Luận văn thạc sĩ Ảnh hưởng của chi phí đại diện trong các công ty niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí Minh

M C L C

Ch ng 1 1

T NG QUAN V CHI PHÍ I DI N TRONG CÔNG TY NIÊM Y T 1

1.1 NH NG V N C B N V CÔNG TY NIÊM Y T 1

1.1.1 Khái ni m v công ty c ph n 1

1.1.2 Các đ c tr ng c a công ty niêm y t 3

1.2 CHI PHÍ I DI N TRONG CÔNG TY NIÊM Y T 5

1.2.1 Khái ni m v chi phí đ i di n trong công ty 5

1.2.2 Ngu n g c phát sinh chi phí đ i di n trong công ty 6

1.2.2.1 S phân tách quy n s h u và quy n qu n lý trong công ty 6

1.2.2.2 Nh ng nhân t tác đ ng đ n chi phí đ i di n 9

1.2.3 Thành ph n c a chi phí đ i di n trong công ty 11

1.2.4 c đi m c a chi phí đ i di n trong công ty 13

1.3 NH H NG C A CHI PHÍ I DI N TRONG CÔNG TY NIÊM Y T 14

1.3.1 S t n t i c a chi phí đ i di n và h qu t tính t l i c a nhà qu n lý 14

1.3.2 nh h ng c a chi phí đ i di n trên khía c nh r i ro ho t đ ng, hành vi vi ph m đ o đ c c a nhà qu n lý và bài h c kinh nghi m trong quá trình đi u hành c a m t s công ty niêm y t trên th gi i 15

1.3.3M t s nghiên c u liên quan v h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n trong công ty niêm y t trên th gi i 16

1.3.4 Nh ng chính sách liên quan đ n ng i đ i di n trong công ty niêm y t 18

1.3.4.1 Chính sách hành chính và nhân s trong c c u ban qu n tr công ty niêm y t 18

1.3.4.2 Chính sách l ng, th ng đ i v i nhà qu n lý 21

1.3.4.3 Chính sách chi tr c t c 21

1.3.4.4 Chính sách tài tr b ng vi c huy đ ng n t bên ngoài công ty 22

1.3.5 Ý ngha c a vi c h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n đ i v i quá trình ho t đ ng và phát tri n c a công ty niêm y t 23

K t lu n ch ng 1 24

Ch ng 2 25

TH C TR NG NH H NG C A CHI PHÍ I DI N TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I S GIAO D CH CH NG KHOÁN TP H CHÍ MINH 25

2.1 S L C V CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I HOSE 25

2.1.1 Quy mô niêm y t t i HOSE giai đo n t n m 2000 đ n n m 2010 25

2.1.2 Tình hình ho t đ ng c a các công ty niêm y t t i HOSE giai đo n 2000 - 2010 .26

2.2 TH C TR NG TH C HI N CÁC CHÍNH SÁCH LIÊN QUAN N V N NG I I DI N C A CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I HOSE 28

2.2.1 V chính sách hành chính và nhân s trong c c u ban qu n tr công ty niêm y t 28

2.2.1.1 V v n đ kiêm nhi m vai trò qu n lý 28

2.2.1.2 V v n đ thành l p các ti u ban h tr ho t đ ng c a H QT 32

2.2.1.3 V v n đ thành viên đ c l p (thành viên H QT đ c l p không đi u hành) tham gia trong H QT công ty niêm y t 33

2.2.2 V chính sách l ng, th ng đ i v i nhà qu n lý 33

2.2.3 V chính sách chi tr c t c 34

2.2.4 V chính sách tài tr b ng vi c huy đ ng n vay t bên ngoài 36

2.3 NH N DI N CHI PHÍ I DI N C A CÔNG TY NIÊM Y T T I HOSE.38 2.3.1 nh h ng c a chi phí đ i di n trên khía c nh không tuân th quy đ nh công b thông tin, quy t c th c hi n c ch qu n tr trong m t s công ty niêm y t t i HOSE 38

2.3.2 Nh n th c c a th tr ng và c a nhà qu n lý doanh nghi p Vi t Nam v chi

phí đ i di n c a công ty niêm y t 38

2.3.3 T m quan tr ng c a vi c ki m soát nh h ng c a thông tin b t cân x ng đ n chi phí đ i di n trong chi n l c phát tri n c a TTCK Vi t Nam giai đo n 2010 - 2020 41

2.4 THU N L I VÀ KHÓ KH N TRONG VI C H N CH NH H NG C A CHI PHÍ I DI N TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I HOSE 43

2.4.1 Thu n l i 43

2.4.2 Khó kh n 44

2.4.2.1 V tính minh b ch thông tin c a công ty niêm y t 44

2.4.2.2 V v n b n pháp lu t hi n hành và ch tài đ i v i các sai ph m v công b thông tin 44

2.4.2.3 V qu n lý trong công ty niêm y t 45

K t lu n ch ng 2 49

Ch ng 3 50

GI I PHÁP H N CH NH H NG C A CHI PHÍ I DI N TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I S GIAO D CH CH NG KHOÁN TP H CHÍ MINH 50

3.1 NH H NG PHÁT TRI N CHO CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I HOSE TRONG T NG LAI 50

3.1.1 Chi n l c phát tri n c a HOSE trong chi n l c phát tri n chung c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam giai đo n 2011 - 2020 50

3.1.2 nh h ng phát tri n chung cho các công ty niêm y t t i HOSE giai đo n 2011 - 2020 51

3.2 GI I PHÁP H N CH NH H NG C A CHI PHÍ I DI N TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I HOSE 51

3.2.1 Gi i pháp h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n đ n hi u qu ho t đ ng trong công ty niêm y t t i th i đi m hi n nay 51

3.2.1.1 Gi i pháp đ i v i công ty niêm y t 51

3.2.1.2 Gi i pháp đ i v i các c quan có th m quy n 52

3.2.2 Gi i pháp h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n v lâu dài nh m ki m soát thông tin b t cân x ng và gia t ng s đ ng thu n trong công ty niêm y t 53

3.2.2.1 Gi i pháp đ i v i công ty niêm y t 53

3.2.2.2 Gi i pháp đ i v i các c quan có th m quy n 61

K t lu n ch ng 3 64

K T LU N 65

TÀI LI U THAM KH O 67

DANH M C CÁC T VI T T T

Agency cost Chi phí đ i di n

ASEAN

Association of Southeast Asian

Nations Hi p h i các qu c gia ông Nam Á CPI Consumer price index Ch s giá tiêu dùng

GDP Gross Domestic Product T ng s n ph m qu c n i

GSO General Statistics Office T ng c c th ng kê

Corporation Công ty tài chính qu c t

IPO Initial public Offering Chào bán c phi u l n đ u

M&A Merger & Acquisition Sáp nh p & mua l i

OECD

Organisation for Economic

Co-operation and Development T ch c H p tác và phát tri n kinh t ROA Return on assets T su t sinh l i trên t ng tài s n

ROE Return on equity T su t sinh l i trên v n ch

SBV State bank of Viet Nam Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam

SCIC

State Capital Investment

Corporation T ng công ty kinh doanh v n Nhà n c SGDCK Securities Exchange S Giao d ch Ch ng khoán

SSC State securities commission y ban Ch ng khoán Nhà n c

TTCK Securities Market Th tr ng Ch ng khoán

VSD VN Securities Depository Trung tâm l u ký ch ng khoán

WB World Bank Ngân hàng Th gi i

DANH M C CÁC B NG BI U, BI U , S

B ng 2.1 Th ng kê ch ng khoán niêm y t t i HOSE (ch a k trái phi u)

và giá tr v n hóa c phi u so GDP 2000 – 2010 25

B ng 2.2 Các tr ng h p vi ph m quy đ nh trên TTCK đ c HOSE phát

B ng 2.3 T l chi tr c t c b ng ti n m t c a các công ty niêm y t t i

B ng 2.4 H s n (%) trong c u trúc v n c a các công ty niêm y t t i

HOSE trung bình theo ngành giai đo n 2000 – 2011 36

B ng 2.5 b y tài chính (DLF) c a các công ty niêm y t t i HOSE trung

bình theo ngành giai đo n 2000 – 2011 36

Bi u đ 2.1 Di n bi n c a VN-Index giai đo n 2000 – 2010 26

Bi u đ 2.2 Th ng kê tình hình k t qu kinh doanh (KQKD) c a các công

ty niêm y t t i HOSE tính đ n Quý 2/2011 27

Bi u đ 2.3 EPS c a các công ty niêm y t t i HOSE tính đ n Quý 2/2011 27

Bi u đ 2.4 T su t sinh l i trên t ng tài s n c a các công ty niêm y t t i

Bi u đ 2.5 T su t sinh l i trên v n ch s h u (ROE) c a các công ty

niêm y t t i HOSE tính đ n quý 2/2011 27

Bi u đ 2.6 Quy mô H QT và hi u qu s d ng tài s n c a các công ty

Bi u đ 2.7 Tính kiêm nhi m t i các công ty niêm y t t i HOSE 30

Bi u đ 2.8 S l ng công ty niêm y t t i HOSE có có cán b qu n lý 31

kiêm nhi m công b thông tin

Bi u đ 2.9 T l ph n tr m c ph n n m gi c a các CEO t i công ty

niêm y t trên HOSE tính đ n quý 2/2011 34

Bi u đ 2.10 Các hình th c tr c t c c a các công ty niêm y t t i HOSE

Bi u đ 2.13 Th ng kê k t qu x p h ng tín d ng theo quy mô c a các

công ty niêm y t trên TTCK Vi t Nam n m 2010 37

Bi u đ 2.14 Di n bi n giá c phi u BBT và DVD t i HOSE 37

Bi u đ 2.15 K t qu t ng quan qu n tr công ty trên t ng khía c nh 40

M U

1 Ý ngh a th c ti n

V i xu h ng toàn c u hóa, m ng l i kinh doanh r ng kh p cùng ng d ng

u vi t c a h th ng công ngh thông tin, nh ng t ng môi tr ng kinh doanh s

“ph ng” h n nh m phân b các ngu n l c m t cách t i u đ đ t t i “c nh tranh hoàn h o” Nh ng trong s phát tri n c a th tr ng, luôn t n t i nh ng nguyên nhân khi n cho các th tr ng c nh tranh m t đi tính hi u qu c a nó, đ c bi t là nguyên nhân đ n t thông tin b t cân x ng và m t tiêu c c c a tính t l i c a cá nhân trong m i quan h kinh t - xã h i v i nh ng ch th khác (Akerlof, 1970) Trong môi tr ng kinh doanh, khi ng i bán có l ng thông tin nhi u h n

