TÁC ĐỘNG CỦA DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI LÊN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG. NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI TPHCM.PDF

L i cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u khoa h c c a riêng tôi, không sao chép công trình c a ng i khác Các s li u, thông tin đ c l y t ngu n thông tin h p pháp, chính xác và trung th c

Tôi ch u hoàn toàn trách nhi m n u có b t k s gian d i nào trong đ tài nghiên c u này

TP H Chí Minh, ngày 06 tháng 11 n m 2013

Tác gi

Nguy n Th Ng c Th nh

M c l c

Trang ph bìa i

L i cam đoan ii

Danh m c các b ng bi u vi

Danh m c các ch vi t t t vii

M c l c iii

PH N M U 1U 1 Lý do l a ch n đ tài 1

2 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

3 N i dung nghiên c u 2

4 Gi i h n c a nghiên c u 3

5 K t c u c a Lu n v n 3

Ch ng 1 C S LÝ THUY T 4

1.1 nh ngh a TTTNN 4

1.2 N ng su t lao đ ng 4

1.2.1 nh ngh a N ng su t lao đ ng 4

1.2.2 o l ng N ng su t lao đ ng 5

1.3 Lý thuy t v đánh giá tác đ ng lan t a c a FDI 6

1.3.1 Các cách ti p c n khác nhau 6

1.3.2 Các kênh sinh ra hi u ng lan t a 7

1.3.3 Mô hình c l ng 10

1.4 i m qua m t s nghi n c u đ nh l ng v hi u ng lan t a c a đ u t n c ngoài 14

K t lu n Ch ng M t 17

Ch ng 2 PHÂN TÍCH TH C TR NG THU HÚT VÀ S D NG FDI T I TPHCM GIAI O N 1988 – 2011 18

2.1 Khuôn kh chính sách thu hút v n TTTNN 18

2.2 Các l i th khi đ u t vào TPHCM 20

2.2.1 L i th do vai trò trung tâm c a TPHCM so v i c n c 20

2.2.2 Các l i th so sánh m t s ngành c a TPHCM so v i các t nh

trong khu v c kinh t tr ng đi m phía Nam c ng nh so v i c

n c 20

2.3 T ng quát tình hình thu hút FDI t i TPHCM giai đo n 1988 – 2011 21

2.3.1 Các giai đo n thu hút đ u t n c ngoài t i TPHCM 21

2.3.2 Xu h ng FDI vào Thành ph H Chí Minh 29

Thu hút FDI theo ngành 29

Thu hút FDI theo đ i tác đ u t 31

2.4 ánh giá tác đ ng c a vi c thu hút và s d ng v n FDI t i TPHCM 33 2.4.1 Tác đ ng tích c c 33

2.4.2 Tác đ ng tiêu c c 45

K t lu n Ch ng Hai 48

Ch ng 3 CÁC Y U T NH H NG N TÁC NG C A FDI LÊN N NG SU T LAO NG C A CÁC DOANH NGHI P T I TPHCM 49

3.1 D li u nghiên c u 49

3.1.1 Quy trình thu th p d li u 49

3.1.2 Quy mô m u 49

3.2 Ph ng pháp 50

3.3 K t qu Thông kê mô t 51

3.3.1 V quy mô lao đ ng 51

3.3.2 Quy mô v n 52

3.3.3 N ng su t lao đ ng 52

3.4 K t qu h i quy: 53

3.4.1 Mô hình chung: 55

3.4.2 ánh giá v nh h ng c a hình th c s h u 55

3.4.3 ánh giá v nh h ng c a l nh v c kinh doanh 55

3.5 Ki m đ nh các gi thuy t mô hình 57

3.5.1 Ki m đ nh đ phù h p chung c a mô hình 58

3.5.2 Ki m tra hi n t ng đa c ng tuy n 59

3.5.3 Ki m tra hi n t ng t t ng quan 59

K t lu n Ch ng Ba 60

Ch ng 4 K T QU NGHIÊN C U VÀ KI N NGH 61

4.1 K t qu nghiên c u 61

4.2 Ki n ngh các gi i pháp 63

4.2.1 Gi i pháp v chính sách thu hút đ u t 63

4.2.2 Ti p t c c i thi n môi tr ng đ u t , t ng s h p d n cho các nhà đ u t n c ngoài đ có th c nh tranh đ c v i các n c trong khu v c v thu hút FDI 64

4.2.3 T o c h i cho xu t hi n tác đ ng lan t a và t ng kh n ng h p th các tác đ ng lan t a tích c c c a FDI cho các doanh nghi p trong n c 65

4.2.4 Thu hút FDI “s ch” 66

K t lu n Ch ng B n 67

Ph l c

Tài li u tham kh o

3 B ng 2.3: Quy mô v n c a các d án FDI còn hi u l c t i TPHCM đ n n m 2011

4 B ng 2.4: D án FDI còn hi u l c đ n 31/12/2011 t i TPHCM phân theo ngành kinh t

5 B ng 2.5: D án FDI còn hi u l c đ n 31/12/2011 t i TPHCM phân theo đ i tác

10 B ng 3.1: S l ng doanh nghi p đi u tra

11 B ng 3.2: Quy mô lao đ ng c a doanh nghi p

12 B ng 3.3: V n c đ nh /lao đ ng

13 B ng 3.4: Doanh thu /lao đ ng

14 B ng 3.5: Mô hình h i quy chung

6 Bi u đ 2.6: V n đ u t c a TPHCM và ngu n v n FDI qua các n m

7 Bi u đ 2.7: óng góp c a FDI vào GDP c a TPHCM

8 Bi u đ 2.8: óng góp c a FDI vào t ng thu ngân sách c a TPHCM

Danh m c các ch vi t t t

Ban Qu n lý : Ban Qu n lý Khu Công nghi p, Khu ch xu t, Khu

Công ngh cao và Khu kinh t CNH – H H : Công nghi p hoá – Hi n đ i hoá

TTTNN : u t tr c ti p n c ngoài

GCN T : Gi y Ch ng nh n đ u t

FDI : Dòng v n đ u t tr c ti p t n c ngoài

TPHCM : Thành ph H Chí Minh

UBND : y ban nhân dân

VKTT PN : Vùng Kinh t Tr ng đi m Phía Nam

PH N M U

1 Lý do l a ch n đ tài

H u h t các nhà kinh t trên th gi i đ u cho r ng dòng v n đ u t tr c ti p

t n c ngoài có nh h ng tích c c đ n s t ng tr ng kinh t c a n c nh n đ u

t FDI không ch mang l i v n mà còn gi i thi u và chuy n giao công ngh tiên

ti n có th nâng cao s ti n b công ngh c a n c ch nhà Doanh nghi p FDI s

t o đ ng l c c nh tranh v i các doanh nghi p trong n c đ cùng đóng góp vào s

t ng tr ng hay c nh tranh đ tiêu di t l n nhau Nó c ng là m t trong nh ng lý do chính đ gi i thích lý do t i sao nhi u chính ph trong đó có Vi t Nam đã đ a ra các quy đ nh thu n l i đ thu hút FDI, c th Lu t u t n c ngoài vào n m 1990,

