đ n các ngu n l c ph i đ c d ch chuy n đ n khu v c chuyên môn hoá,

th hi n qua quá trình gia nh p ngành ây nh là m t đi u ki n tiên quy t đ l i ích t th ng m i qu c t th c s tác đ ng đ n t ng tr ng kinh t c a các qu c gia

Tuy v y, m i ho t đ ng trong n n kinh t không ph i đ c th c hi n trong

m t môi tr ng trong su t, mà đ u đ c đ t d i s qu n lý c a Nhà n c và các

ho t đ ng gia nh p ngành c ng v y Các tác đ ng qu n lý này có th giúp gia nh p ngành di n ra d dàng h n, ví d nh , các quy đ nh v s h u trí tu hay các quy

đ nh nh m phân lo i các nhà đ u t , s khuy n khích nh ng nhà đ u t có nhu c u

th c s yên tâm h n đ gia nh p Tuy nhiên, n u có quá nhi u quy đ nh hành chính ràng bu c quá trình gia nh p ngành, nh các th t c pháp lý ph c t p hay các quy

đ nh ràng bu c v lao đ ng, thì s làm cho ngu n l c d ch chuy n khó kh n h n,

d n đ n không th c hi n chuyên môn hóa nh m t n d ng l i th so sánh và cu i cùng là không đ t đ c l i ích trong giao th ng

Chuyên môn hoá s n xu t s n

Các lý thuy t v qu n lý kinh t c a Nhà n c

Các quy đ nh qu n lý kinh t c a Nhà n c

2.3 L ch s nghiên c u c a đ tài

- Nghiên c u c a Caroline Freund (Ngân hàng Th gi i) và Bineswaree Bolaky ( i h c Maryland) (2006) v m i quan h gi a các quy đ nh, th ng m i

qu c t và t ng tr ng kinh t Nghiên c u cho th y, th ng m i qu c t có tác

đ ng không gi ng nhau gi a các n c có các quy đ nh hành chính trong kinh doanh khác nhau Th ng m i qu c t có tác đ ng tích c c các n c có các quy đ nh hành chính thông thoáng và tiêu c c các n c có các quy đ nh hành chính quá phi n hà, quá kh t khe

Sau khi phân tích tác đ ng c a th ng m i đ i v i t ng tr ng b ng cách s

d ng d li u chéo t h n 100 qu c gia, k t qu nghiên c u cho th y th ng m i không kích thích t ng tr ng trong n n kinh t có quá nhi u quy đ nh hành chính trong kinh doanh K t qu t h i quy c ng cho th y m c s ng gi m xu ng khi đ

m c a t ng lên đ i v i các qu c gia có n n kinh t v i quá nhi u quy đ nh hành chính trong kinh doanh K t qu h i quy xác nh n r ng, m c a th ng m i tác

đ ng không t t t i t ng tr ng các n c có quá nhi u quy đ nh Khi ki m soát

y u t các quy đ nh hành chính trong kinh doanh, thì b ng ch ng cho th y th ng

m i có nh h ng tích c c đ n s phát tri n m nh m h n là các k t qu đã đ c tìm th y trong các nghiên c u tr c đó Nguyên nhân lý gi i cho vi c có quá nhi u quy đ nh hành chính d n đ n h n ch t ng tr ng là các quy đ nh này đã ng n ch n các ngu n l c di chuy n vào các l nh v c s n xu t và các công ty hi u qu nh t trong ngành Ngoài ra, trong các n n kinh t có quá nhi u các quy đ nh ràng bu c trong kinh doanh, khi th ng m i gia t ng có th làm gia t ng các m t hàng không

có l i th so sánh và s tác đ ng không t t đ n t ng tr ng kinh t Các k t qu này cho th y vi c c i cách các quy đ nh hành chính trong n c s t ng c ng s tác

m i, t ng tr ng và th ch Nghiên c u s d ng các bi n đo l ng th ch là đ u

t vào giáo d c, đ sâu tài chính, s n đ nh c a l m phát, c s h t ng công c ng,

s linh ho t c a th tr ng lao đ ng, s d dàng trong gia nh p và r i b ngành K t

qu nghiên c u cho th y th ng m i qu c t đóng góp tích c c cho t ng tr ng n u

c i cách các y u t th ch

2.4 Lu n c lý thuy t

2.4.1 Thông qua chuyên môn hoá, th ng m i qu c t tác đ ng t́ch c c đ n

t ng tr ng

Th ng m i qu c t ngày nay đóng vai trò h t s c quan tr ng đ i v i các

qu c gia vì nó m r ng kh n ng s n xu t và tiêu dùng c a m t qu c gia Th ng

m i qu c t cho phép m t n c tiêu dùng các m t hàng v i s l ng nhi u h n kh

n ng mà n c đó có th s n xu t ra khi th c hi n ch đ cung t c p, không buôn bán v i n c ngoài Th ng m i qu c t xu t hi n r t s m, song m i khu v c,

m i qu c gia có nh ng nét riêng v ph m vi và m c đ Ngày nay, th ng m i qu c

t đã phát tri n toàn c u do xu th qu c t hoá n n kinh t th gi i và xu h ng h i

nh p kinh t khu v c c a các qu c gia

C s c a th ng m i qu c t là s trao đ i và chuyên môn hoá s n xu t d a trên lý thuy t v l i th tuy t đ i và l i th t ng đ i Chuyên môn hoá đây đ c

hi u là vi c m i n c ch t p trung vào m t m t hàng nh t đ nh, sau đó trao đ i v i các n c khác trên c s các bên cùng có l i Ti n đ c a s trao đ i là s phân công lao đ ng s n xu t xu t phát t đi u ki n t nhiên, đi u ki n s n xu t và k thu t khác nhau c a các qu c gia Do ti m l c s n xu t c a qu c gia không đáp ng

đ nhu c u trong n c ho c n u đ thì chi phí b ra là r t l n, nên đ đáp ng nhu

c u trong n c và s d ng ngu n l c có hi u qu h n, các qu c gia c n trao đ i hàng hoá v i các n c khác ng th i, vi c m r ng th tr ng, bán đ c nhi u

s n ph m c ng giúp thúc đ y t ng tr ng kinh t c a các qu c gia khi giao th ng

 Lý thuy t th ng m i c đi n c a Adam Smith th hi n th ng m i qu c t thông qua l i th tuy t đ i gi a các qu c gia

Th ng m i qu c t d a trên l i th tuy t đ i đ c nhà kinh t h c ng i Anh Adam Smith lý gi i vào th k 18 trong tác ph m “S giàu có c a các dân

t c” Theo A.Smith thì vai trò c a cá nhân và h th ng kinh t t doanh đã thúc đ y cho s n xu t và trao đ i qu c t phát tri n Ông cho r ng đ ng c thúc đ y con

ng i làm vi c là l i ích cá nhân, song n u anh ta làm t t công vi c c a mình thì

đi u đó có l i không ch cho b n thân anh ta, mà còn đem l i l i ích cho t p th , xã

h i và qu c gia Trong n n s n xu t hàng hóa, hình nh có m t bàn tay vô hình d n

d t m i cá nhân h ng t i không ch l i ích cá nhân, mà còn c l i ích chung ngoài

ý mu n c a anh ta T t t ng này ông kh ng đ nh, Nhà n c không nên can thi p vào ho t đ ng th ng m i c a các doanh nghi p đ th tr ng v n hành theo c ch

c nh tranh t do thì n n kinh t m i có hi u qu th c s C ng trong tác ph m này, ông kh ng đ nh s giàu có c a m i qu c gia đ t đ c không ph i do nh ng quy

