Con người động lực và mục tiêu phát triển GS tương lai

Chuy n vì ai không th thay th cho câu tr l i ta là ai.

a gi i đáp câu h i muôn thu y, đã có không ít cách tr l i Song cho

đ n nay, t duy c a loài ng i v n ch a ng ng tìm tòi vì ng i ta ch a th a mãn

v i b t c cách gi i đáp nàp Ph i ch ng vì th , đã t ng có nhà th , b ng th ,đ a ra

ý t ng r ng, đ t ra m t cách h i khác v i câu h i muôn thu đó có th làm sáng lên con đ ng ng i H i và tr l i “ta vì ai” thay cho câu h i “ta là ai” thì “ng n

gió siêu hình” th i t t m i ng n n n s bi n thành “v n tri u ch i xanh” tràn đ y

s c s ng, S huy n ho c c a hình t ng th đã làm m đi cách l n tránh câu tr l i Câu h i v n còn nguyên đó Chuy n vì ai không th thay th cho câu tr l i ta là ai

Con ng i là gì, con ng i t đâu đ n, và r i con ng i s đi đ n nh ng chân tr i nào? T duy khoa h c không th l n tránh khái ni m

b.Tr c tiên, không h có con ng i tr u t ng Con ng i bao gi c ng là

“con ng i này” theo cách di n đ t r t hàm súc c a Hegel Còn v i C.Mác, con

ng i ph i đ c xem xét trong tính l ch s c th Mu n tìm hi u b n ch t con

ng i thì ph i dõi theo toàn b ti n trình phát tri n c a nó trong l ch s hình thành

và phát tri n Ph i lý gi i v n đ con ng i c n c vào đ i s ng hi n th c c a nó, trong đó r t quan tr ng là cung cách làm n h ng ngày, là vi c s n xu t ra c a c i

v t ch t, ch không th theo nh ng suy nghi m m h

c Aristote cho r ng “con ng i là đ ng v t xã h i”, nh ng ph i đ n cu i

th k XIX, Ch Darwin m i ch ra đ c con ng i là khâu cu i cùng c a chu i ti n hóa v t ch t trên hành tinh Trái đ t Ph ngghen d a vào thành t u khoa h c th k XIX đ đ a ra quan đi m “lao đ ng là nguyên nhân chuy n hóa cu i cùng đ

v n thành ng i” Adam Smith đ a ra lu n đi m “lao đ ng là ngu n g c duy

nh t c a m i c a c i”, d a vào lu n đi m đó, Franklin đ a ra đ nh ngh a “con

ng i là m t th c th bi t ch t o công c ” V i vi c đ a lao đ ng vào trong tìm

hi u b n ch t ng i, t Hegel tr đi, tri t h c đã v n d ng nh ng thành t u c a kinh

t chính tr h c đ c g ng tr l i câu h i v con ng i b ng lu n đi m tuy t v i c a

Hegel “con ng i là th c th t sinh thành nên chính mình”

C.Mác đã t ng cho r ng s v đ i c a George Wilhem Friedrich Hegel là đã

“coi s t s n sinh c a con ng i nh m t quá trình” Ch rõ ra đ c nh v y vì Hegel đã bi t “ n m l y b n ch t c a lao đ ng” và lý gi i con ng i hi n th c nh

là “k t qu lao đ ng c a b n thân con ng i” tránh nh ng suy đoán m h ,

C.Mác đã l u ý, khi nói đ n lao đ ng thì ph i “gi đ nh lao đ ng d i hình th c

mà ch riêng con ng i m i có mà thôi” 1 ó là vi c s d ng và ch t o công c

(t li u lao đ ng) mà C.Mác xác đ nh đó chính là “th c đo s phát tri n s c lao

đ ng c a con ng i” 2, đ ng th i c ng là đ c tr ng tiêu bi u cho m t th i đ i Mà

chính vì v y, c ng là đ c tr ng cho m t trình đ t duy

d Con ng i tr c ti p là m t th c th t nhiên, nh ng b ng ho t đ ng th c

ti n, con ng i tr thành chính mình Thu t ng “tr c ti p”c n hi u bình di n tri t

h c ch không theo ngh a thông th ng Là s n ph m c a t nhiên và xã h i, con

ng i v a thích ng v i t nhiên và xã h i v a c i t o chúng Quá trình con ng i thích ng và c i t o t nhiên và xã h i c ng là quá trình con ng i hoàn thi n b n

thân mình T nhiên-xã h i-con ng i, đ y là th hoàn ch nh h p thành th gi i

c a con ng i Trong th hoàn ch nh y, con ng i là trung tâm và là lý do t n t i

c a th hoàn ch nh y S th ng nh t gi a con ng i v i t nhiên là nh ho t đ ng

th c ti n c a con ng i, mà h qu c a nó là con ng i tìm cách thích ng và c i

t o t nhiên T nhiên không còn là tr c quan n a mà là thành t u lý lu n c a th c

ti n c a con ng i v i t cách là m t th c th xã h i

e L y ph m trù th c ti n thay cho ph m trù tha hóa [c a Hegel], C.Mác

đã xác đ nh n n t ng lý lu n đ sau này V.Lênin kh ng đ nh “quan đi m v đ i

s ng,v th c ti n ph i là quan đi m th nh t và c b n v nh n th c”3

Quan đi m th c ti n đã v ch ra ph ng pháp c i t o hi n th c “n u hoàn

c nh nh h ng đ n con ng i thì ph i làm cho hoàn c nh tr nên hoàn c nh

có tính ng i” B i vì, “con ng i t o ra hoàn c nh đ n m c nào thì hoàn c nh

c ng t o ra con ng i đ n m c y ” 4 Ph ng pháp có m t ý ngh a h t s c l n

trong ho t đ ng th c ti n B i l , theo Hegel, “tòan b tri t h c nói chung, đ u

đ c thâu tóm thành ph ng pháp”

S phù h p gi a thay đ i hoàn c nh v i ho t đ ng c a con ng i c ng t c

là v i s t bi n đ i c a con ng i, không gì khác, chính là th c ti n, t c là quá

trình con ng i s d ng các ph ng ti n, công c v t ch t, s c m nh v t ch t và tinh th n c a mình tác đ ng vào t nhiên và xã h i phù hôp v i nhu c u t n t i và phát tri n c a chính mình Quá trình làm cho hoàn c nh tr nên hoàn c nh có tính

ng i c ng chính là quá trình con ng i t hoàn thi n b n thân mình Ph m trù

ng i đánh d u m t c t m c quy t đ nh trong ti n trình t duy c a con ng i, c a

l ch s ng i

2 Cá nhân

a L ch s toàn th gi i, nói theo C.Mác, là s sáng t o con ng i thông qua lao đ ng c a con ng i bu i ban đ u c a l ch s , con ng i ch a có ý th c v tính cá th Con ng i ch xu t hi n nh là cá nhân sau m t quá trình l ch s nh t

