GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP NHẰM THU HẸP KHOẢNG CÁCH MONG ĐỢI CỦA XÃ HỘI VỀ CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ.PDF

Tr n Th Giang Tân.. Ký tên Phan Thanh Trúc... Nguyên nhân hình thành kho ng cách mong đ i trong ki m toán BCTC ...

B GIÁO D CăVĨă ĨOăT O

B GIÁO D CăVĨă ĨOăT O

 PHAN THANH TRÚC

KI M TOÁN T I VI T NAM

CHUYÊN NGÀNH: K TOÁN

Ng iăh ng d n khoa h c: PGS.TS TR N TH GIANG TÂN

TP.H CHÍ MINH ậ 10/2013

L I CAM ĐOAN

Tác gi xin cam đoan lu n v n “Gi i pháp nâng cao ch tăl ng ho tăđ ng ki m toán

đ c l p nh m thu h p kho ngăcáchămongăđ i c a xã h i v ch tăl ng ki m toán t i

Vi tăNamẰ là công trình nghiên c u th c s c a cá nhân tác gi , v i s h ng d n c a

PGS.TS Tr n Th Giang Tân N i dung, k t qu nghiên c u trong lu n v n này là hoàn

toàn trung th c và d a theo s li u đi u tra Các tài li u, đo n trích d n đ c s d ng

trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong ph m vi hi u bi t

c a tác gi

Tp H Chí Minh, tháng 10 n m 2013

Ký tên

Phan Thanh Trúc

M C L C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ch vi t t t

Danh m c hình v

Danh m c b ng bi u

L I M U 1

Ch ngă I:ă T NG QUAN V CH Tă L NG HO Tă NG KI M TOÁN VÀ KHO NGăCÁCHăMONGă I C A XÃ H I V CH TăL NG KI M TOÁN TRONG KI M TOÁN BCTC 7

1.1 T ng quan v ch t l ng ho t đ ng ki m toán trong ki m toán BCTC 7

1.1.1 nh ngh a ch t l ng, ch t l ng ho t đ ng ki m toán BCTC 7

1.1.1.1 nh ngh a v ch t l ng 7

1.1.1.2 nh ngh a ch t l ng ho t đ ng ki m toán 8

1.1.2 T ng quan các công trình nghiên c u v các nhân t nh h ng đ n ch t l ng ki m toán BCTC 11

1.1.2.1 Quy mô công ty ki m toán 11

1.1.2.2 Ngu n nhân l c công ty ki m toán 12

1.1.2.3 Quy trình ki m soát ch t l ng bên trong công ty ki m toán 13

1.1.2.4 Tính đ c l p 14

1.2 Kho ng cách mong đ i trong ki m toán BCTC 17

1.2.1 Khái ni m kho ng cách mong đ i ki m toán 17

1.2.1.1 Khái ni m v “kho ng cách mong đ i” 17

1.2.1.2 Khái ni m v “Kho ng cách mong đ i ki m toán” 17

1.2.2 Các công trình nghiên c u v kho ng cách mong đ i trong ki m toán BCTC 19

1.2.2.1 Vai trò và trách nhi m c a KTV đ i v i BCTC trong vi c c nh báo tình hình ho t đ ng kinh doanh c a công ty đ c ki m toán t o ra kho ng cách mong đ i toán 19

1.2.2.2 Trách nhi m c a KTV trong vi c phát hi n gian l n, sai sót trên BCTC và thông báo v các phát hi n này cho nh ng đ i t ng liên quan t o ra kho ng cách mong đ i 21

1.2.2.3 B n ch t và ý ngh a thông đi p c a Báo cáo ki m toán và các kho ng cách mong đ i liên quan 23

1.2.3 C s lý lu n v nguyên nhân hình thành kho ng cách mong đ i trong ki m toán BCTC và kh n ng thu h p kho ng cách này 26

1.2.3.1 Nguyên nhân hình thành kho ng cách mong đ i trong ki m toán BCTC 26

1.2.3.2 Kh n ng thu h p kho ng cách mong đ i đ nâng cao ch t l ng ki m toán 29 K t lu năch ngăIă 34

Ch ngă II:ă TH C TR NG V CH Tă L NG KI Mă TOÁNă C L P VÀ KHO NG CÁCH GI Aă MONGă I C A XÃ H I V CH Tă L NG KI M TOÁN V I KH N NGă ÁPă NG C A NGH NGHI P KI Mă TOÁNă C L P T I VI T NAM 35

2.1 c đi m ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam 35

2.1.1 L ch s hình thành và phát tri n ngh nghi p ki m toán đ c l p t i Vi t Nam 35

2.1.2 S l ng và hình th c pháp lý công ty ki m toán 35

2.1.3 Các d ch v do ki m toán đ c l p cung c p 37

2.1.4 i ng nhân viên ki m toán chuyên nghi p 37

2.1.5 H i ki m toán viên hành ngh Vi t Nam (VACPA) 38

2.2 Các quy đ nh liên quan ch t l ng ki m toán BCTC t i Vi t Nam 39

2.2.1 Các quy đ nh liên quan ho t đ ng ki m toán đ c l p 39

2.2.2 Các quy đ nh có liên quan v ch t l ng ki m toán đ c l p 41

2.2.2.1 Chu n m c ki m toán s 220 - Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán 41

2.2.2.2 Chu n m c ki m toán s 200 - M c tiêu và nguyên t c c b n chi ph i ki m toán báo cáo tài chính 41

2.2.2.3 Chu n m c ki m toán s 240 - Gian l n và sai sót 42

2.2.2.4 Chu n m c ki m toán s 700 - Báo cáo ki m toán v báo cáo tài chính 42

2.3 Kh o sát ý ki n v nhân t nh h ng ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p và kho ng cách mong đ i xã h i v ch t l ng ki m toán t i Vi t Nam 43

2.3.1 M c tiêu kh o sát 43

2.3.2 Ph ng pháp và n i dung kh o sát 43

2.3.3 i t ng kh o sát 44

2.3.4 K t qu kh o sát 46

2.3.4.1 Các y u t đánh giá ch t l ng ki m toán 46

2.3.4.2 Kho ng cách mong đ i v ch t l ng ki m toán 50

2.4 T ng h p đánh giá v ch t l ng ho t đ ng ki m toán và kho ng cách mong đ i ki m toán t i Vi t Nam 62

2.4.1 ánh giá chung v ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p Vi t Nam 62

2.4.1.1 Thành qu đ t đ c 63

2.4.1.2 Nh ng t n t i liên quan đánh giá ch t l ng ho t đ ng ki m toán 63

2.4.2 ánh giá chung v kho ng cách mong đ i ki m toán t i Vi t Nam 64

2.4.2.1 i m th ng nh t 64

2.4.2.2 Nh ng khác bi t v nh n th c đ a đ n kho ng cách mong đ i ki m toán 65

K t lu năch ngăII 68

Ch ngă III:ă GI I PHÁP NÂNG CAO CH Tă L NG KI Mă TOÁNă C L P

NH M THU H P KHO NGă CÁCHă MONGă I C A XÃ H I V CH T

L NG KI M TOÁN T I VI T NAM 69

3.1 Quan đi m c a các gi i pháp 69

3.1.1 Các gi i pháp c n phù h p v i thông l chung c a qu c t và phù h p đ c đi m

Vi t Nam 69 3.1.2 Các gi i pháp ph i giúp nâng cao ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p t i

Vi t Nam 69 3.2 Gi i pháp chung nh m thu h p kho ng cách mong đ i ki m toán và góp ph n nâng

cao ch t l ng ho t đ ng ki m toán t i Vi t Nam 70

3.2.1 Hoàn thi n môi tr ng pháp lỦ đ thu h p kho ng cách mong đ i do khi m

3.2.3 Th c hi n công tác giáo d c, tuyên truy n ki n th c v ki m toán đ i v i ng i

s d ng BCTC đ gi m thi u kho ng cách t nh ng mong đ i ch a h p lý 74

3.3 Gi i pháp c th 75 3.3.1 Gi i pháp đ i v i C quan ch c n ng Nhà n c 75

3.3.1.1 i u ch nh quy mô công ty ki m toán: t ng công ty ki m toán có quy mô

l n, gi m công ty có quy mô nh 75 3.3.1.2 Xây d ng khung giá phí ki m toán, h n ch c nh tranh không lành m nh t

vi c th a thu n giá phí gi a công ty ki m toán v i khách hàng 77 3.3.1.3 Nâng cao công tác ki m tra, giám sát ch t l ng ho t đ ng ki m toán t B

Tài Chính, H i ngh nghi p và y ban ch ng khoán 78

3.3.1.4 C n yêu c u các công ty ki m toán nên tuân th ch ng trình ki m toán

m u do VACPA so n th o 81

3.3.1.5 i m i vi c đào t o, c p ch ng ch hành ngh h ng đ n qu c t hóa ch ng ch KTV hành ngh Vi t Nam 82

3.3.2 Gi i pháp đ i v i công ty ki m toán 84

3.3.2.1 Phát tri n đào t o, nâng cao trình đ chuyên môn c a đ i ng KTV 84

3.3.2.2 Giám sát ch t ch vi c tuân th CMKiT, chu n m c đ o đ c ngh nghi p c a KTV 86

3.3.2.3 Hoàn thi n công tác ki m soát ch t l ng bên trong c a công ty ki m toán 88 3.3.2.4 Nâng cao ch t l ng báo cáo ki m toán và hi u qu ho t đ ng qu n lý 90

3.3.3 Gi i pháp đ i v i b n thân ng i s d ng BCTC 91

K t lu năch ngăIII 93

K T LU N 94

TÀI LI U THAM KH O 95

PH L C 100

DANH M C CÁC CH VI T T T

ACCA : H i k toán công ch ng Anh

ADB : Ngân hàng phát tri n Châu Á

ASB : H i đ ng tiêu chu n ki m toán

BCKT : Báo cáo ki m toán

BCTC : Báo cáo tài chính

BG : Ban giám đ c

CLKT : Ch t l ng ki m toán

CMKiT : Chu n m c ki m toán

CPA : Ki m toán viên hành ngh

VACPA : H i ki m toán viên hành ngh Vi t Nam

VSA : Chu n m c ki m toán Vi t Nam

WTO : T ch c th ng m i th gi i

DANH M C HÌNH V

Hình 1.1: Mô hình ch t l ng ki m toán (Thomas C Wooten, 2003) 16

Hình 1.2: Mô hình kho ng cách mong đ i ki m toán (Porter, 1993) 27

Hình 1.3: S đ kho ng cách mong đ i (SVNCKH 2012 i h c Ngo i th ng YRC FTU) 29

DANH M C B NG BI U Bi u đ 2.1: Các y u t đánh giá ch t l ng ho t đ ng ki m toán 47