và rõ h n v hàng hóa so v i ng i mua, đi u này s làm phát sinh nhi u tình

hu ng khi n cho th tr ng ho t đ ng không hi u qu Ch ng h n, ng i bán có th cung c p quá nhi u m t lo i hàng hóa và quá ít nh ng hàng hóa khác, ng i mua có

th không mua hàng hóa m c dù h s có l i khi mua, trong khi đó, m t s khác l i mua các hàng hóa làm cho h b thi t h i Th m chí, n u ng i bán có th t thà cung

c p đ y đ thông tin, ng i mua c ng không th bi t li u m c đ th t thà đó là bao nhiêu, các bên đ u hi u ng m r ng “dò sông dò b d dò, nào ai l y th c mà đo lòng ng i”; “v h , d v da, khó v x ng, bi t ng i bi t m t, bi t lòng làm sao”; “không gì là ch c ch n trên th gian này, ngo i tr hai vi c, đó là t t c m i

ng i đ u th c hi n ngh a v v thu và không ai thoát kh i quy lu t c a t nhiên, sinh - lão - b nh - t ” Vì v y, d dàng nh n th y s ch p nh n giá c a ng i mua không nh ng bao g m giá tr c a hàng hóa đó đ c th hi n thông qua giá c , mà còn ph n ánh c nh ng chi phí c h i c a lòng tin v i k v ng r ng l i ích thu qua giá tr s d ng c a hàng hóa s bù đ p đ c nh ng chi phí mà ng i mua th t s b

ra đ có đ c hàng hóa này

Qu th t, n u xét soi k , nh ng v n đ phát sinh và v n đ ng đ u liên quan

đ n con ng i, do con ng i và vì con ng i, m i quan h gi a ng i v i ng i là quá trình xây d ng và c ng c lòng tin Th nên, có lý do đ cho r ng b n ch t v n

đ c a th gi i hi n nay không ph i là kh ng ho ng kinh t , tài chính mà là kh ng

ho ng v nh ng giá tr v n hóa, đ o đ c và ni m tin

Theo s phát tri n c a n n s n xu t trao đ i hàng hóa, trong n n kinh t th

tr ng hình thành s liên k t t p th nh m m c tiêu t i đa hóa giá tr l i ích thông qua ho t đ ng c a các lo i hình công ty, các t ch c v i nh ng l nh v c đa d ng và phong phú Và khi các cá nhân, t ch c này giao phó và y thác cho ng i khác thay m t h th c hi n vi c đi u hành, qu n lý và ra quy t đ nh, thì m i quan h gi a

ng i ch và ng i đ i di n đ c hình thành V n đ c a m i quan h này là ch ,

nh ng ng i đ i di n y c ng là con ng i, v i nh ng m u c u mang tính con

ng i v nhu c u c b n và nhu c u b c cao (Maslow, 1943), cho nên h có th theo đu i nh ng m c tiêu riêng c a h , vì th , không th tránh kh i nh ng chi phí phát sinh trong quá trình qu n lý đi u hành ho t đ ng liên quan đ n ng i đ i di n,

nh ng chi phí này đ c g i là chi phí đ i di n (Agency costs)

V n đ đ i di n c a công ty và chi phí đ i di n l n đ u đ c đ c p và trình bày c th vào nh ng n m 1970 trong m i quan h v i các y u t tác đ ng đ n chi phí đ i di n (Jensen và Meckling, 1976) V i s nh n th c, quan tâm sâu s c v

m c đ nh h ng và t m quan tr ng c a chi phí đ i di n, các qu c gia trên th

gi i, đ c bi t là các n c phát tri n, c ng đã có r t nhi u nghiên c u đ nh l ng v chi phí đ i di n, t đó đ a ra nh ng phân tích, gi i pháp h n ch nh ng nh h ng tiêu c c c a nó, thúc đ y s phát tri n hi u qu c a công ty trong n n kinh t , đ c

bi t là các công ty có s phân tách v quy n s h u và quy n qu n lý

M c dù là v n đ không m i trên th gi i, nh ng đ i v i nhi u đ i t ng quan tâm t i l nh v c kinh t tài chính t i Vi t Nam thì thu t ng chi phí đ i di n

v n còn r t l l m và ch a có nhi u tài li u tham kh o b ng ti ng Vi t, c ng nh

t ng h p, đánh giá, kh o sát m t cách c th v các nh h ng c a chi phí đ i di n,

v tình hình th c hi n các chính sách liên quan t i ng i đ i di n, các gi i pháp h n

ch nh h ng c a chi phí đ i di n phát sinh trong quá trình ho t đ ng c a công ty niêm y t t i S giao d ch ch ng khoán Tp HCM

Tác gi mong mu n thông qua đ tài, s góp ph n gia t ng s hi u bi t v chi phí đ i di n, đóng góp cho nh ng nghiên c u xa h n trong t ng lai, đánh giá, hoàn thi n các gi i pháp h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n trong th c t nh m góp

ph n ki m soát thông tin b t cân x ng và gia t ng s đ ng thu n trong công ty niêm

y t, thúc đ y hi u qu ho t đ ng c a các công ty niêm y t t i HOSE nói riêng, trên TTCK Vi t Nam nói chung

o xu t và hoàn thi n các gi i pháp h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n

đ i v i công ty niêm y t, c quan có th m quy n trong đi u ki n c th t i TTCK Vi t Nam

T đó, đánh giá th c tr ng nh h ng c a chi phí đ i di n và đ a ra các đ xu t hoàn thi n các gi i pháp h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n đ i v i công ty niêm y t, các c quan có th m quy n nh m góp ph n ki m soát thông tin b t cân

x ng và gia t ng s đ ng thu n trong công ty niêm y t

3 i t ng nghiên c u, khách th nghiên c u, đ i t ng kh o sát

i t ng nghiên c u c a lu n v n là v v n đ “ nh h ng c a chi phí đ i

di n trong các công ty niêm y t t i S giao d ch ch ng khoán Tp H Chí Minh”

Do đó, lu n v n s t p trung vào khách th nghiên c u là các công ty c ph n niêm y t t i HOSE, kh o sát chung v s t n t i c a chi phí phí đ i di n, th c tr ng

nh h ng c a chi phí đ i di n thông qua các chính sách liên quan đ n ng i đ i

di n trong các công ty này; đ i t ng kh o sát là các công ty c ph n niêm y t t i HOSE trong kho ng th i gian ho t đ ng và phát tri n c a TTCK Vi t Nam, ch ng

đ ng 10 n m (2000 - 2010)

4 Ph ng pháp nghiên c u

o Ph ng pháp ti p c n thông tin

o Ph ng pháp thu th p thông tin

K th a s li u l ch s đ c công b trên các ph ng ti n thông tin đ i chúng, t p chí chuyên ngành, báo cáo chuyên đ , các c quan chuyên môn, báo cáo tài chính có ki m toán c a các công ty niêm y t

o Ph ng pháp x lý thông tin

X lý các thông tin đ nh tính: Quy n p, di n d ch, phân tích t ng h p

X lý các thông tin đ nh l ng: Th ng kê mô t , th ng kê phân tích

5 B c c c a đ tài

N i dung c a đ tài đ c trình bày trong 3 ch ng c th nh sau:

Ch ng 1: T ng quan v chi phí đ i di n trong công ty niêm y t

Ch ng 2: Th c tr ng nh h ng c a chi phí đ i di n trong các công ty niêm y t t i S giao d ch ch ng khoán Tp HCM

Ch ng 3: Gi i pháp h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n trong các công ty niêm y t t i S giao d ch ch ng khoán Tp.HCM

Ngoài ra, lu n v n còn có 07 ph l c bao g m nh ng n i dung c n thi t

nh m chi ti t hóa, minh h a và b tr cho n i dung lu n v n và đ c xem nh

m t ph n không th tách r i c a lu n v n

các qu c gia trên th gi i, c n c vào hình th c s h u, bên c nh lo i hình công ty c ph n (Corporation), còn có các lo i hình doanh nghi p khác nh doanh nghi p t nhân (Sole Proprietorship); công ty h p danh (Partnership), công ty trách nhi m h u h n (Limited Company) M i lo i hình doanh nghi p này đ u có nh ng

u đi m và h n ch nh t đ nh, song có th nói công ty c ph n là lo i hình doanh nghi p có l nh v c ho t đ ng kinh doanh đa d ng, qui mô v n đ u t và quy mô

ho t đ ng r ng l n h n r t nhi u so v i các lo i hình doanh nghi p khác vì nh ng

v tài s n khác trong ph m vi s v n đã góp vào công ty c ph n

o Các ch s h u có th chuy n giao quy n s h u cho ng i khác m t cách

d dàng mà không làm gián đo n các ho t đ ng kinh doanh c a công ty c

ph n Quy n s h u đ i v i công ty c ph n th hi n thông qua vi c các c

ph n đem l i cho c đông quy n đ c h ng l i t c c ph n và quy n bi u quy t, b u ch n H QT công ty c ph n

o Công ty c ph n ph i n p thu thu nh p doanh nghi p, đ ng th i các c

đông c ng ph i n p thu thu nh p cá nhân trên kho n c t c mà h đ c

h ng t l i nhu n sau thu c a công ty

o Kh n ng huy đ ng v n l n trên TTCK thông qua vi c công ty c ph n đ c

phép phát hành ch ng khoán các lo i đ huy đ ng v n

Tuy nhiên, do tính ph c t p c a vi c thành l p và qu n lý công ty c ph n so

v i các lo i hình doanh nghi p khác, nên công ty c ph n ch u s ràng bu c ch t

ch c a các quy đ nh pháp lu t, đ c bi t là các quy đ nh v ch đ tài chính, k toán

Công ty c ph n c ng g p ph i nh ng khó kh n trong qu n lý và đi u hành

do có s phân tách quy n s h u và quy n qu n lý vì s l ng c đông quá l n, d dàng xu t hi n xung đ t v l i ích, gây t n kém chi phí

Công ty c ph n g m có ba d ng: Công ty c ph n n i b , công ty c ph n

đ i chúng, công ty c ph n đ i chúng đã niêm y t

Công ty c ph n n i b (Private Corporation):

