Luận văn thạc sĩ Phân tích, so sánh sản xuất rau an toàn với sản xuất rau thông thường của các hộ dân trên dịa bàn huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

TÀI:

PHÂN TÍCH, SO SÁNH S N XU T RAU AN TOÀN

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

TÀI:

PHÂN TÍCH, SO SÁNH S N XU T RAU AN TOÀN

L I C M N

L i đ u tiên xin bày t lòng bi t n sâu s c đ n TS Nguy n T n Khuyên,

ng i đã giành th i gian quý báu đ t n tình h ng d n tôi trong su t th i th c

Và cu i cùng tôi xin c m n s giúp đ , đ ng viên v m t tinh th n c a t t c

nh ng ng i thân trong gia đình, b n bè và đ ng nghi p

M t l n n a tôi xin đ c g i l i tri ân đ n tòan th th y cô, đ ng nghi p, b n bè

và gia đình

i

L I CAM K T

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t qu nêu trong lu n v n là trung th c và ch a t ng đ c ai công b trong b t k công trình nào khác

Các s li u, k t qu do tr c ti p tác gi thu th p, th ng kê và x lý Các ngu n d

li u khác đ c tác gi s d ng trong lu n v n đ u có ghi ngu n trích d n và xu t x

Tp H Chí Minh, n m 2012

Ng i th c hi n lu n v n

Ph m Nh t Tr ng

ii

M C L C

PH N M U 1

1 t v n đ .1

2 M c tiêu nghiên c u 2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

4 Khung phân tích 4

5 C u trúc c a đ tài 5

CH NG 1: C S LÝ LU N 6

1.1 Các v n đ v v sinh an toàn th c ph m 6

1.1.1 M t s khái ni m v v sinh an toàn th c ph m 6

1.1.2 Nh ng thách th c và tình hình v sinh an toàn th c ph m hi n nay 6

1.1.2.1 Nh ng thách th c 6

1.1.2.2 Tình hình v sinh an toàn th c ph m hi n nay 7

1.1.3 T m quan tr ng c a v sinh an toàn th c ph m 7

1.1.3.1 T m quan tr ng c a v sinh an toàn th c ph m đ i v i s c kh e, b nh t t 7

1.1.3.2 V sinh an toàn th c ph m tác đ ng đ n kinh t và xã h i 8

1.1.4 Nh ng nguyên nhân gây ô nhi m th c ph m (rau) 9

1.2 M t s khái ni m khoa h c v rau an toàn 9

1.3 Lý thuy t kinh t nông h và lý thuy t s n xu t nông nghi p 10

1.3.1 Kinh t nông h 10

1.3.1.1 Khái ni m v kinh t nông h 10

1.3.1.2 c tr ng c a kinh t nông h 11

1.3.2 Lý thuy t s n xu t nông nghi p 12

1.4 K t qu nghiên c u tr c 14

CH NG 2: PH NG PHÁP NGHIÊN C U 18

2.1 Ph ng pháp thu th p s li u 18

2.1.1 Thu th p s li u th c p 18

2.1.2 Thu th p s li u s c p 18

2.1.3 Ph ng pháp x lý s li u 19

iii

2.1.4 Ph ng pháp tính chi phí – l i nhu n trong s n xu t nông nghi p 19

CH NG 3: PHÂN TÍCH, SO SÁNH S N XU T RAU AN TOÀN VÀ S N XU T RAU THÔNG TH NG C A CÁC H DÂN TRÊN A BÀN HUY N BÌNH CHÁNH 20

3.1 Ch tr ng, chính sách và th c tr ng s n xu t rau và rau an toàn thành ph H Chí Minh và huy n Bình Chánh 20

3.1.1 Gi i thi u Ch ng trình m c tiêu phát tri n rau an toàn c a y ban nhân dân thành ph H Chí Minh 20

3.1.2 Các chính sách khuy n khích, phát tri n s n xu t rau an toàn trong th i gian qua23 3.1.3 Gi i thi u chung v huy n Bình Chánh 23

3.1.3.1 V trí đ a lý kinh t , ti m n ng t nhiên 24

3.1.3.2 Tài nguyên thiên nhiên 26

3.1.3.3 Ngu n nhân l c 28

3.1.3.4 H th ng k t c u h t ng 30

3.1.4 Th c tr ng s n xu t rau trên đ a bàn thành ph H Chí Minh 32

3.1.4.1 Tình hình s n xu t rau 32

3.1.4.2 Công tác phát tri n vùng s n xu t rau an toàn 34

3.1.5 Th c tr ng s n xu t rau trên đ a bàn huy n Bình Chánh 36

3.1.5.1 Tình hình s n xu t rau 36

3.1.5.2 Gi i thi u ho t đ ng c a H p tác xã rau an toàn Ph c An .39

3.1.5.3 Nh ng thu n l i, khó kh n trong vi c s n xu t rau t i huy n Bình Chánh 40

3.2 Phân tích, so sánh s n xu t rau an toàn và s n xu t rau thông th ng c a các h dân trên đ a bàn huy n Bình Chánh 41

3.2.1 Phân tích và so sánh theo t ng y u t 41

3.2.1.1 V s nhân kh u, s ng i tham gia lao đ ng và s lao đ ng s n xu t rau trong h .41

3.2.1.2 Thành viên tham gia s n xu t rau .43

3.2.1.3 V tu i c a ng i tham gia s n xu t rau .44

3.2.1.4 V trình đ h c v n c a nông h .44

iv

3.2.1.5 S n m kinh nghi m s n xu t rau .45

3.2.1.6 Di n tích đ t nông nghi p và di n tích đ t s n xu t rau 46

3.2.1.7 V tình hình thuê đ t s n xu t rau .47

3.2.1.8 Ngu n n c t i 48

3.2.1.9 Ph ng ti n hi n đ i ph c v s n xu t rau .50

3.2.1.10 Tình hình v n và nhu c u vay v n 52

3.2.1.11 Kho ng cách t nhà đ n n i s n xu t, t n i s n xu t đ n n i bán 54

3.2.1.12 Ph ng th c bán hàng .55

3.2.1.13 Cách th c s n xu t rau .56

3.2.1.14 ánh giá c a nông h v các y u t nh h ng đ n s n xu t rau .62

3.2.1.15 Chi phí, doanh thu và thu nh p trung bình c a nông h .72

3.2.1.16 Nguy n v ng và nguyên nhân tham gia s n xu t rau an toàn 74

3.3 Tóm t t Ch ng 3 75

CH NG 4 K T LU N, G I Ý CHÍNH SÁCH VÀ H N CH C A TÀI 78

4.1 K t lu n: 78

4.2 G i ý chính sách: .79

4.3 H n ch c a đ tài: 81

TÀI LI U THAM KH O 82

v

DANH M C T VI T T T

1 GAP: Good Agriculture Practices (Th c hành nông nghi p t t)

2 VietGAP: Vietnamese Good Agriculture Practices (Th c hành nông nghi p t t

Vi t Nam)

vi

DANH M C CÁC B NG, BI U Danh m c B ng:

B ng 2.1 Phân b m u đi u tra theo xã và đ i t ng đi u tra 19

B ng 3.1: K ho ch phát tri n di n tích rau trên đ a bàn thành ph 21

B ng 3.2: Ch tiêu phát tri n di n tích canh tác rau t ng ch ng lo i rau huy n Bình Chánh đ n n m 2010 22

B ng 3.3: M t s ch tiêu khí h u c a huy n Bình Chánh .25

B ng 3.4: Th ng kê dân s - lao đ ng trên đ a bàn qua các n m 29

B ng 3.5: Th ng kê h , nhân kh u, lao đ ng nông nghi p trên đ a bàn qua các n m 29

B ng 3.6: Di n tích gieo tr ng rau c n m trên đ a bàn huy n Bình Chánh 37

B ng 3.7: N ng su t, s n l ng rau c n m trên đ a bàn huy n Bình Chánh 38

B ng 3.8 Th ng kê s nhân kh u, s ng i đang lao đ ng, s lao đ ng tham gia s n xu t rau c a h 41

B ng 3.9 Th ng kê s lao đ ng s n xu t rau trong h c a hai nhóm h 42

B ng 3.10: Th ng kê s h có ch h tham gia s n xu t rau 43

B ng 3.11 Th ng kê tu i c a ng i tham gia s n xu t rau 44

B ng 3.12 Th ng kê trình đ h c v n c a ng i tham gia s n xu t rau 44

B ng 3.13 Th ng kê s n m kinh nghi m s n xu t rau c a nông h 45

B ng 3.14 Th ng kê s n m kinh nghi m s n xu t rau c a nông h theo nhóm 45

B ng 3.15 Th ng kê s n m kinh nghi m s n xu t rau an toàn phân theo nhóm c a h đang tham gia s n xu t rau an toàn .46

B ng 3.16 Th ng kê di n tích đ t nông nghi p và di n tích đ t canh tác rau c a nông h 46