đ nh Chính vì th , có th nói l ch s loài ng i là m t quá trình ng i, do con

ng i t o ra Cho nên, l ch s là nh t nguyên Nh ng nh t nguyên không theo ý ngh a c a q y t đ nh lu n máy móc, mà là m t ti n trình ph c t p v i nh ng b c

th ng tr m ch a đ ng nhi u bí n ph i liên t c khám phá Hành trình khám phá y

c ng là hành trình con ng i t khám phá chính mình, đi u mà Xôcrat dòi h i “Con

ng i, hãy t nh n th c chính mình” Trong hành trình y, m i b c ti n lên đ u

ph i tr giá đ t ó là cái giá c a cu c đ u tranh gi a t t và x u, gi a thi n và ác,

gi a chính và tà, ánh sáng xua d n bóng t i

b th i nguyên th y, con ng i s ng d a vào t nhiên và khi p s s c

m nh t nhiên T vi c th cúng “v t linh” (totem, ti ng Anh ) đ n nh ng nghi l

“ma thu t” (magic), con ng i d n ti n lên khi vi c th cúng “v t linh” nh ng ch

cho vi c th cúng “th n thánh”, t c là s c m nh t nhiên đ c “ng i hóa”, d u

th i gian đ u con ng i ch a ý th c đ c nh th Có th xem đ y là khâu trung

gian chuy n ti p con ng i và th n thánh, mà th n thánh đ c con ng i t o d ng theo hình nh c a chính mình, theo đó, con ng i t ng b c, t ng b c th c hi n

tôn giáo

Phân tích k l i s th y, “th ng đ toàn trí, toàn n ng” c ng ch là bi u

t ng “ng i hóa” khát v ng c a con ng i ch không gì khác y là cách con

ng i đ c “th ng đ hóa” nh đã t ng đ c “th n thánh hóa” Con ng i t o ra

“th ng đ ”c a mình đ có ch d a tinh th n nh m đ ng đ u v i t nhiên Vì có

“th ng đ ” c a mình làm ch d a, con ng i không còn quá s hãi tr c t nhiên

khi p đ m và k bí Con ng i ch còn khu t ph c tr c “th ng đ ” c a mình B i

l , t nhiên c ng b th ng đ toàn trí toàn n ng khu t ph c và chi ph i C ng t

cách lý gi i y mà ng i ta cho r ng, tôn giáo nguyên th y là m t ph ng cách đ con ng i t kh ng đ nh mình

Th nh ng, khi tr thành m t “th ch xã h i” v i s liên k t gi a “th n quy n” và “th quy n” t o nên công c kép c a t ng l p th ng tr , thì tôn giáo l i tr

thành m t s c m nh nô d ch con ng i, đ y t i s tha hóa c a con ng i B ng s tha hóa y, con ng i tìm th y “tôn giáo là ti ng th dài c a chúng sinh b áp

b c”, t ch là s kh ng đ nh c a con ng i v i tôn giáo nguyên th y, đã bi n thành s t ph đ nh con ng i khi tôn giáo là s n ph m c a s câu k t gi a “th quy n” v i “th n quy n” Càng t ph đ nh mình, càng t hi n mình cho h o l i càng th y mình đ c “c u r i” trong “cái bi n kh mà tôn giáo là vòng hào quang

th n thánh”5 nh C.Mác đã t ng phân tích Ch ng nào con ng i v n còn b giày

vò b i nh ng n i đau tr n th v th ch t và tinh th n, nh t là n i đau tinh th n,

ch ng y con ng i v n c n đ n “vòng hào quang th n thánh” y C ng chính vì

th , tôn tr ng con ng i, ph i tôn tr ng ni m tin y c a con ng i khi mà cái “bi n

kh ” v n còn tràn ng p đ i s ng con ng i “Nhân dân [ch có th ] t b m t tình

c nh đang c n có o t ng” nh C.Mác đòi h i khi mà cái “bi n kh ” y b thu h p

l i r i m t đi v i s c m nh v t ch t và tinh th n hi n th c đ c t o ra đ s c làm

vi c y

Khi s c m nh hi n th c y ch a có, n u nhân danh lý t ng gi i phóng con

ng i mà l i chà đ p lên đ i s ng tâm linh c a con ng i chính là ph n l i ch ngh a nhân v n Tôn giáo, và r ng h n th , tín ng ng là m t hi n t ng ng i,

m t bi u th nhân b n, m t th c t xã h i r ng l n và sâu xa, k t tinh ch ng nh ng tâm linh và tình c m, mà c nh n th c lý trí c a r t nhi u ng i Tín nng ng ho c không tín ng ng là m t quy n c b n c a con ng i, c n đ c th ch hóa và th c

s tôn tr ng

Tôn giáo là m t s c m nh xây d ng và m t đ ng l c tích c c c a cá nhân và

c ng đ ng o đ c và chính sách khoan dung dung tôn giáo là m t nhân t quan

tr ng t o nên s đ ng thu n và c k t xã h i “Ch ngh a tôn giáo” c c đoan, bi t phái, c c quy n cùng v i s k th và xung đ t tôn giáo là nh ng nguyên nhân gây

m t n đ nh, góp ph n làm n y sinh ra n n kh ng b , phá ho i r t nghiêm tr ng ó

là m t n i đau c a con ng i, c a loài ng i trên nhi u vùng r ng l n c a các châu

l c c a hành tinh Trái đ t này, “ngôi làng toàn c u” ngày càng tr nên g n g i và

nh bé

Chính đây càng ph i th y cho sâu truy n th ng khoan dung tôn giáo trong

đ i s ng tinh th n c a dân t c là m t đi m t a c c ký quý báu Tuy có lúc, có n i

c ng đã t ng n y sinh s k th tôn giáo và tín ng ng xu t phát t nh ng nh n

th c sai l m c a ng i c m quy n và nh ng ng i l i d ng tôn giáo đ th c hi n

nh ng ý đ khác, gây nên nh ng h u qu tai h i, nh ng nh truy n th ng khoan dung tôn giáo v n đã n sâu trong tâm th c c a dân t c mà h n ch đ c nh ng tai

h i đó

c Là s n ph m c a l ch s , con ng i đ ng th i c ng là ch th sáng t o

l ch s Mà l ch s là s k t n i nh ng giai đo n trong s phát tri n vô cùng t n c a

xã h i loài ng i đi t th p đ n cao M i giai đo n đ u là t t y u, có lý do t n t i trong th i đ i v i nh ng đi u ki n mà nó ra đ i r i, tr c nh ng đi u ki n m i cao h n, n y sinh và phát tri n trong lòng nó, nó s m t lý do t n t i, bu c ph i

nh ng ch cho giai đo n m i cao h n

Cái c i xay quay b ng tay đ a l i xã h i có lãnh chúa, cái c i xay ch y b ng

h i n c đ a l i xã h i có nhà t b n công nghi p ng l c ti n hóa c a l ch s

n m trong con ng i, trong m i ho t đ ng c a con ng i mà xét đ n cùng, quy t

đ nh nh t là ho t đ ng s n xu t N n s n xu t xã h i luôn luôn là là cái sân kh u

l n, cái đ a bàn u tiên, trên đó di n ra m i quan h c a con ng i v i thiên nhiên, quan h gi a con ng i v i con ng i, t c là quan h xã h i Chính nh ng ng i

thi t l p nên nh ng quan h xã h i phù h p v i n ng l c s n xu t v t ch t c a h

c ng là nh ng ng i thi t l p nên nh ng nguyên lý phù h p v i nh ng quan h xã

h i y

T th k XVI, ch ngh a t b n ra đ i, con ng i thoát ra kh i đêm tr ng trung c ó là m t c t m c v đ i trên hành trình con ng i đi tìm s gi i phóng chính mình kh i nh ng th l c đen t i Kh i đ u t n c Ý, quê h ng c a th i đ i