1992, 1996 và n m 2000 đ thu hút thêm dòng v n FDI vào Vi t Nam, c ng nh đ thúc đ y chuy n giao Công ngh t FDI và do đó s nâng cao n ng su t các Công ty trong n c Tuy nhiên, nghiên c u th c nghi m g n đây đã cho th y h n h p b ng

ch ng khác nhau v tác đ ng lan t a c a dòng v n FDI đ n các doanh nghi p trong

n c, c th : M t s nghiên c u cho r ng s hi n di n c a các công ty n c ngoài thúc đ y n ng su t c a các doanh nghi p trong n c trong các l nh v c t ng t Trong khi đó, m t s nghiên c u cho r ng s hi n di n c a các công ty n c ngoài

có tác đ ng tiêu c c đ n n ng su t c a các doanh nghi p trong n c

T i Vi t Nam, ngu n v n FDI đ c m t s nhà nghiên c u và nh ng nhà

ho ch đ nh chính sách đánh giá là m t ngu n l c đáng k và là đ ng l c quan tr ng cho t ng tr ng kinh t S gia t ng đ t bi n t i Vi t Nam c a dòng v n FDI trong giai đo n n m 2008 - 2009 và gi m đ t ng t trong n m 2010 - 2011 đã m t l n n a

nh c nh các nhà kinh t c ng nh các nhà ho ch đ nh chính sách n l c nhi u h n

đ hi u rõ các tác đ ng lan t a c a dòng v n FDI t i các n c nh n đ u t TPHCM

v i vai trò là trung tâm kinh t l n, v i nh p đ t ng tr ng kinh t khá cao và n

đ nh đã góp ph n quan tr ng vào t c đ phát tri n chung c a c n c Sau h n 25

n m thu hút TTTNN, TPHCM đã thu hút đ c h n 4.024 d án đ u t n c ngoài

v i t ng v n đ ng ký g n 29 t USD Vai trò c a FDI đ i v i phát tri n kinh t - xã

h i c a Thành ph là h t s c to l n, ngoài vi c b sung ngu n v n đ u t , đ y

m nh xu t kh u, chuy n giao công ngh , t ng thu ngân sách, t o vi c làm,… FDI còn thúc đ y vi c h i nh p sâu r ng vào n n kinh t th gi i Tuy nhiên, vai trò c a FDI trong vi c thúc đ y n ng su t c a các doanh nghi p trong n c các l nh v c khác nhau c a Thành ph v n còn tranh cãi Do đó, nghiên c u v TPHCM là m t ví

d t t, c n thi t đ ki m tra hi u ng lan t a c a v n TTTNN đ n n ng su t c a các doanh nghi p trên đ a bàn, đây c ng chính lý do Tôi l a ch n đ tài này “ u

t tr c ti p n c ngoài có làm gia t ng N ng su t lao đ ng c a các doanh nghi p t i TPHCM”

2 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u là các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài và doanh nghi p trong n c trên đ a bàn TPHCM

Các s li u dùng đ phân tích trong nghiên c u này đ c l y t b d li u

đi u tra doanh nghi p trong hai n m 2008 và 2009 do C c Th ng kê TPHCM ti n hành đ i v i các doanh nghi p FDI và doanh nghi p trong n c thu c các ngành

D a trên các lý thuy t v TTTNN và N ng su t lao đ ng, hi u ng lan t a

c a dòng v n FDI đ ng th i s d ng mô hình phân tích tác đ ng c a FDI lên n ng

su t lao đ ng đã đ c áp d ng r ng rãi trên th gi i, đ tài thu th p và x lý ngu n thông tin đáng tin c y đ phân tích tác đ ng c a FDI lên n ng su t lao đ ng c a doanh nghi p t i TPHCM

Do ph m vi nghiên c u c a đ tài, n i dung nghiên c a ch bao g m các bi n

mô t N ng su t, c ng đ v n, trình đ , quy mô, l nh v c doanh nghi p ho t đ ng

và hình th c s h u c a doanh nghi p

4 Gi i h n c a nghiên c u

tài ch n TPHCM giai đo n 1988 đ n 2011 đ nghiên c u D li u s

d ng là d li u th c p, l y t nhi u ngu n khác nhau: Niên giám Th ng kê, C c

Th ng kê TPHCM, Website c a B K ho ch và u t , Website c a S K ho ch

và u t và m t s ngu n khác Trong phân tích đ nh l ng ch đi sâu phân tích tác đ ng c a FDI lên N ng su t lao đ ng c a các doanh nghi p t i TPHCM

n ng su t lao đ ng c a các doanh nghi p t i TPHCM

Ch ng B n: K t qu nghiên c u và ki n ngh gi i pháp nh m thu hút FDI

t i TPHCM

Ch ng 1 C S LÝ THUY T

1.1 nh ngh a TTTNN

TTTNN x y ra khi công dân c a m t n c (n c đ u t ) n m gi quy n

ki m soát các ho t đ ng kinh t m t n c khác n c ch nhà hay n c nh n đ u

t Có r t nhi u đ nh ngh a v TTTNN khác nhau trên th gi i, nh ng có th k

đ n các đ nh ngh a sau đây:

- Qu ti n t qu c t - IMF (International Monetary Fund) đ nh ngh a TTTNN là “ m t kho n đ u t v i nh ng quan h lâu dài, theo đó m t t ch c trong m t n n kinh t (nhà đ u t tr c ti p) thu đ c l i ích lâu dài t m t doanh nghi p đ t t i m t n n kinh t khác M c đích c a nhà đ u t tr c ti p là mu n có nhi u nh h ng trong vi c qu n lý doanh nghi p đ t t i n n kinh t khác đó.”

- T ch c Th ng m i Th gi i – WTO (World Trade Organization) cho

r ng “ TTTNN x y ra khi m t nhà đ u t t m t n c (n c ch đ u t ) có đ c

m t tài s n m t n c khác (n c thu hút đ u t ) cùng v i quy n qu n lý tài s n

đó Ph ng di n qu n lý là th đ phân bi t FDI v i các công c tài chính khác Trong ph n l n tr ng h p, c nhà đ u t l n tài s n mà ng i đó qu n lý n c ngoài là các c s kinh doanh Trong nh ng tr ng h p đó nhà đ u t th ng đ c

g i là công ty m và các tài s n đ c g i là công ty con hay chi nhánh công ty”

1.2 N ng su t lao đ ng

1.2.1 nh ngh a N ng su t lao đ ng

N ng su t lao đ ng là ch tiêu đo l ng hi u qu s d ng lao đ ng, đ c tr ng

b i quan h so sánh gi a m t ch tiêu đ u ra (k t qu s n xu t) v i lao đ ng đ s n

xu t ra nó N ng su t lao đ ng là m t trong nh ng y u t quan tr ng tác đ ng t i

s c c nh tranh, đ c bi t, n ng su t lao đ ng l i ph n ánh y u t ch t l ng ng i lao đ ng - y u t c t lõi c a s phát tri n trong s c nh tranh toàn c u, s phát tri n

c a khoa h c công ngh và n n kinh t tri th c hi n nay

N ng su t lao đ ng đ c tính theo công th c sau:

N ng su t lao đ ng = Giá tr gia t ng (ho c GDP) / S l ng lao đ ng

N ng su t lao đ ng ph n ánh n ng l c t o ra c a c i, hay hi u su t c a lao

đ ng c th trong quá trình s n xu t, đo b ng s s n ph m, l ng giá tr s d ng (hay l ng giá tr ) đ c t o ra trong m t đ n v th i gian, hay đo b ng l ng th i gian lao đ ng hao phí đ s n xu t ra m t đ n v thành ph m N ng su t lao đ ng là

ch tiêu quan tr ng nh t th hi n tính ch t và trình đ ti n b c a m t t ch c, m t

đ n v s n xu t, hay c a m t ph ng th c s n xu t N ng su t lao đ ng đ c quy t

đ nh b i nhi u nhân t , nh trình đ thành th o c a ng i lao đ ng, trình đ phát tri n khoa h c và áp d ng công ngh , s k t h p xã h i c a quá trình s n xu t, quy

mô và tính hi u qu c a các t li u s n xu t, các đi u ki n t nhiên

Theo khái ni m c a OECD (T ch c H p tác và Phát tri n Kinh t - Organization for Economic Cooperation and Development), trong cu n sách “ o

l ng n ng su t, đo l ng t c đ t ng n ng su t t ng th và n ng su t ngành - 2002” N ng su t lao đ ng là t l gi a l ng đ u ra trên đ u vào, trong đó đ u ra

đ c tính b ng GDP (t ng s n ph m qu c n i) ho c GVA (T ng giá tr gia t ng - Gross Value Added), đ u vào th ng đ c tính b ng: gi công lao đ ng, l c l ng lao đ ng và s l ng lao đ ng đang làm vi c