đ nh ch t ch mà do b i t do kinh doanh

A.Smith luôn phê phán s phi lý và nh ng h n ch c a lý thuy t tr ng

th ng và cho r ng s giàu có th c s c a m t n c là t ng hàng hóa và d ch v có

n c đó Ông còn cho r ng, hãy đ nh ng qu c gia nào có l i th s n xu t nh ng

lo i hàng hóa có hi u qu h n là đ nh ng n c khác có đi u ki n khó kh n h n

s n xu t ra chúng T đó, A.Smith đã kh ng đ nh n u m i qu c gia đ u chuyên môn hóa vào s n xu t nh ng ngành mà h có l i th tuy t đ i, thì cho phép h s n xu t

s n ph m có hi u qu h n, khi ti n hành trao đ i s n ph m v i nhau t t c các n c

đ u thu đ c l i ích Do đó, tham gia vào h th ng phân công lao đ ng qu c t s làm t ng t ng s n l ng c a th gi i Vì th ng m i đem l i l i ích cho nh ng n c

có s n ph m có l i th tuy t đ i, cho nên các n c này c n hy sinh vi c s n xu t ra

nh ng s n ph m kém hi u qu đ s n xu t ra s n ph m đó Lý thuy t l i th tuy t

đ i c a A.Smith b c đ u đã gi i thích đ c v n đ t i sao các n c c n ph i giao

d ch buôn bán v i nhau Vào th i k đó, lý thuy t l i th tuy t đ i c a A.Smith đã

đ c ch p nh n và tr thành h c thuy t ng tr su t th k XVIII

A.Smith đ a ra mô hình lý thuy t lý gi i các l i ích n u các n c giao d ch buôn bán d a trên s t n d ng l i th tuy t đ i c a mình (Hoàng và c ng s , 2008) Ông đ a ra mô hình kinh t g m hai qu c gia A và B, đây có th hi u là m t bên

là qu c gia đang xem xét và m t bên là ph n còn l i c a th gi i, v i các đi u ki n

gi đ nh: 1) Hai qu c gia này ch s n xu t 2 lo i s n ph m, đó là v i và thép; 2) Ch

có m t y u t s n xu t, đó là lao đ ng, và giá tr hàng hoá c ng đ c tính d a trên

y u t này; 3) Chi phí s n xu t hai lo i hàng hoá này đ c cho là không đ i; 4) Giao dch đ c th c hi n trên th đ c hoàn h o; 5) Chi phí v n chuy n đ c cho

b ng không, không tác đ ng đ n chi phí s n xu t; 6) Lao đ ng có th d ch chuy n

t do trong m i qu c gia nh ng không đ c d ch chuy n t qu c gia này sang qu c gia khác và 7) M u d ch t do, không có thu quan và rào c n gi a các n c

Mô hình đ c gi đ nh r ng qu c gia A đ s n xu t 1 đ n v V i ph i tiêu

t n 2 gi công lao đ ng và 1 đ n v R u ph i tiêu t n 4 gi công lao đ ng T ng

t , qu c gia B, 5 gi công lao đ ng cho 1 đ n v V i và 2 gi công lao đ ng cho

đ n v R u n đây, ta có th k t lu n r ng qu c gia A có l i th so sánh tuy t

đ i trong s n xu t V i và qu c gia B có l i th so sánh tuy t đ i trong s n xu t

R u Và gi đ nh r ng qu c gia A và B đ u có 1000 gi công lao đ ng, m i qu c gia s d ng 500 gi công lao đ ng đ s n xu t ra R u ho c V i Nh v y qu c gia A s s n xu t ra đ c 250 đ n v V i và 125 đ n v R u, và qu c gia B s n

xu t đ c 100 đ n v V i và 250 đ n v R u, t ng s n l ng R u và V i c a th

gi i l n l t là 350 và 375 đ n v

N u các qu c gia không giao th ng v i nhau thì rõ ràng qu c gia A tiêu th

s n ph m R u chi phí h n qu c gia B và ng c l i qu c gia B tiêu th V i v i giá cao h n qu c gia A Nh ng n u giao th ng v i nhau, qu c gia A có th tiêu th

s n ph m R u t qu c gia B nh p kh u vào v i chi phí 2 gi công lao đ ng, s ti t

ki m đ c 2 gi công lao đ ng thay vì ph i tiêu th s n ph m trong n c Ng c

l i, qu c gia B có th tiêu th s n ph m V i ch v i 2 gi công lao đ ng, ti t ki m

đ c 3 gi công lao đ ng so v i tiêu th s n ph m trong n c

ti n hành trao đ i hàng hoá gi a 2 qu c gia, các qu c gia đ u tiên ph i xác đ nh s n ph m mình có l i th tuy t đ i i v i qu c gia A, s n ph m V i có

l i th tuy t đ i so v i qu c gia B M t gi công lao đ ng có th làm ra 0.5 s n

ph m V i trong khi qu c gia B, m t gi công lao đ ng ch làm ra 0.2 s n ph m

v i Ng c l i, v i qu c gia B, s n ph m có l i th tuy t đ i là R u, v i 1 gi công lao đ ng, qu c gia B s n xu t ra 0.5 s n ph m R u so v i 0.25 s n ph m

ph m R u qu c gia A có đ c

Sau khi đã xác đ nh s n ph m có l i th , 2 qu c gia ph i ti n hành chuyên môn hoá s n xu t các s n ph m đó Qu c gia A d n toàn b ngu n l c s n xu t V i,

và k t qu là qu c gia này s có 500 đ n v V i và 0 đ n v R u T ng t , qu c gia B s chuyên môn hoá s n xu t R u và k t qu s là 500 đ n v R u và 0 đ n

v V i cho qu c gia B

Sau đó các qu c gia ti n hành giao th ng v i nhau i u ki n đ các qu c gia giao th ng v i nhau là t l đ i V i và R u ph i bé h n so v i t l trong

n c Ngh a là qu c gia A ch p nh n đ i V i l y R u khi t l bé h n 5/2 và qu c gia B ch p nh n đ i R u l y V i khi t l bé h n 2 Nh v y t l V i/R u mà 2

qu c gia ch p nh n trao đ i s là 1/2 < V i/R u < 5/2 Gi s 2 qu c gia trao đ i

v i t l V i/R u là 5/4 và s n l ng trao đ i 250 đ n v V i và 200 đ n v R u Sau quá trình giao th ng, qu c gia A có 250 đ n v V i còn l i và 200 đ n v

t ng s n l ng c a th gi i, còn nhìn trên góc đ qu c gia, tài nguyên qu c gia

đ c khai thác m t cách có hi u qu h n i u đó th hi n r ng các qu c gia khi tham gia th ng m i qu c t đ u có l i ích kinh t nhi u h n so v i khi không có

th ng m i qu c t ây chính là đ ng l c thúc đ y các qu c gia t ng c ng

th ng m i qu c t vì không ai b thi t thòi khi tham gia giao th ng qu c t c Và

m t đi u d dàng nh n th y là đ có đ c l i ích kinh t t th ng m i qu c t , các

qu c gia c n ph i th c hi n quá trình chuyên môn hoá s n xu t m t hàng mình có

l i th và thu h p s n xu t s n ph m không có l i th Chính y u t này đã th hi n tác đ ng tích c c c a th ng m i qu c t đ n t ng tr ng kinh t trong lý thuy t

c a A.Smith

 Lý thuy t c a Ricardo gi i thích th ng m i qu c t thông qua l i th so sánh

t ng đ i gi a các qu c gia

Theo lý thuy t th ng m i do Adam Smith đ a ra, m i qu c gia theo đi u

ki n t nhiên hay do trình đ s n xu t phát tri n cao đã s n xu t ra các s n ph m hàng hoá nh t đ nh và chi phí th p h n các n c khác cùng s n xu t ra các s n

ph m hàng hoá đó i u đó cho phép qu c gia đó s n xu t ra lo i hàng hoá có chi phí th p h n đ xu t kh u, đ ng th i, nh p kh u các m t hàng n c đó không s n

xu t đ c ho c s n xu t v i kinh phí cao h n Tuy nhiên, trên th c t lý thuy t l i

th tuy t đ i không gi i thích đ c m t s v n đ ch ng h n nh đi u gì s x y ra

n u m t qu c gia t ra b t l i trong vi c s n xu t t t c các m t hàng T i sao m t

s n c có trình đ phát tri n kinh t th p nh các n c châu Phi v n có th tham gia xu t kh u trên th tr ng qu c t ?