B ng 3.17 Th ng kê s nông h theo di n tích canh tác rau theo nhóm 47

B ng 3.18 Th ng kê s nông h có thuê đ t trong n m 2010 .47

B ng 3.19 Th ng kê di n tích đ t thuê c a hai nhóm đ i t ng 48

B ng 3.20 Th ng kê ngu n n c t i c a nông h 48

B ng 3.21 M i quan h gi a vi c s d ng n c gi ng v i s v canh tác c a nông h 49

B ng 3.22 Th ng kê s nông h theo s v canh tác phân theo nhóm c a nông h 50

B ng 3.23 Th ng kê s h s d ng các ph ng ti n máy móc 50

vii

B ng 3.24 T ng h p s h có trang b máy móc .51

B ng 3.25 Tình hình v n s n xu t c a nông h 52

B ng 3.26 Th ng kê tình hình vay v n c a nông h thu c hai nhóm đ i t ng 53

B ng 3.27 Th ng kê s h có kho ng cách t nhà đ n n i s n xu t, t n i s n xu t đ n n i bán và s kho ng cách trung bình t ng ng .54

B ng 3.28 Th ng kê ph ng th c bán hàng c a nông h 55

B ng 3.29 Th ng kê s nông h theo các cách th c s n xu t rau 57

B ng 3.30 Th ng kê s h tham gia t p hu n chia theo nhóm đ t tham gia .66

B ng 3.31 Th ng kê s h đ c và không đ c h tr phân bón, thu c tr sâu, thu c b o v th c v t gi a hai nhóm h 67

B ng 3.32 Th ng kê s nông h theo m c đánh giá v tình hình lao đ ng c a nông h 70 B ng 3.33 Th ng kê chi phí trung bình, doanh thu trung bình và thu nh p trung bình c a hai nhóm h 72

B ng 3.34 Th ng kê s nông h theo lý do không có nguy n v ng tham gia s n xu t rau an toàn 74

B ng 3.35 Nguyên nhân tham gia s n xu t rau an toàn c a nông h 75

Danh S đ : S đ 1 S đ khung phân tích c a lu n v n 5

S đ 2 Chu i cung ng rau an toàn H Chí Minh 90

Danh m c bi u đ : Bi u đ 3.1 Th ng kê s h và m c đánh giá c a h đ i v i các y u t t nhiên 62

Bi u đ 3.2 Th ng kê s h và đánh giá c a h v các y u t th tr ng 64

Bi u đ 3.3 Bi u di n s h đánh giá v các y u t : n ng su t, v n và lao đ ng s n xu t rau 69

viii

DANH M C CÁC PH L C

Ph l c 1 Ki m đ nh s khác bi t v s lao đ ng tham gia s n xu t rau 91

Ph l c 2 Ki m đ nh m i liên h gi a trình đ h c v n c a lao đ ng tham gia s n xu t rau v i nhóm h đi u tra 91

Ph l c 3 Ki m đ nh m i liên h gi a s n m kinh nghi m theo nhóm v i nhóm h đi u tra .91

Ph l c 4 Ki m đ nh s khác bi t gi a hai nhóm h v di n tích đ t nông nghi p và di n tích đ t canh tác rau .92

Ph l c 5 Ki m đ nh m i liên h gi a vi c tham gia s n xu t rau an toàn v i vi c thuê

đ t c a nông h .92

Ph l c 6 Ki m đ nh s khác bi t gi a hai nhóm h v di n tích đ t thuê .92

Ph l c 7 Ki m đ nh s khác bi t v s v gi a nh ng nông h có và không có ngu n

n c t i là n c gi ng 93

Ph l c 8 Ki m đ nh m i liên h gi a vi c tham gia s n xu t rau an toàn v i vi c trang

b máy móc ph c v s n xu t rau (t ng lo i máy móc) .93

Ph l c 9 Ki m đ nh m i liên h gi a tham gia s n xu t rau an toàn v i trang b ph ng

ti n máy móc (cho c 3 lo i máy móc) 94

Ph l c 10 Ki m đ nh m i liên h gi a tham gia s n xu t rau an toàn và tình hình v n s n xu t rau c a nông h .95

Ph l c 11 Ki m đ nh m i liên h gi a tham gia s n xu t rau an toàn và ph ng th c bán hàng 95

Ph l c 12 Ki m đ nh m i liên h gi a tham gia s n xu t rau an toàn v i vi c s d ng lao đ ng t có đ c i t o đ t 96

Ph l c 13 Ki m đ nh m i quan h gi a vi c tham gia s n xu t rau an toàn và vi c phát sinh chi phí thuê lao đ ng đ c i t o đ t 97

Ph l c 14 Ki m đ nh m i liên h gi a vi c tham gia s n xu t rau an toàn và vi c phát sinh chi phí c i t o đ t b ng máy x i mini 97

Ph l c 15 Ki m đ nh m i liên h gi a tham gia s n xu t rau an toàn và vi c phát sinh chi phí c i t o đ t b ng xe cobe .97

ix

Ph l c 18 Ki m đ nh m i liên h gi a tham gia s n xu t rau an toàn và vi c th c hi n

v n công lao đ ng khi thu ho ch rau 98

Ph l c 19 Ki m đ nh m i liên h gi a tham gia s n xu t rau an toàn và vi c phát sinh chi phí v n chuy n c a nông h .99

Ph l c 20 Ki m đ nh m i liên h gi a vi c tham gia s n xu t rau an toàn v i vi c đánh giá c a nông h v các y u t t nhiên 99

Ph l c 21 Ki m đ nh m i liên h tham gia s n xu t rau an toàn và m c đánh giá c a nông h v giá bán rau và nhu c u rau trên th tr ng 100

Ph l c 22 Ki m đ nh m i liên h gi a vi c tham gia s n xu t rau an toàn và đánh giá

c a nông h v các y u t : t p hu n, c s h t ng, s quan tâm h tr c a chính quy n

và vi c áp d ng khoa h c k thu t hi n đ i 101

Ph l c 23 Ki m đ nh m i liên h gi a vi c tham gia s n xu t rau an toàn và k t qu đánh giá c a nông h v các y u t : t p hu n, c s h t ng, s quan tâm h tr c a chính quy n v n ng su t, v n, lao đ ng 102

Ph l c 24 Ki m đ nh s khác bi t gi a hai nhóm h v chi phí, doanh thu và thu nh p bình quân 103

Ph l c 25 Ki m đ nh s khác bi t gi a nhóm h có 1 lao đ ng s n xu t rau và nhóm h

có 2 lao đ ng s n xu t rau v vi c thuê thêm lao đ ng 103

Ph l c 26 Ki m đ nh s khác bi t trong k t qu đánh giá v tình hình lao đ ng gi a nông h có 1 lao đ ng và nông h có 2 lao đ ng s n xu t rau 104

PH N M U

1 t v n đ

Rau xanh là s n ph m thi t y u, là ngu n th c n hàng ngày không th thi u c a con ng i Khi m c s ng c a ng i dân ngày càng cao thì h càng có nhu c u đa d ng

v ch ng lo i rau và nhu c u an toàn khi s d ng rau

Vi c nghiên c u và áp d ng mô hình s n xu t rau s ch đã đ c các n c phát tri n trên th gi i th c hi n t khá lâu v i nh ng công ngh hi n đ i, mang l i n ng su t

và ch t l ng cao và đ m b o v sinh an toàn th c ph m cho ng i tiêu dùng

T i Vi t Nam, tình tr ng ng i tiêu dùng th ng xuyên b ng đ c th c ph m do

s d ng rau không an toàn đã đ t ra yêu c u c p bách trong vi c đ u t nghiên c u và

áp d ng mô hình s n xu t rau an toàn đ đ m b o nhu c u v s c kh e và tiêu dùng V i nhu c u đó, t cu i nh ng n m 1990, vi c nghiên c u và áp d ng mô hình s n xu t rau

an toàn đã đ c đ u t , xây d ng trên ph m vi c n c Ngay t nh ng n m 1996 –

1997, thành ph H Chí Minh là m t trong nh ng đ a ph ng đ u tiên trong c n c đã tri n khai ch ng trình s n xu t rau an toàn Thành ph đã ti n hành qui ho ch và t ng

b c xây d ng vùng s n xu t rau an toàn các qu n, huy n, nh t là ngo i thành

Sau m t th i gian th c hi n ch ng trình s n xu t rau an toàn t i thành ph H Chí Minh, s n l ng rau an toàn s n xu t đáp ng đ c 30% nhu c u rau an toàn c a

ng i tiêu dùng thành ph ; đ ng th i các hình th c kinh doanh nh công ty, h p tác xã, trang tr i s n xu t và phân ph i rau an toàn ra đ i nh m ph c v cho m c đích này M t

s h p tác xã nông nghi p s n xu t rau an toàn đã ho t đ ng hi u qu (H p tác xã Xuân