1.2.2 o l ng N ng su t lao đ ng

Là ph ng pháp đo l ng d a trên h th ng các ch s n ng su t các b ph n

đ u vào (g m v n, lao đ ng và các y u t t ng h p), ch ra cho doanh nghi p bi t

đ c hi u qu t ng h p c a vi c s d ng các ngu n l c h u hình và vô hình c a mình

Tr c đây th ng ch tính toán các ch tiêu n ng su t nh n ng su t lao

đ ng, n ng su t máy mà ch a đo đ c n ng su t c a ngu n l c vô hình T th p niên 80 Th k 20, ch s TFP đã đ c th gi i nghiên c u và b sung thêm vào h

th ng các ch s n ng su t T ch c N ng su t châu Á APO đã gi i thi u áp d ng tính toán ch s này d i d ng các ch s : T c đ t ng TFP (là t l t ng lên c a k t

qu s n xu t do nâng cao n ng su t t ng h p theo ngu n l c) và Ch tiêu T ph n đóng góp c a t c đ t ng TFP (là t l c a t c đ t ng TFP trên t c đ t ng c a

GDP hay AV, ph n ánh m c đ đóng góp c a TFP so v i t ng tr ng GDP hay AV)

Tùy nhu c u qu n lý, doanh nghi p có th xây d ng và áp d ng đo l ng theo m t h th ng các ch s n ng su t khác nhau đ đo l ng t ng tr ng kinh t

hi u su t s d ng v n và cu i cùng s tác đ ng tích c c t i t ng tr ng kinh t M t

s ý ki n còn cho r ng FDI có th làm t ng đ u t trong n c thông qua t ng đ u t

c a các doanh nghi p trong n c, đ c bi t là nh ng doanh nghi p trong n c cung

c p nguyên li u h c tiêu th s n ph m t các doanh nghi p FDI H n n a, các chính sách c i thi n c s h t ng c a chính ph nh m thu hút nhi u v n FDI h n

c ng thúc đ y các doanh nghi p trong n c hình thành và phát tri n Trái l i, c ng

có m t s ý ki n lo ng i v tác đ ng tiêu c c c a FDI t i t ng tr ng kinh t , cho

r ng s xu t hi n c a doanh nghi p FDI có th gây c nh tranh kh c li t mà ph n thua thi t th ng r i vào các doanh nghi p trong n c do v n ít, công ngh l c h u

và trình đ qu n lý, k n ng lao đ ng th p Th m chí, FDI có th làm cho đ u t trong n c b thu h p do nhi u doanh nghi p b m t c h i đ u t h c đ u t không hi u qu , d n đ n phá s n i u này x y ra khi xu t hi n tác đ ng “l n át”

đ u t c a các doanh nghi p FDI (Nguy n Th Tu Anh và các công s , 2006)

Theo cách ti p c n h p, FDI tác đ ng tr c ti p t i t ng tr ng kinh t thông qua kênh đ u t và gián ti p thông qua tác đ ng lan t a D a vào khung kh phân tích đã đ c v n d ng trên th gi i, nghiên c u này t p trung phân tích tác đ ng c a FDI t i kinh t TPHCM c p đ doanh nghi p c th Tôi kh o sát các FDI tác

đ ng đ n n ng su t c a Doanh nghi p t i TPHCM thay vì các tác đ ng c a FDI lên các bi n kinh t t ng h p (nh GDP, s t p trung…) nh nghiên c u tr c đây

1.3.2 Các kênh sinh ra hi u ng lan t a

Tác đ ng lan t a là tác đ ng gián ti p xu t hi n khi có m t c a các doanh nghi p FDI làm cho các doanh nghi p trong n c ph i đi u ch nh hành vi c a mình

nh thay đ i công ngh , thay đ i chi n l c s n xu t kinh doanh…(Th vi n H c

li u m Vi t Nam, i h c Kinh t Qu c Dân) Do đó s xu t hi n hi u ng lan t a

c a FDI có th lý gi i qua s chênh l ch v trình đ phát tri n gi a các doanh nghi p n c ngoài và doanh nghi p trong n c

Tác đ ng lan t a có th đ c coi là k t qu c a ho t đ ng c a các công ty

n c ngoài di n ra đ ng th i v i quá trình đi u ch nh hành vi c a các doanh nghi p trong n c S hi n di n c a các doanh nghi p FDI có th đ c xem nh là tác nhân làm t ng kh n ng c nh tranh c a n c nh n đ u t , đ ng th i có th d n đ n

vi c chuy n giao công ngh cho các doanh nghi p trong n c, giúp các doanh nghi p này đ t đ c m t s phân b ngu n l c hi u qu h n (Nguy n Th Tu Anh

và các công s , 2006)

V c b n có b n kênh lan truy n tác đ ng lan t a, c th nh sau:

- Kênh liên k t s n xu t: xu t hi n khi có s trao đ i ho c mua bán nguyên

v t li u ho c hàng hoá trung gian gi a các doanh nghi p FDI và các doanh nghi p trong n c Lo i tác đ ng này có th sinh ra theo hai chi u Tác đ ng thu n chi u (forward effect) xu t hi n n u doanh nghi p trong n c s d ng hàng hoá trung gian c a doanh nghi p FDI Tác đ ng ng c chi u (backward effect) có th xu t

hi n khi các doanh nghi p FDI s d ng hàng hóa trung gian do các doanh nghi p trong n c s n xu t Vi c các doanh nghi p trong n c cung c p hàng hoá trung gian cho doanh nghi p FDI s t o đi u ki n cho các doanh nghi p này m r ng s n

xu t, t đó gi m chi phí trên m t đ n v s n ph m do t ng quy mô ng th i, đ duy trì m i quan h mua bán n đ nh lâu dài, các doanh nghi p trong n c ph i áp

d ng các tiêu chu n ch t l ng m i trong s n xu t và vì v y gia t ng c i ti n qu n

lý và đ u t công ngh m i…Qua liên k t, các doanh nghi p trong n c ngày càng

có kh n ng v t lên chi m l nh d n th ph n, th m chí có th xu t kh u đ c các

s n ph m c a mình vào h th ng c a các công ty đa qu c gia này Do v y, tác đ ng

ng c chi u đã tr thành m c tiêu ph n đ u không ng ng c a các doanh nghi p t i các qu c gia đang phát tri n

- Kênh ph bi n và chuy n giao công ngh : ây là m t trong nh ng m c

tiêu quan tr ng c a các n c nghèo khi ngh đ n thu hút ngu n v n FDI Ngoài vi c

b sung ngu n v n đ u t cho n n kinh t , các công ty m (n c đ u t ) còn du

nh p công ngh tiên ti n vào n c nh n đ u t thông qua vi c thành l p các công ty con hay chi nhánh c a nó Xu t phát t m c tiêu l i nhu n, trên c s t n d ng

nh ng l i th có đ c t công ty m đ s n sàng c nh tranh v i doanh nghi p trong

n c nên ho t đ ng c a các doanh nghi p FDI s khuy n khích nh ng đ ng th i

c ng gây áp l c v đ i m i công ngh nh m t ng n ng l c c nh tranh c a các doanh nghi p trong n c V phía doanh nghi p trong n c mu n đ c áp d ng ngay công ngh tiên ti n ho c tr c ti p thông qua thành l p các liên doanh v i đ i tác n c ngoài ho c gián ti p thông qua ph bi n và chuy n giao công ngh t các doanh nghi p FDI Các doanh nghi p FDI, m c dù không mu n ti t l bí quy t công ngh , nh ng c ng s n sàng h p tác v i doanh nghi p trong n c đ thành l p liên doanh nh m t n d ng th m nh v đ t đai, m ng l i tiêu th và c s thông

th o v các quy đ nh c a n c nh n đ u t Chính s “b t tay” đôi bên cùng có l i này đã t o đi u ki n đ di n ra quá trình “rò r ” công ngh Tuy nhiên, v n đ đ t ra

đ i v i các n c nghèo là li u các đi u ki n trong n c có đ đ đón nh n s ph

bi n và chuy n giao công ngh hay không Theo Kokko và Blomstrom (1995) Các doanh nghi p trong n c ch có l i t FDI n u h cách công ngh không quá r ng; Kuo và các c ng s (2010) cho r ng m c đ ph bi n và chuy n giao công ngh

ph thu c r t l n vào kh n ng h p th c a các doanh nghi p trong n c, đ ng th i kho ng cách công ngh phù h p gi a n c đ u t và n c nh n đ u t là m t y u

t quan tr ng đ hi u ng lan t a liên quan đ n ph bi n và chuy n giao công ngh

có th x y ra

- Kênh c nh tranh: c ng có ý ngh a r t quan tr ng đ i v i các n c đang phát tri n S có m t c a doanh nghi p FDI t o ra tác đ ng c nh tranh cho các doanh nghi p trong n c Tác đ ng này ph thu c vào c u trúc th tr ng và trình