V n đ mà lý thuy t l i th tuy t đ i c a Adam Smith không lý gi i đ c, đã

đ c lý gi i th a đáng qua lý thuy t l i th t ng đ i c a nhà kinh t h c Anh là David Ricardo (1772-1823) Ông cho r ng m t qu c gia không có l i th t t c

m t hàng nào c ng có th thu đ c l i ích t vi c buôn bán v i n c khác

Quy lu t l i th t ng đ i phát bi u r ng: m i qu c gia th c hi n chuyên môn hoá s n xu t nh ng m t hàng mà n c đó có l i th t ng đ i thì s n l ng

c a t t c các m t hàng s t ng lên và n c đó s sung túc h n (Hoàng và c ng s , 2008) Trong tr ng h p m t n c kém hi u qu h n n c khác trong vi c s n xu t

t t c các m t hàng thì v n t n t i c s d n đ n chuyên môn hoá s n xu t và trao

đ i C th qu c gia th nh t s t p trung vào s n xu t và xu t kh u m t hàng có

m c b t l i tuy t đ i nh h n và nh p kh u các m t hàng có m c b t l i tuy t đ i

l n h n B ng vi c chuyên môn hoá s n xu t và xu t kh u s n ph m mà n c đó có

l i th t ng đ i, t ng s n l ng v s n ph m trên th gi i s t ng lên, k t qu là

m i n c đ u có l i ích t th ng m i Nh v y, l i th t ng đ i là c s đ các

n c buôn bán v i nhau và th c hi n phân công lao đ ng qu c t

ch ng minh lý thuy t l i th t ng đ i, David Ricardo đã đ a ra mô hình

v i nhi u gi đ nh gi ng v i mô hình c a Adam Smith (Hoàng và c ng s , 2008): 1) Mô hình ch có hai qu c gia A và B, và hai lo i s n ph m, R u và V i; 2) Giao

th ng gi a các n c đ c th c hi n trên th tr ng c nh tranh hoàn h o; 3) Lao

đ ng có th d ch chuy n t do trong m i qu c gia nh ng không đ c d ch chuy n

t qu c gia này sang qu c gia khác; 4) Chi phí v n chuy n đ c cho b ng không, không tác đ ng đ n chi phí s n xu t; 5) Ch có m t y u t s n xu t, đó là lao đ ng

và 6) Công ngh c a hai qu c gia là nh nhau

V i l n m t hàng r u so v i qu c gia A Tuy nhiên, vì lao đ ng qu c gia B có

n ng su t lao đ ng trong vi c s n xu t R u b ng 1/2 c a qu c gia A và có n ng

su t trong vi c s n xu t V i b ng 1/6 c a qu c gia A Do đó, qu c gia B có l i th

t ng đ i trong vi c s n xu t R u Ng c l i, dù n c qu c gia A có l i th tuy t

đ i trong c hai lo i hàng hoá là v i và lúa mì nh ng vì l i th tuy t đ i trong s n

xu t V i c a qu c gia A (6:1) l n h n l i th tuy t đ i trong s n xu t R u (4:2) nên qu c gia A có l i th t ng đ i trong vi c s n xu t V i Tóm l i, qu c gia A có

c l i th tuy t đ i và l i th t ng đ i trong vi c s n xu t V i Qu c gia B tuy không có l i th tuy t đ i v s n xu t s n ph m nào, nh ng v n có l i th t ng đ i

trong vi c s n xu t R u Theo quy lu t l i th t ng đ i, c hai qu c gia s có l i

t th ng m i qu c t n u qu c gia A chuyên môn hóa s n xu t V i và xu t kh u

m t ph n đ đ i l y R u đ c s n xu t t i qu c gia B (cùng lúc đó, qu c gia B s chuyên môn hóa s n xu t và xu t kh u R u)

ch ng minh cho nh n đ nh trên, chúng ta phân tích l i ích th ng m i c

th mà các qu c gia đ t đ c khi giao th ng v i nhau B t đ u ch ng minh, chúng

ta c n hi u r ng qu c gia A s bàng quan v i vi c tham gia th ng m i qu c t n u

nó ch trao đ i đ c 6C l y 4W Lý do là qu c gia A có th s n xu t chính xác 4W

b ng cách không s n xu t 6C (xem b ng 1.1) và qu c gia A s không tham gia

th ng m i qu c t n u nó trao đ i 6C đ c ít h n 4W T ng t , qu c gia B s bàng quan v i vi c tham gia th ng m i qu c t n u ch trao đ i đ c 2W l y 1C

và s không tham gia th ng m i qu c t n u trao đ i 2W đ c ít h n 1C

cho th y c hai qu c gia đ u có l i t th ng m i qu c t , có th gi s

r ng qu c gia A có th đ i 6C l y 6W c a qu c gia B Qu c gia A s có l i 2W (t ng đ ng 1/2h lao đ ng) vì n u không tham gia th ng m i qu c t , qu c gia A

ch có th đ i 6C l y 4W trong n c th y đ c vi c qu c gia B c ng có l i t

th ng m i, chúng ta th y r ng v i 6C mà qu c gia B nh n đ c t vi c trao đ i

v i qu c gia A, qu c gia B s c n ph i b ra 6h lao đ ng đ s n xu t ra nó Qu c gia B s dùng 6h này đ s n xu t ra 12W và ch ph i trao đ i 6W l y 6C c a qu c gia A Chính vì v y, qu c gia B s có l i 6W hay ti t ki m đ c 3h lao đ ng M t

l n n a, vi c qu c gia B có l i h n qu c gia A khi tham gia vào th ng m i qu c

t Tuy nhiên đi u đó c ng không quan tr ng, đi u quan tr ng là c hai qu c gia đ u

có l i ích khi tham gia vào th ng m i qu c t , cho dù m t qu c gia (trong tr ng

h p này là qu c gia B) g p b t l i th tuy t đ i trong vi c s n xu t c hai lo i hàng hoá

Ví d c a qu c gia A và qu c gia B, chúng ta th y r ng c hai qu c gia s có

l i n u đ i 6C l y 6W Tuy nhiên, đây không ph i là t l trao đ i duy nh t mà c hai qu c gia đ u có l i Vì qu c gia A có th đ i 6C l y 4W trong n c (cùng m t

1 gi lao đ ng) nên qu c gia A ch có l i n u đ i 6C đ c nhi u h n 4W c a qu c gia B M t khác, qu c gia B 6C t ng đ ng v i 12W (qu c gia B c n 6 gi lao