ph c h ng, t cu i th k XIV v i vi c “tr v v i con ng i” Tr v v i con

đ i sâu xa xã h i n c Anh c v chính tr , kinh t , v n hóa, thúc đ y cu c cách

m ng công nghi p, thúc đ y t duy và th c ti n dân ch

T ch là “thân ph n t i l i và th p hèn” kh i ngu n t “t i t tông”, con

ng i kiêu hãnh đ c làm ng i v i s xu t hi n nh ng “con ng i kh ng l ”: “ ó

là m t cu c đ o l n ti n b l n nh t mà t x a t i nay, loài ng i đã tr i qua; đó là

m t th i đ i c n có nh ng ng i kh ng l và đã sinh ra nh ng con ng i kh ng l :

kh ng l v n ng l c suy ngh , v nhi t tình và tính cách, kh ng l v m t có l m tài, l m ngh và v m t h c th c sâu r ng Nh ng ng i đã đ t c s cho n n th ng

tr hi n đ i c a giai c p t s n có th đ c coi, b t c là nh ng ng i nh th nào

nh ng quy t không ph i là nh ng ng i có tính h n ch t s n” nh Ph

ngghen đã t ng phân tích r t đúng 6

ây là đi m t a c n thi t đ hóa gi i nh ng c c đoan, máy móc và thô thi n

trong cách gi i thích v giai c p tính và nhân tính

Cùng v i s ra đ i c a ch ngh a t b n, nguyên lý ch ngh a cá nhân thay

th cho nguyên lý quy n uy c a th i trung c đã t ng đè n ng trên thân ph n con

ng i, đ a s t kh ng đ nh c a cá nhân con ng i b c vào m t giai đo n m i

mà khó có m t giai đo n nào trong l ch s có th so sánh n i Mãi cho đ n g n n m

th k sau, v i th k XXI, v n đ gi i phóng cá nhân m i đ c đ t ra m t cách

quy t li t và m nh m do nh ng ti n đ m i đ c t o ra

Cá nhân, s t kh ng đ nh có quy mô ngày càng r ng l n, đ n m c bao

trùm toàn th gi i, m t “th gi i n i m ng toàn c u”, trong đó m i cá nhân đ i di n

ti m tàng trong lao đ ng xã h i” 7 ,C.Mác là ng i đã đánh giá r t cao vai trò c a

ch ngh a t b n trong l ch s Nh ng chính ông l i đã đ t m t mi ng s t nung đ vào gi a b m t c a ch ngh a t b n, h n sâu m t d u n không sao t y s ch đ c,

do nh ng ngh ch lý mà ch ngh a t b n gây ra cho loài ng i

C a c i v t ch t đ y p do xã h i t b n s n sinh ra v n không sao bù đ p

đ c cho n i kh c a thân ph n con ng i trong xã h i, đ c bi t là l p ng i đông

đ o n m d i đáy c a hình tháp, đ c m r ng ra cho thân ph n nh ng con ng i các n c ch m phát tri n t i châu Á, châu Phi, châu M La-tinh Cho dù có m t s

th t không th ch i cãi là đ i s ng c a ng i nghèo nhi u n i đã đ c c i thi n

ph n nào t s t ng lên c a s n ph m xã h i mà h góp ph n t o ra ngày càng nhi u

h n

Song đi u y không sao l p đ c cái h sâu ng n cách ngày càng r ng ra

gi a m t thi u s ng i n m trong tay ngu n c a c i to l n c a xã h i v i đ i đa s

ng i nghèo kh b ng lao đ ng c a mình đã góp ph n t o ra ngu n c a c i y Cái

h ng n cách gi a các n c giàu và các n c nghèo, gi a đô th và nông thôn, gi a các vùng lãnh th v n ngày càng doãng ra Trong vòng 100 n m, m c tiêu dùng c a loài ng i nói chung đã t ng 16 l n, trong đó, 20% s ng i giàu nh t đã tiêu dùng 86%, còn 20% s ng i nghèo nh t ch đ c có 1,3% trong t ng tiêu dùng c a th

gi i M c tiêu dùng c a ng i dân châu Phi gi m 20% so v i 25 n m tr c đây

N c M có thu nh p bình quân đ u ng i cao nh t th gi i, l i là n c có t l

ng i nghèo l n nh t trong các n c t b n

S b t công ghê g m do phân hóa giàu nghèo ngày càng t ng gi a các lo i

qu c gia và các h ng ng i là v t nh do ch ngh a t b n t o nên, c ng là n i t i

nh c c a con ng i

Cùng v i s t ng lên nhanh chóng ngu n c a c i v t ch t, s c tàn phá môi

tr ng s ng trên hành tinh ngày càng ch t h p này c ng t ng lên theo c p s nhân

Cùng v i s tàn phá môi tr ng, sinh thái , nh ng t n n xã h i có tính toàn c u ngày càng nh c nh i, mà vi c kh c ph c đã v t quá kh n ng c a t ng qu c gia

e Nh ng thành t u k di u c a cu c cách m ng khoa h c và công ngh đã ghi nh n nh ng c t m c quan tr ng trên hành trình con ng i tìm đ ng gi i phóng cho mình c bi t là trong h n ba th p k cu i th k XX b c sang th k XXI,

nh ng tri th c mà loài ng i có đ c đã nhi u h n toàn b nh ng tri th c tích l y trong l ch s c a h n 4 tri u n m t khi có con ng i trên trái đ t Nh ng thành t u

y đã khi n cho khoa h c và công ngh không nh ng tr thành m t l c l ng s n

xu t tr c ti p mà còn thâm nh p vào m i d ng ho t đ ng c a con ng i, tr thành

s c m nh bên trong c a m i nhân t ti n b , nhân lên g p b i kh n ng ti m n c a con ng i Chính nh ng thành t u y đã là nhân t quy t đ nh giúp ch ngh a t

b n t đi u ch nh đ có th t n t i và phát tri n tr c áp l c đ u tranh c a giai c p công nhân và qu n chúng lao đ ng trong xã h i t b n và phong trào gi i phóng dân

t c

M c d u nh ng thành qu c a cu c cách m ng khoa h c và công ngh đ c phân ph i r t b t công và loài ng i ch m i v n d ng đ c ch m t ph n không l n thành qu đó, song nh Nobert Wiener , v n đ c xem là cha đ c a ngành đi u khi n h c, đã nh n đ nh : “chúng ta đang làm bi n đ i môi tr ng c a ta đ n t n

g c r đ n m c r i ta ph i bi n đ i chính mình m i t n t i đ c trong môi

tr ng đó” Môi tr ng đó ch a đ y nh ng y u t bi n đ ng, không n đ nh và

không tiên đoán đ c Con ng i ph i th ng xuyên đánh giá và ki m đ nh l i tri

th c c , gi i pháp c đ có nh ng tri th c m i, gi i pháp m i cho tình hình đã thay

đ i, đó là m t đòi h i s ng còn

Th k XXI, th k c a s khai thác nh ng ti m n ng c c l n c a b não

đang m ra m t chân tr i m i cho con ng i

f Bi k ch mà con ng i ph i gánh ch u chính là trên hành trình gi i phóng cho mình, nh ng cái mà con ng i giành đ c tuy vô cùng to l n song v n còn cách quá xa khát v ng c a h Chính vì th , mà đã n y sinh ra không ít nh ng nôn nóng mu n “đ t cháy giai đo n” nh m đ y nhanh h n các b c đi đ n m c tiêu Và

h l y c a s nôn nóng duy ý chí mang n ng tính ch t không t ng y là cái giá đ t

ph i tr c a bi t bao tâm huy t và không thi u nh ng hy sinh l n lao

Bi k ch càng th m thía h n khi v i nh ng trái tim càng đ p mãnh li t, cái

đ u càng l n nh ng suy t , thì cái giá loài ng i ph i tr cho nh ng nôn nóng ch quan y l i càng l n ó chính là khúc bi tráng c a con ng i trên hành trình tìm