đ công ngh c a n c nh n đ u t H n n a, trong nhi u tr ng h p tác đ ng

c nh tranh c a FDI là r t kh c li t tr c khi nó mang l i tác đ ng lan t a tích c c khác Ch ng h n, khi các doanh nghi p FDI tung ra th tr ng m t lo i s n ph m

m i có tính ch t thay th cho s n ph m tr c đây s n xu t b i doanh nghi p trong

n c, qua đó có th d n đ n tình tr ng gi m s n l ng, th m chí nh h ng t i s

t n t i c a doanh nghi p trong n c (H p 1) K t qu là các doanh nghi p trong

n c b tác đ ng ho c ph i r i kh i th tr ng ho c n u mu n t n t i ph i đi u

ch nh nh m thích nghi v i môi tr ng

- Kênh di chuy n lao đ ng: là kênh tác đ ng liên quan đ n trình đ lao

đ ng, xu t hi n khi các doanh nghi p FDI tuy n d ng lao đ ng t i n c nh n đ u t

đ m nh n các v trí qu n lý, các công vi c chuyên môn ho c tham gia vào ho t đ ng nghiên c u và phát tri n c a công ty Vi c truy n bá ki n th c có th di n ra thông qua kênh đào t o trong n c và t i công ty m Tuy nhiên, tác đ ng lan t a này

ch th t s x y ra khi đ i ng lao đ ng có trình đ này chuy n t doanh nghi p FDI

sang làm vi c t i các doanh nghi p trong n c ho c t thành l p doanh nghi p và

s d ng nh ng ki n th c tích lu đ c trong quá trình làm vi c cho các doanh nghi p FDI vào công vi c kinh doanh ti p sau đó M c đ di chuy n lao đ ng ph thu c vào nhi u y u t khác nh s phát tri n c a th tr ng lao đ ng, c u v lao

đ ng có trình đ , k n ng c ng nh các đi u ki n gia nh p th tr ng khi mu n

kh i s doanh nghi p… Trên th c t , lo i tác đ ng lan to này r t khó đánh giá b i nhi u lý do: doanh nghi p trong n c ti p nh n lao đ ng chuy n t các doanh nghi p FDI sang, nh ng không có đi u ki n ho c không t o đi u ki n cho s lao

đ ng này phát huy n ng l c c a mình; n ng su t lao đ ng c a doanh nghi p t ng lên còn do nhi u y u t khác nh ph thu c vào quy mô v n, c h i th tr ng và

n ng l c c nh tranh c a doanh nghi p M t s nghiên c u đ nh l ng ch ghi nh n

m i quan h tích c c gi a k t qu kinh doanh c a doanh nghi p trong n c khi ti p

nh n lao đ ng chuy n t các doanh nghi p FDI cùng ngành Ng c l i, không th y

m i quan h tích c c gi a k t qu kinh doanh c a doanh nghi p trong n c khi ti p

nh n lao đ ng chuy n t các doanh nghi p FDI khác ngành (Goerf H, và Strobl E., 2002)

1.3.3 Mô hình c l ng

V m t lý thuy t, s xu t hi n c a FDI có th làm thay đ i n ng su t lao

đ ng c a các doanh nghi p trong n c thông qua hi u ng lan t a S xu t hi n c a FDI trong ngành này có th tác đ ng gián ti p t i k t qu ho t đ ng kinh doanh c a các doanh nghi p trong ngành khác, nh ng đ i t ng ch u nh h ng tr c ti p v n

là các doanh nghi p trong n c cùng ngành Do đó, tác đ ng lan t a có th nh n

bi t qua s thay đ i v n ng su t lao đ ng c a các doanh nghi p trong n c khi

xu t hi n doanh nghi p FDI vào ngành mà doanh nghi p đang ho t đ ng (Kathuria, 2001)

ki m đ nh s t n t i c a tác đ ng lan t a c n xem xét m i quan h gi a

m c đ tham gia c a phía các doanh nghi p FDI nh h ng nh th nào t i n ng

su t lao đ ng c a các doanh nghi p trong n c Trong phân tích đ nh l ng, có th

s d ng nhi u ch s khác nhau đ c l ng cho “m c đ tham gia c a phía các

doanh nghi p FDI” nh doanh thu đ c t o ra b i các doanh nghi p FDI trong ngành, t tr ng v n FDI trong ngành… c th nh :

Haddad và Harision (1993) ti n hành đánh giá tác đ ng tràn c a FDI t i các doanh nghi p trong ngành công nghi p ch tác c a Ma-r c-kô b ng cách ki m đ nh thay đ i kho ng cách v n ng su t gi a các doanh nghi p nói chung và doanh nghi p có n ng su t cao nh t trong cùng ngành K t qu cho th y, tác đ ng lan t a

ch xu t hi n khi m c chênh l ch n ng su t gi a các doanh nghi p trong n c và doanh nghi p FDI không quá l n Nh ng ngành có t tr ng FDI l n h n c ng đ ng

th i là ngành có đ chênh l ch v m c n ng su t th p h n và các doanh nghi p trong n c thu h p d n kho ng cách v n ng su t ch y u do áp l c c nh tranh t o

ra b i FDI ch không ph i do tác đ ng tràn t chuy n giao công ngh

Blomstrom và Sjoholm (1999) b t đ u b ng m t hàm s n xu t gi đ nh, theo

đó n ng su t lao đ ng c a doanh nghi p i ho t đ ng trong ngành j ph thu c vào

c ng đ v n, lao đ ng có trình đ , quy mô c a FDI (ví d do b ng t tr ng v n

c a FDI trong doanh nghi p), m t s đ i l ng đ c tr ng cho doanh nghi p và m t

s đ i l ng đ c tr ng cho ngành G i Y, K, L và FDI l n l t là giá tr gia t ng, tài

s n v n (v t ch t), s lao đ ng, đóng góp c a phía n c ngoài trong t ng tài s n

v n c a doanh nghi p i, m i quan h trên đây đ c th hi n qua hàm n ng su t c a doanh nghi p i, ngành j:

(1) Trong hàm n ng su t trên trinhdoij và quimoij là hai bi n bi u th đ c tr ng

c a doanh nghi p, v i trinhdoij đo l ng lao đ ng có trình đ và quimoij bi u th cho qui mô ho c v th c a doanh nghi p trong ngành có th đo b ng nhi u ch tiêu khác nhau, nganhj là bi n gi đ c tr ng cho nhóm ngành c th trong ngành j

M c dù ph ng pháp c a Haddad và Harision có nhi u u đi m, nh ng ch

th c hi n đ c khi có đ s li u c n thi t, trong khi đi u ki n c a Vi t Nam nói chung và TPHCM nói riêng không cho phép có đ c nh ng thông tin chi ti t v

Khung kh phân tích trình bày trên là c s đ ti n hành phân tích đ nh

l ng Ch ng Ba Do kh n ng áp d ng c a các mô hình lý thuy t ph thu c l n vào s li u thu th p đ c, nên mô hình đ nh l ng s có nh ng bi n đ i nh t đ nh

đ phù h p v i TPHCM và t n d ng t i đa s li u mà Tôi thu th p đ c C th

Mô hình nghiên c u đ xu t đ c th hi n nh sau:

Mô hình chung:

Y = f(X1, X2, X3) (1)

Trong mô hình này bi n ph thu c Y là N ng su t lao đ ng c a doanh nghi p; bi n X1 là c ng đ s d ng v n trên lao đ ng; bi n X2 là quy mô; bi n X3 là trình đ

Mô hình xét theo hình th c s h u

Trong đó bi n X4 th hi n hình th c s h u c a doanh nghi p

Mô hình xét theo l nh v c kinh doanh

Bi n X5 là l nh v c doanh nghi p ho t đ ng

Bi n ph thu c và các bi n gi i thích và k v ng d u c a các bi n gi i thích

Bi n ph thu c: Y: n ng su t doanh nghi p (Doanh thu/lao đ ng)