Thông th ng, đ i v i công ty c ph n trong giai đo n m i thành l p và kh i

s , thì s c phi u c a công ty đ c phát hành và n m gi b i m t s ít c đông cùng chung v n sáng l p ban đ u, s c phi u này không đ c mua bán, giao d ch

r ng rãi trong công chúng ây là lo i c phi u ký danh không đ c chuy n

nh ng ho c ch đ c chuy n nh ng theo m t s đi u ki n nh t đ nh trong n i b công ty Trong tr ng h p này, công ty ch phát hành c phi u trong n i b công ty,

ty c ph n đ i chúng, hay còn đ c g i là công ty đ i chúng Nh v y, công ty đ i chúng là công ty c ph n đã th c hi n chào bán c phi u ra công chúng Tùy theo pháp lu t c a t ng qu c gia quy đ nh t l n m gi v n c ph n c a các c đông

sáng l p, ph n còn l i s đ c phát hành ra công chúng qua TTCK phi chính th c (Over the counter - OTC)

Công ty c ph n đ i chúng đã niêm y t (Listed Corporation):

Còn đ c g i là công ty c ph n niêm y t, hay là công ty niêm y t

ây là công ty c ph n đ i chúng đã đáp ng đ c các đi u ki n niêm y t

c a S giao d ch ch ng khoán và đ ng ký tên c ph n c a mình vào danh sách

ch ng khoán đ c mua, bán t i TTCK t p trung (S giao d ch ch ng khoán)

S đ 1.1 C c u t ch c c a công ty niêm y t theo mô hình t ng công ty và có

ho t đ ng chính là s n xu t

Ngu n: Ph m V n D c và c ng s , 2010 Mô hình báo cáo đánh giá trách nhi m

qu n tr trong công ty niêm y t Tp H Chí Minh: NXB Ph ng ông, tr 65

1.1.2 C ác đ c tr ng c a công ty niêm y t

Công ty niêm y t là hình th c m r ng và phát tri n nh t c a lo i hình công

ty c ph n, do đ có th niêm y t ch ng khoán t i S giao d ch ch ng khoán, công

i h i đ ng c đông

H i đ ng qu n tr Ban ki m soát

T ng giám đ c PTG đi u hành

Công ty liên doanh Công ty thành viên

(CTCP, CT TNHH)

PTG S n xu t PTG Kinh doanh PTG Tài chính PTG nhân s

- Hành chính Nhà máy 1

Nhà máy 2

Phòng kinh doanh Phòng d án

ty niêm y t ph i đáp ng và th a mãn các đi u ki n, tiêu chu n cao h n r t nhi u so

v i hình th c công ty c ph n đ i chúng, c v quy mô v n, ho t đ ng kinh doanh

và kh n ng tài chính, s c đông ho c s ng i s h u ch ng khoán mà S giao

d ch ch ng khoán đó đ t ra, c th nh :

o Quy mô công ty niêm y t t ng đ i l n đ c th hi n thông qua v n đi u l

và s l ng c đông n m gi c ph n c a công ty niêm y t

o Có m c đ công chúng hóa quy n s h u v n đi u l là l n và r ng rãi

o Ho t đ ng kinh doanh đ t hi u qu cao so v i trung bình ngành và ph i có

l i nhu n trong nhi u n m liên ti p tính đ n n m đ ng ký niêm y t

o Tuân th các quy đ nh v vi c công b thông tin đ nh k , công b thông tin

b t th ng, công b thông tin theo yêu c u ra công chúng

i u d nh n th y các công ty niêm y t là quy mô công ty l n; c c u t

ch c, c ch qu n tr có s phân c p rõ ràng, hoàn thi n h n; l i ích liên quan đ n nhi u đ i t ng khác nhau; trong qu n lý và đi u hành ho t đ ng kinh doanh c a các công ty niêm y t mang tính đ i di n cao nên có các quy đ nh ch t ch v công

b thông tin, báo cáo tài chính có ki m toán vì v y các s li u có tính tin c y cao

h n, ph bi n r ng rãi ra công chúng nên d ti p c n s li u h n so v i các d ng công ty c ph n n i b , công ty c ph n đ i chúng

T đó, cho th y vi c tr thành công ty niêm y t mang l i nh ng l i th và

c ng có không ít nh ng b t l i nh sau:

L i th :

o T ng uy tín trên th tr ng, t o đi u ki n kinh doanh thu n l i

o T ng tính thanh kho n cho ch ng khoán c a công ty, t o s h p d n đ i v i

các nhà đ u t trên th tr ng

o T ng kh n ng d dàng huy đ ng v n v i chi phí th p

o Thúc đ y vi c t ch c qu n lý c a công ty tr nên hi u qu h n

o Giá c c a c phi u công ty đ c xác đ nh theo cung c u c a th tr ng nên

giá tr c a công ty đ c đánh giá rõ ràng

o Nh n đ c các u đãi nh t đ nh nh đ c gi m thu thu nh p doanh nghi p

B t l i:

o Vì yêu c u công khai minh b ch thông tin mà đ nh h ng, chi n l c, bí m t

kinh doanh c a công ty niêm y t m t khi đ c công b r ng rãi có th b các

đ i th c nh tranh khai thác

o i m t v i nhi u r i ro t nh ng hành vi phi pháp nh các hành vi tung tin

đ n sai s th t, các ho t đ ng đ u c phi pháp l ng đo n th tr ng, d tr thành m c tiêu c a ho t đ ng thâu tóm và sáp nh p…

o Khó kh n và ph c t p trong vi c ki m soát công ty do thành ph n c đông

không n đ nh, xu t phát t vi c giao d ch mua bán, chuy n nh ng ch ng khoán c a công ty trên th tr ng

o Gia t ng áp l c đi u hành c a nhà qu n lý

o Gia t ng thêm các kho n chi phí: các kho n phí ph i n p cho S giao d ch

ch ng khoán nh phí niêm y t l n đ u, niêm y t b sung, phí qu n lý niêm

y t hàng n m, chi phí ki m toán, chi phí t ch c i h i đ ng c đông …

1.2 CHI PHÍ I DI N TRONG CÔNG TY NIÊM Y T

1.2.1 Khái ni m v chi phí đ i di n trong công ty

Trong công ty luôn t n t i nhi u nhóm l i ích khác nhau quan tâm đ n

nh ng m c tiêu c th khác nhau: ng i ch s h u, trái ch , nhà đ u t cá nhân, nhà đ u t t ch c quan tâm t i kh n ng sinh l i t v n h đ u t vào công ty; các nhà qu n lý mong đ c th a mãn v thu nh p, đ a v ; nhân viên mong mu n có công vi c làm lâu dài và thu nh p n đ nh; chính ph c ng đ c xem nh là m t bên có quy n l i khi công ty góp ph n t o vi c làm cho xã h i, th c hi n ngh a v thu và các kho n ph i n p vào ngân sách nhà n c Chính vì v y, khi k v ng mong mu n t i đa hóa l i ích c a cá nhân, c a nhóm không đ c đáp ng và th a mãn m t cách thích h p, k t qu làm n y sinh nh ng xung đ t v l i ích ó có th

là các xung đ t l i ích gi a ch s h u v i nhà qu n lý, gi a nhà qu n lý và nhân viên, gi a ch n và công ty, th m chí có th có c xung đ t l i ích gi a các c đông, gi a các nhà qu n lý, gi a các ch n v i nhau Trong đó, xung đ t l i ích

gi a ch s h u v i nhà qu n lý là xung đ t c b n, ch y u liên quan đ n v n đ

ng i đ i di n công ty và làm phát sinh chi phí đ i di n

Do v y, theo quan đi m c a tác gi , chi phí đ i di n (Agency costs) chính là

nh ng chi phí phát sinh trong quá trình qu n lý, đi u hành kinh doanh c a ng i đ i

di n các công ty có s phân tách quy n s h u và quy n qu n lý, liên quan đ n tình tr ng b t cân x ng trong thông tin và s xung đ t v l i ích gi a ng i đ i di n

v i ng i ch s h u khi ng i đ i di n có th theo đu i nh ng m c tiêu riêng c a

b n thân mình

Chính vì th , trong công ty, các chi phí đ i di n th ng bao g m:

 Các chi phí phát sinh khi ng i đ i di n s d ng các ngu n l c c a công ty

đ đáp ng và th a mãn các l i ích riêng c a h ;

 Chi phí c a các k thu t mà ng i ch s h u dùng đ ng n ng a ng i đ i

di n đ t u tiên cho nh ng l i ích b n thân lên trên l i ích c a ng i ch s h u

Chú ý r ng ng i đ i di n đây bao g m m t nhóm các nhà qu n lý (Excutive directors) đ c l a ch n b i m t t p th ch s h u nh m đ i di n cho

t p th đó tr c pháp lu t Nh ng nh ng nhà qu n lý các công ty này, dù th nào đi

ch ng n a, đ u là các nhà qu n lý thích qu n lý ti n c a ng i khác h n là c a chính mình, nên ta không th k v ng th t t t, r ng h nên th c hi n vi c đi u hành

nó v i cùng s chú ý c n tr ng nh v i vi c đi u hành th ng xuyên c a các nhà

qu n lý là ch s h u c a công ty t nhân trên tài s n c a chính h Gi ng nh

ng i qu n gia c a m t ng i giàu có, h có khuynh h ng không quan tâm chú ý

đ n nh ng v n đ nh , và r t d dàng b qua nó vì ngh r ng đó không ph i là vi c

c a mình Tính c u th , l đ nh và hoang phí, vì th , luôn chi m u th , không ít thì nhi u, trong vi c đi u hành qu n lý m i vi c c a các công ty này (A.Smith, 1776)