đ ng gi i phóng cho chính mình Hành trình y t ng vang d i nh ng “hùng ca”

song c ng đ y r y nh ng “ai ca” Nh ng đó l i chính là s ti n hóa c a l ch s

Và đó c ng là bi n ch ng c a l ch s Trong quá trình ti n hóa y, nh ng

gìá tr do con ng i t o ra s đ c b o t n và phát tri n ó chính là v n hóa V n hóa chính là ng n l a thiêng chi u sáng hành trình c a con ng i đi tìm nh ng chân

tr i m i trong s phát tri n vô cùng t n c a l ch s ng i ó c ng chính là quá trình t phát tri n c a con ng i

Con ng i trong nh n th c c a tri t h c và khoa h c hi n đ i có th v n

t t trong 10 đi m sau đây:

* M c tiêu t thân cao nh t, đ u tiên và cu i cùng

II CON NG I VI T NAM

1 ng bên b bi n ông quanh n m sóng v , con ng i Vi t nam v n đã

đ c th thách “Có c ng m i đ ng đ c đ u gió” Bán đ o hình ch S n ng c

đón gióThái Bình D ng v i nh ng cu ng phong ph n n b t th ng c p đi không ít nh ng ân hu mà thiên nhiên đã hào phóng ban t ng Nh ng truy n thuy t

v “con r ng, cháu tiên”, L c Long Âu C đem con lên r ng xu ng bi n m mang

b cõi, nh ng S n Tinh Th y Tinh , nh ng Thành Gióng…th m đ m ch t li u hi n

th c v s c m nh, khát v ng và b n l nh c a con ng i Vi t Nam Con ng i t

th i hang đ ng xa x a cách đây hàng tri u n m đã khai s n, phá th ch, c i t o đ m

l y, đi theo các dòng sông đ tìm đ t s ng t i các vùng châu th phì nhiêu, vùng trung du m u m , men theo vùng d yên h i ti n d n v ph ng nam, phát c đ p

b , thau chua r a m n, l p vùng đ t m i đ ng b ng sông C u Long t o d ng nên non sông g m vóc c a T qu c Vi t Nam hôm nay Con ng i Vi t Nam v i b n

l nh c a mình v n g n bó v i c ng đ ng làng xã, v i quê h ng đ t n c đã t o

d ng cho mình m t b n s c riêng B n s c dân t c và b n s c c a cá nhân t ng

ng i “ ã là m t ng i thì ph i có cái riêng c a con ng i, không th có con

ng i siêu hình Không th phá đ n v con ng i Không còn cái riêng c a con

ng i n a thì xã h i s m t h t ý ngh a, m t c s ” 8 Cái riêng và cái chung y

đ u ph i đ c trân tr ng nuôi d ng và phát tri n Gia đình, làng và n c là cái

nôi nuôi d ng con ng i Vi t Nam, tính c ng đ ng và ch ngh a nhân v n “ng i

ta là hoa c a đ t”đã hun đúc nên c t cách c a con ng i Vi t Nam và n n v n hóa

Vi t Nam Con ng i l n lên t n n v n hóa y và n n v n hóa y ngày càng phong phú nh vào s vun đ p c a các th h Vi t Nam trong tr ng k d ng n c và gi

n c

Con ng i Vi t nam y, v i bàn tay và kh i óc c a mình đã t o d ng nên

đ t n c giàu đ p c a mình, và chính non sông c a T qu c đã hun đúc nên tâm

h n và khí phách c a con ng i Vi t Nam, hình thành b n s c cho dân t c mình trong đó có cái riêng c a t ng con ng i, đó chính là b n s c v n hóa Vi t Nam

2 Không ch “đ ng đ u gió”, con ng i trên bán đ o hình ch S này l i

đ ng vào ngã t c a con đ ng giao l u qu c t , t n d ng xuyên sang

Thái bình D ng

Cho nên “tri n miên binh l a” là s ph n l ch s dành cho dân t c này êm dài c a nghìn n m B c thu c không th tiêu di t s c s ng c a dân t c S c qu t

kh i k l và tài thao l c gi n c c a con ng i Vi t Nam đã bao l n chi n

th ng, và dân t c Vi t Nam đ n th k XI đã dõng d c tuyên b “Nam qu c s n hà Nam đ c , Ti t nhiên đ nh ph n t i thiên th , Nh hà ngh ch l lai xâm ph m, Nh

đ ng hành khan th b i h ” “Sách tr i” [Thiên th ], th t ra là ý chí và khí phách

c a con ng i Vi t quy t xác l p ch quy n đ t n c và đ c l p dân t c G i bài

th y, t ng truy n c a Lý Th ng Ki t trên sông Nh nguy t, là b n “Tuyên ngôn c l p” l n th nh t có cái lý r t thuy t ph c

Và th i đ i H Chí Minh, đ y t i đ nh cao truy n th ng qu t kh i y v i Cách m ng Tháng Tám 1945, cu c kháng chi n l n th nh t v i iên Biên Ph

1954, cu c kháng chi n l n th hai v i đ i th ng Mùa Xuân 1975, đã nói lên s c

m nh và khát v ng c a con ng i Vi t Nam

3 “V n hóa là s i ch đ xuyên su t toàn b l ch s c a dân t c, nó làm

nên s c s ng mãnh li t, giúp c ng đ ng dân t c Vi t Nam v t qua bi t bao sóng gió và thác gh nh t ng ch ng không th v t qua đ c, đ không ng ng phát tri n

và l n m nh, vi t nên nh ng trang s l lùng b i tính kiên c ng trong ho n n n,

b i khí phách hào hùng trong gi n c và d ng n c”9

Trong ph n k t thúc “T ng t p h i ký” c a Võ Nguyên Giáp, có m t đo n

đ i tho i thú v gi a tác gi v i Rôb t M c Namara, m t trong nh ng ki n trúc s

c a chi n tranh xâm l c Vi t Nam :

“Trong cu n h i t ng c a ngài có m t đi u mà tôi cho là đúng ó là M đánh Vi t Nam mà không hi u gì v l ch s , đ a lý, v n hóa, phong t c, t p quán v con ng i Vi t Nam, dân t c Vi t Nam nói chung và nh ng ng i lãnh đ o Vi t Nam nói riêng Chúng tôi có m t n n v n hóa v ng b n, có m t h c thuy t quân s

đ c đáo và đ c th thách trong l ch s Vì v y mà chúng tôi đã th ng

Ông M c Namara đáp : Vâng, đúng nh v y 10 ”

Vi t Nam là m t n c “v n x ng v n hi n đã lâu” “V n hi n”, v n hóa và

hi n tài, là nhân t đ u tiên phân đ nh v th c a m t qu c gia đ c l p, ti p đó m i

