Luận văn thạc sĩ Giải pháp nâng cao năng lực thanh tra, giám sát của Ngân hàng nhà nước đối với Ngân hàng thương mại Việt Nam

Khung phân tích ..... Core Principles for Effective Banking Supervision, Basel... 1.2.4 Ph ngăth căho tăđ ngăthanhătra,ăgiámăsátăngơnăhƠng Có hai ph ng th c thanh tra là giám sát t xa v

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích d n

và s li u s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t

trong ph m vi hi u bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m

L I C Mă N

Chân thành c m n QuỦ Th y Cô Tr ng i h c Kinh T TP HCM đã nhi t

tình gi ng d y, cung c p nh ng ki n th c quý báu trong su t th i gian tôi h c và

th c hi n lu n v n

Tôi trân tr ng bày t lòng bi t n sâu s c đ n TS Hay Sinh đã t n tình h ng

d n, đ ng viên tôi trong quá trình nghiên c u và th c hi n đ tài

Chân thành c m n các Anh/Ch đ ng nghi p, b n bè đã nhi t tình h tr thông

tin và có nh ng góp ý h u ích cho đ tài

Dù đã có nhi u c g ng, song lu n v n không th tránh kh i nh ng thi u sót

Kính mong nh n đ c s chia s , góp ý c a Th y Cô, b n bè

Trân tr ng c m n

Tác gi lu n v n

Phan Ng c Th o Vy

M C L C

L IăCAMă OAN i

L I C Mă N ii

M C L C iii

DANH M C CÁC T VI T T T vi

DANH M C CÁC B NG BI U vii

DANH M C CÁC HÌNH V viii

TÓM T T 1

L I M U 3

1 B i c nh và v n đ chính sách 3

2 M c tiêu nghiên c u 4

3 Câu h i nghiên c u 5

4 i t ng và ph m vi nghiên c u 5

5 Ph ng pháp nghiên c u và ngu n thông tin 5

6 Khung phân tích 5

7 ụ ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài nghiên c u 6

8 C u trúc lu n v n 6

CH NGă1ăC ăS LÝ LU N V HO Tă NG THANH TRA, GIÁM SÁT NGỂNăHÀNGăTH NGăM I 7

1.1 Gi i thi u y ban Giám sát Ngân hàng Basel 7

1.1.1 S ra đ i và nguyên t c ho t đ ng c a y ban Basel 7

1.1.2 M c tiêu ho t đ ng c a y ban Basel 8

1.1.3 Các nguyên t c giám sát ngân hàng hi u qu 8

1.2 N ng l c giám sát c a NHTW đ i v i NHTM 14

1.2.1 Khái ni m ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng 14

1.2.2 M c tiêu ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng 14

1.2.3 N i dung c a ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng 15

1.2.4 Ph ng th c ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng 15

1.2.4.1 Giám sát t xa 15

1.2.4.2 Thanh tra t i ch 16

1.2.5 Quy trình thanh tra, giám sát ngân hàng 17

1.2.6 N ng l c giám sát c a NHTW đ i v i NHTM 17

1.3 Kinh nghi m th gi i và bài h c cho Vi t Nam 18

1.3.1 Kh ng ho ng kinh t - tài chính t i Thái Lan: 20

1.3.2 Kh ng ho ng kinh t - tài chính t i Hàn Qu c: 21

1.3.3 Kh ng ho ng kinh t - tài chính t i M 22

1.3.4 Bài h c cho Vi t Nam 24

CH NGă 2ă TH C TR NG THANH TRA, GIÁM SÁT C Aă NHNNă I V I NGỂNăHÀNGăTH NGăM I VI T NAM 26

2.1 T ch c, ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng Vi t Nam 26

2.1.1 Gi i thi u c quan thanh tra giám sát ngân hàng Vi t Nam 26

2.1.2 Khung chính sách dành cho ho t đ ng giám sát c a NHNN Vi t Nam 28

2.1.3 N i dung giám sát c a CQTTGSNH đ i v i các NHTM Vi t Nam 29

2.1.3.1 N i dung giám sát t xa 29

2.1.3.2 N i dung thanh tra t i ch 30

2.1.4 X lý k t qu thanh tra 30

2.2 M t s k t qu đ t đ c và h n ch 31

2.2.1 K t qu đ t đ c 32

2.2.1.1 Khuôn kh pháp lý v thanh tra, giám sát ngân hàng đ c nâng cao 32

2.2.1.2 N i dung giám sát t ng b c theo k p s phát tri n c a ngân hàng và các thông l qu c t 32

2.2.1.3 Ph ng th c giám sát đ c th c hi n trên c hai n i dung giám sát t xa và thanh tra t i ch 32

2.2.2 H n ch 33

2.2.2.1 Ho t đ ng giám sát ch a hoàn toàn đáp ng 25 nguyên t c v giám sát ngân hàng hi u qu c a y ban Basel 33

2.2.2.2 Mô hình t ch c và c ch đi u hành ho t đ ng ch ng chéo 35

2.2.2.3 Ph ng th c giám sát ch a phù h p 35

2.2.2.4 H t ng giám sát ch a đáp ng đ c yêu c u 36

2.2.2.5 Thi u các nh n đ nh đ nh tính trong giám sát 36

2.2.2.6 Giám sát r i ro chéo còn y u 37

2.2.2.7 Ho t đ ng thanh tra, giám sát ch a hi u qu 37

2.2.3 M t s th t b i chính sách 40

2.2.3.1 Tính thi u đ ng b h th ng các ch tiêu an toàn ho t đ ng ngân hàng 40

2.2.3.2 Tình tr ng thông tin b t cân x ng 45

2.2.3.3 Tính r n đe và vi c giám sát th c hi n ch tài ch a hi u qu 48

CH NGă 3ă GI Iă PHÁPă NỂNGă CAOă N NGă L C THANH TRA, GIÁM SÁT C AăNHNNă I V I NHTM VI T NAM 54

3.1 C n c đ xu t gi i pháp 54

3.1.1 nh h ng đi u hành c a ngân hàng nhà n c giai đo n 2011 – 2020 54

3.1.2 C n c các nguyên t c c b n giám sát ngân hàng hi u qu c a y ban Basel: 55

3.2 M t s ki n ngh 56

3.2.1 Gi i pháp v mô hình t ch c ho t đ ng c a c quan TTGSNH 56

3.2.2 Gi i pháp v h t ng thanh tra, giám sát 57

3.2.3 Nâng cao trình đ và đ o đ c ngh nghi p đ i ng thanh tra giám sát 58

3.2.4 i m i ph ng th c thanh tra, giám sát 59

3.2.5 K t h p n i dung giám sát đ nh l ng và đ nh tính 59

3.2.6 a ra l trình đáp ng các tiêu chu n an toàn h p lý 60

3.2.7 T ng c ng tính minh b ch thông tin cho th tr ng 61

3.2.8 Nâng cao m c ph t vi ph m 62

3.2.9 Xây d ng và th c hi n “stress testing” trong ho t đ ng giám sát ngân hàng 63

3.2.10 Ban hành quy ch làm vi c gi a các đ n v thanh tra, giám sát v i các ngân hàng 64

3.2.11 T ng c ng ho t đ ng giám sát chéo 65

3.2.12 Thúc đ y quá trình h p nh t các NHTMCP nh m đ t đ c hi u qu kinh t v quy mô 65

TÀI LI U THAM KH O 69

PH L C 74

DANH M C CÁC T VI T T T ALC II : Công ty cho thuê tài chính II

CQTTGS : C quan thanh tra giám sát

LDR : T l tín d ng trên huy đ ng v n (Loan to deposit ratio)