1.2.2 Ngu n g c phát sinh chi phí đ i di n trong công ty

1.2.2.1 S phân tách quy n s h u và quy n qu n lý trong công ty

S phân đ nh gi a quy n s h u và quy n qu n lý đã mang l i cho lo i hình công ty c ph n m t th i gian ho t đ ng có th xem nh là v nh vi n, tr tr ng

h p b phá s n B i vì công ty c ph n là m t pháp nhân đ c l p, m c dù nó đ c

s h u b i các c đông, nh ng nó l i hoàn toàn tách bi t v m t pháp lý đ i v i c đông, đ i s ng c a nó không ph thu c vào cái ch t hay s rút kho n v n góp b ng cách bán các c ph n c a m t ch s h u nào đó cho các nhà đ u t khác Th m chí, ngay c khi các nhà qu n lý t nhi m, ho c b bãi nhi m và b thay th , công ty

c ph n v n t n t i Bên c nh đó, s tách b ch quy n s h u và quy n qu n lý đem

l i cho công ty c ph n nh ng kh n ng mà các lo i hình doanh nghi p nh công ty

h p danh hay doanh nghi p t nhân không có nh quy n phát hành ch ng khoán các lo i, công ty c ph n có th huy đ ng thêm v n thông qua vi c phát hành c

ph n m i t i các nhà đ u t trên th tr ng, dùng v n ch s h u c a mình mua chính c ph n c a mình nh m thu h i l ng c ph n đã phát hành v … trong khi

b n thân ch s h u ch ph i ch u trách nhi m h u h n trên ph m vi s v n góp vào công ty Nh ng s phân tách gi a quy n s h u và quy n qu n lý c ng khi n cho

vi c qu n lý tr nên khó kh n do vi c truy n đ t thông tin c n thi t v ho t đ ng kinh doanh c a công ty t nhà qu n lý đ n v i các c đông s t n nhi u th i gian và chi phí, đ ng th i nó c ng là ngu n g c làm xu t hi n xung đ t l i ích gi a c đông

và nhà qu n lý khi m c tiêu cá nhân c a nhà qu n lý và m c tiêu c a các ch s

h u theo đu i là khác nhau, hay nói cách m t cách đ n gi n là nhà qu n lý th c

hi n nh ng quy t đ nh vì l i ích riêng c a mình h n là vì l i ích chung cho c đông

Vì v y, s phân tách quy n s h u và quy n qu n lý chính là con dao hai

l i đ i v i lo i hình công ty c ph n M t m t, nó là b n ch t, là u đi m n i b t,

là đi u h t s c c n thi t c a công ty c ph n vì m t khi s l ng c đông quá l n,

đa d ng và ph c t p thì không có cách nào th a mãn vi c t t c các c đông tham gia qu n lý, đi u hành công ty tr c ti p m t cách nh t quán và n đ nh

Chính nh s nh n bi t may m n r ng ít ra h c ng có cùng m i quan tâm v

vi c t i đa hóa giá tr l i ích đem l i t các kho n đ u t vào công ty c a mình, vì

v y h m i y quy n cho nhà qu n lý đ i di n h đi u hành công ty, và h ch p

nh n tr nh ng kho n chi l n đ có đ c nh ng nhà qu n lý gi i, nên vi c phát sinh chi phí đ i di n là đi u đ ng nhiên và mang ý ngh a tích c c Nh ng m t khác, nó

c ng chính là c i r , là m m m ng t o ra s b t cân x ng trong thông tin và làm

xu t hi n xung đ t l i ích gi a c đông và nhà qu n lý, có th làm nhen nhóm m t trái c a lòng tham và tính t l i t phía ng i đ i di n, t đó làm phát sinh m t tiêu

c c c a m i quan h đ i di n c ng nh chi phí đ i di n trong công ty c ph n

Theo quan đi m c a Jensen và Meckling (1976) thì m i quan h đ i di n

nh là m t h p đ ng th a thu n mà m t hay nhi u ng i (ng i ch s h u) thuê

ng i khác (ng i đ i di n) đ th c hi n m t s vi c thay m t h , liên quan t i vi c

y nhi m quy n th c hi n các quy t đ nh cho ng i đ i di n N u c hai bên đ u là

nh ng ng i quan tâm đ n t i đa hóa l i ích, thì có lý do tin r ng ng i đ i di n s không n l c th c hi n các hành đ ng đem l i l i ích t t nh t cho ng i ch s

h u, khi đó, s n y sinh v n đ gi a ng i ch s h u và ng i đ i di n Nh v y,

m i quan h đ i di n này t n t i b t c n i nào có s s p x p đ phúc l i c a

ng i này ph thu c vào vi c làm c a ng i khác, nh t là khi ai c ng đ u có nh ng

đ ng c riêng bi t Ng i đ i di n chính là ng i th c hi n hành đ ng, và ng i

ch s h u đây là ng i ch u nh h ng c a hành đ ng đó

Ng i ch s h u ch p nh n thuê ng i đ i di n đ đi u hành vì t b n thân ng i ch s h u không đ chuyên môn và n ng l c đáp ng phù h p cho vi c

qu n lý m t quy mô ho t đ ng c a công ty đang ngày càng tr nên r ng l n và

ph c t p trong m t n n kinh t mang tính toàn c u H n n a, v i công ty có s

l ng ch s h u quá l n, đa d ng và ph c t p, thì các ch s h u khó có th tham gia đi u hành công ty tr c ti p m t cách nh t quán và n đ nh n u không nh s

nh n bi t may m n r ng ít ra h c ng có cùng m i quan tâm v vi c t i đa hóa giá

tr l i ích đem l i t các kho n đ u t vào công ty c a mình ó là lý do h m i y quy n cho ng i đ i di n thay m t h đi u hành công ty Khi ng i đ i di n đi u hành ho t đ ng kinh doanh c a công ty th ng xuyên, h s n m thông tin v tình hình công ty nhi u h n và rõ h n so v i ng i ch s h u, ngh a là luôn có s t n

t i tình tr ng b t cân x ng thông tin gi a ng i đ i di n và ng i ch s h u

V n đ gi a ng i ch s h u và ng i đ i di n d dàng gi i quy t n u m i

ng i cùng nh n đ c nh ng thông tin ngang b ng nhau, trong đó ng i đ i di n

c ng cung c p t t c nh ng thông tin c n thi t m t cách trung th c, đ y đ và rõ

ràng ngay c khi ng i ch s h u không đòi h i Nh ng đây là đi u hi m có trong

lnh v c tài chính do ng i ch s h u c ng không th giám sát h t m i th mà

ng i đ i di n th c hi n và ng i đ i di n luôn luôn n m đ c nhi u thông tin h n

ng i ch s h u

1.2.2.2 Nh ng nhân t tác đ ng đ n chi phí đ i di n

Có r t nhi u nhân t nh h ng đ n chi phí đ i di n phát sinh trong quá trình

ra quy t đ nh c a nhà qu n lý, c th nh :

o V các y u t bên ngoài công ty: Y u t v mô (Chính sách kinh t c a nhà

n c, c ch lãi su t, thu , t giá, tình hình chính tr , n n kinh t toàn c u

…); y u t vi mô (Phân khúc th tr ng, đ i th c nh tranh, ti n b khoa h c

k thu t trong ngành …)

o V các y u t bên trong công ty: M c tiêu, nhu c u c a công ty trong ng n

h n, dài h n, m r ng đ i trà đ i t ng c đông, đa d ng hóa kinh doanh; đ

v ng ch c, tin c y c a s đ u t ; hoàn c nh th c t , kh n ng tài chính c a công ty …

o V b n thân nhà qu n lý: N ng l c, trình đ chuyên môn; tính cách, tâm lý,

đ o đ c; ngh thu t v n d ng quy lu t, tính sáng t o; kh n ng xét đoán, tính quy t đoán, kh n ng l ng hóa v n đ …

S không có máy móc, công c nào có th thay th con ng i, đ c bi t là trong quá trình đ a ra m t quy t đ nh qu n tr , vì có r t nhi u nhân t tác đ ng đ n quá trình ra quy t đ nh c n đ c xem xét, phân tích c th , rõ ràng, bao g m các

y u t bên ngoài và các y u t bên trong công ty, th m chí k c chính b n thân

n ng l c, tính cách, k n ng, ph m ch t c a nhà qu n lý c ng là m t nhân t nh

h ng h t s c quan tr ng đ n vi c đ a ra m t quy t đ nh qu n tr đúng c a nhà

qu n lý ng th i, do s khác bi t v thông tin và m c tiêu c a các nhóm l i ích trong công ty mà quá trình ra quy t đ nh c a nhà qu n lý c ng tr nên ph c t p Chính vì v y, áp l c cho nhà qu n lý là r t l n, đi u này lý gi i vì sao l ng th ng

và các đ c quy n dành cho v trí c a các nhà qu n lý luôn m c cao g p nhi u l n

so v i m t nhân viên bình th ng

Tuy nhiên, v i vi c n m nhi u thông tin h n ng i ch s h u, ng i đ i

di n c ng có th hành x t c trách gây ra v n đ liên quan t i r i ro đ o đ c, r i ro

l a ch n sai l m vì ng i đ i di n có th theo đu i nhi u m c tiêu khác ngoài m c tiêu t i đa hóa giá tr công ty nên có th c tình che đ y thông tin ho c cung c p thông tin không đ y đ

o R i ro đ o đ c (Moral hazard):

Do thông tin b t cân x ng, r i ro đ o đ c có th x y ra khi b n thân ng i

đ i di n làm ng trách nhi m c a mình, c ý làm trái th a thu n ban đ u v m t

m c tiêu chung g n li n v i l i ích c a ng i ch thông qua vi c th c hi n các hành vi hành x t c trách nh m tr c l i cho riêng mình

Ch ng h n, ng i đ i di n s không n l c, không t p trung làm vi c v i kh

o R i ro l a ch n sai l m (Adverse Selection):

R i ro l a ch n sai l m c ng x y ra khi có tình tr ng thông tin b t cân x ng,

nh ng khác v i r i ro đ o đ c, r i ro l a ch n sai l m phát sinh trong quá trình th c

hi n, l a ch n cách th c hành đ ng c a nhà qu n lý nh m b o đ m l i ích cho h

i v i ng i đ i di n, m c dù có nh ng k n ng và ph m ch t đáp ng cho

v trí qu n lý c a mình, nh ng ng i đ i di n c ng là con ng i, c ng có gi i h n duy lý, có áp l c t nh ng ng i cùng v th , áp l c t r i ro ngh nghi p, do đó, h

có xu h ng ch n ph ng án an toàn đ gi gh , vì h không có c h i đ s a sai

Vì th , khi v trí đi u hành công ty, ng i đ i di n luôn mu n t o ra d u n, dù cho cái l i đó ch trong ng n h n, ngh a là h có th ch n chính sách gia t ng kh

n ng sinh l i trong ng n h n h n là kh n ng sinh l i dài h n vì thu nh p c a ng i