đ ng đ có đ c 6C) b t k t l trao đ i nào mà 6C có th đ i đ c ít h n 12W

s là l i ích c a qu c gia B Tóm l i, qu c gia A s có l i t th ng m i n u nó trao

đ i 6C đ c nhi u h n 4W c a qu c gia B và qu c gia B ch s có l i n u trao đ i

đ c ít h n 12W đ có đ c 6C t qu c gia A Do đó, mi n trao đ i đ c hai qu c gia cùng có l i là: 4W < 6C < 12W

Kho ng cách t 4W đ n 12W cho bi t t ng l i ích do th ng m i t o ra khi trao đ i l y 6C Ví d , chúng ta đã phân tích n u trao đ i 6C l y 6W thì qu c gia A

l i 2W còn qu c gia B l i 6W, t ng l i ích c a hai qu c gia s là 8W Do đó, n u t

l trao đ i càng g n 4W = 6C (g n v i t l trao đ i n i đ a c a qu c gia A) thì

qu c gia A s nh n đ c ít l i ích h n và qu c gia B có nhi u l i ích h n Ng c

l i, n u t l trao đ i càng g n 6C = 12W (t l trao đ i n i đ a c a qu c gia B) thì

qu c gia A s nh n đ c l i ích nhi u h n so v i qu c gia B Ví d , n u qu c gia A trao đ i 6C l y 8W c a qu c gia B thì m i qu c gia đ u có l i 4W và t ng l i ích

c a 2 qu c gia v n là 8W N u qu c gia A đ i 6C l y 10W thì qu c gia A s có l i 6W và qu c gia B ch có l i 2W (d nhiên l i ích có đ c t th ng m i s thay đ i

n u qu c gia A trao đ i nhi u h n 6C)

Cho đ n lúc này, lý thuy t l i th t ng đ i c a Ricardo đã ch ng minh

th ng m i qu c t có l i kinh t cho c hai qu c gia, cho dù m t qu c gia có kém

hi u qu h n trong vi c s n xu t c hai m t hàng ây là đi m m u ch t đ các

qu c gia có th trao đ i th ng m i qu c t v i nhau và thúc đ y t ng tr ng nhanh

h n

T ng h p ý ngh a c a hai lý thuy t th ng m i trên ta th y r ng, n u đ i

v i mô hình c a Adam Smith d a trên l i th tuy t đ i c a hai qu c gia, các qu c gia nên chuyên môn hoá hoàn toàn vào m t hàng mình có l i th , thì đ i v i mô hình c a Ricardo, chuyên môn hoá di n ra không hoàn toàn qu c gia có l i th tuy t đ i là qu c gia A Tuy hai lý thuy t s d ng nh ng nhân t khác nhau đ gi i

thích th ng m i qu c t (l i th tuy t đ i và chuyên môn hoá hoàn toàn, l i th

t ng đ i và chuyên môn hoá không hoàn toàn), nh ng t u chung l i thì đ u cho

th y tác đ ng tích c c c a th ng m i qu c t đ n t ng tr ng kinh t c a các qu c gia

đây, chúng ta nh n th y quy trình đ m t qu c gia t n d ng đ c l i th so sánh, qua đó đ t đ c l i ích kinh t t th ng m i qu c t là: tr c tiên, c n xác

đ nh các m t hàng có l i th (l i th tuy t đ i hay l i th t ng đ i), sau đó ph i

ti n hành chuyên môn hoá s n xu t các m t hàng đó (có th chuyên môn hoá m t

ph n hay hoàn toàn), và cu i cùng là th c hi n giao th ng v i các qu c gia khác

Rõ ràng, trong quy trình đó, chuyên môn hoá là m t b c r t quan tr ng đ m b o

l i ích kinh t c a hai bên khi tham gia giao th ng Nh phân tích trên, n u qu c gia A không ti n hành chuyên môn hoá hoàn toàn, đ i v i mô hình c a Adam Smith, hay chuyên môn hoá m t ph n, đ i v i mô hình c a David Ricardo, dành cho m t hàng V i thì giao th ng đã không x y ra, và thêm vào đó s không có l i

h n cho c 2 n c so v i khi giao th ng v i nhau Nh v y chuyên môn hoá đóng góp vai trò quan tr ng trong vi c t o nên giá tr gia t ng khi các qu c gia ti n hành giao th ng v i nhau

2.4.2 B ng ch ng th c ti n ch ng t th ng m i qu c t tác đ ng t́ch c c đ n

t ng tr ng

Trên lý thuy t ta có th th y r ng, th ng m i đóng góp tích c c cho t ng

tr ng, giúp các qu c gia t n d ng đ c l i th so sánh đ gia t ng xu t kh u, l i ích xã h i t ng lên nh tiêu th nh ng s n ph m nh p kh u v i giá r h n Xu

h ng trao đ i hàng hoá trên th gi i đã ph n ánh l i ích mà th ng m i qu c t mang l i Xu t kh u t ng g n g p đôi t 13% s n l ng th gi i vào n m 1970 lên 24% vào n m 2003 (Hình 2.2) c bi t các qu c gia đang phát tri n, th ng m i

t ng tr ng đ c bi t nhanh, các n c thu nh p trung bình và th p, xu t kh u g n

t ng g p 3 l n n u tính theo t l ph n tr m v i GDP i v i t ng th các n c đang phát tri n, nh p kh u c ng v i xu t kh u hi n t ng đ ng h n 60% t ng s n

l ng qu c gia cho th y m t t tr ng l n trong các n n kinh t này đang ch u nh

ch sau h n 15 n m, t ch c này đã có đ n 155 qu c gia, trong đó h u h t các

c ng qu c kinh t trên th gi i đ u là thành viên c a t ch c này Các hi p đ nh

th ng m i song ph ng và đa ph ng đ c kí k t ngày càng nhi u Tính đ n n m

2009, s hi p đ nh th ng m i t do đ c ký k t lên đ n h n 200 Theo Ngân hàng

Phát tri n châu Á (ADB), s hi p đ nh th ng m i t do (FTA) ký k t gi a các

qu c gia châu Á đã t ng t 3 hi p đ nh n m 2000 lên 56 hi p đ nh vào cu i tháng 8

n m 2009 M i chín trong t ng s 56 hi p đ nh th ng m i t do đó đ c ký gi a

16 n n kinh t châu Á

S bùng n c a th ng m i qu c t trong nh ng th p k g n đây c ng minh

ch ng đ c nh ng l i ích mà th ng m i qu c t mang l i Hai nhà kinh t h c c a

Ngân hàng Th gi i là David Dollar và Aart Kraay (2002) đã xem xét m i quan h

c p đ các qu c gia riêng l , th ng m i qu c t góp ph n không nh cho

s thành công c a “các con h Châu Á” nh Nh t B n, Hàn Qu c, ài Loan, Singapore và m t s các qu c gia đang tr i d y trong khu v c nh Thái Lan, Trung

Qu c, Malaysia N u thành công c a Nh t B n, Hàn Qu c đi li n v i nh ng m t hàng có l i th t ng đ i là ôtô và máy móc, thi t b đi n t thì v i Trung Qu c, đó

là các m t hàng thâm d ng lao đ ng nh may m c và hàng tiêu dùng

K t qu kh quan mà th ng m i qu c t mang l i cho t ng tr ng kinh t

th t đáng l u ý, tuy nhiên, không ph i qu c gia nào t ng c ng th ng m i qu c t

đ u có k t qu nh v y, nó còn ph thu c vào đ c đi m kinh t , chính tr và xã h i

m i qu c gia

2.4.3 Qu c gia g p b t l i trong quá trình giao th ng khi không th th c hi n quá trình chuyên môn hoá

Quay l i mô hình th ng m i qu c t c a Adam Smith hay Ricardo, ta th y

c t lõi đ th ng m i qu c t mang l i l i ích kinh t là s chuyên môn hoá s n

xu t các m t hàng có l i th Các qu c gia nh p kh u các s n ph m mình không có

l i th đ i l i xu t kh u s n ph m mình có l i th Tuy nhiên, đi u gì s x y ra n u các qu c gia tham gia giao th ng nh ng l i không th c hi n chuyên môn hoá?