L c, H p tác xã Phú Hòa ông, H p tác xã Ph c An, H p tác xã Tân Phú Trung, H p tác xã Bình Chi u) mang l i thu nh p cao h n cho ng i nông dân (các xã viên) và đ m

b o an toàn v sinh th c ph m h n cho ng i tiêu dùng

Trên đ a bàn huy n Bình Chánh, v i nh ng thu n l i v đi u ki n đ t đai, ngu n

n c, ngu n lao đ ng,… chính quy n huy n Bình Chánh đã tri n khai th c hi n

Ch ng trình s n xu t rau an toàn t r t s m Nhi u h dân tr ng rau xanh đã tham gia

h ng ng Ch ng trình phát tri n rau an toàn c a thành ph b ng cách chuy n t s n

1

xu t rau thông th ng sang s n xu t rau s ch đ cung c p cho nhu c u th tr ng Các hình th c s n xu t theo ph ng th c h p tác v i nhau gi a các h nông dân tr ng rau

nh h p tác xã và t h p tác đã đ c hình thành Tuy nhiên, qua th i gian tri n khai

th c hi n, m c dù nhu c u tiêu dùng rau an toàn c a ng i dân có t ng lên nh ng kh

n ng c a h đ nh n bi t và phân bi t rau an toàn v i rau th ng ch a rõ ràng, c ng nh

m c đ tin t ng c a ng i tiêu dùng đ i v i ng i bán s n ph m rau an toàn ch a

đ c c i thi n nên ng i s n xu t rau an toàn g p ph i nh ng khó kh n, b p bênh trong quá trình s n xu t và cung c p rau an toàn K t qu là m t s h p tác xã nông nghi p

ho t đ ng kém hi u qu và đi đ n gi i th a bàn huy n Bình Chánh ch còn l i H p tác xã Ph c An tuy ho t đ ng khá hi u qu nh ng qui mô đ u ra ch a đ l n đ thu hút s l ng l n các h nông dân s n xu t rau Do đó, trên th c t v n t n t i song song

gi a m t bên là các h dân s n xu t rau thông th ng và bên còn l i là nh ng h s n

xu t rau an toàn Câu h i nghiên c u đ t ra là có s khác bi t gi a nhóm h s n xu t rau thông th ng v i nhóm h s n xu t rau an toàn trên đ a bàn huy n Bình Chánh

T suy ngh trên, h c viên ch n đ tài “Phân tích, so sánh s n xu t rau an toàn

và s n xu t rau thông th ng c a các h dân trên đ a bàn huy n Bình Chánh, thành ph H Chí Minh” Trong đó, h c viên t p trung tìm hi u v Ch ng trình phát tri n rau an toàn c a y ban nhân dân thành ph H Chí Minh và phân tích các l i ích

c ng nh b t l i mà vi c tham gia s n xu t rau an toàn có th mang l i cho ng i nông dân T đó th y đ c nh ng khác bi t gi a nhóm h s n xu t rau thông th ng và nhóm

h s n xu t rau an toàn

2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu nghiên c u c a đ tài bao g m nh ng n i dung ch y u nh sau:

- So sánh nh ng khác bi t c a nhóm h s n xu t rau an toàn và nhóm h s n xu t rau thông th ng, qua đó đánh giá nh ng thu n l i c ng nh b t l i c a hai nhóm h ;

- xu t gi i pháp nâng cao hi u qu s n xu t cho các h tham gia s n xu t rau

an toàn, m r ng qui mô s h tham gia s n xu t rau an toàn trên đ a bàn huy n Bình Chánh

2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

3.1 i t ng nghiên c u

i t ng nghiên c u là các h dân s n xu t rau, chia làm hai nhóm: nhóm h

s n xu t rau an toàn và nhóm h s n xu t rau thông th ng

3.2 Ph m vi nghiên c u

Do đi u ki n v th i gian, ngu n l c h n ch nên h c viên gi i h n ph m vi nghiên c u trên đ a bàn huy n Bình Chánh, thành ph H Chí Minh, c th :

3.2.1 Ph m vi nghiên c u v không gian

Lu n v n nghiên c u gi i h n trong ph m vi các h dân đang s n xu t rau an toàn (g m nh ng h là h i viên và nh ng h không là h i viên c a H p tác xã Ph c An) và các h s n xu t rau thông th ng t i 5 xã thu c huy n Bình Chánh g m: Bình Chánh, H ng Long, Qui c, Tân Nh t, Tân Quý Tây

3.2.2 Ph m vi nghiên c u v th i gian

H c viên ch n th i gian nghiên c u trong n m 2010

3

4 Khung phân tích

S đ 1: S đ khung phân tích

i u ki n t nhiên, kinh t - xã h i c a huy n Bình Chánh

Ch ng trình m c tiêu phát tri n rau an toàn c a UBND thành ph

Nông h

s n xu t rau thông

+ Th ng kê s li u + Phân tích tình hình

s n xu t rau c hai nhóm h

+ Ki m đ nh, so sánh

s khác bi t gi a hai nhóm h

Th c tr ng s n xu t rau trên đ a bàn huy n Bình Chánh

Nh n đ nh nh ng khác bi t gi a hai nhóm h

+ Khái ni m + M c tiêu-yêu c u + Nhi m v + Gi i pháp…

Gi i thi u chung v huy n Bình Chánh: v trí đ lý, tài nguyên thiên nhiên,

Gi i pháp tác đ ng nông h s n xu t rau

thông th ng tham gia s n xu t rau an toàn

(1) A1

B1

(2) A2

B2 A3

(3)

B3 (4)

A4

B4 (5)

A5

4

5 C u trúc c a đ tài

tài đ c trình bày theo 4 ch ng, g m:

Ph n m đ u: Gi i thi u s c n thi t c a đ tài, m c tiêu nghiên c u, ph m vi nghiên

c u, đ i t ng nghiên c u, ý ngh a c a v n đ nghiên c u và c u trúc c a đ tài

Ch ng 1 C s lý lu n

Ph n c s lý lu n trình bày các công trình nghiên c u tr c đây liên quan đ n rau an toàn; các khái ni m v rau an toàn, v kinh t nông h , v h p tác xã; các chính sách khuy n khích, phát tri n s n xu t rau an toàn trong th i gian qua; Ch ng trình

m c tiêu phát tri n rau an toàn c a y ban nhân dân thành ph H Chí Minh

Ch ng 2 Ph ng pháp nghiên c u

Gi i thi u các ph ng pháp đ c s d ng trong nghiên c u c a lu n v n

Ch ng 3 Phân tích, so sánh s n xu t rau an toàn và s n xu t rau thông th ng

c a các h dân trên đ a bàn huy n Bình Chánh

Gi i thi u ch tr ng, chính sách và th c tr ng s n xu t rau và rau an toàn thành ph H Chí Minh và huy n Bình Chánh

T p trung nêu rõ các v n đ : mô t các y u t liên quan đ n nông h đ c đi u tra, các y u t liên quan đ n s n xu t rau an toàn và rau thông th ng, nh ng thu n l i

và b t l i c a nông h s n xu t rau an toàn và s n xu t rau thông th ng

v sinh an toàn th c ph m liên quan đ n s n xu t và tiêu dùng rau xanh nh sau:

1.1.1 M t s khái ni m v v sinh an toàn th c ph m

- V sinh an toàn th c ph m là t t c đi u ki n, bi n pháp c n thi t t khâu s n

xu t, ch bi n, b o qu n, phân ph i, v n chuy n c ng nh s d ng nh m b o đ m cho

th c ph m s ch s , an toàn, không gây h i cho s c kh e, tính m ng ng i tiêu dùng

Vì v y, v sinh an toàn th c ph m là công vi c đòi h i s tham gia c a nhi u ngành, nhi u khâu có liên quan đ n th c ph m nh nông nghi p, thú y, c s ch bi n

th c ph m, y t , ng i tiêu dùng

1.1.2 Nh ng thách th c và tình hình v sinh an toàn th c ph m hi n nay

1.1.2.1 Nh ng thách th c

- S bùng n dân s cùng v i đô th hóa nhanh d n đ n thay đ i thói quen n

u ng c a nhân dân, thúc đ y phát tri n d ch v n u ng tràn lan, khó có th đ m b o v sinh an toàn th c ph m Th c ph m ch bi n ngày càng nhi u, các b p n t p th gia

t ng… là nguy c d n đ n hàng lo t v ng đ c

6

- Ô nhi m môi tr ng: s phát tri n c a các ngành công nghi p d n đ n môi

tr ng ngày càng b ô nhi m, nh h ng đ n cây tr ng M c đ th c ph m b nhi m

b n t ng lên

- S phát tri n c a khoa h c công ngh : vi c ng d ng các thành t u khoa h c

k thu t m i trong tr ng tr t, s n xu t, ch bi n th c ph m làm cho nguy c th c ph m

b nhi m b n ngày càng t ng do l ng t n d thu c b o v th c v t, hóa ch t b o qu n trong rau, qu ; th c ph m s d ng công ngh gen, s d ng nhi u hóa ch t đ c h i, c ng

nh nhi u quy trình không đ m b o v sinh gây khó kh n cho công tác qu n lý, ki m soát