B ng 2.1: S l ng đ i t ng kh o sát và thông tin mô t 46

B ng 2.2: B ng k t qu kh o sát v m c đ quan tr ng c a các y u t đánh giá ch t l ng ho t đ ng ki m toán 49

B ng 2.3: B ng k t qu kho ng cách mong đ i v ch t l ng ki m toán 50

B ng 2.4:B ng k t qu trách nhi m chung c a KTV trong ki m toán BCTC 52

B ng 2.5: B ng k t qu đ nh ngh a v gian l n và trách nhi m c a KTV đ i v i phát hi n và công b gian l n, sai sót 54

B ng 2.6: B ng k t qu m c đích, ý ngh a báo cáo ki m toán 57

B ng 2.7: B ng k t qu thu t ng th hi n trên Báo cáo ki m toán 58

B ng 2.8: B ng k t qu ý ngh a ý ki n KTV trên Báo cáo ki m toán 60

L IăM ă U

I Tính c p thi t c aăđ tài:

Cùng v i s phát tri n c a n n kinh t th tr ng, ho t đ ng ki m toán đ c l p đư hình

thành, phát tri n và tr thành nhu c u t t y u đ i v i xã h i Ki m toán đ c l p (KT L) đư

tham gia vào vi c ki m tra, đánh giá, xác nh n đ tin c y c a các thông tin kinh t tài chính,

góp ph n t o d ng ni m tin vào báo cáo tài chính (BCTC) đ c ki m toán, giúp c ph n

hóa doanh nghi p, thu hút đ u t c a n c ngoài, t o đi u ki n thu n l i phát tri n kinh t

đ t n c và ngày càng kh ng đ nh đ c v trí và vai trò quan tr ng trong n n kinh t

c xem là chi c c u n i gi a nhà đ u t và doanh nghi p, ki m toán giúp thông tin tài

chính tr nên minh b ch h n, đ m b o tính trung th c và h p lý c a thông tin nh m c ng c

ni m tin c a các nhà đ u t đ i v i BCTC c a các doanh nghi p ó chính là m c tiêu, vai

trò c a ho t đ ng ki m toán đ i v i xã h i, nh t là trong đi u ki n kinh t phát tri n nh

hi n nay khi mà nhu c u v thông tin tài chính là h t s c c n thi t đ i v i b t k m t ng i

s d ng báo cáo tài chính nào

Tuy nhiên, trên th c t , xã h i v n còn t n t i nhi u cách nhìn nh n khác nhau v ngh nghi p ki m toán, đ c bi t là v trách nhi m và ngh a v c a ki m toán viên (KTV) đ i v i

ch t l ng ho t đ ng ki m toán, t đó d n đ n nh ng mong mu n v t quá trách nhi m và

kh n ng th c t c a KTV M c dù xu t phát t cùng m t mong mu n là h n ch t i đa sai

sót trong BCTC, nh ng mong đ i c a nhà đ u t và k t qu t cu c ki m toán th c t mang

l i đôi khi không đ ng nh t Chính t s khác bi t này đư t o nên kho ng cách gi a mong

đ i c a xã h i v ch t l ng ki m toán (CLKT) v i kh n ng đáp ng c a ngh nghi p

ki m toán đ c l p

ư có khá nhi u nghiên c u tr c đ c p đ n v n đ này nh m tìm gi i pháp kh c ph c, b i

l kho ng cách k v ng s làm nh h ng đ n ni m tin c a công chúng đ i v i ch t l ng

ho t đ ng ki m toán và h l y đ n quy t đ nh đ u t , kinh doanh trong xã h i Vì v y vi c

nghiên c u v kho ng cách mong đ i ki m toán, v i m c đích hi u đ c nguyên nhân gây

ra kho ng cách này và tìm ra bi n pháp thu h p chúng là đi u h t s c c n thi t

V i t m quan tr ng nh trên, tác gi l a ch n nghiên c u đ tài “Gi i pháp nâng cao ch t

l ng ho tăđ ng ki mătoánăđ c l p nh m thu h p kho ngăcáchămongăđ i c a xã h i v

ch tăl ng ki m toán t i Vi tăNamẰăv i mong mu n đ a đ n ng i đ c cái nhìn t ng

quan v m i quan h gi a ch t l ng ki m toán và kho ng cách mong đ i trong ki m toán,

th c tr ng v ch t l ng ki m toán và kho ng cách mong đ i ki m toán t i Vi t Nam, qua

đó đ xu t các gi i pháp nâng cao ch t l ng ki m toán nh m thu h p nh ng kho ng cách

này trong ho t đ ng ki m toán đ c l p

II M c tiêu nghiên c u:

Lu n v n t p trung vào các m c tiêu sau:

- H th ng hóa các nghiên c u v ch t l ng ki m toán và kho ng cách mong đ i c a xã

h i v ch t l ng ki m toán so v i kh n ng đáp ng c a ngh nghi p ki m toán đ c l p

nh m làm sáng t các n i dung nh : ch t l ng ki m toán, kho ng cách mong đ i và m i

quan h gi a ch t l ng ki m toán v i kho ng cách mong đ i trong ki m toán

- Phân tích, đánh giá v ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam và s t n t i

kho ng cách mong đ i c a xã h i v ch t l ng ki m toán t i Vi t Nam thông qua kh o sát

th c nghi m

- xu t nh ng gi i pháp c th nh m gi m thi u kho ng cách mong đ i và hoàn thi n

ch t l ng ki m toán t i Vi t Nam

III Câu h i nghiên c u:

Lu n v n nh m tr l i cho các câu h i nghiên c u sau đây:

- Các nhân t nào dùng đ đo l ng ch t l ng ki m toán?

- Li u có t n t i s khác bi t gi a hi u bi t và k v ng c a xã h i v ch t l ng ki m toán

so v i kh n ng đáp ng c a ngh nghi p ki m toán hay không?

- Các n i dung chính t o ra kho ng cách gi a mong đ i c a xã h i v i kh n ng đáp ng

c a ngh nghi p v ch t l ng ki m toán là gì?

- M i quan h gi a các nhân t nh h ng ch t l ng ki m toán v i các y u t hình thành

kho ng cách mong đ i c a xã h i đ i v i ch t l ng ki m toán

IV iăt ng và ph m vi nghiên c u:

1 i t ng nghiên c u:

Nghiên c u đ c th c hi n đ i v i các nhóm đ i t ng s d ng k t qu c a ki m toán

nh sau:

- Nhóm ki m toán viên

- Nhóm các nhà qu n lý tài chính, k toán viên

- Nhóm phân tích BCTC (nhân viên ngân hàng, đ u t ch ng khoán và sinh

viên chuyên ngành k toán ậ ki m toán)

+ S li u s c p: Thu th p ý ki n t các đ i t ng nghiên c u (nhà đ u t , k toán

viên, nhà qu n lý doanh nghi p, ki m toán viên và sinh viên) thông qua b ng câu h i kh o sát

+ S li u th c p: Thu th p t các ngu n báo chí, H i ngh nghi p ki m toán, các báo cáo nghiên c u khoa h c và tài li u h ng d nầ

- Phân tích s li u: T ng h p các s li u thu th p đ c t b ng câu h i kh o sát, ti n

hành th ng kê, phân tích th c tr ng ch t l ng ki m toán và kho ng cách mong đ i

c a xã h i v ch t l ng ki m toán t i Vi t Nam Các s li u đ c x lý b ng ph n

m m Excel 2010

VI T ng quan v các nghiên c uătr c:

Vi c tìm hi u, nghiên c u v ch t l ng ho t đ ng ki m toán, v cách nhìn nh n, đánh giá

ch t l ng c a m t cu c ki m toán t nhi u phía, nhi u đ i t ng có liên quan đ n BCTC

đ c ki m toán, là đi u c n thi t và có Ủ ngh a quan tr ng ư có r t nhi u các bài nghiên

c u khoa h c, lu n v n, lu n án ti n s đ c p đ n nh ng v n đ này Trong quá trình th c

hi n đ tài, tác gi đư quan tâm t p h p, phân tích và t ng h p m t s các công trình nghiên

c u có liên quan, c th nh sau:

[1] Nguy n Th Bích S n (2010), “Gi i pháp nâng cao hi u qu ki m soát ch t l ng d ch

v ki m toán t i các công ty ki m toán đ c l p v a và nh t i Thành ph H Chí Minh”,

Lu n v n th c s 98 trang

Lu n v n này nghiên c u nh ng v n đ lý lu n c b n v ch t l ng và ki m soát ch t

l ng d ch v ki m toán đ c l p, tìm hi u th c tr ng ki m soát ch t l ng (KSCL) ho t

đ ng ki m toán t i các công ty ki m toán đ c l p v a và nh t i Tp.HCM, t đó đ xu t các

bi n pháp nâng cao hi u qu KSCL cho lo i hình công ty này

[2] Nguy n V n H ng (2010), “Gi i pháp nh m nâng cao ch t l ng c a báo cáo ki m

toán v báo cáo tài chính c a các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam”,

Lu n v n th c s 85 trang

Lu n v n nghiên c u các lý lu n v vi c ban hành và h ng d n các chu n m c ki m toán trong và ngoài n c có liên quan đ n vi c so n th o và phát hành báo cáo ki m toán, k t

h p đánh giá th c tr ng vi c so n th o và phát hành báo cáo ki m toán (BCKT) v BCTC

c a các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam, t đó nêu lên gi i pháp

nâng cao ch t l ng c a BCKT v BCTC c a các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng

khoán Vi t Nam

[3] Tr n Khánh Lâm (2011), “Xây d ng c ch ki m soát ch t l ng cho ho t đ ng ki m

toán đ c l p t i Vi t Nam”, Lu n án ti n s 168 trang

Lu n án nghiên c u các quan đi m c b n v ki m soát ch t l ng (KSCL) ho t đ ng

KT L, các y u t nh h ng CLKT, c ch KSCL, các chu n m c ki m toán (CMKiT) liên quan đ n ch t l ng c a ho t đ ng KT L Quá trình hình thành và phát tri n ho t đ ng