TTGSNH : Thanh tra giám sát ngân hàng

y ban Basel : y ban Giám sát Ngân hàng Basel

Vinashin : T p đoàn Công nghi p Tàu th y Vi t Nam

DANH M C CÁC HÌNH V

Hình 2.1: S đ ch c n ng nhi m v giám sát c a CQTTGS 27

Hình 2.2: Khung chính sách ph c v cho ho t đ ng giám sát ngân hàng 29

Hình 2.3: V n đ chính sách d n đ n nh ng cu c đua lãi su t v a qua 40

TÓM T T

B i c nh kinh t v mô Vi t Nam hi n v n di n bi n ph c t p, hàng ch c ngàn

doanh nghi p phá s n, s đ v c a các t p đoàn kinh t Nhà n c, h th ng ngân hàng đ i m t v i nhi u khó kh n, thách th c Trong khi đó, ho t đ ng thanh tra,

giám sát ngân hàng còn nhi u h n ch , ch a th c hi n vai trò m t cách hi u qu Do

đó, vi c xác đ nh nguyên nhân làm cho ho t đ ng giám sát kém hi u qu nh m có

nh ng gi i pháp phù h p là đi u vô cùng c n thi t

Thông qua vi c phân tích th c tr ng ho t đ ng thanh tra giám sát v i minh

ch ng t tình hu ng thua l c a Công ty cho thuê tài chính II (ALC II), v đ v

c a Vinashin và các cu c ch y đua lãi su t, nghiên c u cho th y s kém hi u qu

c a ho t đ ng giám sát trên c hai ph ng th c giám sát t xa và thanh tra t i ch Tuy đang ti n g n đ n các chu n m c qu c t nh ng ho t đ ng giám sát v n ch a đáp ng hoàn toàn các nguyên t c giám sát hi u qu c a y ban Basel Ngoài ra, (1)

Mô hình t ch c và c ch đi u hành ho t đ ng ch ng chéo; (2) Ph ng th c giám sát ch a phù h p khi còn chú tr ng giám sát tuân th h n giám sát trên c s r i ro;

(3) H t ng giám sát ch a đáp ng đ c yêu c u; (4) Thi u các nh n đ nh đ nh tính

trong giám sát; (5) Giám sát r i ro chéo còn y u Bên c nh đó, có s t n t i m t s

th t b i v m t chính sách, c th : S thi u đ ng b trong quá trình hình thành h

th ng các tiêu chu n an toàn ho t đ ng; Ngân hàng nhà n c (NHNN) ch a gi i

quy t đ c tình tr ng b t cân x ng thông tin trong ho t đ ng ngân hàng; Các bi n

pháp ch tài ch a đ m nh cùng v i ho t đ ng giám sát th c thi ch tài ch a th c

s nghiêm kh c nên ch a t o đ c s r n đe bu c các NHTM tuân th lu t ch i do NHNN đ a ra

Nh ng phân tích trên là c s đ đ a ra nh ng khuy n ngh chính sách nh m nâng cao n ng l c giám sát NHTM Nh ng khuy n ngh chính sách đ c đ a ra

giám sát và c i thi n ch t l ng h th ng công ngh thông tin; (3) Nâng cao trình

đ và đ o đ c ngh nghi p đ i ng thanh tra giám sát; (4) i m i ph ng th c

thanh tra, giám sát d a trên c s r i ro; (5) K t h p n i dung giám sát đ nh l ng

và đ nh tính; (6) a ra l trình đáp ng các tiêu chu n an toàn h p lỦ; (7) T ng

c ng tính minh b ch thông tin cho th tr ng; (8) Nâng cao m c ph t vi ph m; (9)

Xây d ng và th c hi n “stress testing” trong ho t đ ng giám sát ngân hàng; (10)

Ban hành quy ch làm vi c gi a các đ n v thanh tra, giám sát v i các ngân hàng; (11) T ng c ng ho t đ ng giám sát chéo; và (12) Thúc đ y quá trình h p nh t các

NHTMCP nh m đ t đ c hi u qu kinh t v quy mô

L I M U

1 B iăc nh vƠăv năđ chính sách

Ho t đ ng ngân hàng mang tính r i ro h th ng r t cao, đây c ng là b n ch t c

h u c a h th ng tài chính Chính vì v y ho t đ ng ngân hàng có th là ngu n g c gây ra nh ng h l y tiêu c c nh h ng r ng l n đ n n n kinh t Theo y ban Giám sát Ngân hàng Basel (1997), s y u kém trong h th ng ngân hàng c a m t

qu c gia, dù là qu c gia phát tri n hay đang phát tri n, có th đe d a đ n s n đ nh

v tài chính trong c n i b qu c gia đó và trên tr ng qu c t

Các r i ro c a h th ng ngân hàng n u không đ c ki m soát t t có th d n đ n

kh ng ho ng h th ng, kéo theo đó là kh ng ho ng tài chính Vi c gi i quy t m t

cu c kh ng ho ng tài chính nói chung và kh ng ho ng ngân hàng nói riêng là r t

t n kém Theo th ng kê c a hai tác gi Laeven và Valencia (2010), m c thi t h i do các cu c kh ng ho ng ngân hàng gây ra chi m m t t l r t l n so v i t ng GDP toàn th gi i và có xu h ng ngày càng t ng, th hi n B ng 0.1

Ngu n: T ng h p theo th ng kê c a Laeven và Valencia (2010)

Xét trên góc đ kinh t h c, các ngân hàng có th thu đ c nhi u l i ích h n

khi xao nhãng các yêu c u v an toàn ho t đ ng, nh ng ch c n m t ngân hàng s p

đ thì m c chi phí mà xã h i ph i gánh ch u do ngo i tác tiêu c c mà nó gây ra đ i

v i toàn b h th ng ngân hàng và n n kinh t s vô cùng l n ây chính là c s

can thi p c a nhà n c đ i v i h th ng ngân hàng

Trên quan đi m l i ích toàn xã h i, c n có s can thi p hi u qu c a c quan

qu n lỦ nhà n c vào h th ng ngân hàng nh m nâng cao kh n ng giám sát và

ki m soát ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i, t đó c nh báo

nh ng ngân hàng ho t đ ng y u kém, đ a ra các bi n pháp ch tài hi u qu đ i v i

nh ng tr ng h p ngân hàng vi ph m tiêu chí an toàn chung c a th tr ng

Gi ng nh các n n kinh t m i n i khác, Vi t Nam d a nhi u vào ngân hàng

đ gánh vác h th ng tài chính Chính vì v y nh ng r i ro h th ng ngân hàng gây

ra có tác đ ng r t l n đ i v i n n kinh t Vi t Nam M c dù, ngoài đ v hàng lo t các h p tác xã tín d ng nh ng n m 90 cho t i nay ch a ghi nh n cu c kh ng ho ng ngân hàng nào x y ra t i Vi t Nam, tuy nhiên, v thua l c a Công ty cho thuê tài chính II, s đ v c a Vinashin c ng nh các cu c đua lãi su t di n ra trong th i gian g n đây là h i chuông c nh báo c n ph i xem xét tính v ng m nh c a toàn b

h th ng ngân hàng và n ng l c thanh tra, giám sát c a Ngân hàng Nhà n c

(NHNN)

Nghiên c u c a Nguy n Chí c và Chu Nguy n M ng Ng c (2010) cho th y

k lu t th tr ng ngành ngân hàng Vi t Nam có t n t i nh ng r t y u Do đó, NHNN c n t ng c ng vai trò giám sát c ng nh nâng cao n ng l c giám sát c a c

quan thanh tra giám sát ngân hàng

2 M cătiêuănghiênăc u

V i b i c nh trên, đ tài “Gi i pháp nâng cao n ng l c thanh tra, giám sát c a NHNN đ i v i NHTM Vi t Nam” đ c l a ch n nh m đánh giá th c tr ng thanh

tra, giám sát ngân hàng th ng m i Vi t Nam, t đó phân tích các k t qu đ t đ c,

ch a đ t đ c c ng nh nh ng nguyên nhân d n đ n ho t đ ng thanh tra, giám sát

ch a hi u qu Trên c s đó, đ tài đ xu t m t s gi i pháp chính sách phù h p

nh m nâng cao n ng l c thanh tra, giám sát ngân hàng

Câu h i 2: Gi i pháp nào giúp nâng cao n ng l c thanh tra, giám sát?