1.1.2.2 Tình hình v sinh an toàn th c ph m hi n nay

Trong nh ng n m g n đây, n n kinh t c a n c ta chuy n sang c ch th

tr ng Các lo i th c ph m s n xu t, ch bi n trong n c và n c ngoài nh p vào Vi t Nam ngày càng nhi u ch ng lo i Vi c s d ng các ch t ph gia, ph m màu trong s n

xu t tr nên ph bi n Nhãn hàng và qu ng cáo không đúng s th t v n x y ra… Ngoài

ra, đáng chú ý là vi c s d ng hóa ch t b o v th c v t bao g m thu c tr sâu, di t c , hóa ch t kích thích t ng tr ng và thu c b o qu n không theo đúng quy đ nh gây ô nhi m ngu n n c c ng nh t n d các hóa ch t này trong th c ph m

Các b nh do th c ph m gây nên không ch là các b nh c p tính do ng đ c th c

n mà còn là các b nh m n tính do nhi m và tích l y các ch t đ c h i t môi tr ng bên ngoài vào th c ph m, gây r i lo n chuy n hóa các ch t trong c th , trong đó có b nh tim m ch và ung th

1.1.3 T m quan tr ng c a v sinh an toàn th c ph m

1.1.3.1 T m quan tr ng c a v sinh an toàn th c ph m đ i v i s c kh e, b nh t t

Tr c m t, th c ph m là ngu n cung c p ch t dinh d ng cho s phát tri n c a

c th , đ m b o s c kh e con ng i nh ng đ ng th i c ng là ngu n có th gây b nh n u không đ m b o v sinh Không có th c ph m nào đ c coi là có giá tr dinh d ng n u

nó không đ m b o v sinh

7

V lâu dài th c ph m không nh ng có tác đ ng th ng xuyên đ i v i s c kh e

m i con ng i mà còn nh h ng lâu dài đ n nòi gi ng c a dân t c S d ng các th c

ph m không đ m b o v sinh tr c m t có th b ng đ c c p tính v i các tri u ch ng

t, d nh n th y, nh ng v n đ nguy hi m h n n a là s tích l y d n các ch t đ c h i

m t s c quan trong c th sau m t th i gian m i phát b nh ho c có th gây các d t t,

d d ng cho th h mai sau Nh ng nh h ng t i s c kh e đó ph thu c vào các tác nhân gây b nh Nh ng tr suy dinh d ng, ng i già, ng i m càng nh y c m v i các

b nh do th c ph m không an toàn nên càng có nguy c suy dinh d ng và b nh t t nhi u h n

1.1.3.2 V sinh an toàn th c ph m tác đ ng đ n kinh t và xã h i

L ng th c th c ph m là m t lo i s n ph m chi n l c, ngoài ý ngh a kinh t còn có ý ngh a chính tr , xã h i r t quan tr ng

V sinh an toàn th c ph m nh m t ng l i th c nh tranh trên th tr ng qu c t

c nh tranh trên th tr ng qu c t , th c ph m không nh ng c n đ c s n xu t, ch

bi n, b o qu n phòng tránh ô nhi m các lo i vi sinh v t mà còn không đ c ch a các

ch t hóa h c t ng h p hay t nhiên v t quá m c quy đ nh cho phép c a tiêu chu n

qu c t ho c qu c gia, gây nh h ng đ n s c kh e ng i tiêu dùng

Nh ng thi t h i khi không đ m b o v sinh an toàn th c ph m gây nên nhi u h u

qu khác nhau, t b nh c p tính, m n tính đ n t vong Thi t h i chính do các b nh gây

ra t th c ph m đ i v i cá nhân là chi phí khám b nh, ph c h i s c kh e, chi phí do

ph i ch m sóc ng i b nh, s m t thu nh p do ph i ngh làm… i v i nhà s n xu t, đó

là nh ng chi phí do ph i thu h i, l u gi s n ph m, h y ho c lo i b s n ph m, nh ng thi t h i do m t l i nhu n do thông tin qu ng cáo… và thi t h i l n nh t là m t lòng tin

c a ng i tiêu dùng Ngoài ra còn có các thi t h i khác nh ph i đi u tra, kh o sát, phân tích, ki m tra đ c h i, gi i quy t h u qu …

Do v y, v n đ đ m b o v sinh an toàn th c ph m đ phòng các b nh gây ra t

th c ph m có ý ngh a th c t r t quan tr ng trong s phát tri n kinh t và xã h i, b o v môi tr ng s ng c a các n c đã và đang phát tri n, c ng nh n c ta M c tiêu đ u

8

tiên c a v sinh an toàn th c ph m là đ m b o cho ng i n tránh b ng đ c do n ph i

th c n b ô nhi m ho c có ch t đ c; th c ph m ph i đ m b o lành và s ch

1.1.4 Nh ng nguyên nhân gây ô nhi m th c ph m (rau)

Các lo i rau, qu đ c bón quá nhi u phân hóa h c, s d ng thu c tr sâu không cho phép ho c cho phép nh ng không đúng v li u l ng hay th i gian cách ly Cây

tr ng vùng đ t b ô nhi m ho c t i phân t i hay n c th i b n S d ng các ch t kích thích t ng tr ng, thu c kháng sinh

1.2 Các khái ni m khoa h c v rau an toàn

- Theo Quy t đ nh s 99/2008/Q -BNN ngày 15/10/2008 c a B Nông nghi p

và Phát tri n nông thôn v Ban hành Quy đ nh qu n lý s n xu t, kinh doanh rau, qu và chè an toàn có khái ni m v rau, qu an toàn nh sau:

“Rau, qu an toàn là s n ph m rau, qu t i đ c s n xu t, s ch phù h p v i các quy đ nh v đ m b o an toàn v sinh th c ph m có trong VietGAP (Quy trình th c hành s n xu t nông nghi p t t cho rau, qu t i an toàn t i Vi t Nam) ho c các tiêu chu n GAP khác t ng đ ng VietGAP và m u đi n hình đ t ch tiêu v sinh an toàn

th c ph m quy đ nh v m c gi i h n t i đa cho phép c a m t s vi sinh v t và hoá ch t gây h i trong s n ph m rau, qu , chè.“ [2]

- Theo Axis Research (2005), Chu i giá tr rau an toàn thành ph H Chí Minh,

có m t s khái ni m v rau an toàn c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn và c a nông dân nh sau:

+ Khái ni m c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn:

“Nh ng s n ph m rau t i (bao g m t t c các lo i rau n c , thân, lá, hoa,

qu ) có ch t l ng đúng nh đ c tính c a nó Hàm l ng các hoá ch t đ c và m c đ nhi m các sinh v t gây h i d i m c tiêu chu n cho phép, b o đ m an toàn cho ng i tiêu dùng và môi tr ng, thì đ c coi là rau đ m b o an toàn v sinh th c ph m, g i t t

là “rau an toàn”.” [1]

9

M t khi nông dân tr ng rau đi vào qui trình s n xu t đúng qui cách, tuân th đ y

đ các qui đ nh v s n xu t rau an toàn thì vi c n m b t đ c khái ni m chính xác và

th c hi n đúng yêu c u là đi u không th thi u

+ Khái ni m c a nông dân [1]

“Theo ngu n th o lu n nhóm nông dân C Chi do Axis th c hi n thì khái ni m

v rau an toàn c a ng i nông dân nh sau:

Nông dân tr ng rau an toàn ph i thông qua l p t p hu n

S d ng thu c đúng qui cách (cách li theo đúng h ng d n trên bao bì, 3-7 ngày)

Ph i qua phân chu ng tr c khi s d ng

1.3.1.1 Khái ni m v kinh t nông h

Theo ào Công Ti n (2001), Giáo trình Kinh t nông nghi p đ i c ng, NXB

i h c Qu c gia thành ph H Chí Minh, Ch ng IV Các lo i hình s n xu t ph bi n trong nông nghi p thì:

Khái ni m nông h : Trong đa s tr ng h p, khái ni m nông h Vi t Nam

đ c xem t ng t khái ni m gia đình nông dân, B lu t dân s Vi t Nam hi n hành quan niêm v h gia đình ( i u 116, m c 1): “Nh ng h gia đình mà các thành viên có tài s n chung đ ho t đ ng kinh t chung trong quan h ru ng đ t, trong ho t đ ng s n

xu t nông - lâm – ng nghi p và trong m t s l nh v c s n xu t kinh doanh khác do pháp lu t quy đ nh, là ch th trong các quan h dân s đó”

10

Kinh t nông h : V m t kinh t , khi phân tích v c u cung, c n chú ý đ n 2 đ i

t ng c b n đó là ng i s n xu t và ng i tiêu dùng nông thôn các n c đang phát tri n, s tách bi t ng i s n xu t và ng i tiêu dùng là không rõ ràng Trong nông h các ho t đ ng s n xu t và tiêu dùng x y ra cùng m t đ n v kinh t

“Kinh t nông h là đ n v s n xu t và tiêu dùng c a n n kinh t nông thôn Kinh

t nông h d a ch y u vào lao đ ng gia đình đ khai thác đ t đai và các y u t s n

xu t khác nh m thu v thu nh p thu n cao nh t.” [17]