KT L, s hình thành c ch KSCL t i Vi t Nam, t đó đánh giá th c tr ng KSCL KT L

t i Vi t Nam Cu i cùng lu n án nêu lên quan đi m và gi i pháp xây d ng c ch KSCL

ho t đ ng KT L t i Vi t Nam

[4] Tr n Th Giang Tân (2011), “C s lý lu n và th c ti n c a vi c thi t l p các quy đ nh

v ki m soát ch t l ng cho ho t đ ng ki m toán đ c l p Vi t Nam”, tài nghiên c u

khoa h c c p b 113 trang

tài nghiên c u lý lu n c b n v ch t l ng và ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán, đúc k t kinh nghi m t các qu c gia trên th gi i, ti n hành kh o sát th c tr ng ki m

soát ch t l ng đ i v i ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam, xác l p c s lý lu n và

th c ti n c a vi c thi t l p các quy đ nh v ki m soát ch t l ng và đ ra các gi i pháp mang tính đ nh h ng cho vi c thi t l p các quy đ nh ki m soát ch t l ng đ i v i ho t

đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam

[5] Mai Th Hoàng Minh (2012), “Gi i pháp nâng cao ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c

l p trong đi u ki n Lu t ki m toán đ c l p đụ đ c ban hành và áp d ng”, tài nghiên

c u khoa h c c p tr ng 96 trang

tài nghiên c u và h th ng nh ng lý lu n c b n v ki m toán đ c l p và ch t l ng ho t

đ ng ki m toán đ c l p, xác đ nh các y u t nh h ng ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c

l p, k t h p v i vi c t ng h p, phân tích d li u v ho t đ ng và đánh giá ch t l ng ho t

đ ng c a ki m toán đ c l p, t đó đ xu t các gi i pháp nh m nâng cao ch t l ng ho t

đ ng cho ki m toán đ c l p trong đi u ki n Lu t ki m toán đ c l p đư ban hành và áp d ng [6] “Kho ng cách k v ng ki m toán t i các doanh nghi p niêm y t”, tài tham d cu c thi SVNCKH 2012 i h c Ngo i th ng YRC FTU 70 trang

Bài nghiên c u khái quát nh ng n i dung c b n v lý thuy t kho ng cách k v ng trong

ki m toán, phân tích, đánh giá kho ng cách k v ng t i các doanh nghi p niêm y t Vi t Nam và đ xu t các ph ng pháp c th nh m gi m thi u kho ng cách k v ng

Nh v y, có th nói, v n đ v ch t l ng ho t đ ng ki m toán, ki m soát ch t l ng và

kho ng cách mong đ i ki m toán đư đ c ti n hành b i khá nhi u nghiên c u đ c l p Tuy

nhiên, v n ch a có m t nghiên c u nào k t h p gi a v n đ ch t l ng ki m toán và kho ng cách mong đ i v ki m toán, t đó tìm ra gi i pháp nâng cao ch t l ng ki m toán đ thu

h p kho ng cách mong đ i này Trên c s k th a và ti p c n nh ng nghiên c u trên, lu n

v n t o ra đi m m i trong vi c k t h p nghiên c u các y u t nh h ng đ n ch t l ng

ki m toán và đo l ng s khác bi t gi a hi u bi t và k v ng c a xã h i v ch t l ng ki m

toán so v i kh n ng đáp ng c a ngh nghi p ki m toán, t đó đ xu t các bi n pháp t ng

c ng, hoàn thi n chính sách, lu t ki m toán, giúp nâng cao nh n th c v vai trò và trách

nhi m ngh nghi p c a chính b n thân các ki m toán viên, hoàn thi n ch t l ng ki m toán,

đ ng th i đ y m nh tuyên truy n, giáo d c, đào t o giúp xã h i có cái nhìn đúng đ n h n v

b n ch t c a ki m toán

VII K t c u bài nghiên c u:

Lu n v n có k t c u nh sau:

L i m đ u

Ch ngă1: T ng quan v ch t l ng ho t đ ng ki m toán và kho ng cách mong đ i c a xã

h i v ch t l ng ki m toán trong ki m toán BCTC

Ch ngă2: Th c tr ng v ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p và kho ng cách gi a

mong đ i c a xã h i v ch t l ng ki m toán v i kh n ng đáp ng c a ngh nghi p ki m toán đ c l p t i Vi t Nam

Ch ngă3:ăGi i pháp nâng cao ch t l ng ki m toán nh m thu h p kho ng cách mong đ i

v ch t l ng ki m toán Vi t Nam

K t lu n

Tài li u tham kh o

Ch ngă I:ă T NGă QUANă V ă CH Tă L NGă HO Tă NGă KI Mă TOÁNă VĨă

TRONG K I MăTOÁN BCTC

1.1 T ng quan v ch tăl ng ho tăđ ng ki m toán trong ki m toán BCTC

1.1.1 nhăngh aăch tăl ng, ch tăl ng ho tăđ ng ki m toán

1.1.1.1 nh ngh a v ch t l ng

ư t lâu ch t l ng tr thành m t khái ni m quen thu c v i con ng i, nh ng c ng có

không ít nh ng tranh cãi phát sinh xoay quanh khái ni m này Nguyên nhân là do d i

nhi u góc đ khác nhau, cách ti p c n khác nhau, các khái ni m v ch t l ng s khác nhau

- Theo quan đi m Tri t h c, ch t l ng đ c hi u là s đ t đ n m c đ hoàn h o, tuy t

đ i Ch t l ng là cái gì đó làm cho m i ng i khi nghe th y đ u ngh đ n s hoàn m

nh t, cao nh t, không khuy t t t, là m c đ tuy t v i ây là m t khái ni m mang tính

tr u t ng, ch a cho phép chúng ta có th đ nh l ng, đo l ng và không th ng d ng

trong kinh doanh

- Walte.A Shemart, nhà qu n lỦ ng i M kh i x ng cho quan đi m v v n đ ch t

l ng và qu n lý ch t l ng, cho r ng: ch t l ng s n ph m trong s n xu t kinh doanh

công nghi p là m t t p h p nh ng đ c tính c a s n ph m ph n ánh giá tr s d ng c a

nó nh ngh a này g n li n v i đ c tính s n ph m, tuy nhiên còn tách r i v i nhu c u

c a ng i tiêu dùng, không tính đ n s thích nghi khác nhau v s thích c a t ng ng i

- M t quan đi m khác c ng đ ng v góc đ nhà s n xu t, theo đó, ch t l ng s n ph m là

s đ t đ c và tuân th đúng nh ng tiêu chu n, yêu c u kinh t k thu t đụ đ c thi t k

t tr c Theo quan đi m này, các nhà s n xu t c n đ ra các tiêu chu n và s n xu t theo

đúng các tiêu chu n đó s t o ra s n ph m có ch t l ng Quan đi m này ch chú Ủ đ n

các tiêu chu n mà không chú Ủ đ n nh ng tác đ ng, s thay đ i c a môi tr ng xung quanh và không quan tâm đ n đ i t ng s d ng, đ n yêu c u c a khách hàng đ i v i

s n ph m

- Bên c nh các quan đi m ch t p trung vào quy trình s n xu t, vào th k 20, các qu c gia phát tri n đư xu t hi n m t s quan ni m v ch t l ng đ ng trên góc đ ng i s

d ng T góc nhìn này, có nh ng quan đi m khác nhau nh là:

 Ch t l ng là m c phù h p c a s n ph m đ i v i yêu c u c a ng i tiêu dùng

(European Organization for Quality Control )

 Ch t l ng là s phù h p v i nh ng yêu c u (Philip B.Crosby)

Nh v y, đ ng t nhi u góc nhìn, nhi u ph ng di n, s có nhi u đ nh ngh a khác nhau,

tuy nhiên, các đ nh ngh a này đ u có m t đi m chung, và ta hi u đó là m t t p h p các đ c

tính c n có đ đáp ng các nhu c u c a ng i s d ng Nh ng yêu c u đó có th là yêu c u

v k thu t, v công ngh , là các nhu c u t phía ng i tiêu dùng, hay nh ng yêu c u mang tính pháp lỦ khác, nh ng nh ng quan đi m, khái ni m trên không nh ng không đ i l p mà còn mang Ủ ngh a b sung cho nhau

Trong n n kinh t hi n đ i ngày nay, ch t l ng luôn là s thách th c, là m i quan tâm hàng

đ u trong m i l nh v c đ i v i b t k t ch c nào Các s n ph m, d ch v đ c cung c p đòi

h i ph i đáp ng, th a mưn đ c nhu c u ngày càng cao c a khách hàng Các doanh nghi p

cung c p s n ph m, d ch v đóng góp vào l i ích chung c a xã h i càng ph i n l c h n

trong vi c đ m b o và nâng cao ch t l ng ho t đ ng c a mình

1.1.1.2 nh ngh a ch t l ng ho t đ ng ki m toán

Xu t phát t nhu c u gi i quy t xung đ t l i ích t n t i gi a ng i s d ng BCTC đ c

công b và các nhà qu n lý doanh nghi p liên quan đ n tính trung th c và đ tin c y c a

thông tin trên BCTC, xã h i đòi h i c n có m t bên th ba đ c l p cho ý ki n v thông tin

này Ki m toán đ c l p, v i ch c n ng chính là xác minh và trình bày Ủ ki n c a KTV

thông qua báo cáo ki m toán, đư đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c giúp đ m b o r ng Ban giám đ c các doanh nghi p đư cung c p thông tin h p lỦ đ c trình bày trên BCTC, và

ng i s d ng BCTC có th t tin ti p nh n và s d ng thông tin này Ch t l ng và s h u

d ng c a cu c ki m toán là m c tiêu đ c đ t lên hàng đ u trong vi c đáp ng nhu c u xác

nh n tính trung th c và h p lý c a BCTC đ c ki m toán nh m thu h p kho ng cách gi a

ng i s d ng thông tin BCTC và các nhà qu n lý c a doanh nghi p Dang (2004) l p lu n

r ng các báo cáo tài chính đư đ c ki m toán là m t c ch giám sát đ đ m b o thông tin tài chính đ n ng i s d ng

nh ngh a ch t l ng ho t đ ng ki m toán ph c t p h n đ nh ngh a v ch t l ng s n

ph m thông th ng b i l s n ph m ki m toán là m t lo i s n ph m khá đ c bi t Chính vì

v y, khá nhi u nhà nghiên c u đư c g ng đ đ a ra đ nh ngh a v ch t l ng c a ho t đ ng

này

DeAngelo (1981) đ nh ngh a ch t l ng ki m toán là kh n ng ki m toán viên phát hi n các

sai sót tr ng y u (kh n ng k thu t) và báo cáo các phát hi n này (tính đ c l p c a ki m

toán viên)