đ n lãnh th , phong t c và tri u đ i theo quan đi m c a Nguy n Trãi, anh hùng dân

t c, danh nhân v n hóa th gi i

Xu t hi n cách đây 5 th k , quan đi m y hi n đ i, vì đó là m t h ng s xuyên l ch s B n l nh và c t cách c a con ng i Vi t Nam, s c m nh và v đ p

c a con ng i Vi t Nam đ c hun đúc nên t b n s c và truy n th ng v n hóa y Tinh hoa c a dân t c, c a con ng i Vi t Nam là đ y

4 Làng xã là mô hình xã h i và v n hóa truy n th ng

a Nh ng giá tr v n hóa c a dân t c ch y u đ c hun đúc và gìn gi trong

v n hóa làng Là m t đ n v xã h i và chính tr có ch c n ng b o v nh ng l i ích thi t th c c a ng i dân, c a c ng đ ng, làng xã c ng là cái cu ng nhau nuôi d ng

v n hóa dân t c Có khi, n c m t nh ng làng thì v n còn “Còn” trong ý ngh a b

máy th ng tr xâm l c không sao v n kh p và n m ch t đ c m i sinh ho t c a

làng “Cái làng Vi t Nam là n i đã di n ra s hình thành c a v n hóa, v n minh

Vi t Nam ngay t bu i ban đ u và hi n nay v n là n i mà v n hóa, v n minh Vi t Nam b o l u đ c nhi u giá tr truy n th ng h n c trên con đ ng ti n lên phía

tr c…là vùng v n hóa quan tr ng vào b c nh t [làng c a đ ng b ng sông H ng]

c a n c ta”.11

Th nh ng, c ng chính mô hình làng xã y l i nuôi d ng s thi n c n và

th c u, m t trái c a t m huân ch ng b c l r t rõ và không d kh c ph c “Tr ng thái kinh t t c p, t túc là cái c s c a v n hóa đình tr và b o th c a ta ngày

x a V n hóa y g m nh ng phong t c t p quán khi n cho ng i nhà quê trong bao nhiêu đ i trong c nh kh n cùng h t s c mà v n nh n n i ch u đ ng đ c” 12

b H th ng làng xã khép kín và t tr v n có tác d ng l n trong t ch c

ch ng ngo i xâm, ch ng l i nh h ng v n hóa ngo i lai và âm m u đ ng hóa, b o

v v n hóa truy n th ng ng th i, c ng chính h th ng y kìm hãm s phát tri n

c a s n xu t, kìm hãm s giao l u, duy trì n n kinh t gia tr ng t cung t c p không sao chuy n n i sang kinh t hàng hóa Cho nên, m c dù là m t n c có n n nông nghi p phát tri n s m, đã t ng là m t n c s n xu t lúa g o và c ng đã t ng

xu t c ng g o, nh ng cho đ n nay, s n xu t nông nghi p c a ta v n còn trình đ

th p so v i nhi u n c trong khu v c và th gi i

c L ch s d ng n c, m n c và gi n c c a ông cha ta là t đ t t Hùng

V ng, vùng r ng núi và trung du, ti n v châu th sông H ng, sông Mã, r i men theo duyên h i, ti n v v nh Thái Lan

ã đành d a vào s c u t o hình th c a th liên hoàn núi sông đ m n c

là m t s ràng bu c khách quan c a l ch s , song ra đ n mép n c c a Thái Bình

D ng mà v n không có đ c cái can tr ng xông pha sóng n c, v i h n 3000

km b bi n mà không có đ c nh ng đ i th ng thuy n v t đ i d ng thì qu là

“có v n đ ”!

Cung cách làm n c a làng ti u nông, l i s ng ti u nông có đ c s c n

cù, nh n n i đi li n v i s an ph n mà thi u s táo b o dám m o hi m phiêu l u

đ l p nghi p “Gi c m ng ti u nông” ru ng con ng i trong tâm lý an c l c nghi p mà ng i s xê d ch đ i thay Ch c n “còn ao rau mu ng còn đ y chum

t ng” là đã có th ung dung nhìn ng m s đ i Ngay c khi có nhu c u giao l u, trao đ i “nh t c n th , nh c n giang” thì ng i ta v n không quen đ c v i cái

c nh “g o ch n c sông” Ngh buôn, ngh th công tuy ki m ra ti n song v n

không b ng đ c “nông vi b n”, “c y cày v n nghi p nông gia” Con ng i d

b ng lòng v i cái hi n có, d th a hi p, ng i “rút dây thì đ ng r ng”, t an i

“tránh voi ch ng x u m t nào”, ng i “sinh s thì s sinh” cho nên ch tr ng

“c m sôi nh l a”, “m t đi u nh n là chín đi u lành”

d Cái đã có, cái hi n có v n quen thu c và có uy l c vì nó mang tính n

đ nh c bi t là cái đã có c a xã h i c truy n đ c tr m tích l i trong su t chi u dày l ch s , hàng nghìn n m không có m y đ i thay v k thu t s n xu t Cái đã có

t o thành m t l p váng dày đ c trên m t n c ao tù

Cái làng ti u nông v i n n kinh t t cung t c p đã đ n đ hoàn ch nh,

khép kín Vì v y, các ngành ngh th công dù đ t đ n đ tinh x o và chi m m t t

l khá cao vì ph n l n ng i nông dân đ u làm ngh ph th công nh ng v n là

“ngh ph ” và ch là t s n t tiêu cái ch làng hay ch phiên tháng h p vài l n

Cho đ n th k XVIII v n ch a xu t hi n n i thành th v i t cách là trung tâm công th ng nghi p Th m chí ngay kinh thành Th ng Long bu i y c ng ch là cái ch phiên l n mà thôi

e L i s ng đô th theo ý ngh a đích th c c a nó cho đ n đ u th k XX v n

ch a hình thành đ c ngay nh ng trung tâm g i là đô th c a n c ta

Tâm lý “tr ng nông, c th ng” v n gi th ch đ o trong m i cung cách

ng x dù ng i ta s ng làng quê hay “k ch ” Cái s c n ng c a “đ t l quê thói”, nhìn khía c nh tiêu c c c a nó, chính là th xi ng xích v t t ng.Tâm lý

“trâu ta n c đ ng ta” ng n ch n s đ i m i, v n xa, nh ng khát v ng gi i phóng

cá nhân đ t đ t mình vào nh ng đi u ki n m i kích thích và phát huy n ng l c

m i, c v s sáng t o

H ng c và t p quán c a làng quê c truy n là nh ng b lu t thành v n

và không thành v n, m t m t giúp gìn gi b o l u nh ng giá tr thu n phác và t t

đ p c a v n hóa làng xã, nh ng m t khác l i khuôn m i cá nhân là thành viên c a

c ng đ ng làng xóm, c a h th ng thân t c vào nh ng l i mòn quen thu c c a cung cách làm n và cung cách s ng Chính cái b lu t thành v n và không thành v n

c a t ch c c ng đ ng làng xã đã giám sát con ng i r t ch t, không cho đi ch ch

kh i con đ ng mòn mà ông cha đã đi, m t “bi n t u” c a đi p khúc đ o đ c h c

Kh ng M nh “k , thu t , vô c i”, n i ti p, làm theo, không thay đ i mà nhi u b c

th c gi tác đ ng đ n tâm lý xã h i M c d u m t s th c gi th i xa x a y đã có

nh ng t t ng, tác ph m và vi c làm “v t quá b n b Kh ng M nh” , có ch t

sáng t o và tính nhân v n cao c song c ng không đ m nh đ chuy n đ i đ c

tâm lý xã h i y “H ng c, l làng đã t o nên môi tr ng xã h i và v n hóa, khuôn th c cho cu c s ng c a dân làng”13