4 iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

Nghiên c u đ c th c hi n trong ph m vi h th ng ngân hàng th ng m i Vi t

Nam Vi c phân tích nguyên nhân h n ch c a ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng ch y u t p trung hai ho t đ ng trung tâm là giám sát t xa và thanh tra t i

ch c n c trên các nguyên t c giám sát hi u qu c a y ban Giám sát Ngân hàng

Basel (1997)

5 Ph ngăphápănghiênăc u vƠăngu năthôngătin

tài s d ng ph ng pháp nghiên c u đ nh tính, ti p c n theo ph ng pháp nghiên c u tình hu ng th c t đã x y ra r i ro, c th là tr ng h p thua l c a

Công ty cho thuê tài chính II (ALC II), n x u c a Vinashin và các cu c ch y đua lãi su t c a các ngân hàng th ng m i trong nh ng n m g n đây

Ngu n s li u ch y u đ c thu th p t các báo cáo, nghiên c u và t p chí

ngân hàng Ngoài ra, m t s thông tin tham kh o, s li u đ c l y t trang web c a Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam, y ban Basel, các ngân hàng th ng m i và m t s

trang thông tin đi n t có uy tín

6 Khung phân tích

Vi c nghiên c u, xác đ nh các nguyên nhân gây nên tình tr ng kém hi u qu

c a ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng t p trung hai ho t đ ng c t lõi là

giám sát t xa và thanh tra t i ch , d a trên các chu n m c, nguyên t c c b n cho

vi c giám sát ngân hàng hi u qu do y ban Basel ban hành và Quy đ nh v giám

sát ngân hàng c a NHNN Vi t Nam Ngoài ra, vi c phân tích, l p lu n còn d a trên

c s lý thuy t v thông tin b t cân x ng đ đi đ n nh ng k t lu n v nguyên nhân

làm cho ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng c a NHNN tr nên kém hi u qu

T đó đ a ra các gi i pháp chính sách đ i v i các c quan ch c n ng nh m c i thi n

hi u qu ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng

7 ăụăngh aăkhoaăh căvƠăth căti năc aăđ ătƠiănghiênăc u

tài có Ủ ngh a v lỦ lu n l n th c ti n V lỦ lu n, đ tài h th ng l i m t s

ki n th c n n t ng v ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng V th c ti n, đ tài

ch ng minh m t s h n ch và th t b i chính sách trong ho t đ ng thanh tra, giám

sát ngân hàng Trên c s đó, đ tài đ xu t nh ng gi i pháp chính sách phù h p

nh m nâng cao n ng l c thanh tra, giám sát các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

8 C uătrúcălu năv n

Lu n v n đ c xây d ng trên c s 3 ch ng chính Ch ng 1 trình bày các

nguyên t c thanh tra, giám sát ngân hàng hi u qu ; n ng l c thanh tra, giám sát c a

ngân hàng nhà n c đ i v i ngân hàng th ng m i; kinh nghi m th gi i và các bài

h c cho Vi t Nam Ch ng 2 phân tích th c tr ng thanh tra, giám sát ngân hàng

hi n nay, t đó nêu ra m t s h n ch trong ho t đ ng thanh tra, giám sát Nh ng

l p lu n t Ch ng 1 và Ch ng 2 là c s đ Ch ng 3 đ xu t m t s gi i pháp

nh m nâng cao n ng l c thanh tra, giám sát ngân hàng

CH NGă1

N i dung Ch ng 1 trình bày t ng quan v các nguyên t c giám sát ngân hàng

hi u qu , ho t đ ng giám sát c a ngân hàng trung ng đ i v i ngân hàng th ng

m i, kinh nghi m th gi i và các bài h c cho Vi t Nam

1.1 Gi iăthi uă yăbanăGiámăsátăNgơnăhƠngăBasel

1.1.1 S ăraăđ iăvƠănguyênăt c ho tăđ ngăc a yăbanăBasel 1

y ban Giám sát ngân hàng Basel ( y ban Basel) là y ban bao g m các c

quan giám sát ngân hàng đ c thành l p b i th ng đ c ngân hàng trung ng

(NHTW) nhóm 10 n c (G10) vào n m 1975 Hi n nay, thành viên c a y ban này

g m các qu c gia: Argentina, Úc, B , Brazil, Canada, Trung Qu c, Pháp, c, Hong

Kong SAR, n , Indonesia, ụ, Nh t, Hàn Qu c, Luxembourg, Mexico, Hà Lan,

Nga, Singapore, Nam Phi, Nh t, Th y i n, Th y S , Th Nh K , Anh và M

y ban th ng nhóm h p t i Ngân hàng Thanh toán Qu c t thành ph

Basel, Th y S m t n m 4 l n2

y ban Basel không có b t k c quan giám sát nào và nh ng k t lu n c a y

ban không có tính pháp lỦ và yêu c u tuân th đ i v i vi c giám sát ho t đ ng ngân

hàng Thay vào đó, y ban Basel ch xây d ng và công b nh ng tiêu chu n và

h ng d n giám sát r ng rãi, đ ng th i gi i thi u các báo cáo th c ti n t t nh t v i

k v ng các t ch c riêng l s áp d ng m t cách phù h p nh t cho h th ng tài

chính qu c gia mình B ng cách này, y ban khuy n khích vi c áp d ng cách ti p

c n và các tiêu chu n chung mà không c g ng can thi p vào k thu t giám sát c a

K t khi ra đ i, y ban Giám sát ngân hàng Basel đã ban hành nhi u nguyên

t c, chu n m c quan tr ng v thanh tra, giám sát ngân hàng và đ c h u h t các c quan giám sát ngân hàng trên th gi i th a nh n và áp d ng r ng rãi Các nguyên

t c, chu n m c qu c t quan tr ng nh t bao g m:

- Các (25) nguyên t c c b n giám sát ngân hàng có hi u qu , ban hành n m

1997;

- Hi p c v n (Basel I) ban hành n m 1988;

- Hi p c v n (Basel II) ban hành 2004 (hi u l c th c hi n t ngày

01/12/2006)

- Hi p c v n m i (Basel III) ban hành n m 2010

1.1.2 M c tiêuăho tăđ ngăc aă yăbanăBasel

Thông qua vi c xây d ng và công b nh ng tiêu chu n và h ng d n giám sát

ho t đ ng ngân hàng, m c tiêu ho t đ ng c a y ban Basel là h tr y ban giám sát các qu c gia nh n di n, xem xét và phòng ng a các r i ro trong ho t đ ng ngân

hàng đ có đ c m t n n tài chính lành m nh

1.1.3 Các nguyên t căgiámăsátăngơnăhƠngăhi uăqu 3

Các nguyên t c, chu n m c Basel đ c các t ch c qu c t s d ng làm c n c quan tr ng đ đánh giá m c đ phát tri n và hi u qu c a các h th ng giám sát ngân hàng, đ ng th i đ c h u h t các c quan giám sát ngân hàng trên th gi i s

d ng nh chu n m c đ ki m soát

N i dung chính c a 25 nguyên t c c b n giám sát ngân hàng đ c tóm t t theo

t ng ch đ g m: i u ki n tiên quy t đ ho t đ ng giám sát ngân hàng hi u qu ;

C p phép và c c u; Các quy đ nh và yêu c u th n tr ng; Ph ng pháp giám sát ngân hàng hi n hành; Yêu c u v thông tin; N ng l c c a thanh tra viên và Ho t

đ ng ngân hàng xuyên qu c gia

3

Tác gi t m d ch t tài li u: Basel Committee on Banking Supervision, 1997 Core Principles for Effective Banking Supervision, Basel

i u ki n tiên quy t đ ho t đ ng giám sát ngân hàng hi u qu

Nguyên t c s 1: v ch c n ng, nhi m v , s đ c l p, tính minh b ch và h p

tác c a h th ng giám sát

M t h th ng giám sát ngân hàng hi u qu ph i phân đ nh rõ trách nhi m và

m c tiêu cho m i c quan liên quan trong ho t đ ng giám sát ngân hàng M i c quan giám sát c n ph i có ngu n l c và ho t đ ng đ c l p M t khung pháp lỦ phù

h p cho ho t đ ng giám sát ngân hàng c ng r t c n thi t, trong đó bao g m các quy

đ nh v quy n c p phép thành l p ngân hàng và ho t đ ng giám sát th ng xuyên; quy n x lỦ vi c tuân th pháp lu t và nh ng v n đ v an toàn và hi u qu ho t