B ng vi c s d ng l i ví d trong mô hình c a Adam Smith và thêm m t s

đi u ki n, ta xem r ng li u th ng m i qu c t có mang l i l i ích cho t t c các

qu c gia T ng t mô hình phân tích trên 2 qu c gia A và B đ u có 1000 gi công lao đ ng, 500 gi dành cho s n xu t V i và 500 gi dành cho s n xu t R u

Qu c gia A s n xu t 1 đ n v V i m t 2 gi lao đ ng, 1 đ n v R u m t 5 gi lao

đ ng Qu c gia B s n xu t 1 đ n v V i m t 4 gi lao đ ng, 1 đ n v R u m t 2

gi lao đ ng Gi thi t r ng, các qu c gia đã có cam k t m c a th ng m i, ngh a

là qu c gia A có th trao đ i s n ph m c a mình v i qu c gia B và ng c l i

Gi s qu c gia A không th c hi n ho c không th th c hi n quá trình chuyên môn hoá vì m t lý do nào đó, ngh a là s n l ng c a qu c gia A có là 250

đ n v V i và 100 đ n v R u Trong khi qu c gia B th c hi n chuyên môn hoá

s n xu t R u, qu c gia B có 500 đ n v R u Quá trình giao th ng x y ra, qu c gia B s đem R u đ đ i l y V i qu c gia A T l đ i R u l y V i trong qu c gia A là 2/5, trong khi qu c gia B s n sàng ti n hành trao đ i R u l y V i v i t l cao h n 2/5, ví d là 1/1 (vì so v i tr c khi chuyên môn hoá, t l đ i R u l y v i

qu c gia B là 2/1) Trong tr ng h p này, V i c a qu c gia A s không trao đ i

v i R u c a qu c gia A mà trao đ i v i R u c a qu c gia B vì t l trao đ i có

l i h n Ví d s n l ng trao đ i là 125 đ n v R u l y 125 đ n v V i

Sau quá trình giao th ng, qu c gia B có 375 đ n v R u, và 125 đ n v

V i, so v i tr c khi chuyên môn hoá, so v i tr c khi chuyên môn hoá, s n l ng

qu c gia B đã t ng lên Ng c l i, qu c gia A ch còn 125 s n ph m V i và 125 s n

ph m R u trao đ i đ c t qu c gia B 125 s n ph m R u do trong n c s n

xu t không đ c tính vào t ng s n l ng vì s n xu t v i chi phí cao h n, không th trao đ i đ c th tr ng trong n c Rõ ràng s n l ng qu c gia A đã gi m xu ng

không th th c hi n quá trình chuyên môn hoá thì qu c gia đó s g p b t l i, th m chí k t qu còn x u h n so v i tr c khi giao th ng K t qu cho th y r ng không

ph i qu c gia nào tham gia th ng m i qu c t đ u hi n nhiên nh n đ c l i ích kinh t , đi u đó ph thu c vào đ c đi m c a m i qu c gia, hay nói cách khác theo

lý thuy t ngo i th ng v l i th tuy t đ i hay t ng đ i thì đó là kh n ng th c

hi n chuyên môn hoá c a m i qu c gia

2.4.4 Các quy đ nh hành ch́nh nh m qu n lý kinh t c a Nhà n c tác đ ng

đ n quá trình chuyên môn hoá

chuyên môn hoá có th x y ra thì đòi h i ngu n l c ph i d ch chuy n trong n n kinh t , đi u này đ c th hi n qua các ho t đ ng gia nh p ngành Trong

mô hình c a mình, A.Smith hay D.Ricardo đ u gi đ nh r ng ngu n l c t do di chuy n trong n i b qu c gia, ngh a là các tác gi đã ng m đ nh chuyên môn hoá là hoàn toàn có th x y ra các qu c gia Tuy nhiên, vi c đ a ra gi đ nh nh v y trong b i c nh có các tác đ ng v qu n lý n n kinh t trong n c thì không ph i lúc nào c ng đúng, ngh a là các ngu n l c có kh n ng không th di chuy n m t cách

t do và nhanh chóng đ c Các ho t đ ng kinh t không di n ra m t cách đ c l p

mà luôn luôn có s qu n lý c a Nhà n c thông qua các quy đ nh ràng bu c và các

ho t đ ng gia nh p ngành c ng không ph i là ngo i l

hi u rõ tác đ ng c a các quy đ nh qu n lý kinh t c a Nhà n c tác đ ng

đ n các ho t đ ng gia nh p ngành, tr c h t, ta tìm hi u vai trò c a Nhà n c trong

n n kinh t là gì, và sau đó, là tác đ ng c a các quy đ nh hành chính nh m qu n lý

c a Nhà n c đ n quá trình d ch chuy n ngu n l c trong n n kinh t

a) Vai trò qu n lý c a Nhà n c trong các ho t đ ng n n kinh t

Có nhi u quan đi m khác nhau v vai trò c a Nhà n c đ c các nhà kinh t chính tr đ a ra Theo A.Smith, nhà n c ch c n th c hi n đ c ba ch c n ng c

b n: b o đ m môi tr ng hoà bình, không đ x y ra n i chi n, ngo i xâm; t o ra môi tr ng th ch cho phát tri n kinh t thông qua h th ng pháp lu t; và cung c p

hàng hoá công c ng Ngoài ba ch c n ng c b n đó, t t c các v n đ còn l i đ u có

th đ c gi i quy t m t cách n tho và nh p nhàng b i “bàn tay vô hình”

T t ng v “bàn tay vô hình” đã th ng tr trong các h c thuy t kinh t

ph ng Tây đ n đ u th k XX trong các trào l u c a h c thuy t Tân c đi n Tuy nhiên, tr c di n bi n và h u qu c a cu c i suy thoái 1929 - 1933, nh ng câu

h i và nghi ng v vai trò c a “bàn tay vô hình”, v kh n ng có tính vô h n trong

vi c t đi u ti t c a các quan h th tr ng đã n y sinh Keynes[7]

cho r ng, c n ph i

t ch c l i toàn b h th ng kinh t TBCN theo nguyên t c lý thuy t m i Theo Keynes mu n thoát kh i kh ng ho ng, th t nghi p và suy thoái, nhà n c ph i tr c

ti p đi u ti t kinh t Cách th c đi u ti t là thông qua nh ng ch ng trình công

c ng và dùng nh ng ch ng trình này đ can thi p tích c c v i h ng kích thích và duy trì t c đ gia t ng n đ nh c a t ng c u Khi t ng c u t ng s kích thích s c s n

xu t, các doanh nghi p ho t đ ng m r ng s thu nh n thêm nhân công, th t nghi p

đ c gi i quy t và s n l ng qu c gia t ng lên

Ch ngh a t do m i l i cho r ng b n n ng t đi u ti t c a các quan h th

tr ng nh m t thu c tính t nhiên, nên s can thi p c a Nhà n c có th là c n thi t nh ng ch nên d ng l i ph ng châm: Nhà n c ch can thi p ít, ph n nhi u