Cái xã h i nông nghi p l c h u kéo dài tri n miên, không m y đ i thay v

k thu t s n xu t, không chuy n n i sang s n xu t hàng hóa y đã s n sinh và l u

gi nh ng nét tiêu c c trong tính cách con ng i Vi t Nam, đi u y b c l rõ khi

đ t n c đi vào giai đo n công nghi p hóa và hi n đ i hóa

g Cung cách làm n và thói quen ng x c a xã h i ti u nông luy n cho con

ng i l i t duy “n ng nh t ch t b ” và khuy n khích s “khéo tay, hay làm”, rõ

ràng theo cách nhìn thông th ng thì đó là nh ng thói quen t t c a con ng i “hay lam hay làm”, “c n cù, nh n n i”, m t nét c a đ c h nh mà các b c cha m mu n

rèn d y cho con cháu Nh ng, t m t cách ti p c n khác, có th th y r ng, c ng chính nét “đ c h nh” y s kìm gi con ng i trong khuôn kh c , thói quen c , t p quán c mà xa l v i s canh tân, không dám v t b thói quen đã thành n p s ng, không dám v t b cách làm c , n p t duy quen thu c đ v n xa h n, chí ít là

c ng đ t đ c n ng su t lao đ ng cao h n

N ng su t quá th p c a s n xu t nông nghi p l c h u “tay làm hàm nhai”,

“v t m i b mi ng”, “gi t g u vá vai” không t o ra đ c th ng d , không có đ c

tích l y! Vì, ch “n ng nh t ch t b ” thì không th có c i ti n k thu t, đ i m i công ngh Cách ngh và cách làm y d n đ n cái logic c a l i ng x “b t bát, mát

m t ” trong s t b ng lòng “c m ba bát, áo ba manh, đói không xanh, rét không

ch t”, th là đ c!

M t khi mà n ng su t lao đ ng quá th p, ng i ta bu c ph i t thích nghi, t

an i đ i v i m t nhu c u c c k h n h p “th t cá là h ng hoa, t ng cà là gia

b n” Ch ng nh ng th , còn t ng y bi n đ che l p m t s th t đói nghèo b ng

hi u bi t, đ u t cho trí tu Cung cách y không th không d n đ n s b o th , trì

tr , ch t p cho con ng i đi theo m t l i mòn quen thu c, c v cho l i suy ngh

“c ng a quen đ ng c ”

Chính cái ch ngh a kinh nghi m y d n đ n tri t lý “ông b y m i ph i

h c ông b y m t”, c ng c v ng ch c cái tr t t “lão quy n” đ duy trì ph ng

châm “s ng lâu lên lão làng” ó là m t l c c n ghê g m vì nó bóp ch t m i khát

v ng c a l p tr mu n thoát ra c nh “ao tù n c đ ng” Tri t tiêu m i khát v ng

ch c th ng l p bèo dày đ c trên m t n c ao tù y đ kh i thông dòng ch y N n

v n minh lúa n c d m chân t i ch trong c chi u dài l ch s đã v v , ru ng con

ng i trong “gi c m ng ti u nông”!

i Th c dân Pháp xâm chi m thu c đ a, vi c đ u tiên h làm là chi m đ t, khai thác đ n đi n, v a l i d ng đ c nhân công r m t v n có kinh nghi m s n

xu t nông nghi p không ph i m t nhi u công c a đ u t đào t o ngh , d đ t m c đích thu l i nhanh Vì th , “đ i công nghi p” ch a ph i là đi m u tiên M t khác, chính Pasquier, toàn quy n ông D ng l i hi u r t rõ cái đ c đi m “làng Vi t

Nam”: “m t t ch c ph c t p nh th , d b o nh th ,m t t ch c mà trong đó không bao gi th y có m t viên k m c nào hành đ ng đ n đ c c , m t t ch c đã

t n t i theo truy n th ng t r t xa x a, t ch c đó chúng ta không nên đ ng ch m

t i, k o làm dân chúng b t bình, x s r i lo n” B i v y, cu c đ o l n xã h i ti u nông đ u tiên là vi c th c dân Pháp xâm l c, du nh p n n v n minh ph ng Tây vào Vi t Nam, có nh ng tác đ ng, tr c h t là các vùng đô th và khu v c“tr c

tr ”, còn nói chung, v i cái làng c a nông thôn Vi t Nam thì tác đ ng y ch a nhi u

S c s ng c a làng quê c truy n tuy b kìm hãm b i nh ng t p t c h b i và tiêu c c c a l i s ng ti u nông đã trình bày trên, nh ng không vì th mà không

th y đ c r ng “không m t khúc đ ng nào là không nh c l i s nghi p gian nan ti n th c a t tiên ta đ m r ng hy v ng cho t ng lai Cái v n hóa c a t tiên ta đã gây d ng trong hai nghìn n m đ sinh tr ng gi a nh ng đi u ki n t nhiên ác li t x này, t t ph i có sinh khí m nh m l m.”.14 Nh n đ nh y c a

h c gi ào Duy Anh trong “Vi t Nam v n hóa s c ng” xu t b n n m 1938 đ c

ch ng minh ch m y n m sau đó “Cái sinh khí m nh m l m” y đã b ng phát,

trào dâng nh n c v b v i Cách M ng Tháng Tám 1945

5 V i Cách m ng Tháng Tám, con ng i Vi t Nam, dân t c Vi t Nam

b c sang m t b c ngo t l ch s ây là cu c cách m ng xã h i đ u tiên trong l ch

s đ a con ng i Vi t Nam vào v th làm ch đ t n c đ c l p c a mình

C dân t c b ng t nh d y, ào lên nh n c v b , cùng chung vai gánh

n ng l ch s , b o v n c C ng hòa Dân ch non tr c a mình Và s th thách c a

l ch s th t là kh c nghi t C dân t c tri n h t gân s c, khí l c đ ch ng tr s ph n

công quy t li t c a k thù, “thà hy sinh t t c ch nh t quy t không ch u làm nô

l ”, “không có gì quý h n đ c l p t do”

Ba m i n m chi n đ u, t ngày 23.9.1945 Nam b kháng chi n, cho đ n

đ i th ng Mùa Xuân ngày 30.4.1975 con ng i Vi t Nam c a th i đ i H Chí

Minh đã hoàn thành tr n ven s nghi p gi i phóng dân t c, th ng nh t đ t n c.(

y là ch a k cu c chi n tranh biên gi i)

a.Ba m i n m chi n tranh, s th thách th t là kh c li t Cái giá ph i tr

cho đ c l p t do đ ng nhiên ph i là quá l n K thù đã không t m t th đo n dã man, tàn kh c nào đ i phó v i m t s c m nh v t ch t kh ng khi p nh v y, s c

m nh tinh th n c a con ng i Vi t Nam c ng ph i chuy n thành s c m nh v t ch t

đ đ đánh b i k thù Ch a bao gi trí tu Vi t Nam, khí phách Vi t Nam l i đ c

th thách và phát huy đ n đ nh cao nh v y đ v a huy đ ng đ n m c cao nh t ý chí và s c m nh c a c dân t c, v a tranh th đ c s c m nh qu c t ti p s c cho