đ i di n đ c đo l ng d a trên hi u qu ho t đ ng kinh doanh trong k c a công

ty, ch ng h n b ng cách gi m b t các d án đ u t m c dù kh n ng sinh l i th p trong hi n t i nh ng đem l i l i ích trong dài h n cho công ty v i lý do đ n gi n

r ng các c h i đ u t có th có quá nhi u v n đ ph c t p ho c là n l c c a chính

h trong vi c ph i đi u hành và h c thêm v công ngh m i, ho c đ n gi n là thông qua các ch tiêu k ho ch th p h n kh n ng th c t c a công ty có th th c hi n đ

d dàng v t k ho ch nh m nh n đ c ti n th ng

Khi đó, khía c nh tiêu c c c a tính t l i có th s thúc đ y ng i đ i di n

đ a l i ích c a b n thân mình lên trên h t, đ y lùi lòng v tha, t đó làm t n h i đ n

ng i ch s h u, t n h i đ n th tr ng Khía c nh tiêu c c này c a tính t l i chính là khuy t đi m c a kinh t h c (Roosevelt, 1937), là th m k ch c a s t i đa hóa (Howard, 1997), là ngh ch lý c a h th ng kinh t v s thành công và kh

n ng ch ng đ c a nó (Summers, 2003)

1.2.3 Thành ph n c a chi phí đ i di n trong công ty

D a vào cách phân lo i thành ph n chi phí đ i di n sau, ta ch có th phân

lo i khái quát thành ph n c a chi phí đ i di n trong công ty ch y u bao g m các chi phí giám sát b i ng i ch , các chi phí ràng bu c b i ng i đ i di n, các m t mát ph tr i (Jensen và Meckling, 1976) Trong đó:

 Chi phí giám sát b i ng i ch (The monitoring expenditures by the

principal): ây là các lo i chi phí mà ng i ch gánh ch u đ giám sát ho t đ ng

c a ng i đ i di n Ban đ u, chi phí giám sát do ng i ch tr , nh ng cu i cùng chúng s do ng i đ i di n gánh ch u vì các kho n l ng, th ng, u đãi khác …

c a h s b đi u ch nh đ bù đ p các chi phí này (Fama và Jensen, 1983) Ng i

ch có th h n ch vi c đi l ch h ng l i ích c a mình b ng vi c thi t l p nh ng

đ ng c khuy n khích thích h p đ i v i ng i đ i di n và b ng vi c gánh ch u các chi phí giám sát, ki m tra đ nh l ng đ h n ch nh ng hành đ ng khác th ng c a

ng i đ i di n, có th bao g m các chi phí cho ho t đ ng ki m tra, ki m toán, giám sát, chi phí ký k t h p đ ng b i th ng, chi phí sa th i đ i v i ng i đ i di n

 Chi phí ràng bu c b i ng i đ i di n (The bonding expenditures by the

agent): ây là chi phí thi t l p và duy trì b máy c c u qu n tr nh m h n ch t i

đa ng i đ i di n th c hi n các hành vi qu n tr mang tính t l i Ví d : B nhi m thành viên đ c l p trong ban qu n lý (thành viên này đ n t bên ngoài công ty và không tham gia đi u hành ho t đ ng kinh doanh c a công ty) Trong m t s tr ng

h p, kho n chi phí ràng bu c đ ng i đ i di n n l c v n d ng n ng l c c a mình làm vi c nh m b o đ m r ng ng i đ i di n s không th c hi n các hành đ ng nào

đó có th gây h i đ n ng i ch ho c là đ b o đ m r ng ng i ch s đ c b i

th ng n u nh ng i đ i di n th c hi n nh ng hành đ ng đó Tuy nhiên, ng i

ch ho c ng i đ i di n đ u không th b o đ m đ c r ng n u m c chi phí b ng không thì ng i đ i di n s th c hi n các quy t đ nh t i u theo quan đi m c a

ng i ch

 M t mát ph tr i (The residual loss): ây là nh ng t n th t trong l i

nhu n, trong giá tr tài s n c a c đông Trong h u h t các m i quan h đ i di n,

ng i ch và ng i đ i di n s gánh ch u chi phí giám sát và ràng bu c c th (x

ph t hành chính và x ph t b ng ti n), nh ng v n có thi t h i đ n t s xung đ t l i ích gi a các quy t đ nh c a ng i đ i di n v i mong mu n t i đa hóa l i ích c a

ng i ch Thi t h i này phát sinh do, th nh t, nh ng kho n chi đ b o đ m tính

hi u l c c a h p đ ng đ i di n gi a ng i ch và ng i đ i di n thì l n h n l i ích

đem l i t vi c th c thi h p đ ng, th hai, r t khó, th m chí là không th đ ng i

ch giám sát t ng quy t đ nh c a ng i đ i di n đ mà t đó có th ký k t m t h p

đ ng đ y đ cho m i tình hu ng trong t ng tr ng h p c th Nh ng ng i ch có

th nh n th y vi c gi m sút đi l i ích c a mình thông qua vi c đo l ng ra s ti n

t ng ng nh là m t h qu c a s xung đ t này, đây c ng chính là m t lo i chi phí c a m i quan h đ i di n, đ c quy vào trong ph n chi phí “m t mát ph tr i”

1.2.4 c đi m c a chi phí đ i di n trong công ty

o Tính hai m t c a chi phí đ i di n:

M t m t, chi phí đ i di n góp ph n duy trì m t m i quan h đ i di n h u

hi u trong công ty M t khác, t n t i r i ro đ o đ c, r i ro l a ch n sai l m khi

ng i đ i di n đ t l i ích b n thân lên trên l i ích c a ch s h u, d n t i hi u qu

l i ích mà ng i ch s h u nh n đ c không làm h đ t đ c m c th a d ng t i

u v i các chi phí mà h đã b ra trong m i quan h đ i di n

o Chi phí đ i di n phát sinh trong các tình hu ng c th , ch y u liên quan đ n hành vi c a nhà qu n lý trong quá trình đi u hành công ty Và trong th c t , r t khó quan sát, theo dõi, li t kê và t ng h p đ c t t c các lo i chi phí có liên quan đ n chi phí đ i di n phát sinh trong các tình hu ng c th

o N u xem xét góc đ chi phí đ i di n liên quan đ n v n ch s h u, chi phí

đ i di n có th đ c tri t tiêu khi b n thân nhà qu n lý c ng chính là ch s h u c a công ty, vì l i ích c a công ty chính là l i ích c a b n thân h , h t giám sát và t

chu trách nhi m đ i v i nh ng quy t đ nh c a chính mình trong vi c n l c t i đa hóa giá tr l i ích đó N u xem xét góc đ chi phí đ i di n liên quan đ n v n vay

t ch n , thì ch khi nào trong c c u v n c a công ty hoàn toàn không s d ng n thì chi phí đ i di n c a n m i không phát sinh Tuy nhiên, đ i v i lo i hình công

ty c ph n, đ c bi t là công ty c ph n niêm y t, s luôn t n t i chi phí đ i di n c a

v n ch s h u, đ ng th i, cùng v i vi c s d ng đòn b y tài chính, chi phí đ i di n

c a n vay c ng s phát sinh nh là h qu t t y u c a quá trình kinh doanh và phát tri n c a công ty

1.3 NH H NG C A CHI PHÍ I DI N TRONG CÔNG TY NIÊM Y T

1.3.1 S t n t i c a chi phí đ i di n và h qu t tính t l i c a nhà

qu n lý

Chi phí đ i di n thì phát sinh theo tình hu ng c th , nh ng ng i ch s

h u c ng không th li t kê h t m i tình hu ng đ giám sát và đ a ra ràng bu c c

th trong h p đ ng th a thu n ban đ u v i nhà qu n lý M c khác, v i đ c tr ng

v n có là m t công ty có c u trúc s h u thay đ i và quy n s h u tách bi t quy n

qu n lý, công ty niêm y t s luôn luôn t n t i v n đ ng i ch và ng i đ i di n

Do tính t l i c ng có th gia t ng t phía ng i đ i di n, nên nh h ng tiêu c c c a chi phí đ i di n là r t l n khi ng i ch không th giám sát và phân tích t t c hành x c a ng i đ i di n, đ có th quy trách nhi m c th , rõ ràng Tuy nhiên vì g n li n v i v n đ đ i di n, nên m t tích c c c a chi phí đ i di n chính là góp ph n duy trì m t m i quan h đ i di n h u hi u trong công ty B i chi phí đ i di n là chi phí c n ph i chi ra nh m thu hút và đãi ng nh ng nhà qu n lý thích h p, có tâm, có tài, có t m, đ h n l c làm vi c và c ng hi n n ng l c, trình

đ chuyên môn c a b n thân vào quá trình đi u hành, trong k v ng s gia t ng giá

tr l i ích cho ng i ch s h u s l n h n và bù đ p đ c các chi phí đ i di n mà

ng i ch s h u ph i ch u, đ ng th i, ng i đ i di n c ng s có đ c s t ng

th ng x ng đáng t quy n và l i ích c a v trí đ m nhi m trong công ty Cho nên,

vi c xác đ nh chi phí đ i di n không ph i là m c bao nhiêu thì v a mà c n ph i xem xét trên góc đ chi phí đ i di n đó đã đ c b ra có x ng đáng hay không Vì

v y, xét m t cách toàn di n, vi c xác đ nh chi phí đ i di n t i u đ i v i công ty niêm y t th t s là c m t ngh thu t Chính vì th , đ có th kh o sát đ c s t n

t i c a chi phí đ i di n trong công ty niêm y t, các nghiên c u (Jensen,1986; Ang, Cole và Lin, 2000; Doukas, Kim và Pantzalis,2000; Singh và Davidson, 2003; McKnight và Weir, 2009; Henry, 2010) đ u d a trên thuy t v ng i đ i di n (Jensen và Meckling, 1976) và xem xét thông qua m t s y u t bi u hi u (proxies) dùng đ đo l ng và cung c p ch báo h u ích cho chi phí đ i di n, trong đó, ph

bi n có th k đ n chính là các y u t bi u hi u sau:

 T l s d ng tài s n (asset utilizationratio) hay còn đ c g i là t l t o ra doanh thu (sales to assets ratio): T l này cung c p m t m i liên quan, s đo l ng