đ ng c a ngân hàng; s b o v c a pháp lu t đ i v i c quan giám sát Thi t l p c

ch phù h p trong vi c chia s và b o m t thông tin gi a các c quan giám sát ngân

c p phép ho t đ ng và ch u s giám sát nh các ngân hàng, đ ng th i ki m soát

ch t ch vi c s d ng c m t “ngân hàng” trong tên g i c a các t ch c

Nguyên t c s 4: Chuy n đ i quy n s h u l n

C quan giám sát có quy n xem xét và bác b nh ng đ xu t chuy n đ i m c

c ph n tr ng y u hay quy n l i chi ph i c a ngân hàng đang ho t đ ng cho các

bên khác

Nguyên t c s 5: Các sáp nh p c b n

C quan giám sát có quy n đ ra các tiêu chu n đánh giá vi c sáp nh p hay c u trúc c a ngân hàng và đ m b o r ng c c u mua l i hay đ u t không t o r i ro cho ngân hàng hay c n tr ho t đ ng giám sát hi u qu

đ ng qu c t , nh ng yêu c u nói trên không đ c th p h n nh ng yêu c u đã đ a ra trong Hi p đ nh v n Basel và các tài li u s a đ i sau đó

Nguyên t c s 7: Quy trình qu n tr r i ro

M t n i dung quan tr ng c a m i h th ng giám sát ngân hàng là vi c đánh giá chính sách, thông l và th t c c a ngân hàng trong vi c c p các kho n cho vay, đ u

t ; và qu n tr th ng xuyên danh m c v n cho vay và đ u t

Nguyên t c s 8: Tài s n có r i ro, d phòng và d tr

C quan giám sát ph i bi t ch c là ngân hàng có thi t l p và tuân th các chính sách, thông l và th t c đánh giá ch t l ng tài s n, trích l p d phòng t n th t tín

d ng và các kho n d tr t n th t tín d ng

Nguyên t c s 9: Gi i h n tín d ng v i khách hàng l n

C quan giám sát ph i bi t ch c là ngân hàng có h th ng qu n lỦ thông tin cho phép ban lãnh đ o ngân hàng nh n bi t đ c m c đ t p trung trong danh m c đ u

t C quan giám sát c n quy đ nh các gi i h n an toàn nh m h n ch r i ro trong

ho t đ ng cho vay t p trung vào m t s khách hàng ho c m t nhóm khách hàng có

liên quan

Nguyên t c s 10: R i ro đ i v i nhóm khách hàng có liên quan

ng n ng a vi c l m d ng phát sinh t vi c cho vay các bên có liên quan, c quan giám sát ph i yêu c u các ngân hàng ti n hành cho vay v i các công ty và cá nhân có liên quan trên c s an toàn và vi c kéo dài th i h n vay ph i đ c giám sát

ch t ch

Nguyên t c s 11: R i ro qu c gia và r i ro chuy n đ i

C quan giám sát ph i bi t ch c là ngân hàng có các chính sách và quy trình

đ y đ đ nh n bi t, giám sát và ki m soát r i ro qu c gia và r i ro chuy n đ i trong

ho t đ ng cho vay và đ u t qu c t , đ ng th i có đ các chính sách, quy trình đ duy trì m c d tr h p lỦ đ i v i các r i ro đó

tr ng y u khác và duy trì m c v n bù đ p r i ro n u c n thi t

Nguyên t c s 14: Ki m toán và ki m soát n i b

C quan giám sát c n ki m tra đ xác đ nh r ng ngân hàng có h th ng ki m soát n i b phù h p v i tính ch t và quy mô ho t đ ng c a ngân hàng H th ng

ki m soát n i b bao g m vi c phân đ nh rõ ràng quy n h n và trách nhi m; phân

đ nh ch c n ng trong ho t đ ng c a ngân hàng, chuy n v n, h ch toán tài s n Có và tài s n N ; th ng nh t các quy trình; ki m soát tài s n; ch c n ng ki m toán n i b

có s đ c l p c n thi t ho c ki m toán đ c l p và ch c n ng tuân th nh m ki m tra

m c đ tuân th c a ngân hàng v i h th ng ki m soát nói trên c ng nh v i các quy đ nh c a lu t pháp

Nguyên t c s 15: Phòng tránh r i ro trong l nh v c tài chính

C quan giám sát c n ki m tra đ xác đ nh r ng ngân hàng có đ y đ các chính sách, thông l và th t c bao g m c nguyên t c “nh n bi t khách hàng” m t cách nghiêm ng t đ đ m b o tuân th các chu n m c v đ o đ c và chuyên môn trong

l nh v c tài chính, đ ng th i ng n ng a vi c ngân hàng b s d ng cho các m c đích

t i ph m, dù vô tình hay h u Ủ

Ph ng pháp giám sát ngân hàng hi n hành

G m 5 nguyên t c, t nguyên t c 16 đ n nguyên t c 20

Nguyên t c 16: K thu t giám sát

H th ng giám sát ngân hàng hi u qu ph i k t h p gi a thanh tra t i ch và giám sát t xa

Nguyên t c 17: Ph ng pháp giám sát

C quan giám sát ph i th ng xuyên liên h v i b máy lãnh đ o ngân hàng và

am hi u m i ho t đ ng c a ngân hàng

Nguyên t c 18: Thông tin giám sát

C quan giám sát ph i có ph ng ti n thu th p, xem xét, phân tích báo cáo an toàn ho t đ ng và thông tin th ng kê t ngân hàng trên ph ng di n riêng l và h p

nh t

Nguyên t c 19: C quan giám sát ph i có ph ng ti n đ đánh giá đ c l p các

thông tin giám sát thông qua thanh tra t i ch ho c s d ng ki m toán đ c l p

Nguyên t c 20: M t n i dung quan tr ng trong ho t đ ng giám sát ngân hàng là

kh n ng giám sát t p đoàn ngân hàng trên ph ng di n h p nh t

Yêu c u v thông tin

Nguyên t c 21: Ch đ k toán và công b thông tin

C quan giám sát ph i bi t ch c r ng các ngân hàng l u gi h s đ y đ theo đúng chính sách và thông l k toán nh m giúp c quan giám sát có đ c cái nhìn trung th c và h p lỦ v tình hình tài chính và kh n ng sinh l i c a ngân hàng Ngoài ra ngân hàng ph i th ng xuyên đ a ra các b n kê tài chính ph n nh trung

th c tình hình tài chính c a mình v i c quan giám sát

N ng l c c a thanh tra viên

Nguyên t c 22: Th c hi n yêu c u và k t lu n thanh tra giám sát

C quan giám sát có đ các bi n pháp giám sát theo th m quy n đ áp d ng

nh ng bi n pháp x lỦ k p th i v i các ngân hàng vi ph m quy ch an toàn ho t

đ ng (nh t l an toàn v n t i thi u) và vi ph m các quy đ nh c a pháp lu t ho c khi quy n l i c a ng i g i ti n b đe d a d i b t k hình th c nào Trong nh ng

tr ng h p c n thi t, c quan giám sát có quy n thu h i ho c ki n ngh thu h i gi y phép ho t đ ng c a ngân hàng

Ho t đ ng ngân hàng xuyên qu c gia

G m 3 nguyên t c, t nguyên t c 23 đ n nguyên t c 25

Nguyên t c 23: Giám sát t ng th

C quan giám sát ti n hành giám sát trên ph ng di n h p nh t trên toàn th

gi i đ i v i các ngân hàng có ho t đ ng qu c t , ki m soát ch t ch và áp d ng các quy ch an toàn ho t đ ng phù h p v i t t c các ho t đ ng kinh doanh trên toàn th

gi i c a ngân hàng, ch y u đ i v i các chi nhánh n c ngoài, các liên doanh và

công ty con

Nguyên t c 24: M t n i dung quan tr ng c a ho t đ ng giám sát trên ph ng

di n h p nh t là thi t l p liên h và trao đ i thông tin v i các c quan giám sát khác,

ch y u là c quan giám sát t i n c s t i

Nguyên t c 25: Ph i h p giám sát trong và ngoài n c

C quan giám sát yêu c u ho t đ ng c a các ngân hàng n c ngoài c ng ph i tuân th nh ng qui ch an toàn nh đ i v i các ngân hàng trong n c và c quan giám sát ph i có quy n chia s thông tin theo yêu c u c a c quan giám sát n c

b n x cho m c đích giám sát trên ph ng di n h p nh t

1.2 N ngăl căgiámăsátăc aăNHTW đ iăv iăNHTM

th c hi n t t ch c n ng qu n lỦ Nhà n c đ i v i các ngân hàng và ki m

soát, h n ch các r i ro trong ho t đ ng NHTM, NHTW ph i th ng xuyên ki m tra,

ki m soát ho t đ ng c a các ngân hàng nh m đ m b o s lành m nh c a h th ng

1.2.1 Kháiăni măho tăđ ngăthanhătra,ăgiámăsátăngơnăhƠng

Ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng đ c hi u là các ho t đ ng nh m đ m

b o s an toàn c a h th ng ngân hàng thông qua vi c giám sát t xa, thanh tra t i

ch và c ng ch th c thi các quy đ nh v an toàn ho t đ ng

1.2.2 M cătiêuăho tăđ ngăthanhătra,ăgiám sát ngân hàng

M c tiêu giám sát c a NHTW là b o đ m cho các NHTM ho t đ ng an toàn,

lành m nh, h n ch r i ro nh m n đ nh h th ng ngân hàng; b o v l i ích h p

pháp c a khách hàng và nâng cao tính thu n ti n cho khách hàng; t đó duy trì ni m

tin c a th tr ng vào h th ng ngân hàng

1.2.3 N iădungăc aăho tăđ ngăthanhătra,ăgiámăsátăngơnăhƠng

Nh m đ m b o s lành m nh c a h th ng ngân hàng, ho t đ ng thanh tra,

giám sát ngân hàng t p trung vào các n i dung sau:

Giám sát th ng xuyên vi c tuân th các quy đ nh, quy ch an toàn trong ho t

đ ng c a các ngân hàng

Ti n hành thanh tra, phúc tra vi c th c hi n các quy đ nh trong gi y phép ho t

đ ng ngân hàng, vi c ch p hành các quy đ nh c a pháp lu t v ti n t và ho t đ ng

ngân hàng

Xác minh, ki n ngh vi c gi i quy t khi u n i, t cáo liên quan đ n ho t đ ng

ngân hàng và công tác phòng, ch ng tham nh ng trong ngân hàng

Phát hi n, x ph t hành chính đ i v i các vi ph m trong ho t đ ng ngân hàng,

đ ng th i ki n ngh các c quan có th m quy n x lý vi ph m pháp lu t

1.2.4 Ph ngăth căho tăđ ngăthanhătra,ăgiámăsátăngơnăhƠng

Có hai ph ng th c thanh tra là giám sát t xa và thanh tra t i ch

1.2.4.1 Giámăsátăt ăxa

Giám sát t xa là công tác giám sát d a trên ho t đ ng thu th p thông tin t xa

thông qua vi c phân tích, đánh giá tình hình ho t đ ng c a ngân hàng d a trên c s

thông tin, báo cáo do ngân hàng cung c p đ nh k nh m giúp các nhà qu n lỦ v mô

n m rõ tình hình, k p th i báo đ ng cho các ngân hàng và ki n ngh h các gi i

pháp kh c ph c Bên c nh đó, ho t đ ng giám sát t xa còn là c s đ ho t đ ng

thanh tra t i ch đ nh h ng t p trung ngu n l c giám sát đ i v i nh ng đ i t ng

r i ro cao

Ph ng pháp giám sát t xa có th khác nhau các qu c gia Tuy nhiên, vi c

thu th p, phân tích thông tin theo khuy n ngh c a y ban Basel nên t p trung vào 6

y u t theo nguyên t c CAMELS4 bao g m: m c đ an toàn v n (Capital), ch t

l ng tài s n Có (Assets), kh n ng qu n tr đi u hành (Management), kh n ng

sinh l i (Earning), kh n ng thanh kho n (Liquidity) và đ nh y c m v i th tr ng

(Sensitivity) Sau đó, ti n hành l ng hóa s đi m NHTM đ t đ c qua các tiêu chí

đ x p h ng ngân hàng

1.2.4.2 Thanhătraăt iăch

Thanh tra t i ch là ph ng th c thanh tra truy n th ng, đ c t ch c t i n i

làm vi c c a đ i t ng thanh tra Khác v i ho t đ ng giám sát t xa, thanh tra t i

ch là ph ng th c giám sát d a trên vi c ti p c n tr c ti p v i các h s , tài li u,

ch ng t liên quan đ n n i dung c n thanh tra Thông qua đó có th phát hi n

nh ng vi ph m sai sót trong vi c tuân th pháp lu t, đánh giá đ c m c đ chính

xác c a nh ng thông tin do NHTM báo cáo và xem xét tính h p lý trong quá trình

áp d ng các quy trình quy đ nh do NHTW ban hành đ t đó có nh ng đi u ch nh,

s a đ i phù h p

Công tác thanh tra t i ch bao g m các n i dung: xem xét công tác ki m toán

n i b ; ki m kê t n qu ti n m t; xác đ nh tính chính xác c a báo cáo tài chính;

ki m tra các t l an toàn; ki m tra h s cho vay…

Phân lo i theo n i dung giám sát, thông th ng có hai ph ng pháp đ c s

d ng ph bi n, bao g m:

Th nh t, ph ng pháp thanh tra, giám sát tuân th - là ph ng pháp ki m tra

s tuân th c a các NHTM đ i v i các quy đ nh pháp lu t và quy đ nh c a NHTW

Th hai, ph ng pháp thanh tra, giám sát d a trên c s r i ro (risk – based

supervision) Ph ng pháp này khác hoàn toàn v i ph ng pháp thanh tra tuân th ,

đ c xây d ng d a trên vi c giám sát ho t đ ng c a các NHTM thông qua đánh giá

c p cho các thanh tra cái nhìn toàn di n v r i ro trong ho t đ ng ngân hàng m t

1.2.5 Quy trình thanh tra, giám sát ngân hàng

Ho t đ ng TTGSNH bao g m 4 b c khép kín: c p phép, giám sát t xa, thanh

tra t i ch và c ng ch th c thi, c th :

B c 1: t o l p c s pháp lý cho ho t đ ng c a NHTM thông qua các quy

đ nh v c p phép và thành l p ngân hàng, ti n hành c p phép ho t đ ng cho các NHTM đ đi u ki n gia nh p ngành

Bu c 2: ban hành nh ng quy đ nh v qu n lý r i ro ho t đ ng cho các NHTM,

xây d ng các báo cáo mà các NHTM ph i th c hi n, t o d ng c s d li u đ giám

sát t xa

B c 3: ti n hành thanh tra t i ch theo yêu c u và d a trên k t qu giám sát t

xa

B c 4: t k t qu ho t đ ng thanh tra t i ch , các thanh tra, giám sát viên đ a

ra các yêu c u, ki n ngh ch nh s a, c nh báo r i ro đ i v i NHTM đ c thanh tra

K t thúc thanh tra, c quan thanh tra s l ng hóa các ch tiêu và thang đi m x p

lo i đ x p h ng các ngân hàng

1.2.6 N ngăl căgiámăsátăc aăNHTW đ iăv iăNHTM

N ng l c giám sát c a NHTW đ c th hi n qua hi u qu giám sát đ i v i

NHTM NHTW giám sát hi u qu giúp NHTM nh n di n, ng n ng a và x lỦ các

r i ro, giúp n đ nh ho t đ ng, t o s lành m nh trong h th ng Ng c l i, NHTW giám sát không hi u qu có th d n đ n nh ng h l y khó l ng, b t đ u t ho t

đ ng kém hi u qu d n đ n s s p đ c a m t NHTM N u n ng l c giám sát

không đ c c i thi n, r i ro s lây lan toàn h th ng d n đ n kh ng ho ng ngân hàng, kéo theo kh ng ho ng tài chính và c n n kinh t

M t NHTW có n ng l c giám sát s bi t áp d ng hi u qu các ph ng th c giám sát đ th c hi n t t nh t các n i dung giám sát nh m đ t đ c m c tiêu đ ra

là s lành m nh c a h th ng ngân hàng

đ t đ c n ng l c giám sát, ho t đ ng thanh tra, giám sát c a NHTW c n đáp ng m t s yêu c u sau:

Khuôn kh pháp lý hoàn thi n: bên c nh các v n b n pháp lu t liên quan đ n

ho t đ ng thanh tra, giám sát, c n có s h tr h th ng lu t chuyên ngành nh lu t

t ch c tín d ng, lu t b t đ ng s n… góp ph n hoàn thi n môi tr ng pháp lý cho

ho t đ ng thanh tra, giám sát

H t ng giám sát: ho t đ ng thanh tra, giám sát c n h t ng t t nh c s v t

ch t n i làm vi c, h th ng đ ng truy n thông tin, chi t xu t d li u,…

Nhân t con ng i: c n ph i có nh ng con ng i có n ng l c đ t o nên m t t

ch c có n ng l c Các thanh tra viên ph i là nh ng ng i có n ng l c, kinh nghi m,

có kh n ng phân tích, nhìn nh n v n đ c bi t, môi tr ng thanh tra v n ph c

t p, d phát sinh nh ng nhi u, tham nh ng, do đó, các thanh tra viên c n là ng i

trung th c

1.3 Kinhănghi măth ăgi iăvƠăbƠiăh căchoăVi tăNam

N m 1997 các n n kinh t Châu Á đã tr i qua nh ng bi n c quan tr ng B t

đ u b ng s s t giá m nh c a đ ng Bath Thái Lan do vi c vay m n t và b t

c n, cùng v i đ u t quá m c vào b t đ ng s n c a kho ng 60 t p đoàn tài chính

(Dapice, 1997) T đó, cu c kh ng ho ng lan ra h u h t các n c ông Á và m t

s n c Châu Á

t ă 01/04/1996

đ nă 31/03/1997)

N mătƠiăchínhăt ă01/04/1997ăđ nă31/03/1998

Chính

ph ă giám sát

ty

n că ngoài

1.3.1 Kh ngăho ngăkinhăt ă- tƠiăchínhăt iăThái Lan

Tr c tình hình các doanh nghi p và ngân hàng kinh doanh ngày càng kém

hi u qu , cùng v i nguy c qu c gia m t kh n ng thanh toán khi thâm h t tài

kho n vãng lai ngày càng t ng, ng i dân và các nhà đ u t b t đ u rút v n ra kh i ngân hàng và các công ty tài chính Ng i dân và nhà đ u t t rút v n làm phá

s n hàng lo t ngân hàng t i Thái Lan S phá s n c a các doanh nghi p càng thúc

đ y quá trình phá s n ngân hàng B ng 1.2 cho th y ch trong vòng 1 n m, trong s

108 ngân hàng Thái Lan có 64 ngân hàng có v n đ , chi m t tr ng 59%; trong đó,

56 ngân hàng b đình ch ho t đ ng, 4 ngân hàng b qu c h u hóa ho c Chính ph

giám sát và 4 ngân hàng b bán cho Công ty n c ngoài

Nguyên nhân x y ra kh ng ho ng t i Thái Lan b t ngu n t nh ng b t n bên trong n n kinh t nh : doanh nghi p và ngân hàng ho t đ ng kém hi u qu , qu c gia có nguy c m t kh n ng thanh toán, làm suy gi m ni m tin c a ng i dân và các nhà đ u t vào kh n ng chi tr c a h th ng ngân hàng, do đó h rút ti n hàng

lo t Vi c b rút ti n t trong khi đã suy gi m hi u qu nghiêm tr ng, t su t l i

nhu n trên tài s n bình quân ch còn 0,99%/n m trong khi lãi su t ti n g i là 10,25%/n m (Nguy n Thi n Nhân, 2002) khi n cho h th ng ngân hàng r i vào

kh ng ho ng Bên c nh đó là vi c đ u t vào b t đ ng s n quá m c nghiêm tr ng vì

s can thi p c a các nhà chính tr đã c n tr s ki m soát thông th ng c a các

ngân hàng H u qu là các ngân hàng, công ty tài chính, doanh nghi p phá s n hàng

lo t, kinh t qu c gia suy thoái

ph c h i n n kinh t , Thái Lan ti n hành c i cách l nh v c tài chính thông

qua vi c thành l p y ban qu c gia tái c c u tài chính, Công ty qu n lý n , Qu

phát tri n các t ch c tài chính và ban hành Lu t phá s n; đ ng th i ti n hành c i

cách chính tr thông qua m t Hi n pháp m i

Bài h c t kh ng ho ng t i Thái Lan

Các đ t t n công đ u c vào đ ng Bath x y ra khi n Chính ph ph i b o v

đ ng ti n c a mình b ng cách s d ng d tr ngo i t Khi d tr ngo i t c n ki t,

Thái Lan bu c th n i t giá S phá giá đ ng n i t cùng v i lãi su t gia t ng làm

nhi u doanh nghi p vay n b ng ngo i t không còn kh n ng chi tr Khó kh n c a

doanh nghi p nhanh chóng tr thành khó kh n c a ngân hàng và kh ng ho ng ngân

hàng x y ra

Bên c nh đó, t do hóa tài chính đ c đ y m nh, cùng v i chính sách duy trì t

giá c đ nh khi n nhi u dòng v n n c ngoài ch y vào Thái Lan, ch y u là dòng

v n ng n h n Các ngân hàng trong n c nh n đ c ngu n v n d dàng nên đ y

m nh cho vay doanh nghi p mà l là trong vi c th m đ nh, ki m soát kho n vay

K t qu là nhi u doanh nghi p vay n ng n h n đ đ u t các d án dài h n nhi u

r i ro Khi x y ra các d u hi u kh ng ho ng, n n kinh t r i vào khó kh n, doanh

nghi p không có ngu n tr n

Phân tích trên khía c nh giám sát ngân hàng cho th y ngân hàng trung ng

ch a làm tròn vai trò giám sát đ i v i các t ch c tín d ng khi không ki m soát

đ c tình tr ng cho vay r i ro c a h

1.3.2 Kh ngăho ngăkinhăt ă- tƠiăchínhăt iăHàn Qu c

K t nh ng n m 70, Hàn Qu c th c hi n chính sách Nhà n c phân b tín

d ng cho t ng ngành công nghi p D i th i t ng th ng Park Chung Hy, ng i n i

ti ng thanh liêm, các nhà k tr ch n các ngành công nghi p chi n l c m t cách

khôn ngoan vì l i ích c a qu c gia Tuy nhiên, t sau khi Park Chung Hy b ám sát,

tham nh ng t i Hàn Qu c ngày càng t ng Các nhà chính tr quy t đ nh các kho n

cho vay c a ngân hàng đ đ i l y s ng h v tài chính c a các chaebol – các t p đoàn làm n kém hi u qu th ng tr n n kinh t Hàn Qu c5

Nh ng t p đoàn này có

nhi u công ty con và không có tr ng tâm đ u t chi n l c, th ng phát tri n quá

m c r i sau đó c u c u các ngân hàng thông qua các nhà chính tr Các t p đoàn

này có t su t l i nhu n r t th p và t l v n vay trên v n t có lên đ n 300% -

600% (Dapice, 1997, trang 6) Các ngân hàng cho các t p đoàn này vay l i th ng

d n h t v n c a mình vào m t công ty hay m t “gia đình công ty” n th i đi m

5 N m t p đoàn hàng đ u chi m h n m t n a GDP Hàn Qu c (Dapice, 1997)

ni m tin vào h th ng tài chính và n n công nghi p Hàn Qu c b s p đ , các t p đoàn này không tr đ c n và đ ng tr c nguy c phá s n Trong khi đó, b n thân

các ngân hàng vay v n n c ngoài và đ n th i đi m ph i tr n Tr c nguy c

kh ng ho ng này, Hàn Qu c đành ch p nh n c i cách do IMF đ ra Nhi u ngân

hàng và chaebol đ c cho phá s n, sáp nh p ho c c ng c l i

Nh m kh c ph c kh ng ho ng, tái c u trúc ngân hàng là m t trong nh ng u tiên hàng đ u c a Hàn Qu c giai đo n này có th tái c u trúc hi u qu , Hàn

Qu c xây d ng l trình g m các b c: rà soát và phân lo i ngân hàng; gi i quy t n

x u ngân hàng; h p nh t, sáp nh p và m r ng hình th c s h u; nâng cao ch t

l ng thanh tra, giám sát ho t đ ng ngân hàng; t ng c ng s tham gia c a t ch c

b o hi m ti n g i vào tái c u trúc ngân hàng (Vi n Nghiên c u Qu n lý Kinh t

Trung ng, 2012, trang 15 – 18)