1.3.1.2 c tr ng c a kinh t nông h

Theo ào Công Ti n (2001), Giáo trình Kinh t nông nghi p đ i c ng, NXB

i h c Qu c gia thành ph H Chí Minh, đ c tr ng c a kinh t nông h th hi n

nh ng n i dung sau:

- V m t kinh t : Nông h v a là đ n v s n xu t v a là đ n v tiêu dùng Quan

h gi a tiêu dùng và s n xu t bi u hiên trình đ kinh t c a nông h Các nông h ngoài

ho t đ ng nông nghi p còn tham gia vào các ho t đ ng phi nông nghi p v i các m c đ khác nhau th c hi n đ c các quan h kinh t , nông h ti n hành các ho t đ ng

qu n tr t s n xu t, trao đ i, phân ph i đ n tiêu dùng

- V m t xã h i: Các thành viên trong nông h có quan h huy t th ng, thân thu c và quan h hôn nhân Quan h này chi ph i m i ho t đ ng kinh t - xã h i c a các thành viên H quan tâm đ n vi c làm, giáo d c, ch m sóc l n nhau, xây d ng và phát tri n các truy n th ng gia đình

V y nông h có 2 đ nh ch cùng tác đ ng đan xen vào nhau m t cách h u c ,

đó là đ nh ch xí nghi p (kinh t ) và đ nh ch gia đình (xã h i) Chính nh m i quan h này, kinh t nông h có s c m nh c nh tranh trên th tr ng

- Nông h s d ng ch y u lao đ ng gia đình trong s n xu t kinh doanh: nông thôn ch tiêu thu nh p thu n là quan tr ng nh t, không k thu nh p đó t ngu n nào,

tr ng tr t, ch n nuôi, hay t ngh ngoài nông nghi p ó là k t qu chung t lao đ ng

11

- M c dù phát tri n t t cung t c p lên s n xu t hàng hóa, t quan h ch y u

v i t nhiên đ n quan h v i xã h i, n n t ng t ch c c n b n c a kinh t nông h v n là

đ nh ch gia đình v i s b n v n v n có c a nó V i lao đ ng gia đình, v i đ t đai đ c

s d ng n i ti p qua nhi u th h gia đình, v i tài s n và v n s n xu t ch y u c a gia đình, c a quan h gia t c, quan h huy t th ng, nên k c khi kinh t nông h g n v i khoa h c, k thu t và công ngh hi n đ i, g n v i th tr ng đ phát tri n, mà v n không thay đ i b n ch t, không b bi n d ng

- Kinh t nông h là hình th c n n t ng đ phát tri n s n xu t hàng hóa

- Ki u s n xu t kinh t nông h đòi h i m t ki u t ch c kinh t g n bó ng i lao

đ ng v i đ i t ng s n xu t trong su t quá trình s n xu t

- Kinh t nông h th ng b t th ng tr c nh ng bi n đ ng c a th tr ng, kh

n ng h n ch trong ng d ng khoa h c k thu t và công ngh m i vào s n xu t, là s thi u th n v v n, t li u s n xu t

1.3.2 Lý thuy t s n xu t nông nghi p

Lý thuy t s n xu t nông nghi p c ng đ c ào Công Ti n (2001), Giáo trình

Kinh t nông nghi p đ i c ng, NXB i h c Qu c gia thành ph H Chí Minh, trình

bày r t c th v i nh ng n i dung sau:

- Lý thuy t s n xu t hay còn g i là lý thuy t hành vi c a ng i s n xu t (nông

tr i, nông h , doang nghi p ) ng d ng khoa h c k thu t vào s n xu t nông nghi p

Lý thuy t s n xu t cung c p nh ng nguyên lý đ h ng d n các đ n v s n xu t trong

vi c s d ng có hi u qu các ngu n l c nh m t i đa hóa l i nhu n

- S n xu t là 1 quá trình, thông qua nó các ngu n l c ho c đ u vào c a s n xu t

đ c s d ng đ t o ra s n ph m ho c d ch v mà ng i tiêu dùng có th dùng đ c Các đ u vào nh đ t đai, phân bón, gi ng, nông d c, lao đ ng, máy móc và trang thi t

b nông nghi p

12

- M t cách c b n, lý thuy t s n xu t nông nghi p nghiên c u b n ch t m i liên

h nhân qu gi a các y u t đ u vào và k t qu v s n ph m thu đ c M i liên h này

l ng phân bón c n thi t nên s d ng, làm đ t b ng c gi i hóa… nh m đ t n ng su t

t i đa và h n ch th p nh t đ n vi c ô nhi m môi tr ng canh tác c a nông h Tuy v y,

Wharton C.(1971) (trích t ào Công Ti n (2001)) đã đ a ra 6 nguyên nhân chính t i sao nông h không s n lòng áp d ng k thu t m i nh sau: không bi t ho c không hi u

v k thu t m i; không đ n ng l c đ th c hi n; không đ c ch p nh n v m t tâm lý,

v n hóa và xã h i; không đ c thích nghi; không kh thi v kinh t ; không có s n đi u

ki n đ áp d ng

Rogers (1971) (trích t ào Công Ti n (2001)) mô t s áp d ng k thu t m i

b i nông h nh là m t quá trình 5 giai đo n C th : đ có th áp d ng k thu t m i,

đ u tiên nông dân ph i bi t ho c hi u đ c k thu t đó (có th hi u qua ch ng trình

ph bi n k thu t trên radio, truy n hình, cán b khuy n nông, sinh ho t câu l c b ho c láng gi ng…) Quá trình đ c ti p t c nông h th c s quan tâm đ n nó (h th y k thu t đó c n thi t và b t đ u tìm hi u nh ng thông tin chi ti t h n v k thu t đó) Khi

đã quan tâm, nông dân s b t đ u tính toán l i ích đem l i và chi phí b ra theo cách tính

c a h c (giá y u t đ u vài thay đ i là bao nhiêu, mua đâu, tr chi phí đ u ra, thu nh p

13

có t ng h n hay không?) Khi l i ích đem l i cao h n chi phí, h s ti p t c qua giai

đo n ti p theo là làm th (ch ti n hàng áp d ng k thu t m i trên m t di n tích đ t thô

so v i di n tích đ t s n xu t mà h có) N u k t qu thành công, h m i th t s áp d ng trên toàn b di n tích

H u h t các lý thuy t kinh t và th c ti n cho th y r ng nông dân s nhanh chóng

áp d ng k thu t m i m t khi h hi u r ng có m t ít r i ri s xu t hi n liên quan đ n k thu t m i (so v i k thu t c ) và l i ích nh n đ c t vi c áp d ng k thu t m i Do đó,

v n đ c t lõi đ ph bi n k thu t m i và ng d ng r ng rãi b i nông h là là cách nào giúp nông h th y đ c r i ro-l i ích đem l i

1.4 K t qu các nghiên c u tr c

Rau s ch là n i dung liên quan đ n ch ng trình rau an toàn c a qu c gia, c ng

nh c a thành ph H Chí Minh, xung quanh v n đ rau s ch và h p tác xã s n xu t nông nghi p đã có r t nhi u bài vi t, h i th o và đ tài nghiên c u Trong đó, đáng chú

ý là các đ tài c a:

- H Chí Tu n (Ch nhi m Báo cáo, D án h u WTO) (2008), Báo cáo nghiên

c u mô hình liên k t s n xu t tiêu th rau s ch theo h p đ ng t i thành ph H Chí Minh Trên c s tình hình s n xu t và tiêu th rau thành ph H Chí Minh và phân tích các mô hình tiêu bi u liên k t tiêu th rau theo h p đ ng c a thành ph H Chí Minh, tác gi đ a ra nhi u ki n ngh và k t lu n nh sau: s c nh tranh di n ra gây g t trên t t c các l nh v c, nh ng ng i s n xu t nh l , ít v n không th t c nh tranh,

đ ng v ng và phát tri n mà h c n g n k t v i nhau làm t ng ngu n l c v v n, kinh nghi m, thông tin th tr ng,… mang l i hi u qu kinh t trong s n xu t Do đó, phát tri n h p tác xã nông nghi p là m t t t y u khách quan, là yêu c u b c xúc nh m h tr

ng i nông dân phát tri n và h i nh p vào s phát tri n c a đ t n c Tuy nhiên, th c

tr ng phát tri n h p tác xã nông nghi p t i thành ph H Chí Minh trong th i gian qua cho th y bên c nh m t s h p tác xã làm n có hi u qu , góp ph n vào s nghi p phát tri n c a nông nghi p và nông thôn thành ph , xây d ng v n hóa m i t i ngo i thành,

v n còn nhi u h p tác xã n i l c còn y u, hi u qu ho t đ ng ch a cao, v n th p, cán b