n n kinh t theo nh ng quy t c có tính chu n m c đ ng th i kiên quy t ph n đ i

thành nên Kinh t h c Keynes, có nh h ng l n t i kinh t h c hi n đ i và chính tr c ng nh các chính sách tài chính c a nhi u chính ph

ngh a t b n t do, ông đã có nh ng đóng góp quan tr ng trong các l nh v c kinh t h c v mô, kinh t h c vi

mô, l ch s kinh t và th ng kê N m 1976, Friedman nh n Gi i Nobel Kinh t vì nh ng đóng góp vào l nh

v c phân tích tiêu dùng, l ch s và lý thuy t ti n t c ng nh vì công lao c a ông trong vi c ch ng minh tính

ph c t p c a chính sách n đ nh kinh t v mô

cách đi u ti t theo ki u tu h ng c a các ch th qu n lý H cho r ng, đó là m t khuynh h ng khó tránh kh i, vì theo kinh nghi m, khi ban hành các quy t đ nh

qu n lý, chính ph th ng thiên v l i ích c a b n thân mình h n là l i ích c a dân chúng Chính vì v y, c n xác l p m t h th ng nguyên t c c a chính sách và nh ng nguyên t c này ph i mang tính khách quan, đ c l p v i ý mu n ch quan tu ti n

c a chính ph

Phái Tr ng cung thì cho r ng, nên có m t chính sách kinh t gi m b t s can

thi p tr c ti p c a Nhà n c b ng cách k t h p gi a gi m thu và bãi b các quy

đ nh h n ch gây c n tr cho s c cung Trong n n kinh t th tr ng xã h i, các quá trình kinh t - xã h i v n hành trên nguyên t c c nh tranh có hi u qu và phát huy cao đ tính ch đ ng và sáng ki n c a các cá nhân Do đó, chính ph ch can thi p vào n i nào c nh tranh không có hi u qu , n i c n ph i b o v và thúc đ y c nh tranh có hi u qu

Phái Kinh t v mô mong đ i h p lý c ng cho r ng, đa s chính sách c a Nhà

n c ít có tính hi u qu , ho c ch đ t hi u qu m c r t th p Xu t phát t gi đ nh trong n n kinh t th tr ng hi n đ i, ng x kinh t c a m i ng i đ u d a trên

nh ng d li u h p lý, dân chúng có th hi u bi t v tình tr ng c a n n kinh t không kém gì Nhà n c và các nhà kinh t h c chuyên nghi p Cùng v i kinh nghi m c a mình, dân chúng có th d li u m t cách h p lý nh ng tình hu ng kinh t có th

x y ra trong t ng lai g n, và t đó s đi u ch nh ho t đ ng kinh t Vì v y, chính sách kinh t c a Nhà n c ch có hi u qu nh t đ nh đ i v i m c s n l ng và vi c làm khi s đi u ch nh này gây ra s b t ng đ i v i dân chúng, khi n cho dân chúng

hi u sai tình hình kinh t Tuy nhiên, hi u qu c a các chính sách đi u ti t c a chính

ph c ng ch là nh t th i vì trong đi u ki n thi t ch t do dân ch đ c xác l p

v ng ch c, dân chúng hoàn toàn có th ch đ ng trong vi c t đi u ch nh cách ng

x , và cách gây b t ng c a chính ph nh ng l n ra chính sách khác s không có

hi u qu

T u chung l i, các tr ng phái kinh t đ u không ph nh n vai trò c a chính

ph trong vi c qu n lý n n kinh t , đi u hoà các m i quan h th tr ng, s a ch a các th t b i th tr ng thông qua các quy đ nh và chính sách, nh ng m c đ can thi p nh th nào thì v n là v n đ gây nhi u tranh cãi V n đ c t lõi trong các

cu c tranh cãi là li u các quy đ nh do Nhà n c đ t ra có luôn nh m m c đích có l i cho th tr ng hay còn m c đích đem l i l i ích cho m t nhóm nào đó trong xã h i Trong khuôn kh c a đ tài, bài vi t s t p trung phân tích các quy đ nh có nh

h ng đ n quá trình d ch chuy n ngu n l c đ th c hi n chuyên môn hoá và xem xét xem li u các quy đ nh đó có luôn nh m m c đích có l i cho n n kinh t hay không C th đây là các quy đ nh hành chính v gia nh p ngành và các quy đ nh tác đ ng đ n kh n ng d ch chuy n ngu n lao đ ng - y u t s n xu t duy nh t trong

mô hình lý thuy t ngo i th ng c a A.Smith và D.Ricardo

b) Tác đ ng c a các quy đ nh hành chính v gia nh p ngành

 Quá trình hình thành vá tác đ ng c a các quy đ nh hành chính v gia nh p ngành trong n n kinh t

Hai lý thuy t có t m nh h ng l n đ i v i vi c ban hành các quy đ nh nh m

đi u ph i ho t đ ng n n kinh t là lý thuy t l i ích công c ng (Pigou,1938) v vai trò các quy đ nh do Nhà n c ban hành và lý thuy t l a ch n công c ng (Tullock,1967) v m c đích cá nhân khi ban hành các quy đ nh

Lý thuy t l i ích công c ng mô t v vai trò c a các quy đ nh do Nhà n c ban hành đ qu n lý n n kinh t Lý thuy t này đ c d a trên hai gi thuy t, th

nh t, th tr ng th ng th t b i vì các v n đ c a đ c quy n hay các ngo i tác n u không có s qu n lý Th hai, các chính ph không có nhi u khuy t đi m và có kh

n ng s a ch a nh ng th t b i th tr ng thông qua quy đ nh Lý thuy t này đã đ c

s d ng nh m t kim ch nam h ng d n chính ph nên làm gì, và mô t v nh ng

gì h th c s làm, ít nh t là trong các n c dân ch Theo lý thuy t này, chính ph

ki m soát giá đ h n ch kh n ng áp đ t giá c a đ c quy n t nhiên, áp đ t tiêu chu n an toàn đ phòng ng a tai n n nh h a ho n ho c ng đ c hàng lo t, đi u

ch nh công vi c đ ch ng l i s bóc l t c a ng i s d ng lao đ ng đ i v i ng i lao đ ng, quy đ nh v công khai minh b ch thông tin đ các nhà đ u t không th

tr c l i cá nhân Lý thuy t l i ích công c ng đã tr thành n n t ng c a kinh t hi n

đ i, c ng nh kinh thánh cho các chính tr gia xã h i ch ngh a và các phái cánh t khác Nó đã đ c s d ng đ bi n minh cho ph n l n s t ng tr ng c a quy n s

h u công c ng và quy đ nh trong th k hai m i (Báo cáo c a Doing Business, 2004)

i sâu phân tích v các quy đ nh hành chính trong gia nh p ngành, các quy

đ nh đ c ban hành b i vì chính ph mu n ch c ch n r ng ng i tiêu dùng có th mua đ c hàng hoá v i ch t l ng cao h n t các công ty có ti m l c th c s , tránh tình tr ng thành l p nh ng công ty ma, không có ho t đ ng rõ ràng và có th l a d i khách hàng b ng s n ph m kém ch t l ng nh ng ngành hàng có giá tr cao hay

có th có tác đ ng m nh m đ n khách hàng các quy đ nh gia nh p ngành càng

đ c th t ch t, ví d nh kinh doanh vàng b c, n u ng… Các quy đ nh đ t ra nh m

m c đích t o ra nh ng tiêu chu n t i thi u đ đ m b o ch t l ng t i thi u c a hàng hoá đ c s n xu t và đ a đ n tay ng i tiêu dùng Ngoài ra, các quy đ nh đ ng n

ng a các ngo i tác khác xu t hi n khi gia nh p ngành tràn lan là ô nhi m môi

tr ng nh ngu n n c, không khí, ti ng n và h sinh thái… Lý thuy t này d đoán, n n kinh t nào có các quy đ nh gia nh p ngành càng ch t ch , có th đo

l ng thông qua s l ng các th t c hành chính, thì l i ích xã h i đ t đ c s cao

h n, ngh a là th t b i th tr ng s gi m đ c nhi u h n

Tuy nhiên, lý thuy t này c ng v p ph i nh ng ph n ng t các tr ng phái khác nh tr ng phái Chicago (phái Tr ng ti n), cho r ng Nhà n c không nên