Bài h c t kh ng ho ng t i Hàn Qu c

M t trong nh ng nguyên nhân quan tr ng d n đ n kh ng ho ng t i Hàn Qu c

là thi u v ng s giám sát c a ngân hàng trung ng đ i v i các quy đ nh v an toàn

ho t đ ng c a ngân hàng Vi c đ u t tràn lan và vay n quá m c c a các t p đoàn

kinh t c ng nh quy đ nh an toàn trong ho t đ ng ngân hàng l ng l o, qu n tr r i

ro y u kém, các quy t đ nh cho vay không d a vào hi u qu kinh t mà d a vào các

m i quan h và cho vay theo ch đ nh Ho t đ ng tín d ng c a các ngân hàng r t r i

ro khi cho vay t p trung vào m t s khách hàng l n, nhóm khách hàng có liên quan, cho vay các t p đoàn ho t đ ng không hi u qu và có h s n lên đ n 3 – 6 l n so

v i v n ch s h u Bên c nh đó, khuynh h ng Chính Ph quy t đ nh vi c phân

ph i tín d ng đã gây tác h i đ n ch t l ng tài s n c a các ngân hàng Ngân hàng trung ng đã không có s thanh tra, giám sát k p th i đ phát hi n, ng n ch n các

r i ro trong ho t đ ng ngân hàng

1.3.3 Kh ngăho ngăkinhăt ă- tƠiăchínhăt iăM

Cu c kh ng ho ng kinh t – tài chính n m 2008 t i M đã gây c n ch n đ ng

l n trên toàn th gi i, đ c bi t s s p đ c a ngân hàng Lehman Brothers và các

ngân hàng l n lâu đ i khác M đã khi n h th ng tài chính, ngân hàng trên kh p

th gi i rung chuy n theo Nhi u nghiên c u đã ch ra r ng nguyên nhân chính d n

đ n kh ng ho ng t i M là vi c gi m các quy đ nh và chu n m c trong tín d ng và

an toàn ho t đ ng ngân hàng M đã áp d ng lãi su t cho vay th p trong th i gian

dài cùng v i vi c cho vay d dãi khuy n khích ng i dân đ xô đi mua nhà khi n

giá b t đ ng s n t ng cao Cùng v i đó là vi c ch ng khoán hóa các tài s n th

ch p Các công ty đ u t mua l i các kho n cho vay c a ngân hàng, bi n chúng

thành các lo i ch ng t đ c đ m b o b ng các kho n vay th ch p, r i bán l i cho các nhà đ u t ph Wall B ng cách này, s v n đ vào th tr ng b t đ ng s n ngày càng t ng Sau đó, do lo l ng v l m phát, C c D tr Liên bang M b t đ u

t ng d n lãi su t d n đ n th tr ng b t đ ng s n ch ng l i Lãi su t t ng và giá b t

đ ng s n gi m khi n cho ng i dân không tr đ c n , h ph i bán tháo tài s n c a

mình Cung b t đ ng s n cao h n c u khi n cho giá b t đ ng s n ti p t c gi m

Vi c ngày càng nhi u ng i không tr đ c n khi n cho giá c a các ch ng khoán

tu t d c Vòng lu n qu n này di n ra đ n th i đi m bùng n qu bóng b t đ ng s n,

s s p đ c a ngân hàng khi không thu h i đ c n , kéo theo đó là s kh ng ho ng

c a h th ng tài chính

Bài h c t kh ng ho ng t i M

Bài h c rút ra t kh ng ho ng t i M chính là s thi u v ng vai trò giám sát c a

ngân hàng trung ng Ngân hàng trung ng đã l là vi c ki m soát đ i v i các t

ch c cho vay b t đ ng s n d n đ n tình tr ng các ngân hàng cho vay d i chu n

Ngân hàng vì m c đích l i nhu n nên đã l là các quy đ nh v an toàn, v qu n lý

r i ro, h cho vay c nh ng ng i có l ch s tín d ng x u và không th m đ nh

ngu n tr n R i ro tín d ng đ c bù đ p ch y u b ng lãi su t cao và tài s n th

ch p Khi giá b t đ ng s n xu ng d c, ngân hàng không th thu đ c n và th c

ch t các khách hàng này không có ngu n tr n t t, cùng v i đó là vi c giá tr tài

s n th ch p gi đây không còn đ đ đ m b o cho kho n vay

Bên c nh đó, b i vì thi u s ki m soát c a Chính ph nên các nhà đ u t đã

m o hi m quá m c đ i v i nh ng công c tài chính phái sinh; và vì có th bán l i

ph n l n các kho n vay nên các NHTM tr nên m o hi m h n trong cho vay, b t

ch p kh n ng tr n c a ng i vay S s p đ c a tín d ng b t đ ng s n d i

chu n M có m t s đ c đi m nh : t l vay n cao, công ty kinh doanh l nh v c

không quen thu c, và ni m tin cho r ng C c D tr Liên bang s không đ nh ng

công ty l n th t b i

1.3.4 BƠiăh căchoăVi tăNam

Kinh nghi m th c ti n c a các n c cho th y m t trong nh ng nguyên nhân

ch y u d n đ n kh ng ho ng tài chính là thi u s ki m tra, giám sát c a Nhà n c; các chu n m c, thông l v giám sát b xem nh H th ng ngân hàng không ph i là

h th ng đ c l p mà có s liên k t v i h u h t các khu v c c a n n kinh t nên khi các NHTM nh ng qu c gia này kh ng ho ng li n kéo theo s kh ng ho ng c a h

th ng tài chính, c a các l nh v c khác và c n n kinh t Do đó, t bài h c kinh nghi m c a m i qu c gia, bài h c chung rút ra cho Vi t Nam là c n đ c bi t chú

tr ng vai trò thanh tra, giám sát ngân hàng c a NHNN H th ng ti n t ph i hoàn toàn n m trong kh n ng qu n lỦ, giám sát c a Nhà n c đ c nh v y, ph i u

tiên c ng c h th ng ngân hàng đ ngân hàng tr thành n i tin c y, an toàn c a

ng i g i ti t ki m và nh ng nhà đ u t

K TăLU NăCH NGă1

D a trên nh ng ki n th c t ng quát v ngân hàng và ho t đ ng thanh tra, giám sát ngân hàng, Ch ng 1 đã trình bày t ng quan v ho t đ ng thanh tra, giám sát

c a ngân hàng trung ng đ i v i ngân hàng th ng m i và các nguyên t c giám sát

hi u qu c a y ban Giám sát Ngân hàng Basel Các ph n này giúp hình dung t ng

th v vai trò thanh tra, giám sát c a NHTW đ i v i NHTM, m c tiêu giám sát, n i dung giám sát, ph ng th c và quy trình giám sát

Bên c nh đó, đ tài phân tích tình hu ng kh ng ho ng kinh t - tài chính t i m t

s n c nh Thái Lan, Hàn Qu c trong cu c kh ng ho ng ông Á 1997; M trong

kh ng ho ng n d i chu n n m 2008 nh m rút ra nguyên nhân kh ng ho ng và bài

h c kinh nghi m cho Vi t Nam Nguyên nhân c a các cu c kh ng ho ng này m t

ph n quan tr ng xu t phát t s thi u ki m tra, ki m soát và s giám sát l ng l o

c a c quan giám sát ngân hàng Do đó, bài h c đ i v i Vi t Nam là c n t ng c ng vai trò thanh tra, giám sát ho t đ ng ngân hàng đ xây d ng h th ng ngân hàng lành m nh

CH NGă2

TH CăTR NGăTHANHăTRA,ăGIÁMăSÁT C AăNHNN IăV I

N i dung Ch ng 2 nh m phân tích th c tr ng thanh tra, giám sát ngân hàng

hi n nay, t đó nêu ra m t s h n ch trong ho t đ ng thanh tra, giám sát

2.1 T ăch c,ăho tăđ ngăthanhătra,ăgiámăsátăngơnăhƠngăVi tăNam

2.1.1 Gi iăthi u c ăquanăthanhătraăgiámăsátăngơnăhƠngăVi tăNam

Ho t đ ng TTGSNH Vi t Nam hi n đ c th c hi n b i c quan TTGSNH

c a NHNN Vi t Nam, đ c thành l p theo Quy t đ nh s 83/2009/Q -TTg ngày

27/5/2009 c a Th t ng Chính ph V/v Quy đ nh ch c n ng, nhi m v , quy n h n

và c c u t ch c c a C quan Thanh tra, giám sát ngân hàng tr c thu c Ngân hàng

Nhà n c Vi t Nam C c u t ch c bao g m:

- V thanh tra các TCTD trong n c

- V thanh tra các TCTD n c ngoài

- V thanh tra hành chính, gi i quy t khi u n i, t cáo và phòng, ch ng tham

CQTTGS ngân hàng là c quan tr c thu c NHNN Vi t Nam, th c hi n ch c

n ng thanh tra, giám sát chuyên ngành v ngân hàng trong các l nh v c thu c ph m

vi qu n lỦ nhà n c c a NHNN

Sau đó, Lu t NHNN n m 2010 đã b sung ch c n ng giám sát ngân hàng, bao

g m các ho t đ ng giám sát ch p hành quy đ nh pháp lu t, phân tích tình hình tài

chính, ho t đ ng qu n tr đi u hành và m c đ r i ro c a đ i t ng đ c giám sát; phát hi n, c nh báo r i ro gây m t an toàn ho t đ ng ngân hàng và nguy c d n đ n

Theo s đ ch c n ng này, giám sát ngân hàng bao g m quá trình xây d ng

khung chính sách cho ho t đ ng giám sát, đây có th xem là quá trình t o ra lu t

ch i chung cho toàn th tr ng và quá trình th c thi giám sát nh m đ m b o h

th ng ngân hàng th c hi n lu t ch i đã đ c đ a ra

Theo khung pháp lý, ho t đ ng giám sát hi n đ c đ nh h ng vào hai m c

tiêu chính: đ m b o s n đ nh c a h th ng ngân hàng và đ m b o h th ng ngân

hàng là m t kênh cung c p v n hi u qu cho n n kinh t Hai m c tiêu này đ c

th c hi n thông qua hai n i dung: giám sát hành vi và giám sát s c kh e

Giám sát hành vi còn g i là giám sát tuân th , là vi c t p trung phát hi n nh ng hành vi vi ph m c a ngân hàng, nh m đ m b o tính tuân th pháp lu t và duy trì

m t sân ch i công b ng và minh b ch cho t t c các NHTM

Giám sát s c kh e còn đ c g i là giám sát theo r i ro t p trung phát hi n

phòng ng a và ng n ch n nh ng r i ro liên quan đ n m i NHTM nói riêng và c a

c h th ng nói chung, nh m đ m b o s lành m nh và phát tri n b n v ng c a h

th ng

th c hi n đ c hai n i dung giám sát trên CQTTGS ngân hàng s d ng

ph ng th c giám sát t xa và thanh tra t i ch

Quy trình giám sát t xa đ c th hi n Ph l c 2 và Quy trình thanh tra t i

Hình 2.2: Khung chính sách ph c v cho ho t đ ng giám sát ngân hàng

Ngu n: Th t ng (2009), Quy t đ nh 83/2009/Q -TTg và Qu c H i (2010), Lu t

s 46/2010/QH1

Khung chính sách dành cho ho t đ ng giám sát có th xem là h th ng nh ng

lu t ch i v i nh ng yêu c u tuân th và bi n pháp ch tài x lý vi ph m dành riêng cho sân ch i chung c a các ngân hàng

2.1.3 N iădungăgiámăsátăc aăCQTTGSNHăđ iăv iăcácăNHTMăVi tăNam

2.1.3.1 N iădungăgiámăsátăt ăxa

N i dung giám sát t xa đ c th c hi n theo Quy ch giám sát t xa đ i v i các

t ch c tín d ng ho t đ ng t i Vi t Nam ban hành kèm theo Quy t đ nh s 398/1999/Q – NHNN3 ngày 09/11/1999

C n c vào các báo cáo cân đ i tài kho n k toán, các ch tiêu báo cáo th ng kê

ngoài cân đ i và các lo i báo cáo khác do TCTD g i đ n theo ch đ báo cáo th ng

kê đ i v i các TCTD, thanh tra Ngân hàng x lỦ s li u, t ng h p và phân tích tình hình ho t đ ng đ i v i các TCTD theo các n i dung sau:

ngân hàng NHTM

ph i đ

đi u ki n gia nh p

 V n t có

 Tình hình thu nh p, chi phí và k t qu kinh doanh

 Vi c th c hi n quy đ nh v các t l b o đ m an toàn trong ho t đ ng c a TCTD và các qui đ nh khác c a pháp lu t

 Các v n đ liên quan khác

Các n i dung trên cho th y NHNN đã áp d ng lỦ thuy t CAMELS trong giám

sát t xa theo tiêu chu n Basel N i dung chi ti t th hi n Ph l c 4

2.1.3.2 N iădungăthanhătraăt iăch

Thanh tra ngân hàng ti n hành xem xét các v n đ sau:

+ Công tác ki m toán n i b c a ngân hàng

+ Ki m kê t n qu ti n m t, gi y t có giá và các lo i tài s n có giá khác

+ Ki m tra tính chính xác c a B ng cân đ i k toán, k t qu ho t đ ng kinh

doanh và các báo cáo th ng kê ngân hàng g i thanh tra

+ Ki m tra các kho n thu lãi và tr lãi

+ Ki m tra vi c tuân th các t l an toàn trong ho t đ ng ngân hàng

+ Ki m tra m t s h s cho vay l n v t cách ng i vay, th m đ nh kho n

vay, phân tích tài chính khách hàng, tình hình tr n vay, tài s n th ch p, v n t có

tham gia vào ph ng án,…

2.1.4 X ălỦăk tăqu ăthanhătra

D a trên k t qu thanh tra, thanh tra ngân hàng ti n hành l ng hóa các ch tiêu

và tính đi m đ x p h ng các TCTD Theo lý thuy t CAMELS, có kho ng 500 ch

s chu n t c đ tính đi m khi đánh giá ho t đ ng c a NHTM

M t s ch s đ c áp d ng Vi t Nam theo Quy t đ nh s 06/2008/Q

-NHNN ngày 12/03/2008 c a -NHNN Vi t Nam V/v Ban hành quy đ nh x p lo i

NHTM c ph n là:

+ V n t có: m c đi m t i đa 15, t i thi u – 3

+ Ch t l ng Tài s n: m c đi m t i đa là 35 đi m, t i thi u là 0 đi m

+ N ng l c qu n tr : m c đi m t i đa 15 đi m, t i thi u 0 đi m

+ K t qu ho t đ ng kinh doanh: m c đi m t i đa là 20 đi m, t i thi u là 0

đi m

+ Kh n ng thanh kho n: m c đi m t i đa là 15 đi m, t i thi u là 0 đi m

NHTM đ c x p h ng c n c trên t ng s đi m đ t đ c trên thang đi m 100

+ NHTMCP x p lo i A: có t ng s đi m đ t t 80 tr lên và có đi m s c a

t ng ch tiêu trên không th p h n 65% s đi m t i đa c a t ng ch tiêu đó

+ NHTMCP x p lo i B: có t ng s đi m đ t t 60 - 79 và có đi m s c a t ng

ch tiêu không th p h n 50% s đi m t i đa c a t ng ch tiêu đó ho c có t ng s

đi m cao h n 79 đi m nh ng có đi m s c a ít nh t m t ch tiêu t trên 50% đ n

d i 65% s đi m t i đa c a ch tiêu đó

+ NHTMCP x p lo i C: có t ng s đi m đ t t 50 - 59 và có đi m s c a t ng

ch tiêu không th p h n 45% s đi m t i đa c a t ng ch tiêu đó; ho c có t ng s

đi m cao h n 59 đi m nh ng có đi m s c a ít nh t m t ch tiêu t trên 45% đ n

d i 50% s đi m t i đa c a ch tiêu đó

+ NHTMCP x p lo i D: có t ng s đi m d i 50 đi m; ho c có t ng s đi m cao h n 50 đi m nh ng có đi m s c a ít nh t m t ch tiêu th p h n 45% s đi m

t i đa c a ch tiêu đó

2.2 M tăs ăk tăqu ăđ tăđ c vƠăh năch

Ho t đ ng thanh tra, giám sát NHTM c a NHNN th i gian g n đây đã đ t đ c

m t s k t qu tích c c, đó là khuôn kh pháp lỦ đ c nâng cao, n i dung giám sát

t ng b c theo k p v i thông l qu c t và ph ng th c giám sát đ c th c hi n

trên c hai n i dung giám sát t xa và thanh tra t i ch