14

d ng đ c nhóm tiêu chí nh h ng đ đánh giá các h p tác xã nông nghi p và đ a ra

nh ng nh n đ nh cho t ng tiêu chí đ i v i h p tác xã thành công và ch a thành công làm c s cho vi c xây d ng chính sách t p trung vào các nhóm v n đ v t cách c a

h p tác xã; n ng l c Ban qu n lý c a h p tác xã; qui mô s n xu t hàng hóa c a xã viên tài c ng phân tích các gi i pháp đ nhân r ng mô hình h p tác xã nông nghi p thành công và đ xu t xây d ng d án h p tác xã m u giai đo n 2009-2011 [9]

- Ph m Th Thu Trang (2009), phân tích tác đ ng c a qui trình s n xu t nông nghi p t t (GAP) trên cây rau đ n hi u qu s n xu t c a nông dân xã Nhu n c, huy n

C Chi - thành ph H Chí Minh, Lu n v n Th c s , i h c Kinh t thành ph H Chí Minh; K t qu nghiên c u: tác gi s d ng ph ng pháp ki m đ nh tr trung bình gi a hai t ng th (hai nhóm nông dân có và không tham gia GAP) đ phân tích nh ng đi m khác bi t trong nh n th c và quan đ m c a các h dân đang tham gia s n xu t rau theo qui trình GAP và qui trình thông th ng t i xã Nhu n c huy n C Chi và nh ng đi m

ch a có s khác bi t c n thi t gi a hai qui trình canh tác nh giá c , n ng su t tr ng tr t, thu nh p h gia đình Song song đó, đ tài cho th y kh n ng tham gia qui trình canh tác GAP là đi u không khó đ i v i các h dân vì h đã có n n t ng ki n th c v IPM và s n

xu t rau an toàn Vi c ng d ng qui trình s n xu t nông nghi p t t GAP t i xã Nhu n

c và hoàn toàn kh thi, các tr ng i v m t lý thuy t đã đ c lý gi i và ch ng minh Qui trình không ch a đ ng r i ro v m t kinh t và hy v ng s s m nh n đ c s ch p

nh n r ng rãi c a c ng đ ng Các y u t lao đ ng, di n tích canh tác và tham gia GAP không có vai trò n i b t khi gi i thích l i nhu n ròng c a nông h t ng gia s n xu t,

c n thi t tác đ ng vào 3 y u t chính là v n l u đ ng, t su t lao đ ng và th c hi n qui

15

trình canh tác nông nghi p t t (GAP) T đó, tác gi đ a ra các gi i pháp liên quan đ n

3 y u t chính trên [18]

- Nguy n Th Phúc Doang (2010), T i sao Rau an toàn s n xu t t i thành ph H Chí Minh g p khó kh n trong khâu tiêu th ?, Lu n v n Th c s , i h c Kinh t thành

ph H Chí Minh, đi sâu phân tích th c tr ng s n xu t, kinh doanh và qu n lý rau và rau

an toàn t i thành ph H Chí Minh, k t qu nghiên c u rút ra đ c các nguyên nhân chính nh : rau an toàn ch u c nh tranh kh c li t v i rau thông th ng; giá bán rau an toàn cao h n rau thông th ng; không có cách th c phân bi t rau an toàn và rau thông

th ng nên nh h ng nhi u đ n tâm lý ng i tiêu dùng; có s b t cân x ng thông tin

gi a ng i bán, ng i mua và c quan qu n lý nhà n c; s n ph m rau an toàn thành

ph H Chí Minh ch a đ c chú tr ng v bao bì, đóng gói s n ph m nh là y u t nh n

d ng c a s n ph m; thi u quy ho ch vùng tr ng, thi u v n s n xu t và trang thi t b s

ch ; công tác ch ng nh n đ đi u ki n s n xu t, và s ch rau an toàn ch a đ c b o

đ m; thi u nhân l c, kinh phí cho ki m tra th ng xuyên ch t l ng rau an toàn và hình

th c ch tài ch a nghiêm; còn m t s đáng k ng i tiêu dùng ch a nh n th c đ y đ v

t m quan tr ng c a rau an toàn [6]

- H Sadighi và A A Darvishinia (2005) Farmers’ professional satisfaction with the rural production cooperau an toànive approach; K t qu nghiên c u: b ng ph ng pháp th ng kê, tác gi phân tích tác đ ng c a các y u t nh h ng đ n s hài lòng c a

nông h khi tham gia h p tác xã nông nghi p g m: Improvement of production yields,

Reducing labor expenditure, Improvements of general economic status, Willingness to buy more share, Better access to agricultural inputs, More access to agricultural machinery, Efficient control of farm’ pests and insects, More access to technical information, Having a more reasonable selling price, Better marketing, Better storage facilities, Reduced intermediaries in marketing và đ a ra k t lu n g m 6 ý nh sau: 1

h p tác xã nông nghi p làm t ng s n l ng và gi m chi phí s n xu t (chi phí lao đ ng);

2 h p tác xã làm t ng kh n ng ti p c n máy móc nông nghi p, s d ng hi u qu các ngu n l c nông nghi p; 3 Các xã viên có thái đ tích c c và a thích đ i v i h p tác xã

16

và các ho t đ ng c a nó; 4 Có m i quan h rõ ràng gi a s hài lòng c a xã viên v i thái

đ c a h đ i v i h p tác xã; 5 Phân tích h i qui ch ra r ng trong s các bi n đ c l p thì m c đ tham gia c a các xã viên vào các ho t đ ng c a h p tác xã, thái đ c a h

đ i v i h p tác xã, và di n tích đ t c a ng i nông dân có th gi i thích 68,8% kh n ng thay đ i s th a mãn c a xã viên, ngh a là có nh ng nhân t khác có th có đóng góp vào s thay đ i m c đ hài lòng c a xã viên mà ch a đ c đi u tra trong nghiên c u

c a tác gi ; 6 h p tác xã nông nghi p đóng vai trò quan tr ng trong vi c c i ti n máy móc nông nghi p, n ng cao n ng su t s n l ng và thu nh p cho xã viên C ng nh m

r ng các ho t đ ng giáo d c thông qua h p tác xã có th mang l i nhi u hi u qu h n Ngoài các l i ích v m t xã h i, kinh t và ngh nghi p đ i v i xã viên, h p tác xã nông nghi p nên đ c phát tri n vì nó giúp c i thi n s phát tri n nông nghi p và an ninh

l ng th c c a qu c gia [26]

Ngoài ra, c ng có nh ng nghiên c u khác liên quan đ n rau an toàn nh : Phát

tri n h p tác xã nông nghi p thành ph H Chí Minh đ n n m 2015; Axis Research

(2005), Chu i giá tr rau an toàn thành ph H Chí Minh; S Nông nghi p và Phát tri n

Nông thôn t nh Lâm ng (2009), Tình s n xu t rau an toàn Lâm ng, H i th o rau

an toàn, Lâm ng

Tuy nhiên, trong th i gian qua ch a có đ tài nào nghiên c u v s khác bi t s n

xu t rau an toàn và s n xu t rau thông th ng c a các h dân trên đ a bàn huy n có s n

xu t rau nh huy n Bình Chánh, thành ph H Chí Minh

17

2.1.2 Thu th p s li u s c p

i t ng mà đ tài nghiên c u là các h dân tr ng rau trên đ a bàn thu c huy n Bình Chánh, g m c nh ng h s n xu t rau an toàn (nh ng h là h i viên và nh ng h không là h i viên c a H p tác xã Ph c An) và nh ng nông h s n xu t rau thông

th ng Tuy nhiên, do công tác qu n lý l nh v c nông nghi p c a cán b các xã ch a

đ m b o trong vi c c p nh t đ y đ danh sách h s n xu t rau an toàn và h s n xu t rau thông th ng (tr xã Tân Nh t) nên h c viên g p khó kh n khi t ng h p danh sách các

h làm c s xác đ nh m u đi u tra vi c nghiên c u không b nh h ng do đi u

ki n th i gian và kinh phí, đ ng th i đ m b o thu n ti n cho vi c thu th p s li u nên

h c viên ch n s m u nghiên c u là 100 h và ti n hành đi u tra theo ph ng pháp l y

m u phi xác su t b ng cách liên h v i cán b xã (H i nông dân, cán b nông nghi

p-giao thông-th y l i c a xã) đ đ c gi i thi u m t s h s n xu t rau trên đ a bàn nghiên c u, sau đó h c viên t h i th m đ bi t thêm các h khác có s n xu t rau đ

đi u tra ho c đi d c theo các tuy n đ ng giao thông nông thôn c a xã, khi th y ru ng rau thì h i th m và đi u tra

18

B ng 2.1 Phân b m u đi u tra theo xã và đ i t ng đi u tra

n v tính: H gia đình STT a bàn xã

(Ngu n: Th ng kê t k t qu đi u tra)

Có t t c 100 m u đ c đi u tra trên đ a bàn 5 xã thu c huy n Bình Chánh g m:

Bình Chánh 20 m u, H ng Long 20 m u, Qui c 19 m u, Tân Nh t 19 m u và Tân

Quý Tây 22 m u Trong đó, 50 nông h thu c đ i t ng đang s n xu t rau an toàn và 50

nông h s n xu t rau thông th ng Các nông h s n xu t rau an toàn v i các hình th c:

t s n xu t, t tiêu th (24 h tham gia, chi m 48%); t viên t h p tác s n xu t rau an

toàn (26 h , chi m 32%, trong đó có 8 nông h là xã viên H p tác xã Ph c An)