Palmrose (1988) đ nh ngh a ch t l ng ki m toán v ph ng di n m c đ đ m b o, b i vì

m c đích c a ki m toán là đ cung c p s đ m b o v báo cáo tài chính, nên ch t l ng

ki m toán là xác su t mà báo cáo tài chính không ch a đ ng nh ng sai sót tr ng y u

Theo chu n m c ki m toán Vi t Nam (VSA) s 220 ậ Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m

toán: “Ch t l ng ho t đ ng ki m toán là m c đ th a mãn c a các đ i t ng s d ng k t

qu ki m toán v tính khách quan và đ tin c y và ý ki n c a ki m toán viên nh m nâng cao

hi u qu ho t đ ng kinh doanh, trong th i gian đ nh tr c v i giá phí h p lý”

Các đ nh ngh a này có th đ c xem xét hai góc nhìn c th :

- T góc nhìn c a công ty ki m toán: ch t l ng ki m toán là s tuân th chu n

m c ki m toán, tuân th các nguyên t c đ o đ c ngh nghi p, h ng đ n th a mưn, đáp ng nh ng mong mu n, nhu c u khách hàng b ng vi c cung c p ý ki n

ki m toán mang tính khách quan và đáng tin c y C th , KTV c n cung c p m t

s đ m b o v tính trung th c và h p lý c a thông tin trên BCTC đ c ki m toán

đ n cho ng i s d ng trên c s tuân th đ y đ các chu n m c ki m toán và

nguyên t c đ o đ c ngh nghi p, đ m b o tính đ c l p và s hoài nghi ngh

nghi p c n thi t trong vi c phát hi n gian l n, sai sót khi ti n hành công vi c ki m toán Bên c nh nh ng ý ki n đ m b o v thông tin tài chính, KTV còn th c hi n

c ch c n ng t v n, giúp khách hàng nâng cao hi u qu kinh doanh trên c s

m t m c phí h p lỦ, đ m b o m i quan h l i ích ậ chi phí cho c phía khách

hàng l n công ty ki m toán H n n a, ch t l ng ki m toán còn th hi n vi c

các d ch v ki m toán luôn đ c th c hi n b i m t đ i ng KTV đ c l p, có n ng

l c chuyên môn, và s hi u bi t c n thi t v đ n v đ c ki m toán

- T góc nhìn c a đ i t ng s d ng d ch v ki m toán: Vi c s d ng thông tin không đáng tin c y trên báo cáo tài chính đ ra quy t đ nh s khi n các nhà đ u t

ph i gánh ch u nh ng h u qu nghiêm tr ng v tài chính Chính vì v y, nh ng đ i

t ng s d ng thông tin BCTC luôn mong mu n có đ c thông tin trung th c và đáng tin c y khi s d ng Trong đi u ki n này, trách nhi m ki m toán viên là t ng

c ng đ tin c y thông tin trên báo cáo tài chính, giúp ng i s d ng đ a ra

quy t đ nh thích h p Ng i s d ng thông tin BCTC th ng mong đ i r ng

KTV s phát hi n và thông báo t t c các gian l n, sai sót c a công ty và đ a ra

k t qu c nh báo v tình hình kinh doanh c a công ty trong th i gian s p t i Ch t

l ng ki m toán còn đ c th hi n nh ng ý ki n t v n c a KTV cho vi c nâng

cao hi u qu ho t đ ng c a công ty và m c phí h p lý

Nh v y, có th th y c hai nhóm công ty ki m toán và nh ng ng i s d ng d ch v ki m toán đ u có cùng m t m c tiêu chung đ i v i ho t đ ng ki m toán ó là m t ho t đ ng

đánh giá đ c l p nh m mang l i m t s đ m b o v nh ng thông tin đ c trình bày trên

BCTC là trung th c và h p lý, t đó giúp các đ i t ng s d ng thông tin này có đ c

nh ng quy t đ nh đúng đ n và phù h p Cu c ki m toán có ch t l ng còn ph i đ m b o

đ c th c hi n b i nh ng KTV có n ng l c, tuân th chu n m c đ o đ c ngh nghi p,

chu n m c ki m toán, mang l i giá tr t ng thêm cho doanh nghi p thông qua các ý ki n t

v n phù h p Tuy nhiên, các mong đ i v m c đ phát hi n gian l n và sai sót còn có s

khác bi t gi a các đ i t ng, do đó t o nên m t kho ng cách gi a mong đ i c a xã h i v

ch t l ng ki m toán và nh ng gì mà ngh nghi p ki m toán th c s mang l i

1.1.2 T ng quan các công trình nghiên c u v các nhân t nhă h ngă đ n ch t

l ng ki m toán BCTC

Ch t l ng là m t ph m trù v a mang tính ch quan, v a mang tính khách quan, vì v y có

khá nhi u đ nh ngh a khác nhau c a các nhà nghiên c u đ c p đ n v n đ này Do ch t

l ng ki m toán là khó quan sát và đo l ng nh các s n ph m c th , nên các y u t thay

th ho c các ch s v ch t l ng ki m toán th ng đ c s d ng trong nghiên c u đ xác

đ nh ch t l ng ki m toán

D i đây là ph n h th ng hóa m t s nghiên c u tiêu bi u liên quan đ n các nhân t nh

h ng ch t l ng d ch v ki m toán nh sau:

1.1.2.1 Quy mô công ty ki m toán

Quy mô công ty ki m toán là m t trong nh ng y u t đ c s d ng nh là ch tiêu tiêu bi u

nh t cho ch t l ng ki m toán DeAngelo (1981) đư đ a ra gi thuy t r ng các công ty ki m

toán l n h n s mang l i nh ng k t qu ki m toán cao h n, b i đ n gi n khi h có m t danh

ti ng l n h n, h có đ ngu n l c đ có th thu hút đ c nhi u ng i lao đ ng có n ng l c

cao h n, t đó đ t đ c ch t l ng cao h n Palmrose (1988) đư tìm th y các công ty Big

Eight có ít kh n ng b ki n t ng h n các công ty không thu c Big Eight Deis và Giroux

(1992) kh o sát h s ki m toán và th y r ng các công ty l n h n có h s làm vi c đ y đ

và t t h n các công ty nh Lawrence và các c ng s (2011) cho r ng các công ty Big Four

có th cung c p ch t l ng ki m toán v t tr i nh quy mô công ty l n, có kh n ng h tr

m nh m các ch ng trình đào t o, xây d ng đ c ph ng pháp ki m toán chu n, và đ a ra

nhi u l a ch n phù h p h n cho vi c đánh giá đ i tác th hai

Các nhà nghiên c u đư đi đ n l p lu n r ng, khi các công ty ki m toán có quy mô l n (nh Big Eight tr c đây và Big Four hi n nay), h có th đ u t đ đào t o ngu n l c nh m đ m

b o nhân viên có đ n ng l c, có th th c hi n ki m toán theo tiêu chu n cao, và ít có kh

n ng b t n h i b i hành đ ng b t l i t phía khách hàng (Behn và c ng s , 2008; Francis

và Yu, 2009; Rusmin, 2010; Lawrence và c ng s , 2011)

1.1.2.2 Ngu n nhân l c công ty ki m toán

- N u công ty ki m toán có quy trình tuy n d ng và đào t o bài b n, c p nh t liên t c

các ki n th c cho KTV và có kh n ng chiêu m nh ng ng i có n ng l c, đi u này s giúp công ty đ t đ c ch t l ng ki m toán cao h n Chính vì v y mà các doanh nghi p c n thu

hút nh ng cá nhân có n ng l c cao v i k thu t chuyên môn và k n ng giao ti p c n thi t

đ nâng cao ch t l ng ki m toán (Duff, 2004)

- Kinh nghi m v l nh v c ho t đ ng c a khách hàng: Craswell và c ng s (1995)

cho r ng nh ng công ty chuyên môn hóa v t ng lo i hình, t ng ngành ngh th ng s yêu

c u m c phí cao h n và ch t l ng đ c xem là m t s khác bi t v giá c Wooten (2003)

kh ng đ nh các công ty có nhi u khách hàng trong cùng m t ngành s mang l i m t s hi u

- Kinh nghi m làm vi c v i khách hàng: Vi c th c hi n ki m toán nhi u n m cho m t

khách hàng s giúp ki m toán viên hi u bi t t t và sâu s c h n v cách th c kinh doanh, quy

trình làm vi c, hi u rõ đ c đi m m nh, đi m y u trong h th ng k toán và h th ng

KSNB c a khách hàng, t đó d dàng h n trong vi c xác đ nh khu v c có r i ro nh t, sai sót

nhi u nh t và dành th i gian cho khu v c này Chính vì v y, kinh nghi m v i khách hàng

c ng đ c xem là m t y u t t l thu n v i ch t l ng ki m toán

- Nhi m k c a ki m toán viên: Nhi m k đ c xem nh m t nhân t v a t l thu n

l n t l nghch đ i v i ch t l ng ki m toán M t s c ng tác lâu dài v i khách hàng s

giúp KTV hi u bi t th u đáo v l nh v c ho t đ ng c a khách hàng, và có th đi u ch nh