Các bi n gi i thích và k v ng d u c a các bi n gi i thích :

v ng

1 X1

Bi n c ng đ v n đo c ng đ s d ng v n trên m t lao đ ng

c a doanh nghi p, đ c tính b ng s v n c đ nh bình quân trên m t lao đ ng Bi n này c ng đ c xem là đ i l ng đo tài

s n v n v t ch t mà doanh nghi p t o ra trong quá trình đ u t

và vì v y gi thuy t nh h ng tr c ti p t i n ng su t lao đ ng theo quan h thu n chi u

+

2 X2

Bi n Quy mô bi u th cho quy mô doanh nghi p trong l nh v c,

đo b ng t l doanh thu c a doanh nghi p trong t ng doanh thu

c a l nh v c Gi thuy t r ng doanh nghi p có t tr ng doanh thu trong l nh v c l n s có l i th v quy mô và vì v y có

n ng su t cao h n

+

3 X3

Bi n trình đ th hi n ch t l ng c a lao đ ng trong doanh

nghi p, đo b ng t l lao đ ng có b ng trung c p ngh tr lên

so v i t ng s lao đ ng trong doanh nghi p

+

4 X4

Bi n D_sohuu th hi n hình th c s h u c a doanh nghi p,

dùng đ ki m đ nh và so sánh nh h ng c a hình th c s h u khác nhau t i n ng su t lao đ ng c a doanh nghi p nói chung

Bi n này s nh n giá tr 1 n u là doanh nghi p FDI và Bi n này s nh n giá tr 0 n u thu c doanh nghi p trong n c

+-

5 X5

Bi n đ i di n cho l nh v c doanh nghi p ho t đ ng 0: doanh nghi p thu c l nh v c Nông nghi p 1: doanh nghi p thu c l nh v c Công nghi p 2: doanh nghi p thu c l nh v c Xây d ng 3: doanh nghi p thu c l nh v c D ch v

+-

Trên th gi i có nhi u nghiên c u hi u ng lan t a c a đ u t n c ngoài

Nh ng k t lu n đ c đ a ra t các nghiên c u này r t đa d ng và đôi khi không

đ ng nh t, đã có vô s nh ng tài li u nghiên c u v kinh t và nh ng nghiên c u

th c ti n cho th y nh ng tác đ ng tích c c c a v n đ u t n c ngoài vào các n n kinh t đang phát tri n, c th các công ty n c ngoài mang v n đ u t , công ngh cùng các k n ng qu n lý và ti p th mà nh ng đi u này có th đ c lan truy n sang các công ty trong n c và góp ph n vào t ng tr ng kinh t c a n c ch nhà Tuy nhiên, m t s nghiên c u đã tìm th y r ng FDI không làm t ng tr ng n ng su t

ho c th m chí có tác đ ng tiêu c c đ n t ng tr ng s n l ng c a doanh nghi p trong n c

V tác đ ng lan t a, Kokko (1994) nghiên c u tr ng h p c a Mê-hi-cô đ a

ra m t k t lu n r t đáng quan tâm là tác đ ng lan t a d ng nh ít x y ra đ i v i các ngành đ c b o h C ng theo các tác gi này, n ng l c h p th công ngh và kho ng cách v công ngh c a n c đ u t và n c nh n đ u t là hai y u t nh

h ng t i vi c xu t hi n tác đ ng lan t a Trong m t nghiên c u v Trung Qu c, Xiang Li (2001) cho r ng hình th c s h u c a doanh nghi p trong n c c ng là

m t y u t quy t đ nh đ n s xu t hi n c a tác đ ng lan t a Theo tác gi , tác đ ng lan t a thông qua b t ch c, sao chép công ngh không xu t hi n các doanh nghi p nhà n c, mà các doanh nghi p t nhân Trái l i, tác đ ng lan t a do c nh tranh l i xu t hi n doanh nghi p nhà n c, nh ng không gây áp l c l n cho doanh nghi p t nhân

Blonigen (2005) cho r ng m t đ c tính quan tr ng c a FDI là gia t ng công ngh tiên ti n và th ng đi kèm v i gia t ng v n đ u t Do các nhà đ u t trong

n c c ng có th áp d ng công ngh tiên ti n này nên có th nói FDI đã t o ra ngo i tác tích c c thông qua hi u ng lan t a (spillovers) công ngh ng th i,

t ng v n đ u t n c ngoài có th giúp thu h p kho ng cách gi a t l ti t ki m trong n c và t l mong mu n v đ u t

Kathuria (2001) s d ng phép phân tích gi i h n bi n thiên ng u nhiên và

b ng d li u h n h p đ ki m tra gi thuy t lan to , qua đó s hi n di n c a các công ty có v n n c ngoài, v i vi c nh p kh u công ngh khác bi t (disembodied technology) d n đ n s gia t ng n ng su t cao h n cho các công ty trong n c thông qua c nh tranh Nghiên c u này s d ng d li u c a 368 doanh nghi p s n

xu t v a và l n t i n trong giai đo n 1975-1976 đ n 1988 - 1989 K t qu ch

ra r ng có t n t i s lan t a tích c c t s hi n di n c a các công ty n c ngoài,

nh ng tính ch t và ki u lan t a là khác nhau tùy thu c vào nh ng ngành công nghi p mà công ty đó tham gia ho t đ ng

Kuo và các c ng s (2010) xem xét tác đ ng c a FDI vào khu v c s n xu t Trung Qu c v i s khác bi t trong hi u su t ti m n ng c a FDI đ n n ng su t n n kinh t c a hai n c đ u t v i kho ng cách công ngh t ng đ i cao là Nh t B n

và M D a vào d li u h n h p c a 24 t nh Trung Qu c trong giai đo n

1996-2005, nghiên c u cho r ng FDI có m t tác đ ng đáng k và tích c c đ n n ng su t

n n kinh t khu v c Tuy nhiên, kho ng cách công ngh khác nhau gi a n c đ u

t và n c ch nhà s d n đ n m t tác đ ng khác nhau c a lu ng v n FDI đ i v i

n n kinh t Ý ngh a v m t chính sách rút ra t nghiên c u này vi c thu hút v n

đ u t n c ngoài v i kho ng cách công ngh thích h p là m t chi n l c quan

tr ng cho vi c thúc đ y n ng su t và t ng tr ng kinh t c a n c nh n đ u t

Smarzynska (2002) cho r ng các doanh nghi p n c ngoài s n xu t h ng vào th tr ng n i đ a có tác đ ng tích c c m nh h n t i n ng su t c a doanh nghi p trong n c so v i các doanh nghi p n c ngoài h ng vào xu t kh u Nghiên c u c a Haddad và Harrison (1993) v ngành công nghi p ch bi n c a Ma-

r c c ng tìm th y b ng ch ng c a tác đ ng lan t a v n ng su t, nh ng m c đ tác

đ ng y u h n nh ng ngành có nhi u doanh nghi p n c ngoài Nhìn chung, nhi u

nghiên c u đã đ a ra b ng ch ng v s t n t i c a m i quan h thu n chi u gi a FDI và n ng su t lao đ ng c a các xí nghi p trong n c

Nguy n Phi Lan (2008) đã xem xét k l ng các hi u ng lan t a công ngh

có v n đ u t n c ngoài lên n ng su t các doanh nghi p trong n c, đ ng th i xem xét m c đ c a s khác nhau c a v n đ u t n c ngoài vào l nh v c ch bi n

ch t o t i các vùng đ a lý khác nhau phân tích th c nghi m, Nguy n Phi Lan (2008) đã s d ng các s li u kh o sát doanh nghi p hàng n m do T ng c c Th ng

kê th c hi n trong nh ng n m 2000-2005, ch t p trung vào các doanh nghi p ch

bi n ch t o Tác gi c ng d a trên hàm s n xu t Cobb-Douglas đ c tính cho các

c p đ ngành công nghi p và doanh nghi p i u thú v là m c dù các phân tích d a trên cùng b s li u đ c s d ng trong nghiên c u c a Nguy n Phi Lan (2008), các k t qu l i hoàn toàn khác i n hình là, trong giai đo n 2000-2005 có nh ng

b ng ch ng v tác đ ng tích c c c a v n đ u t n c ngoài đ i v i các ngành s n

xu t ch bi n ch t o n i đ a qua các liên h ngang và d c theo chi u ng c, trong khi tác đ ng âm ch quan sát đ c đ i v i s n xu t n i đ a quan h xuôi theo chi u d c M t k t qu khác c a Nguy n Phi Lan (2008) là s hi n di n c a v n