đi u ph i ho t đ ng quá m c mà hãy đ cho các quan h trong n n kinh t t đi u

ch nh ng th i, nhìn d i góc đ khác c a vi c ban hành các quy đ nh, lý thuy t

l a ch n công c ng (Tullock,1967; Stigler, 1971 và Pelzman, 1967) đi ng c l i các gi thuy t v s không t l i c a nhà n c, cho r ng các quy đ nh c a chính

ph đ a ra không ph i khi nào c ng vì m c đích công c ng, mang l i l i ích cho xã

h i Stigler (1971) đ a ra lý thuy t v các quy đ nh, ông cho r ng, các công ty l n

m nh, lâu đ i trong các ngành công nghi p m i là ngu n g c c a các quy đ nh gia

đ ng r t m nh đ n quy t đ nh ban hành các quy đ nh, tr c l i r t nhi u thông qua

kh n ng cho phép hay bãi b các quy đ nh Các quy đ nh này, có th xu t phát t nhu c u c a dân chúng ho c các ông ch trong các ngành công nghi p, tr c tiên

đ u b bác b b i các nhà l p pháp và các chính tr gia, sau đó, thông qua h i l , đút lót, chúng l i đ c ch p nh n (Shleifer và Vishny, 1993)

Hai khía c nh c a lý thuy t l a ch n công c ng có m i t ng quan ch t ch

v i nhau, nó đ u th hi n đ c nh ng l i ích cá nhân có đ c trong quá trình hình thành các quy đ nh, n u lý thuy t v các quy đ nh c a Stigler nh n m nh l i ích c a các ông trùm t b n trong công nghi p thì lý thuy t c a McChesney, De Soto, Shleifer và Vishny, th hi n nh ng l i ích c a các chính tr gia khi ban hành các quy đ nh, cho dù các quy đ nh này có th có ho c không làm t ng phúc l i các ngành công nghi p

Hai lý thuy t, l a ch n công c ng và l i ích công c ng, nh đ i di n cho các

lý l v s qu n lý c a nhà n c trong n n kinh t , m t bên cho r ng s qu n lý c a nhà n c b ng vi c ban hành các quy đ nh là t t và mang l i l i ích cho xã h i, bên kia l i cho r ng, các quy đ nh c a nhà n c không ph i mang l i l i ích cho xã h i

đ u tiên, mà tr c h t các chính tr gia là ng i đ c h ng l i Theo lý thuy t l i ích công c ng, n u các quy đ nh ban hành nh m mang l i l i ích cho xã h i thì k t

qu đi đôi v i nó ph i là ch t l ng hàng hoá cao h n và môi tr ng s c nh tranh

h n Ng c l i, v i lý thuy t l a ch n công c ng, thì các quy đ nh càng ch t ch

h n thì k t qu là c nh tranh s kém h n và tham nh ng c ng nhi u h n

Nh v y, d a vào ngu n g c xu t hi n các quy đ nh, rõ r ng n u xem xét trên khía c nh lý thuy t l a ch n công c ng, b n thân các quy đ nh trong quá trình gia nh p ngành là nh m m c đích h n ch kh n ng gia nh p c a các doanh nghi p Còn đ ng trên ph ng di n c a lý thuy t l i ích công c ng, các quy đ nh này đ c

đ t ra nh m ng n ng a các th t b i th tr ng có th x y ra n u cho phép s gia

nh p ngành m t cách tràn lan, chính là ng n ch n các nhà đ u t m o hi m không

đ h gây ra nh ng thi t h i cho xã h i và khuy n khích các nhà đ u t ti m n ng tham gia Tuy nhiên, thông tin không ph i khi nào c ng hoàn h o, ngh a là không

ph i khi nào c ng có th phân bi t đ c đâu là s gia nh p mang r i ro cao và đâu

là s gia nh p có tri n v ng V y nên, các quy đ nh đ c ban hành theo h ng có

l i ng n ch n s gia nh p có tính r i ro cao s ph n nào đó c ng h n ch s gia

nh p ngành ti m n ng n đây, ta có th k t lu n đ c r ng các quy đ nh pháp lý trong gia nh p ngành có tác đ ng đ n quá trình gia nh p ngành

 Tác đ ng ng c chi u c a các quy đ nh trong gia nh p ngành và m c đ gia

nh p ngành

K t qu nghiên c u c a Djankov và c ng s (2002) v các quy đ nh gia nh p ngành, d a trên s li u c a 85 qu c gia, cho th y không có b ng ch ng thuy t ph c cho th y các quy đ nh gia nh p ngành nhi u h n thì ch t l ng hàng hoá cao h n, môi tr ng t t h n và c nh tranh h n i u này không phù h p v i k v ng c a lý thuy t l i ích công c ng nh ph n trên đã đ c p Thêm vào đó, nghiên c u còn cho

th y v i đi u ki n gia nh p ngành càng kh t khe thì m c đ tham nh ng nhi u h n

và kèm theo đó là quy mô khu v c kinh t phi chính th c l n h n K t qu này l i phù h p v i d đoán c a lý thuy t l a ch n công c ng M t k t qu khác mà nghiên

c u nh n đ c n a là các qu c gia mà quy n l c c a các chính tr gia b gi i h n, vai trò chính tr c a dân chúng m nh h n, thì các quy đ nh gia nh p ngành ít h n

qu c gia có n n chính tr đ c tài, quy n l c c a chính tr gia ít b gi i h n Ngoài ra, các qu c gia có m c thu nh p càng cao thì có chính ph t t h n và ít c n đ n các rào c n gia nh p h n vì h có ít th t b i th tr ng h n Bên c nh đó, nghiên c u khác c a Alesina và các c ng s (2002), s d ng d li u b ng v các quy đ nh gia

nh p ngành Châu Âu và M , c ng cho th y, các quy đ nh gia nh p ngành làm

gi m đáng k các đ u t trong n c

Trong khi đó, các nghiên c u v t ng quan gi a m c đ kh t khe trong gia

nh p ngành và m c đ gia nh p ngành các qu c gia c ng cho các k t qu ng c chi u, ngh a là n u các quy đ nh trong gia nh p ngành gi m b t thì s l ng các doanh nghi p gia nh p ngành l i t ng lên T i Mexico, nghiên c u cho th y r ng

v i vi c th c hi n ch ng trình đ n gi n hóa th t c c p gi y phép, đã d n đ n gia

t ng 5% s doanh nghi p đ ng ký m i và t ng 2,2% ti n công lao đ ng, trong khi

đó s c nh tranh t nh ng doanh nghi p m i làm gi m m c giá 0,6% và gi m thu

nh p c a các doanh nghi p đ ng nhi m 3,2% (Bruhn, 2006) Hay c i cách th t c

c p gi y phép tr c ti p d n đ n gia t ng 4% s doanh nghi p m i thành l p và gi m thi u tham nh ng trong thành ph h n (Kaplan, Piedra and Seira, 2007) K t qu

n còn n t ng h n, lo i b d n gi y phép Raj[9]

d n đ n t ng 6% trong đ ng

ký doanh nghi p m i, và s gia nh p c a các công ty có hi u qu làm t ng s n

l ng trong n n kinh t cao h n (Aghion và c ng s , 2008) i v i th t c c p phép kinh doanh “m t c a” thì c ng cho k t qu t ng t N u Cô-lôm-bi-a vi c