đ c các th t c, quy trình ki m toán cho phù h p đ phát hi n sai sót, tránh vi c ki m toán

viên b sót các sai sót tr ng y u Tuy nhiên, s l i là m t đi u nguy hi m khi nhi m k c a

ki m toán viên là quá dài đ i v i m t khách hàng S g n bó quá lâu s sinh ra d dãi, th

t c ki m toán ít nghiêm ng t h n, và ph thu c quá nhi u vào các khách hàng (Shockley,

1982; DEIS và Gioux, 1992) H n n a, vì quá quen thu c nên KTV d dàng ch p nh n

khách hàng, không nghiêm chnh đi u ch nh các sai ph m mà KTV phát hi n, ít hoài nghi

và siêng n ng trong vi c thu th p b ng ch ng ây chính là nh ng d u hi u c a m t cu c

ki m toán kém ch t l ng Ghosh và Mood (2005) đư l p lu n nhi m k c a ki m toán

viên có th nh h ng tiêu c c v i ch t l ng ki m toán và tính đ c l p có th b đ u hàng

đ gi l i m i quan h v i khách hàng c a h

1.1.2.3 Quy trình ki m soát ch t l ng bên trong công ty ki m toán

Khá nhi u nghiên c u liên quan đ n quy trình ki m soát ch t l ng nh nghiên c u c a

Sutton và Lampe (1990), Malone và Robert (1996)

- Sutton và Lampe (1990) ti n hành ph ng v n h n 200 ki m toán viên hành ngh

đ nghiên c u m t mô hình đánh giá c a ch t l ng ki m toán K t qu đ a đ n vi c xây

d ng m t mô hình bao g m 19 thu c tính c a ch t l ng ki m toán đ c phân thành ba

lo i: l p k ho ch, b ng chi ti t công vi c và qu n lý công vi c Ngoài ra nghiên c u còn phát hi n r ng ch t l ng cao còn đ c t o ra b i s k t h p v i nh ng c ch ki m soát

trong quy trình ki m toán Rõ ràng, m t công ty v i h th ng ki m soát ch t l ng nghiêm

ng t và có quy trình v i ph ng pháp ki m toán m t cách có h th ng thì s ít có kh n ng

có sai sót tr ng y u mà không b phát hi n b i các th t c ki m toán c a h

- Malone và Robert (1996) ch ra r ng công ty ki m toán v i h th ng ki m soát ch t

l ng nghiêm ng t h n s có nhi u kh n ng h n trong vi c phát hi n các sai ph m làm

gi m ch t l ng ki m toán

Ngoài ra, ch t l ng c ng b nh h ng b i s quan tâm c a ch ph n hùn (partner) và

ng i qu n lý c a công ty ki m toán: Chu n m c ki m toán qu c t (ISA) yêu c u các cu c

ki m toán luôn c n ph i đ c giám sát và phân công, và s quan tâm c a các ch ph n hùn

và nhà qu n lý c a công ty ki m toán đ c xem là m t y u t đóng góp vào ch t l ng

ki m toán

1.1.2.4 Tính đ c l p

- Ch t l ng ki m toán không ch b nh h ng b i chu n m c ki m toán mà còn liên quan đ n k n ng, ph m ch t cá nhân c a ch ph n hùn và c a KTV; vi c đào t o, hu n

luy n h và các tiêu chu n đ o đ c Vì v y, bên c nh các ch s v ch t l ng ki m toán,

t n t i m t lo t các nghiên c u xem xét nhi u khía c nh khác nhau v quan đi m nh h ng

đ n ch t l ng ki m toán, nh Ch t l ng ki m toán b suy gi m do áp l c gi i h n th i

gian (Coram, 2003; Gundry và c ng s , 2007), Lý lu n đ o đ c c a ki m toán viên

(Herrback, 2001; Krohmer và Lae, 2010), Tính đ c l p (Bobbie Daniels và c ng s ,

2005; Baotham, 2009),ầ

Baotham (2009) nghiên c u nh ng tác đ ng c a tính đ c l p, ch t l ng và đ tin c y d a

trên danh ti ng và thành công b n v ng c a các ki m toán viên công ch ng (CPAs) Thái Lan K t qu cho th y r ng tính đ c l p trong ki m toán có m i quan h đ ng bi n v i ch t

l ng và uy tín ki m toán, và m t cu c ki m toán có ch t l ng thì l i có s liên k t tích

c c v i đ tin c y c a thông tin đ c ki m toán Theo đó, ch t l ng và uy tín ki m toán có

nh h ng đáng k đ n danh ti ng và s thành công b n v ng c a công ty

- Giá phí ki m toán c ng nh h ng đ n ch t l ng ki m toán M t công ty ki m toán

n u xem m t (hay m t s ) khách hàng ch y u nh là dòng thu nh p chính trong t ng lai

(hay nói cách khác là ch u áp l c v m t tài chính) thì s nh h ng đ n tính đ c l p c a các

ki m toán viên N u ki m toán viên b nh h ng b i áp l c này, thì s đ c l p c a ki m

toán viên s b t n h i và t n t i m t c h i l n h n d n đ n m t cu c ki m toán v i ch t

l ng kém Th t d dàng đ m t khách hàng thay đ i công ty ki m toán, và do v y đ tránh

m t đi m t kho n thu nh p trong t ng lai, các công ty ki m toán có th s đ i m t v i áp

l c tránh báo cáo h t nh ng khi m khuy t c a khách hàng Bên c nh đó, đ t ng c ng

tính c nh tranh, công ty ki m toán bu c ph i gi m chi phí và đ đ m b o l i nhu n, công ty

th ng ph i c t gi m m t s th t c ki m toán, t đó làm gi m kh n ng phát hi n sai sót

c a ki m toán viên DeAngelo (1981) cho r ng, h p đ ng th c hi n ki m toán đ i v i

khách hàng m i là r t t n kém, tuy nhiên các KTV đ ng nhi m s n sàng gi m giá trong s tham gia ban đ u đ có nh ng k v ng v dòng thu nh p trong t ng lai

- D ch v phi ki m toán đ c cung c p: Vi c cung c p các d ch v phi ki m toán cho

khách hàng ki m toán c ng đ c xem là có th nh h ng đ n y u t ch t l ng Công ty

ki m toán s m t tính đ c l p v i khách hàng khi doanh thu t các d ch v không liên quan

đ n cu c ki m toán t ng đáng k Nghiên c u c a Elstein (2001) đư đ a ra m t k t qu s

b r ng kho n phí t v n l n đư nh h ng tiêu c c đ n tính đ c l p c a ki m toán viên và

làm gi m ch t l ng ki m toán Tuy nhiên, m t ph ng di n khác, m t s nghiên c u l i

cho r ng chính m i quan h gi a ki m toán và d ch v cung c p, cho phép ki m toán viên

đ t đ c m t s hi u bi t t t h n v khách hàng và các quá trình kinh doanh ph c v cho

công vi c c a mình

Nhìn chung, ch t l ng ki m toán đư đ c nghiên c u nhi u góc đ , ph ng di n, cách

ti p c n, không gian đa d ng và phong phú Thông qua các nghiên c u cho th y, các nhân t

chính nh h ng đ n ch t l ng ki m toán có th là: Quy mô công ty ki m toán, ngu n

nhân l c c a công ty ki m toán (quá trình đào t o, trình đ chuyên môn, kinh nghi m làm

vi c, nhi m k c a KTV), quy trình ki m soát ch t l ng ki m toán và tính đ c l p c a

ki m toán (giá phí, d ch v phi ki m toán đ c cung c p) góc đ y u t công ty ki m

toán, quy mô công ty ki m toán là quan tr ng và có nh h ng đ n ch t l ng ki m toán

nhi u nh t góc đ y u t nhóm ki m toán thì y u t trình đ , kinh nghi m KTV là quan

tr ng nh t S đ bên d i ph n ánh m t cách t ng quát, m i quan h gi a các nhân t nh

h ng ch t l ng ki m toán Chúng có m i quan h b sung cho nhau và cùng ph n ánh

ch t l ng ki m toán thông qua ch c n ng ki m toán ch y u đ c th hi n trách nhi m

c a ki m toán viên là phát hi n sai sót tr ng y u và báo cáo nh ng sai sót này

Hình 1.1: Mô hình ch t l ng ki m toán (Thomas C Wooten, 2003)

1.2 Kho ngăcáchămongăđ i trong ki m toán BCTC

1.2.1 Khái ni m kho ngăcáchămongăđ i ki m toán

1.2.1.1 Khái ni m v “kho ng cách mong đ i”

ây là thu t ng th ng đ c s d ng đ mô t tình tr ng, theo đó có m t s khác bi t trong mong đ i t n t i gi a m t nhóm v i m t chuyên môn nh t đ nh và m t nhóm d a vào chuyên môn đó Ch ng h n nh n th c công chúng v trách nhi m c a ki m toán viên thì

khác v i nh n th c c a ki m toán viên v trách nhi m c a mình trong cu c ki m toán S khác bi t này đ c g i là kho ng cách mong đ i

Thu t ng này đư đ c s d ng không ch trong các tài li u k toán, mà còn trong các l nh

v c khác, ví d , các nghiên c u v : S khác bi t trong nh n th c v ngành h th ng thông

tin liên quan đ n vi c h c t p c a các sinh viên t t nghi p (Trauth và c ng s , 1993); S

khác bi t trong mong đ i c a các đ i di n qu ng cáo và khách hàng c a h v các giá tr

chi n d ch (Murphy và Maynard, 1996); Kho ng cách trong các ngân hàng gi a các

ph ng pháp ki m toán ti p c n giao d ch phát tri n trong th i đ i công nghi p v i nh ng

ph ng pháp y trong th i đ i thông tin (Singh, 2004)

1.2.1.2 Khái ni m v “Kho ng cách mong đ i ki m toán”

Nhi u tác gi đư nghiên c u kho ng cách mong đ i và đ a ra các khái ni m d a trên k t qu

nghiên c u c a mình nh sau:

+ Liggio (1974) là ng i đ u tiên đ a ra khái ni m “kho ng cách mong đ i trong ki m toán” Theo ông, kho ng cách mong đ i trong ki m toán là s khác bi t gi a hai m c đ mong đ i v hi u qu công vi c ki m toán gi a ki m toán viên và ng i s d ng báo cáo tài

chính

+ y ban Cohen (1978) đ a ra khái ni m kho ng cách mong đ i là kho ng cách gi a s mong đ i ho c yêu c u c a công chúng v nh ng gì ki m toán viên có th và nên hoàn

thành m t cách h p lý

+ Guy và Sullivan (1988) cho r ng kho ng cách mong đ i là s khác bi t gi a nh ng gì công chúng và ng i s d ng báo cáo tài chính tin k toán và ki m toán viên ph i ch u trách

nhi m và nh ng gì mà k toán và ki m toán viên tin b n thân h ph i có trách nhi m

+ Godsell (1992) mô t kho ng cách mong đ i t n t i khi ki m toán viên và công chúng có

nh n th c khác nhau v nhi m v và trách nhi m c a ki m toán viên và nh ng thông đi p

đ c chuy n t i qua các báo cáo ki m toán

+ Theo Hi p h i K toán viên công ch ng M - AICPA (1993), kho ng cách mong đ i

ki m toán đ c p đ n s khác bi t gi a nh ng gì công chúng và ng i s d ng báo cáo tài

chính tin vào trách nhi m c a ki m toán viên và chính ki m toán viên tin vào trách nhi m

c a h

+ Porter (1993) đ nh ngh a kho ng cách mong đ i là kho ng cách gi a s mong đ i c a xã

h i v ki m toán viên và các ho t đ ng th c t c a ki m toán viên

+ Epstein và Geiger (1994) quy đ nh kho ng cách mong đ i ki m toán nh là s khác bi t

trong nh n th c, đ c bi t là các d ch v đ m b o cung c p gi a ng i s d ng và ki m toán

viên

+ Theo Monroe và Woodliff (1994), kho ng cách mong đ i là s khác nhau v ni m tin

gi a ki m toán viên và công chúng v nhi m v , trách nhi m c a ki m toán viên đ i v i

gian l n, sai sót và nh ng thông tin trong báo cáo ki m toán

i m chung c a các đ nh ngh a trên v kho ng cách mong đ i ki m toán nêu trên cho th y:

(i) S khác bi t trong nh n th c v n ng l c th c t và n ng l c đ c mong đ i c a ki m

toán viên

(ii) S khác bi t v kh n ng th c hi n c a ki m toán viên v i kh n ng mong đ i c a

ng i s d ng báo cáo tài chính liên quan đ n phát hi n gian l n, thông tin trên báo cáo

ki m toán

Nói tóm l i, kho ng cách mong đ i chính là s khác bi t v mong đ i c a ng i s d ng

báo cáo tài chính và nh n th c c a chính b n thân ki m toán đ i v i nhi m v và trách

nhi m c a ki m toán viên

Mongăđ i và hi u bi t c a công chúng v nhi m v và trách nhi m c a ki m toán viên

= Nh n th c c a ki m toán viên v nhi m v và trách nhi m c a ki m toán viên + Kho ngăcáchămongăđ i

1.2.2 Các công trình nghiên c u v kho ngăcáchămongăđ i trong ki m toán BCTC

Nh ng v bê b i tài chính và các cu c th t b i c a các công ty ki m toán trong su t hai th p

k v a qua, đ c bi t là v bê b i báo cáo tài chính g n đây (Enron, Worldcom, Parmalat,ầ)

m t l n n a cho th y s không đáp ng k v ng c a ngh nghi p ki m toán, kho ng cách mong đ i ki m toán đ c m r ng

M t lo t các nghiên c u di n ra trên kh p th gi i và tr i qua nhi u giai đo n v kho ng cách mong đ i ki m toán đư ch ra b n ch t c a kho ng cách mong đ i ki m toán ph bi n

các qu c gia khác nhau trên th gi i Ngoài Hoa K , các n c nh New Zeadland, c,

Singapore, Malaysia, n , và Iran,ầ đ u đư có nh ng nghiên c u liên quan đ n ch đ này trong h n 30 n m qua Và v n đ đ c tranh lu n trong các nghiên c u kho ng cách mong đ i v ch t l ng ki m toán v n luôn t p trung vào ba n i dung ch y u là: (a) nh ng

c nh báo s m c a ki m toán viên v tình hình kinh doanh th t b i c a công ty; (b) trách nhi m c a ki m toán viên trong vi c phát hi n và báo cáo v các gian l n; và (c) b n ch t và

Ủ ngh a c a thông đi p mà báo cáo ki m toán mang l i

1.2.2.1 Vai trò và trách nhi m c a KTV đ i v i BCTC trong vi c c nh báo tình

hình ho t đ ng kinh doanh c a công ty đ c ki m toán t o ra kho ng cách mong đ i

Trách nhi m c a KTV trong cu c ki m toán v n luôn là m t ch đ t o ra kho ng cách gi a mong đ i c a xã h i và nh n th c c a chính b n thân c a KTV v trách nhi m c a mình

M t lo t các nghiên c u v trách nhi m ki m toán đư đ c ti n hành đ a đ n nh ng k t

lu n, mong đ i khác nhau v trách nhi m c a KTV nh : Montgormery (1921) k t lu n

r ng trách nhi m c a KTV là xác nh n tình hình tài chính và k t qu kinh doanh, Kapnick

(1968) cho r ng KTV không có trách nhi m xem xét li u gian l n có xu t hi n hay không,

trong khi Hershman (1974), Young (1997) kh ng đ nh KTV ph i ch u trách nhi m phát

hi n gian l n

Liên quan đ n kho ng cách mong đ i v trách nhi m c a KTV, Lee (1970) và Beck (1973)

đư ti n hành hai cu c nghiên c u l n l t Anh và Úc mang l i nh ng k t lu n n i b t nh

Và m t s ý ki n khác: KTV ph i đ a ra nh ng l i khuyên hay giúp đ công ty các v n đ

k toán và phi k toán

Nghiên c u c a Beck (1973) t i Úc đư đ a ra m t b c tranh v trách nhi m c a KTV đ c

k v ng nh sau:

- 93% KTV ph i đ m b o không có gian l n x y ra

- 92% BG đ c gi i nhi m khi báo cáo đư đ c ki m toán

- 71% KTV s c nh báo v tính không h u hi u trong đi u hành c a BG

- 81% KTV s đ m b o đ n v đ c đi u hành t t

- 71% KTV s đ m b o BG làm vi c ch vì l i ích công ty

ng tr c nh ng mong đ i t phía ng i s d ng thông tin BCTC, b n thân KTV cho

r ng đó là nh ng yêu c u ch a h p lỦ, v t quá tiêu chu n th c t c a ho t đ ng c a ki m toán viên khi đòi h i KTV ph i có trách nhi m đ m b o BCTC hoàn toàn chính xác, ph i

đ m b o không có gian l n x y ra hay c nh báo v tính không h u hi u trong đi u hành c a

BG B i theo yêu c u c a ngh nghi p, ng i qu n lý c a công ty đ c ki m toán m i là

ng i hoàn toàn ch u trách nhi m v n i dung c a báo cáo tài chính, ki m toán ch cung c p

đ m b o h p lý r ng báo cáo tài chính không có sai sót tr ng y u, ki m toán ch đ c yêu

c u đ ki m tra các giao d ch đ c l a ch n, càng không có trách nhi m đ m b o kh n ng

qu n lý hay kh n ng t n t i c a công ty T đó, nh ng mong đ i v t tiêu chu n th c t

c a ho t đ ng ki m toán c a công chúng đ i v i KTV đư d n đ n “kho ng cách mong đ i”

trong ch t l ng ki m toán

1.2.2.2 Trách nhi m c a KTV trong vi c phát hi n gian l n, sai sót trên BCTC và

thông báo v các phát hi n này cho nh ng đ i t ng liên quan t o ra

kho ng cách mong đ i

M t v n đ quan tr ng liên quan đ n trách nhi m KTV là xác đ nh ngh a v c a KTV trong

vi c phát hi n và báo cáo gian l n ho c các hành vi vi ph m pháp lu t t phía nhân viên và

c p qu n lý c a công ty đ c ki m toán (Lys và Watts, 1994)

Khi nói đ n vi c gian l n c a công ty, trách nhi m c a ki m toán viên t lâu đư là m t ph n

quan tr ng c a kho ng cách mong đ i Kho ng cách liên quan đ n vai trò c a ki m toán

viên trong vi c phát hi n gian l n đư đ c ch ng minh b i r t nhi u tác gi (Humphrey và

c ng s , 1993; Epstein và Geiger, 1994; Lowe, 1994; Best và c ng s , 2001; Lowe và Smith, 2001; McEnroe và Martens, 2001; Fadzly và Ahmad, 2004; Lin và Chen, 2004; Alleyne và Howard, 2005; Dixon và c ng s , 2006; Haniffa và Hudaib, 2007; Sidani, 2007) Trong các nghiên c u này, nh ng v n đ liên quan đ n gian l n th ng đ c trình

bày ng n g n trong các phát bi u nh :

- “ M t KTV công ch ng (CPA) ph i ch u trách nhi m phát hi n và báo cáo các sai

sót và gian l n trong m t h p đ ng ki m toán” (Lin Haniffa và Chen, 2004)

- “Ki m toán viên ch u trách nhi m phát hi n t t c các gian l n” (Best và c ng s ,

2001; Dixon và c ng s , 2006), hay

- “M t trong nh ng vai trò c a ki m toán viên đ c l p là ch đ ng tìm ki m các

gian l n, b t k l n nh nh th nào” (Sidani, 2007)

Haniffa và Hudaib (2007) đư đi vào chi ti t h n, phân bi t gi a trách nhi m c a ki m toán

viên trong vi c phát hi n gian l n tr ng y u, gian l n c p qu n lý và nh ng thông tin tài chính b sai l ch H c ng đi u tra quan đi m c a ki m toán viên và ng i s d ng v vi c

li u các gian l n đ c phát hi n có nên đ c công b trong báo cáo ki m toán, và li u b t

k s nghi ng nào v gian l n có c n đ c thông báo đ n cho các đ i t ng có liên quan

hay không

Hassink (2009) th c hi n cu c nghiên c u v i các đ i t ng: nhà qu n lý kinh doanh, nhân

viên ngân hàng và ki m toán viên Hà Lan Nghiên c u t p trung vào nh ng tình hu ng gian l n liên quan đ n các đ i t ng đ c l a ch n kh o sát và h ng đ n gi i quy t các

n i dung chi ti t sau:

• KTV nên báo cáo cho ai khi phát hi n gian l n ?