đ nh l ng hi u qu quy t đ nh đ u t c a công ty và kh n ng qu n tr công ty đ i

v i tài s n tr c ti p ph c v cho s n xu t Công ty v i t l s d ng tài s n th p thì

t o ra quy t đ nh đ u t không t i u hay là vi c s d ng các qu đ mua nh ng tài

s n không ph c v quá trình s n xu t (không t o ra thu nh p) và gây ra chi phí đ i

 T l chi phí ho t đ ng so v i doanh thu (Operating expenses ratio) hay còn

đ c g i là t l chi tiêu h p lý (Discretionary expenditure ratio): T l này đ c dùng đ xác th c chi phí liên quan đ n các kho n m c bao g m l ng qu n lý, ti n thuê, cho thuê trang thi t b , cao c v n phòng, thi t b và ph ki n, qu ng cáo và marketing, ; đây là nh ng chi phí mà ban qu n lý có quy n tùy ý quy t đ nh Khi

t l này m c cao, nó bi u hi u cho m t s không liên k t v v n đ đ i di n và

s t n t i c a chi phí đ i di n trong công ty

1.3.2 nh h ng c a chi phí đ i di n trên khía c nh r i ro ho t đ ng, hành vi vi ph m đ o đ c c a nhà qu n lý và bài h c kinh nghi m trong quá trình đi u hành c a m t s công ty niêm y t trên th gi i

Nh ng s ki n gây rúng đ ng th gi i có th k đ n nh tr ng h p ngân hàng Barings, tr ng h p t p đoàn n ng l ng Enron, v án xung đ t l i ích

“Global Settlement” là nh ng bài h c đ t giá cho t t c các công ty nh m c nh báo

v n đ r i ro đ o đ c, r i ro l a ch n sai l m đ n t tính t l i và quy t đ nh c a

ng i đ i di n Qua đó, cho th y r ng, trong m t th i gian dài, chính s qu n lý

l ng l o, ngó l ho c thông đ ng, c ch giám sát kém hi u qu , t p trung quá nhi u quy n l c ra quy t đ nh, các vai trò ch c danh qu n lý trao cho m t cá nhân

kiêm nhi m có th d n t i cách hành x t c trách, gây nên r i ro tác nghi p, k t h p

v i r i ro th tr ng đ cu i cùng là d n đ n k t thúc t i t b ng s phá s n c a c công ty v i b dày l ch s ho t đ ng lâu dài nh tr ng h p ngân hàng Barings

Thông qua phán xét c a tòa án, các quy đ nh c a c quan ch c n ng có th m quy n, các tr ng h p vi ph m b phát hi n đ u b ch tài x ph t hành chính r t

n ng và s ti n x ph t đ c s d ng nh m b i th ng cho các nhà đ u t ; thanh toán cho các công ty nghiên c u đ c l p trong nhi u n m ti p theo đ t ng c ng tính đ c l p các báo cáo phân tích vì quy n l i nhà đ u t ; nâng cao ki n th c cho nhà đ u t b ng vi c thi t l p qu nâng cao trình đ nhà đ u t nh m t ch c các

ch ng trình đào t o giúp các nhà đ u t hi u cách s d ng báo cáo phân tích và ra quy t đ nh đ u t ; h tr c quan giám sát ch ng khoán ph c v cho các ho t đ ng

ph c p ki n th c nhà đ u t ; khuy n ngh vi c tuân th các thông l đ c th

tr ng, qu c t ch p nh n

(Ph l c 1)

1.3.3M t s nghiên c u liên quan v h n ch nh h ng c a chi phí đ i

di n trong công ty niêm y t trên th gi i

o V quy mô ho t đ ng c a công ty và thông tin b t cân x ng

S qu c t hóa v i m c đ ph c t p l n và các tr ng i thông tin l n mà các

ch s h u ph i đ i m t d n đ n vi c gia t ng tính c nh tranh và chi phí đ i di n

c a các công ty c ph n, do đó g i ý các công ty gia t ng tính minh b ch thông tin

đ đ t đ c m c chi phí đ i di n v n ch s h u th p đi, và h tr gi m thi u thông tin b t cân x ng (Chiang và Ko, 2009) i v i công ty c ph n đa qu c gia có

ho t đ ng n c ngoài thì các c h i t ng tr ng là r t l n so v i công ty ch có

ho t đ ng t i n i đ a Tuy nhiên, chi phí đ i di n c a v n ch s h u gây ra b i s

qu c t hóa c ng có th l n h n đ i v i công ty c ph n đa qu c gia có ho t đ ng

n c ngoài (Bodnar và Weintrop, 1997) Th m chí n u nh nhà qu n lý t i tr s

c a công ty c ph n đa qu c gia có ho t đ ng n c ngoài th c hi n quy t đ nh t i

đa hóa c a c i cho c đông (ch s h u), các nhà qu n lý c p d i n c ngoài có

th không c n thi t làm nh th (Fosberg và Madura, 1991) Thay vào đó, đ c tính

ngo i qu c làm r c r i và ph c t p vi c giám sát các nhà qu n lý c p d i n c ngoài, các đ c tính đó th ng k đ n nh là: kho ng cách đ a lý t h i s , v n hóa

và ngôn ng khác bi t Vì v y, v n đ đ i di n v n ch s h u có th tr nên sâu

s c h n đ i v i công ty có quy mô ho t đ ng c n c ngoài, và s gây ra chi phí

đ i di n c a v n ch s h u cao, r t cu c t o các nh h ng âm t i tài s n c a c đông … (Wright, 2002)

o V c c u s h u c a công ty

Có s h i t c a l i ích gi a c đông và nhà qu n lý khi quy n s h u c a nhà qu n lý t ng lên Thu t ng “c u trúc s h u” đ c s d ng thay vì là “c u trúc

v n” đ làm n i b t th c t r ng các bi n ch y u đ quy t đ nh đ n chi phí đ i di n không ph i ch là các kho n ti n liên quan t i n và v n c ph n th ng t bên ngoài mà còn là ph n v n c ph n th ng đ c n m gi b i nhà qu n lý t bên trong công ty (Jensen và Meckling, 1976) Còn Kren và Kerr (1997) thì lý gi i r ng

vi c n m gi c ph n c a ban giám đ c s cung c p m t đ ng c đ i v i các giám

đ c trong n l c hành đ ng nh th các ch s h u trong các nhi m k qu n lý c a

h T đó, quy n s h u c a nhà qu n lý cao h n s làm gi m chi phí đ i di n

o V c ch qu n tr c a công ty và s tuân th các nguyên t c th c hành

qu n tr công ty

Henry (2009) kh o sát quy t c th c hành qu n tr t quan đi m chi phí đ i

di n cho các công ty niêm y t t i S giao d ch ch ng khoán Úc (ASX) cho th y c

ch qu n tr riêng bi t c a t ng công ty thì không nh h ng t i m c đ chi phí đ i

di n trong công ty niêm y t, mà s v n hành c ch qu n tr công ty h ng t i s tuân th càng l n đ i v i các nguyên t c qu n tr c ng nh các khuy n ngh th c hành qu n tr t t nh t theo pháp lu t quy đ nh th ng nh t và đ c th tr ng ch p thu n thì s h ng t i chi phí đ i di n th p h n v lâu dài

o V vi c s d ng các công c tài chính hoán đ i

Vi c trao cho nhà qu n lý các quy n ch n v c phi u là m t hi n t ng

đ c quan sát th y th ng xuyên trong th c t nh là m t s khuy n khích đ i v i nhà qu n lý bên c nh kho n thu nh p đ c phân ph i Jensen và Meckling (1976)

ng ý r ng nó s t o ra m t chút khác bi t n u ch ng quy n có th tách r i (và vì

v y, d bán riêng bi t so v i n ) t khi s t n t i không đáng k c a chúng c ng có

th làm gi m b t đ ng c c a nhà qu n lý (hay c đông) mà v n d đ ng c này có

th làm t ng r i ro c a công ty (và vì v y, ngh a là làm t ng kh n ng x y ra s phá

s n), t đó làm th p chi phí đ i di n liên quan

o V n vay t bên ngoài trong c u trúc v n c a công ty

Vì c đông ch b ràng bu c b i trách nhi m h u h n, h u qu chính y u c a

t n th t t d án s do ch n gánh ch u, xung đ t c a c đông và ch n ch y u

bi u hi n trong vi c l a ch n khác nhau d án đ u t và th i đi m quy t đ nh đ u

t (Liu và Song, 2007) Các công ty có m c đ n cao thì b giám sát ch t ch h n

b i ch n và t đó, nhà qu n lý có ít c h i đ ti p t c theo đu i các ho t đ ng không làm t i đa hóa giá tr c a công ty Do đó, n là m t nh h ng quan tr ng lên chi phí đ i di n (Jensen và Meckling, 1976) M t s t ng lên trong t l ph n tr m

c a n có th đem l i k t qu trong s đ u t đ c t ng lên vào các d án r i ro cao trong s c g ng bù đ p lãi ph i tr , đi u này là do công ty th c hi n quy n s d ng ngu n v n t n vay bên ngoài, ch quy n s h u ngu n v n này v n thu c v ch

n , ng i đ i di n s có xu h ng th c hi n các quy t đ nh đ u t có th đem l i l i ích trong ng n h n nh ng đ y r i ro ti m n trong t ng lai đ trang tr i lãi vay và làm hài lòng c đông hi n t i Vì th , khi n gia t ng, có đ ng c l n h n đ i v i

ng i cho vay đ hoàn thi n vi c giám sát c a h và t đó làm gi m chi phí đ i di n

c a công ty niêm y t (McConnell và Servaes, 1990; McKnight và Weir, 2009)

1.3.4 Nh ng chính sách liên quan đ n ng i đ i di n trong công ty niêm

Xem xét khía c nh quy n l c đ c trao quá nhi u cho m t ng i trong quá trình đi u hành và ra quy t đ nh, ch ng h n nh là ch t ch H QT đ ng th i c ng

là t ng giám đ c c a công ty niêm y t

Kh o sát ph m vi nh h ng c a tính kiêm nhi m M cao h n nhi u so v i Anh qu c vì đ n 80,94% m u phân tích có giám đ c đi u hành và ch t ch H QT

là cùng m t ng i (Brickley, Coles và Jarrell, 1997) Ng c l i, kh o sát các công

ty niêm y t c a Anh qu c thông qua phân tích d li u b ng cho th y tính kiêm nhi m thì không nh h ng t i chi phí đ i di n và nó t ng thích v i s thay đ i không t n chi phí trong c ch qu n tr c a công ty niêm y t Nh ng tính kiêm nhi m c ng đã gi m đáng k t 54% trong n m 1988, xu ng còn 10% vào n m