đ u t n c ngoài có xu th làm gi m s c s n xu t c a các doanh nghi p n i đ a trong các ngành công nghi p s d ng nh ng công ngh th p Nh ng ngành công nghi p có m c công ngh trung bình đ c h ng l i t m i quan h xuôi chi u

Nghiên c u c a Nguy n Th Tu Anh và đ ng tác gi (2005) đã ch ra r ng tác đ ng lan t a ch th hi n rõ r t qua hai kênh, đ c g i là các m i liên h s n

xu t (bao g m các m i liên h xuôi và ng c) và s c nh tranh K t qu khác t nghiên c u này là các doanh nghi p t nhân đã đ c h ng l i t hai kênh này, trong khi các đ i tác có v n đ u t nhà n c c a h thì không Ti p theo đó, nghiên

c u này cho th y, nhi u doanh nghi p v n nhà n c đã ph i ch u tác đ ng lan t a

âm nh ng h kh c ph c đ c tình th b ng cách s d ng nh ng u th mà các doanh nghi p t nhân không có đ c thay vì ph i thay đ i cách ho t đ ng c a h góc đ khác, các doanh nghi p v n nhà n c có th đ c h ng l i t tác đ ng lan

t a thông qua các m i liên h s n xu t, nh ng đi u này không bù đ p đ c tác đ ng

lan t a âm do s c nh tranh kh c li t h n t các doanh nghi p v n đ u t n c ngoài

Nghiên c u c a Nguy n Xuân Kiên (2008) phát hi n ra b ng ch ng rõ ràng

và có tính tích c c m nh m v tác đ ng lan t a c a v n đ u t n c ngoài đ i v i

n ng su t lao đ ng nói chung Vi t Nam Nh ng k t qu này là s kh ng đ nh ti p

t c t m quan tr ng c n thi t c a v n đ u t n c ngoài đ i v i quá trình phát tri n kinh t đ i c a Vi t Nam v i t cách là n c ch nhà V n n c ngoài cung c p ngu n v n đ u t c n thi t, công ngh hi n đ i, các k n ng qu n lý và k n ng ti p

th Tác gi d n ch ng ra s hi n di n c a các doanh nghi p v n đ u t n c ngoài

đã thúc đ y s c nh tranh gi a các doanh nghi p trong n c, là đi u t i quan tr ng

d đ m b o vi c s d ng hi u qu các ngu n tài nguyên, c i ti n công ngh , và nâng cao hi u qu qu n lý c ng nh n ng su t lao đ ng Nh ng b ng ch ng mà Nguy n Xuân Kiên (2008) đ a ra cho th y r ng khi nhìn xa h n, tác đ ng lan t a

c a v n đ u t n c ngoài t i Vi t Nam ph thu c vào kho ng cách gi a các doanh nghi p v n đ u t n c ngoài và các doanh nghi p n i đ a v các k n ng, quy mô,

và c ng đ v n Tác đ ng tiêu c c c a kho ng cách v k n ng và c ng đ v n lên n ng su t lao đ ng nói chung d n t i ng ý r ng Vi t Nam c n khuy n khích

đ u t n c ngoài v i nh ng công ngh s d ng nhi u nhân công trong ng n h n đ

t n d ng ngu n lao đ ng l n v i giá r hi n có Tuy nhiên, v lâu dài Vi t Nam c n

t p trung vào thu h p kho ng cách v công ngh gi a các doanh nghi p trong n c

v i doanh nghi p v n đ u t n c ngoài Nguy n Xuân Kiên (2008) nh n m nh nhu c u nâng cao k n ng cho lao đ ng trong n c do s c h p d n đ u t n c ngoài c a lao đ ng giá r s m t d n trong t ng lai g n

K t lu n Ch ng M t

Trong Ch ng m t, lu n v n đã trình bày m t cách c b n c s lý thuy t v TTTNN, N ng su t lao đ ng, tác đ ng lan t a và các kênh c a tác đ ng lan t a

ng th i, đi m qua m t s nghiên c u đ nh l ng trên th gi i và Vi t Nam v tác

đ ng FDI t i N ng su t V k t qu c a các nghiên c u này r t đa d ng và đôi khi không đ ng nh t

Ch ng 2 PHÂN TÍCH TH C TR NG THU HÚT VÀ S D NG FDI T I

TPHCM GIAI O N 1988 – 2011

2.1 Khuôn kh chính sách thu hút v n TTTNN

T khi b t đ u c i cách kinh t và m c a h i nh p v i n n kinh t khu v c

và th gi i, Vi t Nam đã liên t c có nh ng n l c chính sách m nh m nh m thu hút v n đ u t n c ngoài N n t ng c a nh ng chính sách đa d ng này là d a trên

Lu t u t n c ngoài đ c ban hành l n đ u vào n m 1987 T i nay B lu t này

đã tr i qua n m l n s a đ i và b sung: vào các n m 1990, 1992, 1996, 2000 và

2005, v i quy mô và m c đ các n i dung đ c s a đ i khác nhau sau m i l n

Nh ng thay đ i này nh m m c đích nâng cao các quy n c a nhà đ u t n c ngoài,

và t o nên môi tr ng đ u t thu n l i và công b ng h n cho c nhà đ u t trong

n c và n c ngoài, đ n gi n hoá th t c đ u t , t o đi u ki n thu n l i đ thu hút

và s d ng hi u qu các ngu n v n đ u t ; đáp ng yêu c u h i nh p kinh t qu c

n c và n c ngoài Cùng v i nh ng y u t khác, quá trình phát tri n chính sách đã

có đóng góp l n giúp t ng thêm tính h p d n c a th tr ng Vi t Nam nói chung v i các nhà đ u t n c ngoài Lu t u t n m 2005 xác đ nh vi c phân c p m nh cho UBND c p t nh và Ban Qu n lý c p GCN T c ng nh qu n lý ho t đ ng đ u t và

gi m b t nh ng d án ph i trình Th t ng Chính ph Th t ng Chính ph ch

ch p thu n v nguyên t c đ i v i m t s d án quan tr ng ch a có trong quy ho ch,

ho c ch a có quy ho ch Nh ng d án đã có trong quy ho ch đ c duy t và đáp

ng các đi u ki n theo quy đ nh c a pháp lu t và đi u c qu c t c ng nh các d

án còn l i s do UBND c p t nh và Ban Qu n lý t quy t đ nh và c p GCN T

Vi c phân c p c p GCN T v UBND c p t nh và Ban Qu n lý là m t ch

tr ng th c hi n c i cách hành chính trong qu n lý kinh t và đã đ c t ng k t trong nhi u n m qua, đã t o đi u ki n thu n l i đ UBND c p t nh và Ban Qu n lý

th c hi n đ c trách nhi m qu n lý ho t đ ng đ u t trong n c và TTTNN trên

đ a bàn Vi c phân c p m nh cho UBND t nh và Ban Qu n lý đã t o đi u ki n cho các B , ngành qu n lý nhà n c t p trung th c hi n ch c n ng ho ch đ nh chính sách, d báo, ki m tra, giám sát

Cho t i nay, công tác qu n lý ho t đ ng TTTNN đ a ph ng, nh t là TPHCM có nhi u doanh nghi p TTTNN đã đi vào n n p, theo trình t h p lý, đã

đ c đ n gi n hóa,… đ c c ng đ ng doanh nghi p đánh giá có nhi u đ i m i, góp ph n c i thi n môi tr ng đ u t -kinh doanh c a đ a ph ng