• KTV c n làm gì đ i v i tr ng h p có gian l n c p qu n lý (khác v i gian l n c a

nhân viên)?

• KTV c n th c hi n các th t c gì n u các công ty đ c ki m toán t ch i th c hi n các hành đ ng kh c ph c?

Ngoài ra, liên quan đ n s tác đ ng c a giáo d c đ i v i nh n th c c a gi i h c sinh, sinh

viên v vai trò, trách nhi m c a KTV, t đó đ y m nh công tác giáo d c v v n đ này còn

có r t nhi u nghiên c u, đi n hình là Monroe và Woodliff (1994) đư ki m tra nh n th c

c a gi i sinh viên đ i v i báo cáo ki m toán t i Úc thông qua s tác đ ng c a giáo d c và

h nh n th y r ng “ni m tin liên quan đ n trách nhi m c a ki m toán viên, đ tin c y c a

thông tin tài chính và s đ m b o v tri n v ng t ng lai c a công ty là thay đ i đáng k

cùng v i ki n th c đ c trau d i c a gi i sinh viên” Có th th y r ng sinh viên đư có ki n

th c nhi u h n r t nhi u so v i gi đ nh v m c đ ki n th c th p h n v trách nhi m c a

ki m toán viên, v s t tin đ i v i m c đ tin c y c a báo cáo tài chính và s đ m b o v

tri n v ng t ng lai c a công ty Frank và c ng s (2001) đư nghiên c u s khác bi t gi a

nh n th c KTV, H i th m (đóng vai trò nh là bên th ba trong vi c xác đ nh trách nhi m

pháp lý c a KTV) và sinh viên k toán K t qu cho th y có m t s khác bi t l n trong nh n

th c c a ki m toán viên và H i th m v k v ng c a h đ i v i ngh nghi p ki m toán Tuy

nhiên, các sinh viên k toán l i ph n ng m t cách phù h p v i các KTV hành ngh T đó,

nghiên c u k t lu n r ng các sinh viên k toán rõ ràng đư thông qua nhi u quan đi m c a

ngh nghi p và coi mình nh là thành viên c a ngh nghi p

Nh v y, thông qua t t c các cu c nghiên c u có th th y các bên th ba mong mu n ki m toán viên đ c l p có th xác nh n tính chính xác c a các đ i t ng k toán đ c trình bày,

và do đó, trong đi u ki n này, h mu n r ng m c tiêu c a cu c ki m toán ph i đ t đ c

nh ng yêu c u nh sau: (1) phát hi n các gian l n; (2) phát hi n các l i, sai sót v m t k

thu t và (3) phát hi n nh ng sai sót v nguyên t c Trong khi đó, các chu n m c ki m toán

th ng yêu c u ki m toán ch u trách nhi m trong vi c l p k ho ch ki m toán, th c hi n

ki m toán sao cho có th phát hi n các gian l n và sai sót tr ng y u T đây, “kho ng cách mong đ i” v trách nhi m c a KTV đư hình thành và t n t i

1.2.2.3 B n ch t và ý ngh a thông đi p c a Báo cáo ki m toán và các kho ng

cách mong đ i liên quan

Báo cáo ki m toán đ c các nhà đ u t , ng i s d ng BCTC d a vào đó đ đ a ra các

quy t đ nh đ u t Tuy nhiên, không ph i t t c công chúng, nh ng ng i quan tâm đ n báo

cáo ki m toán đ u có hi u bi t đ y đ và chính xác v nh ng gì đ c th hi n trên báo cáo

ki m toán, đ t đó ph c v cho nhu c u c a mình và đ a ra quy t đ nh đ u t đúng đ n

Vi c nhìn nh n sai v b n ch t ch c n ng xác nh n c a KTV, đ c bi t là n i dung c a ý

ki n ch p nh n toàn ph n trong báo cáo ki m toán, c ng nh nh ng gi i h n v n có c a

ngh nghi p ki m toán khi n cho mong đ i c a các nhà đ u t , nh ng ng i s d ng BCTC

có th v t ra ngoài tiêu chu n c a ho t đ ng th c t , t đó d n đ n "kho ng cách mong

đ i” trong ki m toán

M c tiêu c a ki m toán BCTC là KTV đ a ra Ủ ki n v s phù h p gi a BCTC v i c s

l p BCTC M t báo cáo ki m toán c n đ m b o đ t đ c hai m c tiêu: Ý ki n đ c đ a ra

trong báo cáo ph i giúp ng i đ c hi u đ c k t qu c a cu c ki m toán và t ng s d ng

trong báo cáo ph i giúp ng i đ c hi u đ c s khác bi t gi a các k t qu Nh ng n i dung

t i thi u sau đây đòi h i ph i đ c trình bày trên m t báo cáo ki m toán tiêu chu n:

- C s l p BCTC c a công ty đ c ki m toán

- S tách bi t trách nhi m gi a BG đ n v đ c ki m toán và KTV

- C s đ a ra Ủ ki n c a ki m toán viên

- Tuân th các quy đ nh c a công ty và các quy đ nh liên quan

- Tuân th tiêu chu n, chu n m c k toán, ki m toán

R t nhi u các cu c nghiên c u th c nghi m v nh h ng c a báo cáo ki m toán đ n ng i

s d ng đư đ c th c hi n M t cu c kh o sát c a y ban Trách nhi m Ki m toán

(CommissionăonăAuditors’ăResponsibilitiesă[CAR]ă1978) đ c th c hi n đ i v i các ngân

hàng, các nhà phân tích tài chính, và các c đông cá nhân Nghiên c u t p trung vào vi c

ghi nh n nh ng ý ki n, nh n th c c a nh ng đ i t ng kh o sát này v trách nhi m c a

KTV và nh ng di n gi i c a h v các thu t ng ch a đ ng trong m t báo cáo ki m toán

tiêu chu n: “các nguyên t c k toán đ c ch p nh n”, “trình bày trung th c và h p lý…phù h p v i các nguyên t c k toán đ c ch p nh n”, và “th c hi n ki m tra…phù h p

v i các chu n m c ki m toán đ c ch p nh n” Do vi c hi u sai, ch a đúng đ n v c m t

"trình bày h p lý" và s c n thi t ph i nh n th c rõ ràng h n v các thông đi p liên quan

đ n trách nhi m c a ki m toán viên, y ban đ ngh r ng c m t "trình bày h p lý" nên

đ c xóa b kh i báo cáo ki m toán xu t này đư gây ra nh ng kháng c m nh m t

phía c ng đ ng tài chính và đư không đ c phép ban hành th c hi n t H i đ ng tiêu chu n

ki m toán (ASB)

N mă1994,ă nghiên c u t i Úc c a Monroe và Woodliff v kho ng cách mong đ i ki m

toán nh m m c đích xác đ nh s khác bi t trong nh n th c gi a ng i s d ng báo cáo tài

chính và ki m toán viên v các thông đi p đ c truy n đ t thông qua các báo cáo ki m toán

đư cho th y, có s khác bi t đáng k gi a các báo cáo c và các báo cáo m i Nhà nghiên

c u cho r ng (i) các t ng thay đ i trong các báo cáo m i đư có m t tác đ ng đáng k trên

nh n th c v b n ch t c a ki m toán gi a ki m toán viên và ng i qu n lý, và (ii) m t s t

ng đ c s a ch a làm lo i b đ c m t s s khác bi t nh ng l i t o ra nh ng khác bi t

m i gi a ki m toán viên và các nhóm ng i dùng khác nhau

Giáo s Stephen K Asare thu c tr ng i h c Florida c ng ti n hành m t cu c nghiên

c u vào tháng 9/2009 nh m đánh giá m c đ đ ng thu n trong s hi u bi t c a ba nhóm đ i

t ng (nhà đ u t không có chuyên môn, KTV và ngân hàng) v các m c tiêu và nh ng gi i

h n c a m t báo cáo ki m toán tiêu chu n, đ ng th i đánh giá v m c đ c a s nh t trí c a

các bên trong vi c gi i thích các thu t ng đ c s d ng trong báo cáo ki m toán chu n

154 đ i t ng đ c kh o sát (bao g m 78 KTV, 43 nhà đ u t và 33 nhân viên ngân hàng)

l n l t đánh giá t m quan tr ng c a BCKT qua các câu h i kh o sát nh sau:

- M c đ quan tr ng c a BCKT chu n trong vi c ra quy t đ nh đ u t nh th nào?

- M c đ quan tr ng c a BCKT chu n trong vi c đánh giá BCTC không có gian

l n tr ng y u nh th nào?

- M c đ đáng tin c y mà BCKT chu n đ a ra v kh n ng ho t đ ng trong t ng

lai c a công ty nh th nào?

- M c đ đáng tin c y mà BCKT chu n đ m b o công ty đ c qu n lý t t nh th

nào?

- M c đ đáng tin c y mà BCKT chu n đ m b o công ty có đ u t lành m nh nh

th nào?

- M c đ đáng tin c y mà BCKT chu n đ m b o công ty s đáp ng đ c các m c

tiêu chi n l c nh th nào?

- Kh n ng KTV có th phát hi n các gian l n tr ng y u trong BCTC nh th nào?