1996, và ngày càng tr nên ít th y h n và không còn ph bi n các công ty niêm

y t c a Anh qu c (McKnight và Weir, 2009)

o V v n đ thành l p các ti u ban h tr ho t đ ng c a H QT:

Xem xét khía c nh vai trò, ch c n ng c a các ti u ban, nh là ti u ban chính sách phát tri n, ti u ban ki m toán n i b , ti u ban nhân s , ti u ban l ng th ng

và các ti u ban đ c bi t khác đ c H QT thành l p theo ngh quy t c a i h i

đ ng c đông Trên h t, vi c t n t i các ti u ban là m t bi u hi n c a s thay đ i c

ch qu n tr trong công ty niêm y t, và đ c xem nh là bi u hi n c a s ch p nh n tuân th các quy t c qu n tr hi u qu đ đem l i l i ích t t nh t đ i v i s v n hành

c a công ty niêm y t m t cách minh b ch Ch ng h n nh v i ch c n ng ch y u

c a y ban b nhi m, là b o đ m r ng ti n trình b nhi m thành viên, là giám đ c

đi u hành hay thành viên đ c l p, tham gia trong H QT ph i đ c l a ch n b i s

x ng đáng v i v trí đó h n là s quen bi t đ đ u M t y ban b nhi m hi u qu

s b o đ m vi c b nhi m các thành viên đ c l p là nh ng ng i có l i ích th ng

nh t v i nh ng l i ích c a c đông

o V v n đ thành viên đ c l p (thành viên H QT đ c l p không đi u

hành) tham gia trong H QT công ty niêm y t:

Theo Công ty tài chính qu c t - IFC (thành viên c a t ch c Ngân hàng th

gi i) đ nh ngh a v thành viên đ c l p (independent director) nh sau: (i) Không

ph i là ng i lao đ ng c a công ty hay các bên liên quan trong vòng n m n m g n

nh t; (ii) không ph i là, và không liên k t v i m t công ty là nhà c v n, t v n đ i

v i công ty hay các bên liên quan c a công ty; (iii) không liên k t v i m t khách hàng hay nhà cung c p đáng k c a công ty và các bên liên quan c a công ty; (iv) không có các h p đ ng d ch v mang tính cá nhân v i công ty, v i các bên liên quan c a công ty hay v i ban qu n lý c p cao c a công ty; (v) không liên k t v i

m t t ch c phi l i nhu n nh n đ c s tài tr đáng k t công ty hay các bên liên quan c a công ty; (vi) không làm vi c nh là m t giám đ c đi u hành c a công ty khác mà công ty đó có các giám đ c đi u hành đang tham gia trong H QT; (vii) không ph i là thành viên trong gia đình c a cá nhân đã t ng làm vi c trong công ty hay các bên liên quan nh là m t giám đ c đi u hành trong vòng n m n m qua; (viii) không ph i là, ho c trong quá kh n m n m qua, không liên k t hay làm vi c cho ki m toán viên tr c đây hay hi n t i c a công ty hay m t bên liên quan; (ix) không là ng i ki m soát c a công ty (hay là thành viên c a m t nhóm các nhân và/hay các th c th có th th c hi n vi c ki m soát h u hi u đ i v i công ty) hay anh em trai, ch em gái, cha m ru t, ông bà, con cháu, cô dì chú bác, ng i ph i

ng u, góa b a, ng i th a k hay ng i thi hành, qu n tr viên, hay đ i di n cá nhân

c a b t k ng i nào đ c mô t trong ti u đo n này mà đã qua đ i ho c không đ

n ng l c pháp lý

Xu h ng ngày càng t ng t l hi n di n c a các thành viên đ c l p này trong ban qu n tr công ty niêm y t, v t xa kh i m c khuy n ngh th c hi n các nguyên t c qu n tr công ty c a T ch c h p tác và phát tri n kinh t (OECD, 2004)

v thành viên đ c l p nên chi m ít nh t 1/3 c c u nhân s H QT Nhi u nghiên

c u ng h quan đi m r ng thành viên đ c l p thì h u nh th c hi n các hành đ ng trong l i ích t t nh t cho c đông (Hemanlin và Weisbach, 1988; Byrd và Hickman, 1992; Brickley, Coles và Terry, 1994; Borokovich, Parrio và Trapani, 1996) Thêm

n a, s lo âu đ n danh ti ng, n i s hãi các v ki n t ng và áp l c c nh tranh trên

th tr ng … thì làm thúc đ y các thành viên đ c l p tr thành nh ng nhà giám sát

h u hi u đ i v i các quy t đ nh c a H QT công ty (Fama, 1980; Fama và Jensen,

1983; Kaplan và Reishus, 1990) Nh th , c ch qu n tr m i đ c xem nh là

h ng t i vi c t ng thích v i s t i đa hóa giá tr c a công ty niêm y t, thì s gây khó kh n h n cho giám đ c đi u hành thúc đ y vi c thông qua ý ki n c a H QT

đ i v i các quy t đ nh liên quan khi có s hi n di n c a các thành viên đ c l p

1.3.4 2 Chính sách l ng, th ng đ i v i nhà qu n lý

Vi c xây d ng và công b chính sách thù lao cho thành viên H QT và nhà

qu n lý c p cao xác đ nh m i liên h gi a chính sách thù lao c a các nhà qu n lý

c p cao v i hi u qu c a công ty, đ a ra các tiêu chu n có th đo l ng đ c, nh n

m nh l i ích lâu dài c a công ty h n là các suy tính ng n h n, ng n ng a vi c nhà

qu n lý đi l ch h ng ra kh i m c tiêu t i đa hóa giá tr công ty, t đó làm gi m chi phí đ i di n Chính sách thù lao c ng th ng đ t ra các đi u ki n tr l ng cho các

ho t đ ng ngoài công tác qu n lý cho thành viên H QT nh t v n ng th i, nó

c ng th ng xác đ nh các đi u kho n v n m gi và mua bán c phi u c a công ty

mà thành viên H QT và nhà qu n lý c p cao ph i tuân th , và các th t c c n th c

hi n trong vi c th ng hay đ nh giá l i quy n mua c phi u m t s qu c gia, chính sách thù lao c ng đ c p đ n kho n ti n l ng ph i tr khi ch m d t h p

đ ng, th m chí v n đ v l ng h u đ i v i m t nhà qu n lý

1.3.4.3 Chính sách chi tr c t c

Các nhà qu n lý khi làm vi c vì l i ích t t nh t c a c đông thì s có các

đ ng c đ tránh xa kh i các d án không sinh l i và phân ph i l ng ti n m t d

th a, vì v y chính sách chi tr c t c chính là m t công c mà thông qua đó, h có

th làm gi m chi phí đ i di n c a dòng ti n t do (Jensen, 1986)

i u này ng ý r ng vi c chi tr c t c, gi ng nh là m t kho n chi phí giám sát (Jozeff, 1982) ng n ng a nh ng v n đ v ng i đ i di n vì l i nhu n gi l i s trao cho nhà qu n lý quy n ki m soát thêm m t kho n ti n t ng thêm mà không c n

ph i thông qua vi c tìm ki m các c h i đ u t t t h n và c ng không b s giám sát b sung nào N u không chia c t c, các công ty s có l ng ti n m t khá l n (gia t ng quy mô ngu n l c mà nhà qu n lý ki m soát) và s h n ch ho c không s

d ng đòn b y tài chính (vì v y s không có thêm s giám sát b sung t bên ngoài

hay s giám sát k l ng c a th tr ng v n do công ty có kh n ng t tài tr t bên trong đ i v i các d án đ u t ), s gia t ng c c l n các c h i c a nhà qu n lý trong

vi c ch p nh n nh ng chính sách đem l i l i ích cho chính h b ng ti n c a c đông, t đó làm gia t ng chi phí đ i di n

Khi m c tiêu c a nhà qu n lý khác bi t v i m c tiêu c a c đông, vi c s

d ng các h p đ ng mang tính khuy n khích đ ki m soát khuynh h ng tìm ki m

và l i d ng các c h i đ thu l i cho b n thân nhà qu n lý s kém h u hi u so v i cách đ n gi n là chi tr cho c đông l ng ti n m t d th a đó (Jensen, 1986) Vì

v y, khi c đông nh n th y l i nhu n gi l i đ c tích l y trong b ng cân đ i k toán, h s gia t ng áp l c đ i v i nhà qu n lý đ đ c chi tr c t c nh m tránh

hi n t ng c u trúc v n có l ng ti n m t cao và n thì th p c ng nh h u qu v

v n đ ng i đ i di n DeAngelo, Stulz (2004) ch ng minh và đ ng tình v i các nghiên c u tr c đó v vi c công ty chi tr c t c là đ nh m làm gi m b t các v n

đ đ i di n liên quan t i c u trúc v n có l ng ti n m t cao, và t tr ng n th p;

đ ng th i k t qu h i quy c ng cho th y t l l i nhu n gi l i không nh ng có ý ngh a th ng kê mà còn có nh h ng quan tr ng v m t kinh t h n c kh n ng sinh l i hay là s t ng tr ng c a công ty; và chi phí đ i di n s càng tr nên quan

tr ng khi mà l i nhu n gi l i d n tr thành m t nhân t chi m t tr ng l n trong

c u trúc v n công ty

Vi c mua l i c phi u, c ng là m t cách thay th vi c chi tr c t c b ng ti n

m t v m t k thu t đ làm gi m chi phí đ i di n nh ng các c quan có th m quy n

v thu s không cho phép vi c tránh né thu m t cách t tung t tác thông qua vi c thay th hoàn toàn c t c b ng s mua l i c phi u (Feldstein và Green, 1983)