Vi t Nam đánh th ng k thù H Chí Minh và nh ng h c trò xu t s c c a Ng i đã

bi t lèo lái con thuy n cách m ng v t qua bao thác gh nh đ c p b n th ng l i

b Nh ng r i, nh ng sai l m ph i tr cho h l y c a ch ngh a giáo đi u

ph n Mác, áp đ t mô hình lý lu n Stalinít và Maoít vào xã h i Vi t Nam, làm ch m

b c phát tri n c a dân t c, khi n cho đ t n c t đ nh cao c a th ng l i lâm vào s

đi u ch u s áp đ t c a bên ngoài, lúc y chúng ta th t b i Cái cách ru ng đ t,

ch nh đ n t ch c, c i t o t s n, công t h p doanh, ch ng “Nhân v n Giai

ph m”… là nh ng bài h c đau đ n Nh ng r i, thu c đ ng dã t t, nh ng bài h c y làm cho con ng i l n lên

L n lên theo ngh a con ng i Vi t Nam dày d n và tr ng thành, th m thía

s c nh báo c a V.I Lênin : “ i v i m t ng i cách m ng chân chính thì m i nguy hi m l n nh t, th m chí có th là m i nguy hi m duy nh t là phóng đ i tinh

t ng r ng b t k trong tr ng h p nào và trong t t c m i l nh v c ho t đ ng,

cu c cách m ng “v đa , th gi i, th ng l i” c ng đ u có th và c n ph i gi i quy t

t t c m i v n đ b ng ph ng pháp cách m ng”15

Cùng v i đi u đó, con ng i Vi t Nam c ng thoát ra kh i nh ng o t ng

u tr đ nh n ra r ng : ng v ng trên l i ích c a dân t c, đ c l p và ch đ ng

trong m i quy t sách, sáng t o linh ho t trong v n d ng kinh nghi m c a th gi i đ

đi t i là bài h c mà h c phí ph i tr là máu và n c m t Vi t Nam Bài h c y,

m i ng i Vi t Nam đ u ph i ghi nh n m lòng

c Chi n th ng k thù đã gian kh , chi n th ng chính mình l i càng gian kh

g p b i ó là bài h c muôn thu song không ph i lúc nào ng i ta c ng t nh táo

nh n ra Không hi m nh ng mê đ m vào nh ng đi u quái g mà khi b ng t nh ra

đ c, không th không t khi p s cho chính mình : t i sao l i có s mê đ m k l làm v y!

Thì đây, hãy đ c l i s phê phán “Ch ngh a xã h i không t ng” c a Ph ngghen : “Bi n pháp gi i quy t nh ng v n đ xã h i còn n m kín trong quan h kinh t ch a phát tri n, nên ph i đ cs n sinh ra t đ u óc con ng i Ch đ xã

h i ch bi u hi n toàn nh ng khuy t đi m, t y tr khuy t đi m y là nhi m v c a lý tính t duy i u c n thi t là ph i phát minh ra m t h th ng m i hoàn thi n h n,

đ ng th i dùng tuyên truy n và n u có th đ c, thì dùng nh ng thí nghi m ki u

m u đ gán h th ng y t bên ngoài vào xã h i Nh ng h th ng xã h i m i y ngay t đ u đã không th không r i vào không t ng;và nó càng đ c quy đ nh t

m bao nhiêu thì nó càng r i vào o t ng thu n túy b y nhiêu” 16 S phê phán đó

th t là sâu s c Nh ng, oái o m thay, có th s d ng toàn b lu n đi m y c a

Ph ngghen đ phân tích v mô hình xã h i ch ngh a đ c m nh danh là “ch ngh a xã h i khoa h c” đã đ c áp đ t trên đ t n c ta

Cu c kh ng ho ng kinh t và xã h i tr m tr ng, kéo dài tr c i h i VI,

bi u hi n các quan h c a con ng i v i nh ng ng i khác” 17 Lý lu n sai l m

đ c áp đ t đã làm tha hóa con ng i, khi n cho nh ng đ u óc sáng t o mu n tìm

tòi đ i m i l i b truy ch p là không trung thành v i ch ngh a xã h i, là thi u v ng vàng, không kiên đ nh l p tr ng vô s n Th m chí, m t b óc l n c a ng nh

T ng bí th Lê Du n, t ng đòi h i s đ c l p sáng t o trong t duy, không đ c sao chép c a n c ngoài, t H i ngh Trung ng 6 khóa IV đã c v nh ng tìm tòi đ i

m i, c ng “không đ t phá n i đ dày c a b o th , giáo đi u, x c ng”.18

t n c ch m phát tri n chính là do con ng i ch a v t lên đ c chính mình Cái c n tính ti u nông đ c bi n t u và th ng hoa trong ch ngh a giáo đi u

ph n Mác l i b c l nh ng nh c đi m c h u c a s trì tr , b o th và giáo đi u, làm thui ch t nh ng đ u óc n ng đ ng sáng t o, đánh m t c h i c a phát tri n S

tha hóa còn bi u hi n ch ngh a c h i “l a chi u đón ý, gió chi u nào xoay chi u y” đ thu v cho cá nhân quy n, danh và l i S tha hóa y càng tr m tr ng khi đã

n m đ c quy n l c, dùng cái đ c quy n v a chi m d ng đ c đ t o ra đ c l i

S tha hóa s d n đ n bi n ch t hoàn toàn khi có kh ng ho ng v lý lu n,

v ý th c h Lúc đã đánh m t ni m tin s d n đ n tình tr ng mà V.I Lênin đã t ng

ch ra khi lên án s thoái hóa bi n ch t c a nh ng đ ng viên c ng s n đã không còn tin gì vào lý t ng c a mình, c t sao l a th quy n uy n m đ c đ s n sàng

“ngo m m t mi ng r i chu n” ây chính là s đánh m t con ng i t h i nh t

Tuy nhiên, nh đã nói trên, trong hành trình c a con ng i đi tìm s gi i phóng cho chính mình, m i b c ti n lên đ u ph i tr giá đ t ó là cái giá c a cu c

đ u tranh gi a t t và x u, gi a thi n và ác, gi a chính và tà, ánh sáng xua d n bóng

t i Bao gi c ng v y, cái m i ph i t m đ ng đi t i thông qua quy lu t ph đ nh

c a ph đ nh Trên dòng sông cu c s ng, rác r i và váng b n d n lên m t, song quy t đ nh t c đ và h ng đi c a con sông v n là s c cu n ch y t bên d i Dòng

ch y càng m nh, nh t là nh ng đo n n c xoáy, váng b n càng nhi u, t p vào hai bên b , c ng có th làm ch m s c n c song không ng n đ c dòng sông xuôi v

bi n c

Trong l ch s d ng n c và gi n c, trên bán đ o hình ch S n ng c đón sóng gió Thái Bình D ng, con ng i Vi t Nam “chân c ng đá m m”,“t thu mang g m đi m cõi”, v n “ngàn n n th ng nh đ t Th ng Long”, tâm th cùng chung ngu n c i là m t nét son r c r trong truy n th ng v n hóa Vi t Nam, đã c

k t h l i V i b n l nh đ c tôi luy n n i đ u sóng ng n gió, con ng i Vi t Nam

t xã L ng Cú Hà Giang mây v n gió núi cho đ n xóm t M i Cà Mâu nh

“ngón chân cái c a T qu c ch a khô bùn v n d m” h ng n m v n b i l n ra bi n,

đã vi t nên nh ng trang th t hào hùng trong l ch s dân t c

Con ng i Vi t Nam y, qua t ng th i đ i l ch s , đã luôn ng i sáng lên

nh ng khuôn m t th t tiêu bi u cho tinh hoa c a đ t n c, cái mà ông cha ta g i là