đ ng ký kinh doanh t ng 5,2% v i th t c này, thì B ào Nha đ ng ký kinh doanh m t c a giúp t ng 17% s doanh nghi p đ ng ký m i và thêm 7 vi c làm m i trên 100.000 dân so v i các n n kinh t đã không th c hi n các c i cách v đ ng ký kinh doanh (Doing Business, 2009)

Rõ ràng, các b ng ch ng th c t cho th y tác đ ng c a các quy đ nh gia nh p ngành đ n kh n ng gia nh p ngành là quan h ng c chi u, theo lý thuy t l a ch n

[9]

Gi y phép Raj đ c n ban hành t n m 1947 đ n n m 1990, nh m phát tri n kinh t d i s giám sát

c a Nhà n c, các doanh nghi p ph i đ c c p phép c a g n 80 c quan Nhà n c m i có th đi vào ho t

đ ng

công c ng h n là lý thuy t l i ích công c ng Tuy nhiên, c ng không th ph nh n hoàn toàn vai trò c a các quy đ nh đóng góp tích c c cho gia nh p ngành, hay nói cách khác không ph i t t c các quy đ nh gia nh p ngành đ u có tác đ ng x u đ n quá trình gia nh p Nghiên c u c a Leora Klapper, Luc Laeven (Ngân hàng th

gi i) và Raghuram Rajan (IMF) (2003), s d ng s li u thu th p c a các công ty ông và Tây Âu, đã cho th y các quy đ nh v s h u trí tu hay các quy đ nh quy

đ nh nh m phát tri n khu v c tài chính t t h n thì l i khuy n khích đ c nhi u công

ty gia nh p ngành h n

c) Tác đ ng c a các quy đ nh đ n s d ch chuy n ngu n l c lao đ ng

T ng t nh các quy đ nh gia nh p ngành, các quy đ nh trong lao đ ng

đ c hình thành d a trên 3 lý thuy t c b n: lý thuy t v s hi u qu , lý thuy t v quy n l c chính tr và lý thuy t v l ch s pháp lý (Djankov, 2004) Lý thuy t v s

hi u qu cho th y mong mu n đ t đ c hi u qu t i đa c a chính ph khi ban hành các quy đ nh trong lao đ ng Các quy đ nh này kh c ph c th t b i th tr ng mà c

th b o v ng i lao đ ng t ch doanh nghi p c ng nh đi u ch nh các m i quan

h lao đ ng khác Các khía c nh mà các quy đ nh tác đ ng: 1) đ m b o nh ng quy n c b n nh t trong c a ng i lao đ ng, nh là m c l ng t i thi u, ch đ ngh thai s n, th i gian làm vi c t i đa…; 2) quy đ nh v m t pháp lý m i quan h ông ch và ng i làm thuê, nh là gi i h n các đi u kho n trong h p đ ng lao

đ ng, t ng chi phí sa th i công nhân hay gi làm thêm…; 3) đ đáp tr quy n l c

c a ng i thuê lao đ ng gây b c l i cho ng i lao đ ng, chính ph ra các quy đ nh

v công đoàn đ i di n cho công nhân, ng i lao đ ng b o v quy n l i h p pháp và

th ng l ng v i ng i thuê lao đ ng khi có tranh ch p x y ra… và cu i cùng 4) cung c p nh ng chính sách xã h i nh b o hi m xã h i, b o hi m th t nghi p, h u trí, b nh t t, t vong Tuy nhiên, chính ph c ng ý th c đ c r ng n u quá b o v quy n l i c a ng i lao đ ng thì r t khó cho doanh nghi p có th phát tri n vì có

th x y ra tâm lý l i c a ng i lao đ ng, cho nên thông th ng s can thi p c a chính ph đ n th tr ng lao đ ng mang tính ch t k t h p đ v a kh c ph c th t b i

th tr ng, đ ng th i c ng đ t đ c l i ích xã h i cao nh t

D i góc đ c a lý thuy t quy n l c chính tr thì m c tiêu đ t ra các quy

đ nh v lao đ ng là c ng c quy n l i c a các chính tr gia (Djankov, 2004) Lý thuy t đ c xây d ng d a trên hai gi đ nh Gi đ nh th nh t, các quy đ nh đ c trên vi c b phi u Qu c h i, và bên th ng s có quy n đ nh hình các quy đ nh này các qu c gia mà phe c m quy n đ i di n cho l c l ng lao đ ng thì đa s các quy đ nh này đ u đem l i l i ích cho t ng l p lao đ ng, và ng c l i Gi đ nh

th hai, các quy đ nh đ c xây d ng d a trên l i ích c a các nhóm l i ích trong chính ph , gi đ nh này đ u đ c áp d ng t t c các qu c gia n i mà phe đ i di n cho l c l ng lao đ ng có c m quy n hay không V i gi đ nh này, các quy đ nh s đem l i l i ích cho các nhóm l i ích h n là l i ích xã h i

Còn d i cách nhìn c a lý thuy t l ch s pháp lý, các quy đ nh này đ c hình thành ph thu c r t nhi u t i c ch hình thành th ch xa x a, ví d các qu c gia ngu n g c là các n c đi xâm l c, các quy đ nh s khác v i các qu c gia b xâm l c, hay các qu c gia có ngu n g c l p pháp lâu đ i s khác v i các qu c gia

m i khám phá sau này Có th chia thành hai lo i là thông lu t và dân lu t Các

qu c gia theo thông lu t s x d ng toà án và h p đ ng đ đi u ch nh các m i quan

h kinh doanh trên th tr ng trong khi các qu c gia theo dân lu t s d ng nhi u

h n các lu t l do các c quan l p pháp ban hành

Tuy các lý thuy t v s hình thành các quy đ nh trong lao đ ng ph n nh quá trình hình thành các quy đ nh trong lao đ ng theo nh ng c s khác nhau, nh ng

m c tiêu cu i cùng c a các quy đ nh trong lao đ ng đ u là nh m b o v ng i lao

đ ng Và nh v y, có th suy ra đ c r ng, n u các quy đ nh trong lao đ ng càng nhi u thì ng i lao đ ng s đ c b o v t t h n, th tr ng lao đ ng s không có

nh ng ph n ng ng c chi u nh th t nghi p cao, t l r i b lao đ ng cao và quy

mô n n kinh t phi chính th c l n (Djankov, 2004) Tuy nhiên, m t s nghiên c u

th c nghi m l i cho k t qu ng c l i, các qu c gia có các quy đ nh cho th

tr ng lao đ ng càng n ng n thì kh n ng ti p c n ngu n lao đ ng càng khó kh n

h n vì t l th t nghi p và th t nghi p t nguy n gia t ng, đ c bi t là gi i tr t 20

đ n 24 tu i (Lazear, 1990; Besley và Burgess, 2003; Djankov, 2004)