1.3.4.4 Chính sách tài tr b ng vi c huy đ ng n t bên ngoài công ty

Trong môi tr ng kinh doanh có thu , giá tr c a m t công ty vay n s b ng

v i giá tr c a m t công ty không vay n c ng v i hi n giá lá ch n thu c a lãi vay (Miller và Modigliani, 1961) nh ng ph i xem xét, c l ng và tr đi hi n giá các chi phí kh n khó tài chính (financial distress costs) nh chi phí phá s n, chi phí đ i

di n và các chi phí trung gian khác trong th c t Vì th , bên c nh chi phí đ i di n

c a v n ch s h u, công ty còn có th khi n chi phí đ i di n c a n gia t ng khi công ty t ng c ng s d ng đòn b y tài chính trong c u trúc v n lên v t quá m t

gi i h n nh t đ nh, thì chi phí s d ng v n bình quân c a công ty gia t ng, làm t ng

r i ro tài chính khi n công ty g p khó kh n, r c r i, h u qu có th d n t i nguy c phá s n (DeAngelo và Masulis, 1980; Summers và Culter, 1988; Jensen 1991)

1.3.5 Ý ngh a c a vi c h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n đ i v i quá trình ho t đ ng và phát tri n c a công ty niêm y t

Th gi i hi n nay đã và đang thay đ i m t cách nhanh chóng trong xu th toàn c u hóa, qu c t hóa v i các c h i đ u t , m ng l i kinh doanh r ng kh p, công ngh thông tin không ng ng đ c c i thi n làm thay đ i cách th c qu n tr tài chính v i kh i l ng d li u kh ng l đ c thu th p và s d ng đ thi t l p mô hình phân tích, d báo, quy t đ nh tài chính Vi c xây d ng danh ti ng và uy tín công ty niêm y t tr thành bi u t ng kinh doanh và phát tri n b n v ng, th a mãn quy n l i đ c t i đa hóa c a các nhóm l i ích liên quan … tr thành m t s m ng

đ y áp l c nh ng i trên “gh nóng” cho các nhà qu n lý thông qua vi c đi u hành công ty b ng “tâm” và “t m” c a mình

T vi c đánh giá nh h ng c a chi phí đ i di n trong công ty thông qua

vi c xem xét các chính sách liên quan đ n quy n h n và trách nhi m c a ng i đ i

di n đã cho ta th y r ng vi c h n ch m t tiêu c c c a chi phí đ i di n s giúp ki m soát s b t cân x ng trong thông tin trong công ty niêm y t và làm gi m b t các xung đ t v m t l i ích gi a nhà qu n lý và ch s h u, c ng nh các xung đ t l i ích gi a các bên đó quy n l i liên quan khác trong công ty niêm y t nh m đ t t i

m c tiêu t i đa hóa giá tr công ty trong m i quan h hài hòa v l i ích gi a các nhóm có quy n l i liên quan nh quan h l i ích gi a ch s h u và nhà qu n lý

c a công ty, gi a nhà qu n lý v i nhân viên, quan h gi a ch n v i c đông, quan

h gi a l i ích công ty và l i ích xã h i; góp ph n xây d ng TTCK phát tri n b n

v ng, minh b ch và hi u qu

K t lu n ch ng 1

Ch ng 1 đã trình bày nh ng v n đ t ng quan v nh ng v n đ c b n v công ty niêm y t v i nh ng l i th và b t l i trong ho t đ ng kinh doanh c a lo i hình công ty niêm y t

V i s phân tách quy n s h u và quy n qu n lý nh là m t đ c tr ng quan

tr ng c a công ty niêm y t, trong quá trình đi u hành, ng i đ i di n n m gi và

hi u rõ các thông tin v tình hình c a công ty nhi u h n ng i ch s h u, do đó

n y sinh s b t cân x ng thông tin

Bên c nh đó, ng i đ i di n c ng có nh ng m u c u l i ích riêng c a b n thân, nên có th th c hi n các hành x t c trách, th m chí vi ph m đ o đ c, do v y,

t n t i xung đ t v l i ích gi a m c đích theo đu i l i ích riêng c a b n thân ng i

đ i di n v i m c tiêu t i đa hóa l i ích c a ng i ch s h u

Ch ng 1 c ng đ c p đ n chi phí đ i di n trong công ty niêm y t v i khái

ni m, thành ph n, ngu n g c phát sinh, các công c đo l ng, ch báo đ i v i chi phí đ i di n, t đó, xem xét nh h ng c a chi phí đ i di n trong công ty niêm y t

và nh ng chính sách liên quan đ n vi c h n ch nh h ng c a chi phí đ i di n trong công ty niêm y t

Th m chí, có th th y r ng chi phí đ i di n v n phát sinh trong b t k tình

hu ng nào có liên quan đ n n l c h p tác b i hai hay nhi u ng i cho dù không có

m t m i quan h gi a ng i ch và ng i đ i di n m t cách rõ ràng, nói cách khác, không th làm gi m chi phí đ i di n mà không làm cho ai đó ch u thi t thòi h n, trong đó ng i đ i di n chính là ng i th c hi n hành đ ng, và ng i ch s h u đây là ng i ch u nh h ng c a hành đ ng đó

Ch ng 1 c ng gi i thi u các ví d đi n hình v nh h ng tiêu c c c a chi phí đ i di n các khía c nh liên quan t i r i ro ho t đ ng, hành x t c trách c a nhà qu n lý trong quá trình đi u hành m t s công ty niêm y t trên th gi i, qua đó,

th y đ c t m quan tr ng và ý ngh a c a vi c h n ch nh h ng tiêu c c c a chi phí đ i di n đ i v i quá trình ho t đ ng và phát tri n c a công ty niêm y t

Ch ng 2

TRONG CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I S GIAO D CH

2.1 S L C V CÁC CÔNG TY NIÊM Y T T I HOSE

2.1.1 Quy mô niêm y t t i HOSE giai đo n t n m 2000 đ n n m 2010

B ng 2.1 Th ng kê ch ng khoán niêm y t t i HOSE (ch a k trái phi u) và giá tr

v n hóa c phi u so GDP giai đo n 2000 - 2010

N m

S l ng c phi u niêm y t

(CP)

Ch ng ch

qu

Giá tr v n hóa c phi u (T đ ng)

GDP theo giá

th c t (T đ ng)

Giá tr v n hóa c phi u

Ngu n:T ng h p s li u t Báo cáo th ng niên HOSE, GSO

Giai đo n 2006 - 2007 là giai đo n t ng tr ng m nh m c a TTCK Vi t Nam, HOSE t ng tr ng m nh v s l ng c phi u và giá tr niêm y t K t qu kinh doanh hàng quý và cu i n m c a các công ty l n h u h t đ u r t t t, l i đ c

th ng xuyên công b , t o ni m tin v ng ch c cho nhà đ u t , tâm lý th tr ng r t

tích c c Tuy nhiên, có r t nhi u công ty xem l nh v c b t đ ng s n và ch ng khoán

nh là m t c h i đ u t sinh l i quá h p d n nên đã s d ng v n đ m r ng l nh

v c ho t đ ng kinh doanh, đ u t dàn tr i b ng cách đa d ng hóa ngành ngh , xa

r i ngành ngh kinh doanh chính mà không tính toán đ n kh n ng qu n tr c a công ty mình n n m 2008, quy mô v n hóa và giá tr giao d ch t i HOSE nói riêng, TTCK Vi t Nam nói chung, b s t gi m nghiêm tr ng ch y u do giá c a h u

h t các ch ng khoán đã gi m đáng k Hi n tr ng trên chính là hàn th bi u, ph n ánh tác đ ng c a các thông tin đ n t các chính sách kinh t đ n m t cách liên ti p

d n d p và nh h ng c a cu c kh ng kho ng tài chính trên th gi i khi n cho s

đi u ch nh kéo dài và h i ph c m t cách ch m ch p, khó kh n cho đ n t n ngày nay, khi mà tình hình th gi i v n còn m đ m và đang ch t v t đ i m t nh ng v n

đ h u kh ng ho ng, suy thoái kinh t , tranh ch p, n i chi n, giá c leo thang và

Tính đ n quý 2/2011, s l ng công ty niêm y t có k t qu kinh doanh l i là

290 công ty, chi m t l 96,5% so v i t ng s công ty niêm y t t i HOSE, còn l i,

s l ng công ty có k t qu kinh doanh l là 11 công ty, chi m t l 3,65% so v i

t ng s công ty niêm y t t i HOSE, tuy nhiên thu nh p ròng trên m i c ph n

th ng (EPS) bình quân c a các công ty niêm y t s t gi m so v i 4 quý tr c đó

Các ch s bi u hi u n ng l c đi u hành c a nhà qu n lý công ty niêm y t

đ u th p, c th nh là: t l s d ng tài s n bình quân là 0,991, trung v là 0,717; t

s Tobin’s Q trung bình và trung v c a l n l t là 0,965 và 0,903, đi u này ch ng

t t n t i m c đ chi phí đ i di n cao trong các công ty niêm y t, t su t sinh l i trên v n ch s h u (ROE) và t su t sinh l i trên t ng tài s n (ROA) c a các công

ty niêm y t t i HOSE nhìn chung thì khá th p, c th ROE c a các công ty niêm y t

có trung bình là 0,1434, trung v là 0,14, còn đ i v i ROA c a các công ty niêm y t thì có trung bình là 0.0737, trung v là 0,06

Bi u đ 2.2 Th ng kê tình hình k t qu kinh doanh (KQKD) c a các công ty niêm y t t i HOSE tính đ n quý 2/2011

Bi u đ 2.3 Thu nh p ròng trên m i c ph n ph thông (EPS) c a các công

ty niêm y t t i HOSE tính đ n quý 2/2011

Bi u đ 2.4 T su t sinh l i trên t ng tài s n (ROA) c a các công ty niêm y t

2008 2009 2010 Nhà đ u t giao d ch vi ph m quy đ nh nghiêm c m đ ng th i đ t

l nh mua và bán đ i v i m t lo i c phi u, ch ng ch qu đ u t

trong cùng m t phiên giao d ch

127 70 14

Nhà đ u t m nhi u tài kho n giao d ch ch ng khoán - 360 181

C đông n i b , thành viên ch ch t c a t ch c niêm y t và

nh ng ng i có liên quan giao d ch c phi u c a chính t ch c

niêm y t nh ng không công b thông tin theo quy đ nh pháp lu t

26 81 192

Giao d ch c phi u c đông l n mà không th c hi n báo cáo k t

qu thay đ i ch s h u đúng th i h n theo quy đ nh 05 11 41

Thao túng giá ch ng khoán - - 02

T ch c niêm y t giao d ch c phi u qu không đúng quy đ nh - 02 04

M t s tr ng h p giao d ch b t th ng khác - - -

Ngu n: HOSE, t ng h p c a tác gi , 2010