“nguyên khí qu c gia” cho “khí phách c a dân t c” t Bà Tr ng, Bà Tri u cho đ n

Tr n H ng o, Nguy n Trãi, Quang Trung và ng i sáng lên v i H Chí Minh c a

th k XX đ y th thách

Trí tu Vi t Nam v a ph i t p trung vào s nghi p đánh gi c gi n c song

c ng đã hun đúc nên nh ng tên tu i sáng giá đã làm r ng r n n v n hóa Vi t Nam

v i nh ng Chu V n An, Tu T nh, H i th ng Lãn Ông, Nguy n B nh Khiêm , Phan Huy Chú, Lê Quý ôn, Nguy n Du… và nh ng Tôn Th t Tùng, Tr n i Ngh a, Tr n c Th o, ào Duy Anh, T Quang B u…

Tu i tr Vi t Nam luôn là ngu n sinh l c b t t n c a dân t c, là xung l c trong m i giai đo n l ch s , đ m đ ng nh ng nhi m v n ng n nh t và luôn x ng đáng v i cha anh mình T huy n tho i Thánh Gióng ch t ch a s c bùng phát m nh

m c a s c m nh Vi t Nam và ý chí c u n c, khát v ng đem s c tr c ng hi n cho

đ t n c đ c th hi n trong khí phách Tr n Qu c To n, Lý T Tr ng, Kim ng,

Võ Th Sáu và bi t bao g ng m t tr tiêu bi u khác qua các th i k l ch s khác nhau, đã làm r ng r truy n th ng dân t c trong các cu c chi n tranh gi n c và trong xây d ng đ t n c

S c sông mãnh li t c a con ng i Vi t Nam bùng lên mãnh li t trong các

cu c kháng chi n c u n c th k XIII, XV, XVIII và các cu c kháng chi n đánh

b i các đ qu c xâm l c th k XX, trong đó có đ i quân ch a h n m mùi chi n

b i S c s ng y còn th hi n trong nh ng tr n tr , tìm tòi, th nghi m đ bung ra khai phá con đ ng đ i m i và phát tri n đ t n c

ó chính là thiên anh hùng ca và bi ca v đ i, nhi u d ng c m, nhi u sáng

t o, nhi u hy sinh ó là bi u hi n c a h n thiêng dân t c, linh khí núi sông, là b n

l nh, c t cách và s c m nh Vi t Nam

III NGU N NHÂN L C

1.Con ng i là ngu n l c quy t đ nh c a phát tri n, song “ngu n nhân

l c” không ph i là “con ng i”

a Con ng i là ngu n l c r t quan tr ng, nh ng cái quan tr ng h n r t nhi u, có th coi đây là“v n đ c a m i v n đ ”: con ng i là m c tiêu c a toàn b

s nghi p cách m ng, m c đích t i th ng c a phát tri n Phát tri n là vô ngh a

n u không l y con ng i, s gi i phóng con ng i, h nh phúc c a con ng i làm

m c tiêu

b Nh đã phân tích trên, tr c ti p là m t th c th t nhiên, con ng i tr thành chính mình, “ph m trù ng i” đánh d u m t c t m c quy t đ nh trong l ch

s t duy, tách kh i “ph m trù v t” Trong th hoàn ch nh : “t nhiên-xã h i-con

ng i” trên hành tinh trái đ t, thì con ng i là trung tâm và là lý do t n t i c a th

hoàn ch nh y N u xem con ng i nh m t “ngu n nhân l c” c ng đ ng ngh a h

th p con ng i, đ a nó vào “ph m trù v t”

m t trình đ t duy c n có, không cho phép s nh m l n đ đ a đ n s

ng x v i con ng i nh v i m t v t i u này in d u n lên ch tr ng, đ ng

hoàn c nh th c hi n s tha hóa c a lao đ ng và c a con ng i nh C.Mác đã t ng

lên án : “ho t đ ng đó thu c v ng i khác, ho t đ ng đó là vi c con ng i đánh

m t mình…Cái v n có c a súc v t tr thành ch c ph n c a con ng i, còn cái có tính ng i thì bi n thành cái v n có c a súc v t” 20, trong lúc chính chúng ta đã

th c hi n m t cu c chi n đ u đ “gi i tha hóa”, b ng cách tr v cho ng i lao

đ ng v th “làm ch ”

Làm ch đ c đ n đâu là tùy thu c vào m c đ và ch t l ng c a vi c

bi n hoàn c nh s ng c a con ng i, trên danh ngh a con ng i làm ch , tr nên

“hoàn c nh có tính ng i ”nh C.Mác yêu c u Hi n th c là v y, nh ng v t duy

lý lu n thì ph i sòng ph ng Lý lu n mà mù m thì s ch đ o th c ti n s r t nguy

hi m Li u tình tr ng l m này đã đ c nhìn nh n ra sao?

b Nói nh th không h h th p “ngu n nhân l c”, nhân t quy t đ nh s phát tri n c a đ t n c, tr c h t là nhân t quy t đ nh c a t ng tr ng kinh t m t cách b n v ng Ng c l i, chính là đ hi u đ y đ v ý ngh a c a ngu n nhân l c

Hi n nay t ng tr ng d a ph n l n vào khai thác tài nguyên, u đãi v n và

t ng đ u t công, hàm l ng ch t xám c a s n ph m còn qúa th p do đ u t vào

ngu n nhân l c và đ i m i công ngh còn quá ch m So sánh t l s d ng công ngh cao c a n c ta v i m t s n c ASEAN s th y rõ : Vi t Nam : 2%, Thái Lan : 30%, Malayxia : 51% và Singapore : 73% ! Các báo cáo th ng kê c a ta cho

đ n nay v n ch a đ a ra đ c chính xác s đóng góp c a v n con ng i Trong lúc

đó, v t thu ngân sách n m 2005 là nh giá d u thô t ng 14.000 t trên 20.000 t

v t thu chi m 67,6% t ng s v t thu trong n m, ngu n thu t s n xu t kinh doanh ch chi m 43% t ng thu ngân sách Có l vì th , g n đây ng i ta khuy n cáo

s d ng ch s m i mang tên “T ng s n l ng qu c gia thu n và xanh” , NNP (Green net national product) ch không ch s d ng GDP “Thu n”, là đòi h i ph i

đi u ch nh t ng s n ph m sau khi đã kh u tr các tài s n c a đ t n c b hao h t

trong quá trình s n xu t “Xanh” ngh a là ph i chú ý đ n m c tiêu hao ngu n tài nguyên thiên nhiên trong n c đã b khai thác đ ph c v cho t ng tr ng kinh t ,

g n v i s h y ho i môi tr ng s ng c a con ng i khi tính GDP

c Báo cáo v phát tri n con ng i (Human Development report) đ c đánh

giá là “Viên kim c ng trên v ng mi n c a C quan phát tri n Liên Hi p qu c UNDP” nh phát bi u c a Mark M Brown, ng i đi u hành UNDP Sáu n m, và

v i 6 báo cáo, khi s p thôi ch c, Brown còn đ y t hào mà nói r ng “v l ng l y