Bên c nh đó, các B , ngành và UBND c p t nh đã ph i h p ch t ch trong quá trình th c hi n các n i dung qu n lý ho t đ ng TTTNN, t th m đ nh c p GCN T đ n h tr tháo g khó kh n cho doanh nghi p B K ho ch và u t đã

ph i h p v i các B , ngành liên quan t ch c t p hu n, trao đ i nghi p v và h tr các đ a ph ng t vi c t ch c h i ngh , h i th o v n đ ng xúc ti n, xây d ng danh

m c d án kêu g i đ u t , ban hành v n b n h ng d n v TTTNN t i đ a bàn,…

đ a ho t đ ng qu n lý TTTNN các đ a ph ng đi vào n n p Mô hình “m t

c a, liên thông”, cách làm “tr i th m đ đón nhà đ u t ” ti p t c xu t hi n và có tác

đ ng lan to r ng kh p trong c n c, đã góp ph n nâng cao hi u qu thu hút và s

d ng v n TTTNN vào Vi t Nam Khuôn kh pháp lý t ng b c đ c hoàn thi n

và nâng cao ch t l ng qu n lý là các y u t và đ ng l c góp ph n đ a l i k t qu đáng khích l c a ho t đ ng TTTNN t i Vi t Nam nói chung và TPHCM nói riêng

2.2 Các l i th khi đ u t vào TPHCM

2.2.1 L i th do vai trò trung tâm c a TPHCM so v i c n c

TPHCM chi m 1% di n tích và 9% dân s so v i c n c Qua h n 20 n m phát tri n (1991 – 2012), t tr ng kinh t c a TPHCM v n ti p t c gia t ng, đi u này cho th y TPHCM là n i ho t đ ng kinh t n ng đ ng nh t c a c n c, là n i

có nhi u c h i đ các nhà doanh nghi p đ u t , ho t đ ng và phát tri n

2.2.2 Các l i th so sánh m t s ngành c a TPHCM so v i các t nh trong khu v c kinh t tr ng đi m phía Nam c ng nh so v i c n c

Trong giai đo n 2001 – 2011, TPHCM ti p t c gi v trí quan tr ng trong VKTT PN Theo đi u tra c a Vi n Kinh t n m 2001, nh ng ngành kinh t ch l c TPHCM nh các ngành công nghi p (Ch bi n l ng th c, th c ph m, d t may, da giày, nh a và hóa ch t, c khí, đi n t , xây d ng) và các ngành d ch v (Th ng

m i, xu t nh p kh u, du l ch, t v n, ph n m m; tài chính – ngân hàng, khoa h c – công ngh ; vi n thông, giáo d c và y t ) có l i th so sánh v i VKTT PN và c

n c Ngoài ra, TPHCM có l i th v ngu n nhân l c, c s h t ng k thu t, xã

h i

V Công nghi p: TPHCM đ n n m 2011 là m t trung tâm công nghi p quan

tr ng c a c n c và c a VKTT PNTPHCM là đ a ph ng đ u tiên t p trung phát tri n các ngành c khí gia d ng, s n xu t ph ng ti n v n t i, ch t o máy, ch t o thi t b công ngh , đi n t và các ngành công ngh cao khác v a theo chi u r ng,

v a theo chi u sâu, t o t c đ t ng giá tr s n ng cao nh ng đ ng th i c ng nâng

d n t l giá tr gia t ng trong xu t kh u.Trong n i b ngành công nghi p c a TPHCM, s t ng tr ng đ c đóng góp b i công nghi p khai thác, công nghi p ch

bi n, xây d ng, s n xu t và phân ph i đi n, n c, khí đ t, trong đó quan tr ng nh t

là công nghi p ch bi n v i t tr ng chi m đ n 86,2% giá tr gia t ng c a khu v c công nghi p u t vào TPHCM s h ng đ c các l i th s n có nh : ngu n lao

đ ng, c s v t ch t, d ch v phát tri n và th tr ng tiêu th r ng l n, …

D ch v : Trong m i quan h kinh t gi a TPHCM và VKTT PN, ho t đ ng

th ng m i – d ch v trên đ a bàn TPHCM đóng vai trò quan tr ng đ c bi t D ch

v trên đi bàn TPHCM không nh ng ch ph c v cho nhu c u s n xu t và tiêu dùng t i TPHCM mà còn cho c khu v c r ng l n V i vi c hình thành m ng l i tiêu th hàng hoá cùng v i s c m nh v tài chính, th ng nghi p TPHCM chi ph i

h u h t ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a VKTT PN M t Thành ph có s dân trên 7 tri u ng i vào n m 2010 và m c s ng t ng đ i cao (thu nh p bình quân/

đ u ng i vào n m 2010 là trên 3.000USD), TPHCM là n i tiêu th hàng hoá l n

nh t c a c n c Vi c hình thành các h th ng giao thông quan tr ng nh tuy n

đ ng ông – Tây, đ ng Xuyên Á, c ng nh vi c m r ng các tuy n đ ng tr ng

l p dân c VKTT PN và c n c đ n sinh s ng, mua s m và vui ch i

2.3 T ng quát tình hình thu hút FDI t i TPHCM giai đo n 1988 –

2011

2.3.1 Các giai đo n thu hút đ u t n c ngoài t i TPHCM

Di n bi n thu hút đ u t n c ngoài t i Thành ph t 1988 đ n nay, có th chia làm các giai đo n nh sau:

Giai đo n 1988 - 1996: Các nhà đ u t n c ngoài b thu hút b i ti m n ng

c a m t n n kinh t đang trong th i k chuy n đ i v i m t th tr ng ph n l n còn

ch a đ c khai thác; trong đó TPHCM là m t th tr ng đ y h p d n v i m c đ

t ng tr ng và m c s ng c a ng i dân đ c đánh giá thu c vào th h ng cao nh t

n c; l c l ng lao đ ng d i dào, giá nhân công r và t l bi t ch cao; các khu

ch xu t, khu công nghi p t p trung, đ c bi t là khu ch xu t Tân Thu n và khu ch

xu t Linh Trung b t đ u hình thành, t o ra nh ng đi u ki n c b n nh t đ các doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài có th yên tâm đ u t và ho t đ ng; kh i ngu n cho s hình thành nh ng khu đô m i, cao c v n phòng, khách s n và trung tâm th ng m i Giai đo n này, s v n đ u t t ng nhanh và m nh, s d án và s

v n đ ng ký đ u t ng, n m sau cao h n n m tr c và đ t m c cao nh t vào n m 1996; t o ti n đ cho s phát tri n c a dòng v n FDI nh ng giai đo n ti p theo

Giai đo n 1997 – 2000: Do nh h ng c a cu c kh ng ho ng tài chính – ti n

t khu v c ông Nam Á b t đ u t n m 1997; nhi u d án TTTNN trong l nh v c

b t đ ng s n đ c kh i đ ng trong giai đo n tr c c ng ph i d ng l i vì s khó

kh n tài chính c a các nhà đ u t đã làm cho giai đo n này có s s t gi m m nh v TTTNN c v s d án l n t ng s v n đ u t vào Thành ph , th p nh t là vào

n m 2000 v i t ng m c v n cho các d án c p m i ch đ t 178 tri u USD

Giai đo n 2001 - 2005: Giai đo n này, dòng v n TTTNN vào Thành ph

b t đ u có d u hi u ph c h i S d án trong giai đo n này t ng bình quân 23,1%/n m và v n đ u t t ng bình quân 25,4%/n m T n m 2001 đ n n m 2005, TPHCM thu hút đ c 3,733 t USD v n TTTNN, bao g m 1.180 d án c p m i

v i t ng s v n đ ng ký là 2,2 t USD Công nghi p v n là khu v c thu hút nhi u

v n đ u t n c ngoài trong giai đoan này đ ng th i m t s d án kinh doanh b t

c ng là giai đo n Thành ph thu hút nhi u d án đ u t quy mô l n, nh d án đ u

t s n xu t vi m ch đi n t c a t p đoàn Intel v i s v n đ ng ký là 605 tri u USD,

d án đô th đ i h c qu c t Berjaya c a nhà đ u t Malaysia v i s v n đ ng ký là 3,5 t USD, d án khu công viên ph n m m Th Thiêm v i s v n đ ng ký là 1,2 t USD; các d án b t đ ng s n thu hút t i 34,93% v n TTTNN v i t ng s v n