2.1.3 Ph ng pháp x lý s li u

tài s d ng ph ng pháp th ng kê mô t và s d ng ki m đ nh tr trung bình

các nhóm bi n đ nh n di n s khác bi t gi a hai nhóm đ i t ng là nhóm h s n xu t

rau an toàn và nhóm h s n xu t rau thông th ng

2.1.4 Ph ng pháp tính chi phí – l i nhu n trong s n xu t nông nghi p

Ph ng pháp tính ch tiêu chi phí, doanh thu, thu nh p: Các ch tiêu chi phí,

doanh thu, thu nh p c a nông h đ c tính theo đ n v VN /100m2

/1 n m

+ Chi phí s n xu t rau c a nông h là t ng các kho n chi b ng ti n c a nông h ;

+ Doanh thu bán rau c a nông h là t ng các kho n thu b ng ti n c a nông h ;

+ Thu nh p c a nông h = doanh thu bán rau - chi phí s n xu t

19

CH NG 3 PHÂN TÍCH, SO SÁNH S N XU T RAU AN TOÀN VÀ S N XU T RAU

3.1 Ch tr ng, chính sách và th c tr ng s n xu t rau và rau an toàn thành ph

H n ch đ n m c th p nh t d l ng thu c B o v th c v t, không đ x y ra hi n t ng

ng đ c c p tính đ i v i rau l u thông trên đ a bàn thành ph

ii S n xu t rau an toàn v i giá thành h , ch t l ng và n ng su t cao theo h ng

3 gi m (gi ng, phân hóa h c, thu c b o v th c v t) và ng d ng công ngh sinh h c,

h n ch th p nh t các ch tiêu đ c ch t, đ m b o an toàn đ nâng cao s c c nh tranh trong n i đ a và trong đi u ki n h i nh p v i các n c trong khu v c

iii M r ng di n tích s n xu t rau an toàn Xây d ng vùng rau t p trung đ đ u

t công ngh qu n lý GIS, tiêu chu n GAP và công ngh truy nguyên ngu n g c xu t x hàng hóa b ng mã v ch, ph c v xu t kh u t n m 2008

iv y m nh ho t đ ng truy n thông nh m nâng cao nh n th c c a ng i s n

xu t c ng nh ng i tiêu dùng đ i v i rau an toàn, góp ph n tác đ ng đ n s n xu t rau

t i thành ph đ đáp ng cho 60 - 70% nhu c u s n l ng rau tiêu th c a n m 2010

+ Ch ng trình có các yêu c u nh sau:

i Ti p t c t p hu n, chuy n giao ti n b khoa h c, công ngh và gi ng m i cho

20

nông dân tr ng rau trên 90% n m v ng quy trình s n xu t rau an toàn T ch c kh o sát, đánh giá và công nh n vùng rau an toàn chuy n đ i kho ng 3.500 ha đ t tr ng lúa đ nâng t ng di n tích canh tác là 5.700 ha, t ng ng di n tích gieo tr ng kho ng 20.000

ha, n ng su t trung bình đ t trên 24 t n/ha gieo tr ng, s n l ng đ t 580.000 t n/n m

đ c ch t, vi sinh v t trong rau t i các ch đ u m i trên đ a bàn thành ph

iv Các s n ph m rau s n xu t và kinh doanh trên đ a bàn thành ph đ m b o các tiêu chu n v ch t l ng rau an toàn có d l ng thu c b o v th c v t, kim lo i n ng, nitrate, vi sinh v t đ u d i m c quy đ nh c a Nhà n c

+ Nhi m v Ch ng trình đ ra nh sau:

* K ho ch phát tri n di n tích rau qua các n m:

B ng 3.1: K ho ch phát tri n di n tích rau trên đ a bàn thành ph

y ban nhân dân thành ph :

- Ch m d t canh tác rau mu ng trên các vùng đ t có ngu n n c ô nhi m n ng Chuy n m c đích s d ng sang đô th hóa ho c chuy n đ i nh ng vùng đ t đang tr ng rau mu ng b ô nhi m c kim lo i n ng và vi sinh trên rau và n c sang tr ng cây khác

ho c m c đích s d ng khác

21

- Quy ho ch m r ng di n tích rau mu ng n c thành vùng s n xu t chuyên canh

rau mu ng c a thành ph

* K ho ch phát tri n di n tích canh tác các ch ng lo i rau:

B ng 3.2: Ch tiêu phát tri n di n tích canh tác rau t ng ch ng lo i rau huy n Bình

+ th c hi n nhi m v nêu trên, Ch ng trình đ ra các gi i pháp cho các y u t đ u vào

ph c v s n xu t (đ t đai; gi ng ph c v chuy n đ i; ngu n v n; lao đ ng; c s h t ng phát

tri n s n xu t rau; k thu t canh tác; c khí hóa nông nghi p và ng d ng khoa h c k thu t,

công ngh m i trong s n xu t rau an toàn); các gi i pháp nâng cao n ng l c qu n lý nhà n c

v phát tri n rau an toàn (xây d ng mô hình thí đi m qu n lý ch ng nh n và c p nhãn s n ph m

rau an toàn ho c rau s n xu t theo quy trình GAP; t ch c th c hi n quy trình khép kín v qu n

lý nhà n c trong b o v th c v t trên rau); gi i pháp đ y m nh liên k t, h p tác hóa trong s n

xu t tiêu th và gi i pháp đ y m nh công tác xúc ti n th ng m i, xây d ng th ng hi u “rau

an toàn”

22

3.1.2 Các chính sách khuy n khích, phát tri n s n xu t rau an toàn trong th i gian qua [19]

- C p Trung ng:

+ V v n, tín d ng: Quy t đ nh s 67 ngày 30 tháng 3 n m 1999 c a Th t ng Chính ph v chính sách tín d ng ngân hàng ph c v phát tri n nông nghi p-nông thôn; Ngh quy t 02/2003/NQ-CP c a Chính ph v cho vay không ph i đ m b o b ng tài

s n;

+ V liên k t s n xu t, tiêu th s n ph m: Quy t đ nh s 80/Q -TTg ngày 24 tháng 6 n m 2002 c a Th t ng Chính ph v chính sách khuy n khích tiêu th nông

s n thông qua h p đ ng; Thông t s 77/2002/TT-BNN ngày 28 tháng 8 n m 2002 c a

B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn v m u h p đ ng tiêu th nông s n;

- C p Thành ph :

+ Quy t đ nh s 56/2003/Q -UB ngày 25 tháng 4 n m 2003 c a y ban nhân dân thành ph v các chính sách khuy n khích và u đãi đ u t v i các t ch c, h gia đình, cá nhân nghiên c u, s n xu t kinh doanh gi ng cây tr ng, v t nuôi trên đ a bàn thành ph ; Quy t đ nh s 81 c a Thành ph ngày 19 tháng 9 n m 2001 v vay v n, tr

n vay, h tr lãi vay các d án thu c ch ng trình kích c u thông qua đ u t c a thành

ph ; Quy t đ nh s 105/2006/Q -UBND ngày 17 tháng 7 n m 2006 c a y ban nhân dân thành ph v vi c ban hành quy đ nh v khuy n khích chuy n d ch c c u kinh t nông nghi p giai đo n 2006-2010 (nay là Quy t đ nh s 36/2011/Q -UBND);

3.1.3 Gi i thi u chung v huy n Bình Chánh

Theo Báo cáo thuy t minh v quy ho ch s n xu t nông nghi p huy n Bình Chánh

đ n n m 2020 và đ nh h ng đ n n m 2025 c a y ban nhân dân huy n Bình Chánh (n m 2011) thì Bình Chánh là huy n vùng ven c a thành ph H Chí Minh, n m cách trung tâm thành ph kho ng 15km; s n xu t nông nghi p là ngành truy n th ng c a huy n nh h ng phát tri n kinh t c a huy n đang chuy n d n t nông nghi p sang công nghi p và d ch v , th c hi n chuy n d ch c c u kinh t theo đ nh h ng “công nghi p, ti u th công nghi p - th ng m i, d ch v - nông nghi p” T n m 2003 (th i

23

đi m chia tách huy n) đ n n m 2010, Huy n Bình Chánh đã t p trung khai thác có hi u

qu các ngu n tài nguyên và t n d ng l i th , kinh t - xã h i c a đ a ph ng, nh đó

mà huy n đã chuy n mình, đ t đ c nhi u thành t u đáng k , đ i s ng ng i dân ngày

đ c c i thi n, b m t c s h t ng đ a ph ng ngày m t khang trang [20]

C ng theo Báo cáo nêu trên thì s n xu t nông nghi p tr c đây c a huy n Bình Chánh đóng vai trò ch y u, công nghi p - ti u th công nghi p chi m t tr ng khá cao 74,5%; nông nghi p c ng có nhi u chuy n bi n tích c c mang l i hi u qu kinh t cao;

t tr ng c a ngành nông nghi p gi m còn 6,8% nh ng đóng vai trò quan tr ng trong s phát tri n chung c a huy n nói riêng và thành ph H Chí Minh nói chung [20]