Ti p theo là các thu t ng trong BCTC c ng đ c thu th p ý ki n t các đ i t ng kh o sát

nh : “Sai sót tr ng y u”, “đ m b o h p lỦ”, “th nghi m c b n”, “ c tính quan tr ng” và

“trình bày h p lỦ” K t qu nghiên c u cho th y v i BCKT chu n hi n t i, t n t i kho ng

cách trong vi c truy n đ t thông tin đ n ng i s d ng BCTC Kho ng cách này đ c tìm

th y khi tìm hi u ý ki n c a các đ i t ng kh o sát v nh ng thu t ng trong BCKT, và có

kh n ng cho c h i gi i thích các thu t ng này h n là vi c s a đ i ho c lo i b chúng

1.2.3 C ăs lý lu n v nguyên nhân hình thành kho ngăcáchămongăđ i trong ki m

toán BCTC và kh n ngăthuăh p kho ng cách này

Qua các nghiên c u th c nghi m nêu trên cho th y, luôn t n t i kho ng cách gi a ki m toán viên và nh ng ng i s d ng k t qu ki m toán v mong mu n c a nh ng đ i t ng này

đ i v i ph m vi trách nhi m c a ki m toán viên Các mong mu n đư v t quá trách nhi m

và kh n ng c a ki m toán viên

1.2.3.1 Nguyên nhân hình thành kho ngăcáchămongăđ i ki m toán BCTC

ư có r t nhi u các cu c nghiên c u đ c di n ra v i m c đích t p trung vào vi c tìm hi u,

phân tích các thành ph n c u thành nên kho ng cách mong đ i ki m toán và c ng chính là

các nguyên nhân làm xu t hi n kho ng cách này D i đây là các nghiên c u n i b t:

- Vi n K toán Canada (1988) đư tài tr m t nghiên c u v k v ng c a công chúng đ i v i ki m toán (Báo cáo McDonald) y ban phát tri n m t mô hình

kho ng cách mong đ i ki m toán chi ti t, trong đó phân tích các thành ph n c a

kho ng cách k v ng bao g m k v ng b t h p lý, s thi u h t trong n ng l c

c a ki m toán và s không đ y đ c a các tiêu chu n đ c ban hành

- Liggio (1974) và y ban Cohen (1978) nhóm các nguyên nhân t o thành kho ng

cách m ng đ i thành nh ng nhóm l n, t ng đ ng đ có cái nhìn t ng quát, phân

chia kho ng cách mong đ i thành 2 y u t : Mong đ i c a xã h i v trách nhi m

c a ki m toán viên và Quan đi m c a ki m toán viên v trách nhi m c a h

Porter (1993) ti n hành đi u tra kho ng cách mong đ i ki m toán t i New

Zealand, nghiên c u c a ông đư mang l i cái nhìn hoàn thi n h n v kho ng cách mong đ i trong ki m toán th i đi m này Theo Porter, kho ng cách mong đ i

trong ki m toán g m 2 thành ph n chính, đó là: kho ng cách h p lý và kho ng

cách ho t đ ng Trong đó, kho ng cách ho t đ ng bao g m kho ng cách chu n

m c và kho ng cách n ng l c

Hình 1.2 : Mô hình kho ng cách mong đ i ki m toán (Porter, 1993)

- Salehi (2007) qua nghiên c u th c nghi m đư xác đ nh các thành ph n khác nhau

c a kho ng cách mong đ i c a xã h i đ i v i ki m toán, đó là: mong đ i b t h p

lý, tính không đ y đ c a tiêu chu n và s thi u n ng l c (Ph l c 1)

Thông qua vi c xác đ nh các thành ph n chính c a mô hình kho ng cách mong đ i ki m

toán, các nhà nghiên c u c ng đư tìm th y các nguyên nhân d n đ n kho ng cách mong đ i

này Có th khái quát các nguyên nhân chính nh sau:

Mong đ i ch a h p lý t phía xã h i

Mong đ i ch a h p lý t phía xã h i, công chúng đ i v i ngh nghi p ki m toán là m t

trong nh ng nguyên nhân đ a đ n kho ng cách mong đ i ki m toán (Reasonableness gap)

ó là kho ng cách gi a nh ng gì xã h i mong đ i các ki m toán viên đ t đ c và nh ng gì

mà h tin r ng có th đ c d ki n s hoàn thành Ng i s d ng đư có nh ng mong đ i

quá m c và không hi u rõ nh ng h n ch th c t c a ngh ki m toán Nói cách khác, kho ng cách này do s nh n th c ch a đúng đ n v b n ch t, m c đích và ch c n ng ho t

đ ng c a ki m toán trên quan đi m c a xã h i Humphrey (1997) cho r ng lo i kho ng

cách này hình thành ch y u do s ph c t p c a các thu t ng và khái ni m trong chu n

m c k toán, ki m toán nh : quan đi m trung th c và h p lý, có th ch p nh n đ c, tr ng

y u, đ y đ , đáng tin c yầ, tuy nhiên chúng l i là nh ng c s đ c dùng đ đánh giá ho t

đ ng c a ki m toán viên

Các chu n m c k toán, ki m toán, các quy đ nh lu t pháp còn ch a đ y

đ , phù h p

Nguyên nhân th hai góp ph n vào vi c hình thành kho ng cách mong đ i ki m toán là do

khi m khuy t c a chu n m c, các quy đ nh lu t pháp liên quan Kinney (1993) cho r ng

nguyên nhân t o ra kho ng cách mong đ i c a ngh nghi p là s khác bi t gi a các chu n

m c c a ngh nghi p ki m toán và nh ng gì ng i s d ng BCTC mong mu n Nh ng mong đ i h p lý c a ng i s d ng BCTC v trách nhi m và ngh a v c a KTV đư không

th đáp ng b i nh ng gì mà KTV ph i tuân th là d a vào quy đ nh c a chu n m c

Kho ng cách chu n m c này (Deficient Standard Gap) phát sinh do tính không đ y đ c a

chu n m c ki m toán v các h ng d n th c hành, các quy đ nh v trách nhi m c a KTV,

hàm ý v s khi m khuy t trong h th ng chu n m c ki m toán so v i yêu c u th c t c a

xã h i và s phát tri n, bi n đ i c a n n kinh t

H n ch n ng l c c a ki m toán viên

ây c ng là m t nhân t quan tr ng t o nên kho ng cách mong đ i c a xã h i v ch t l ng

ho t đ ng ki m toán Khác v i s mong đ i ch a h p lý, ch quan t phía ng i s d ng

báo cáo tài chính v ho t đ ng ki m toán, kho ng cách n ng l c (Deficient Performance

Gap) phát sinh do s chênh l ch gi a mong đ i khách quan c a công chúng v n ng l c,

nh ng gì c n th hi n c a KTV trên c s nh ng chu n m c ngh nghi p đư đ c xây d ng

v i kh n ng đáp ng th c t c a KTV B n thân ki m toán viên trong tr ng h p này đư

không nh n th c đ c đ y đ trách nhi m và ngh a v c a mình trong cu c ki m toán, và

các lý do chính có th đ c li t kê g m: KTV thi u n ng l c, KTV vi ph m tính đ c l p,

l i ích cá nhân và l i ích kinh t c a KTV, vi c th c hi n các d ch v phi ki m toán, ầ

T đây, các nguyên nhân chính đ a đ n kho ng cách mong đ i v ch t l ng ho t đ ng

ki m toán gi a xã h i và th c t ngành ngh mang l i có th đ c bi u di n theo s đ sau:

Hình 1.3: S đ kho ng cách mong đ i (SVNCKH 2012 i h c Ngo i th ng YRC FTU)

Nói tóm l i, kho ng cách mong đ i trong ki m toán có th đ c hình thành t nhi u y u t

Vi c tìm hi u các nguyên nhân chính gây ra kho ng cách mong đ i v ch t l ng ho t đ ng

ki m toán cho chúng ta có m t cái nhìn rõ ràng h n v kho ng cách mong đ i, t đó đ a ra các ph ng pháp thích h p đ gi m thi u kho ng cách này: nâng cao s hi u bi t c a xã h i

v l nh v c k toán, ki m toán; b sung, hi u ch nh các v n b n pháp lu t, các quy đ nh

chu n m c ngh nghi p liên quan; và đ y m nh công tác đào t o, hu n luy n ki m toán,

nâng cao ch t l ng ho t đ ng ki m toán

1.2.3.2 Kh n ng thu h p kho ngăcáchămongăđ iăđ nâng cao ch tăl ng ki m

toán

Xu t phát t các nguyên nhân gây ra kho ng cách mong đ i trong ki m toán, các bi n pháp

đ x lý, gi m thi u kho ng cách y l n l t đ c tìm th y trong các k t qu nghiên c u

ti p theo:

- D a trên nghiên c u c a Epstein và Geiger (1994) liên quan đ n kho ng cách

mong đ i, Epstein và Hill (1995) ti p t c nghiên c u và đ a ra k t lu n r ng:

+ Nhà đ u t v i s ti n l n th ng mong đ i vào m c đ đ m b o liên quan đ n

gian l n và sai sót nhi u h n so v i ki m toán viên có th cung c p

+ D ng nh nhà đ u t có m t s thi u hi u bi t chung liên quan đ n s khác

bi t v kh n ng c a ki m toán viên trong vi c phát hi n m t sai ph m do gian

l n và sai sót

+ Nhà đ u t không n m b t đ c các khó kh n trong vi c phát hi n các sai sót

tr ng y u do gian l n, hay là chi phí đ th c hi n đi u đó

T nh ng phát hi n này, h đư th c hi n hai g i ý: i) ki m toán viên c n ph i gi i thích

cho công chúng v nh ng h n ch ti m tàng và chi phí liên quan đ n vi c phát hi n các

hành vi gian l n, và ii) ki m toán viên c n ph i n l c t ng c ng ch t l ng trong

d ch v ki m toán c a h đ cung c p các các nhà đ u t m t m c đ đ m b o cao

h n

- Nghiên c u c a Noordin (1999) đ a đ n k t qu là c n s a đ i các chu n m c

ki m toán và gi i thích cho ng i s d ng các ki n th c v ki m toán và báo cáo c a

ki m toán đ ng i dùng có th hi u đ c b n ch t c a ki m toán Nghiên c u cho

th y r ng nh ng ng i có hi u bi t s đ t ít trách nhi m h n đ i v i ki m toán viên so

v i ng i s d ng ít hi u bi t Ông k t lu n r ng vi c giáo d c ng i s d ng ki m

toán là m t cách ti p c n hi u qu đ thu h p kho ng cách mong đ i

Nh v y, t ng ng v i ba nguyên nhân chính t o ra kho ng cách mong đ i v ch t l ng

ho t đ ng ki m toán, ba bi n pháp đ h n ch , thu h p kho ng cách này đ c c ng tìm th y

nh sau:

Hoàn thi n h th ng chu n m c ki m toán và các quy đ nh có liên quan

H th ng chu n m c ki m toán là c s đ các ki m toán viên th c hi n quá trình ki m toán

và đ a ra Ủ ki n đ i v i BCTC Vi c nghiên c u và ban hành các chu n m c đ y đ , rõ