đ ng ký kho ng 2,9 t USD Giai đo n 2006 – 2008, Thành ph thu hút đ c nhi u

d án v i quy mô l n i u này, cho th y s h p d n đ i v i TTTNN c a Vi t Nam nói chung, TPHCM nói riêng đã gia t ng v t b c

Giai đo n t 2009 đ n nay: Cu c kh ng ho ng tài chính b t ngu n t Hoa

K đã làm cho n n kinh t th gi i tr nên m đ m và TTTNN c ng không th thoát ly kh i tình tr ng này i m n i b t c a giai đo n này chính là s s t gi m nghiêm tr ng c a ngu n v n đ u t n c ngoài vào Vi t Nam nói chung, TPHCM nói riêng; đ n n m 2011 có d u hi u ph c h i v i 439 d án v i t ng v n đ u t đ t 2.084 t USD g p g n 2 l n so v i n m 2009

V i u th v m t đ a lý, th m nh v đ i ng cán b có trình đ khoa h c k thu t cao, là m t trung tâm kinh t n ng đ ng và đ y ti m n ng c a Vi t Nam, TPHCM luôn là m t trong nh ng đ a ph ng đ ng đ u c n c trong vi c thu hút

v n TTTNN u t n c ngoài đ ng ký đã t ng đ u trong giai đo n 1988-1995 (620 d án; v n đ u t đ t 8,2 t USD), gi m m nh trong th i k x y ra kh ng

ho ng tài chính ti n t Châu Á (1996-2000) (524 d án, v i 4,9 t USD), t ng nh trong giai đo n 2001-2005 (2001: 182 d án - 619 tri u USD; 2002: 223 d án -

314 tri u USD; 2003: 203 d án - 315 tri u USD; 2004: 247 d án - 459 tri u USD; 2005: 314 d án - 641 tri u USD) và bùng n trong giai đo n 2006: 283 d án, v i

v n đ u t đ t 1,6 t USD và liên ti p t ng trong n m 2007, 2008 ( 2007: 493 d

án, v i v n đ u t đ t 2,33 t USD; 2008: 546 d án, v n đ u t 8,4 t USD) Gia

đo n 2009 đ n nay, do nh h ng c a kh ng ho ng tài chính và suy gi m kinh t toàn c unên đ u t vào giai đo n này gi m m nh (2009: 389 d án v i 1,035 t USD; 2010: 375 d án v i 1.833 t USD), trong n m 2011 có d u hi u ph c h i v i

439 d án v i t ng v n đ u t đ t 2.084 t USD

T ng s v n đ u t (Tri u USD)

H ng n m, v n FDI thu hút vào Thành ph luôn chi m t tr ng cao so v i c

d ng lao đ ng gi m, gia t ng các ngành thâm d ng v n, k thu t công ngh cao

và các d án b t đ ng s n i u này ch ng t các t p đoàn kinh t l n trên th gi i

đã b t đ u quan tâm h n đ n th tr ng Vi t Nam nói chung, TPHCM nói riêng,

nh t là t khi các cam k t c a n c ta đ i v i th gi i t ng b c đ c th c hi n theo l trình gia nh p WTO.Tuy nhiên, n u đ ng trên góc đ t ng th thì các d án TTTNN vào Thành ph th i gian qua ch y u là các d án có quy mô nh C

th , tính đ n th i đi m 31/12/2011 c c u v m c v n đ u t c a FDI nh sau: 2.555d án v i quy mô d i 1 tri u USD, chi m 61,77%; quy mô t 1 tri u USD

đ n 10 tri u USD có 1222 d án, chi m g n 29,55% và ch có 8,68% d án còn l i

có v n đ u t trên 10 tri u USD bao g m 307 d án N m 2009 đ n n m 2011 do

nh h ng cu c kh ng ho ng tài chính và suy thoái kinh t toàn c u, v n FDI vào thành ph có suy gi m đáng k v s l ng d án thu hút m i so v i n m 2008

B ng 2.3: Quy mô v n c a các d án FDI còn hi u l c

t i TPHCM đ n n m 2011

C c u v n FDI

Th i đi m M c v n đ u t cho m t

d án T ng s d án T l (%) 31/12/2004 D i 1 tri u USD 746 45.30

T 1 - 10 tri u USD 721 43.90 Trên 10 tri u USD 177 10.80

31/12/2005 D i 1 tri u USD 954 30.10

T 1 - 10 tri u USD 765 47.70 Trên 10 tri u USD 195 22.20

31/12/2006 D i 1 tri u USD 1,263 58.30

T 1 - 10 tri u USD 688 31.70 Trên 10 tri u USD 217 10.00

31/12/2007 D i 1 tri u USD 1,617 61.30

T 1 - 10 tri u USD 783 29.70 Trên 10 tri u USD 240 9.00

31/12/2008 D i 1 tri u USD 2,034 64.10

T 1 - 10 tri u USD 870 27.40 Trên 10 tri u USD 269 8.50

31/12/2009 D i 1 tri u USD 2,343 66.30

T 1 - 10 tri u USD 907 25.60 Trên 10 tri u USD 286 8.10

31/12/2010 D i 1 tri u USD 3 67,41

T 1 - 10 tri u USD 956 24,66 Trên 10 tri u USD 307 7,92

31/12/2011 D i 1 tri u USD 2,555 61,77

T 1 - 10 tri u USD 1,222 29,55 Trên 10 tri u USD 359 8,68

Ngu n: Niên giám th ng kê t n m 2004 đ n 2011

2.3.2 Xu h ng FDI vào Thành ph H Chí Minh

Thu hút FDI theo ngành

TPHCM v i t ng v n đ u t là 2,084 t USD V s l ng d án, chi m t l cao nh t t p trung vào hai ngành công nghi p - xây d ng v i 1.714 d án chi m 48,47% v i t ng v n đ u t là 8,85 t USD t ng đ ng 32,31% Ngành kinh doanh b t đ ng s n có 1.183 d án, chi m 33.45% t ng s d án, v i t ng v n đ u

t là 12,79 t USD chi m 46,71% Các ngành d ch v có 629 d án, chi m 17,79% trên t ng s d án, v i 5,73 t USD - chi m 20,9% t ng v n đ u t Riêng các

ngành nông, lâm, th y, s n ch có 10 d án, chi m 0,29% d án v i t ng v n đ u t

là 21 tri u USD chi m 0,08% t ng v n TTTNN

n v tính: Nghìn USD

Bi u đ 2.5 : V n đ u t c a các d án FDI còn hi u l c tính đ n

31/12/2011phân theo ngành t i TPHCM

Theo s li u th ng kê trên đây, l nh v c công nghi p đ ng đ u v s l ng

d án nh ng l nh v c B t đ ng s n l i chi m t tr ng l n nh t trong t ng v n FDI còn hi u l c đ n 31/12/2011 vào TPHCM ây là v n đ c n ph i l u tâm đ i v i các nhà qu n lý trong quá trình thu hút c ng nh s d ng b i nh ng m t trái c a FDI trên l nh v c b t đ ng s n Các ngành công ngh cao và lao đ ng k thu t t

n c ngoài thông qua các khu công nghi p, các trung tâm ph n m m c ng nh phát tri n các lo i hình d ch v khu đô th … là tr ng tâm đ thu hút v n đ u t đ u t

n c ngoài t i TPHCM hi n nay c ng nh t các đ a ph ng khác trong n c,

nh m t o ra đ ng l c phát tri n m i, thay đ i rõ r t c c u kinh t c a TPHCM

Hi n nay, c c u kinh t c a Thành ph đã d n đ c chuy n d ch theo đúng h ng, thu hút lao đ ng vào nh ng ngành ngh s d ng lao đ ng có tay ngh cao, s d ng nhi u ch t xám h n là lao đ ng ph thông

Thu hút FDI theo đ i tác đ u t

N u xét nh ng d án TTTNN còn hi u l c tính đ n 31/12/2011 thì Singapore v t lên d nđ u v v n đ u t t i TPHCM v i t ng v n đ u t đ t 6,099

t USD (19,31%) v i 536 d án (12.96%); Malaysia đ ng th hai v i t ng v n đ u