3.1.3.1 V trí đ a lý kinh t , ti m n ng t nhiên

Qua tham kh o Báo cáo thuy t minh c a y ban nhân dân huy n Bình Chánh v quy ho ch s n xu t nông nghi p huy n Bình Chánh đ n n m 2020 và đ nh h ng đ n

n m 2025, tác gi rút ra đ c nh ng thông tin liên quan đ n đi u ki n t nhiên, kinh t -

xã h i c a huy n Bình Chánh mà có ý ngh a quan tr ng đ i v i s n xu t nông nghi p,

đ c bi t là s n xu t rau xanh c a huy n nh sau: [20]

Huy n Bình Chánh có các tr c đ ng giao thông quan tr ng nh Qu c l 1A, liên t nh l 10, đ ng Nguy n V n Linh, Qu c l 50, đ ng cao t c Sài Gòn – Trung

L ng,… t o cho Bình Chánh tr thành c u n i giao l u kinh t , giao th ng đ ng b

gi a vùng đ ng b ng Sông C u Long v i vùng kinh t mi n ông Nam B

24

Huy n có h th ng sông, kênh, r ch khá phong phú nh sông C n Giu c, ông

L n, kênh Xáng ng, kênh ngang, r ch ông H n,… có ý ngh a quan tr ng và là vùng

đ m sinh thái phía Tây c a thành ph H Chí Minh

b a hình

Huy n Bình Chánh có d ng đ a hình đ ng b ng t ng đ i ph ng và th p, b chia

c t b i nhi u sông r ch, kênh m ng H ng d c không rõ r t v i đ d c n n r t nh Cao đ m t đ t ph bi n thay đ i t 0,2m đ n 1,1m Ph n l n di n tích huy n Bình Chánh hi n nay đ c b o v không b ng p do tri u cao trên sông r ch nh vào h th ng

th y l i v i đê bao-c ng ng n tri u

12

27 6,5 79,5 1.800 – 2.000 2,5 – 4,7

(Ngu n: y ban nhân dân huy n Bình Chánh (2011), Báo cáo thuy t minh v quy ho ch

s n xu t nông nghi p huy n Bình Chánh đ n n m 2020 và đ nh h ng đ n n m 2025)

- Sông C n Giu c: n i li n sông ch m và sông Soài R p, đo n ch y qua đ a bàn huy n dài kho ng 1,35km, r ng t 90-110m; là sông l n nh t ch y qua đ a bàn huy n nh h ng khá l n đ n s n xu t nông nghi p trên đ a bàn

- Sông Ch m: ch y qua đ a bàn v i chi u dài 0,81 km, r ng 80-100m; có ý ngh a quan tr ng trong vi c cung c p ngu n n c m t cho s n xu t nông nghi p c a khu

ph n c gi i nh , k t c u r i r c, càng xu ng sâu hàm l ng cát gi m, l ng sét t ng lên Hàm l ng ch t h u c thay đ i t 1-2%, đ pH = 4-5, n u đ c c i t o s r t thích

h p cho hoa màu

- t phù sa: có di n tích 11.174,74 ha (44,25% di n tích đ t m t) do h th ng sông C n Giu c và Ch m b i đ p (xã Tân Quý Tây, H ng Long, Quy c, Bình Chánh có lo i đ t này) ây là nhóm đ t t t nh t cho s n xu t nông nghi p trên đ a bàn huy n, đ t có thành ph n c gi i trung bình, hàm l ng h u c khá (2-10%)

- t phèn: thu c vùng đ t th p tr ng, b nhi m phèn m n (xã Tân Nh t), có di n tích 10.452,39 ha (41,39% di n tích đ t m t) Chia làm 2 nhóm: đ t phèn ho t đ ng (5.590,52 ha) và đ t phèn ti m tàng (4.501,86 ha) t có thành ph n c gi i n ng (hàm

l ng sét đ t 40-50%), hàm l ng ch t h u c cao nh ng đ phân h y kém Nhóm đ t này có đ phì ti m tàng cao nh ng do chua và hàm l ng đ c t l n nên trong s d ng

c n chú ý các bi n pháp c i t o và s d ng

26

b Tài nguyên n c

- Tài nguyên n c m t trên đ a bàn g n li n v i 888 ha di n tích đ t m t n c chuyên dùng Các sông, r ch trên đ a bàn huy n ch u nh h ng b i ch đ th y tri u

c a 3 h th ng sông l n: Nhà Bè – Xoài R p, Vàm C ông và sông Sài Gòn Mùa khô

đ m n xâm nh p vào sâu n i đ ng, đ m n kho ng 4%, mùa m a m c n c lên cao

- Tài nguyên n c ng m: Ngu n n c ng m c ng tham gia m t vai trò l n trong

vi c phát tri n kinh t -xã h i c a huy n và c a c Thành ph N c ng m phân b r ng

kh p, nh ng ch t l ng t t v n là khu v c đ t xám phù sa c (V nh L c A, B) đ sâu t 5-50m và có n i t 50-100m, đ i v i vùng đ t phù sa và đ t phèn th ng n c ng m b nhi m phèn nên ch t l ng n c không đ m b o

c Môi tr ng

Quá trình đô th hóa trên đ a bàn huy n di n ra nhanh chóng gây ra ô nhi m môi

tr ng trên đ a bàn huy n ngày càng t ng

+ Môi tr ng n c

- Môi tr ng n c m t: Ngu n tài nguyên n c đã b ô nhi m do các ho t đ ng

s n xu t và sinh ho t trên đ a bàn và do ngu n n c th i t các khu công nghi p Thành

ph đ v Ngoài ra, còn b nh h ng c a vi c thi công các tuy n đ ng, đóng c ng

ng n m n gây nên hi n t ng n c tù đ ng lâu ngày d n tr nên ô nhi m (r ch ông

C m xã Bình Chánh, r ch ông xã Bình Chánh, kênh T5 xã H ng Long) Nh v y,

h u h t các sông, kênh, r ch trên đ a bàn huy n Bình Chánh đ u b ô nhi m (nh t là các tuy n kênh chính ph c v cho vi c t i tiêu) làm gi m n ng su t tr ng tr t và đ i s ng sinh ho t c a ng i dân

27

- Môi tr ng n c ng m: Vi c khai thác n c ng m trên đ a bàn Huy n v n còn

t phát, thi u quy ho ch, ch a qu n lý và ki m soát đ c các t ch c, đ c bi t là các đ i khoan t nhân; d n đ n nguy c ô nhi m ngu n n c ng m, các t ng ch a n c ng m ngày càng b h th p, các công trình xây d ng trên m t đ t đã gây bi n d ng b m t đ a hình (lún đ t) t i nhi u khu v c Nhi u gi ng khoan c a dân c m t s xã g p ph i tình

tr ng gi ng c n, nhi m phèn m n ho c nhi u c n

+ Môi tr ng đ t

Xã V nh L c B có hàm l ng nguyên t kim lo i n ng trong đ t v t ng ng cho phép, làm nh h ng đ n vi c tr ng tr t c a ng i dân, gi m n ng su t cây tr ng, không đ m b o an toàn th c ph m; H u h t các xã còn l i c a huy n thì hàm l ng kim

lo i n ng trong đ t ch a v t ng ng cho phép

Nhìn chung, huy n Bình Chánh có d u hi u ô nhi m t môi tr ng n c đ n môi

tr ng đ t, không khí làm nh h ng đ n s phát tri n nông nghi p c a huy n

3.1.3.3 Ngu n nhân l c

a Dân s và c c u dân s

Theo Niên giám th ng kê n m 2010 c a phòng Th ng kê huy n Bình Chánh [11] thì n m 2003, dân s huy n Bình Chánh là 219.340 ng i; đ n cu i n m 2010, dân s toàn huy n đ t 458.930 ng i, t ng h n g p 2 hai l n so v i n m 2003 ây là k t qu

c a ch ng trình dãn dân t n i thành ra ngo i thành và s dân di c t do đ n đ a bàn huy n c ng khá đông T l lao đ ng trong đ tu i lao đ ng chi m t tr ng l n (71,33%

t ng dân s )

M t đ dân s trung bình toàn huy n là 1.766 ng i/km2

, trong đó dân c t p trung đông nh t xã Bình H ng (4.824 ng i/km2

) và th p nh t là xã Bình L i (466

ng i/km2 )

C c u lao đ ng theo ngành ngh c a huy n chuy n d ch theo đúng đ nh h ng phát tri n kinh t - xã h i c a đ a ph ng: “công nghi p – th ng m i; d ch v - nông nghi p”, lao đ ng trong ngành nông –lâm – nuôi tr ng th y s n ngày m t gi m, lao

đ ng ho t đ ng trong l nh v c d ch v th ng m i, công nghi p ngày m t t ng nhanh

28