TÁC ĐỘNG CỦA MỞ CỬA THƯƠNG MẠI LÊN TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI THỰC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ.PDF

NGUY N TH LIÊN HOA Tp... trên th tr ng... Carrera, J., và Restout.

HÀ TH M HOA

NGHIÊN C U TH C NGHI M VI T NAM

Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng

Mã s : 60340201

NG I H NG D N KHOA H C: PGS.TS NGUY N TH LIÊN HOA

Tp H Chí Minh – N m 2013

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan r ng đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các n i dung nghiên c u và k t qu trong đ tài này là trung th c và ch a t ng đ c ai công b trong b t k công trình nghiên c u nào tr c đây Nh ng s li u trong các

b ng bi u ph c v cho vi c phân tích, nh n xét, đánh giá đ c chính tác gi thu

th p và t ng h p t các ngu n đáng tin c y

Tác gi : Hà Th M Hoa

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T

DANH M C B NG

DANH M C HÌNH

TÓM T T NGHIÊN C U 1

CH NG 1: GI I THI U 2

CH NG 2: T NG QUAN LÝ THUY T 5

2.1 Các ph ng pháp ti p c n và nhân t tác đ ng đ n t giá h i đoái 5

2.1.1 Các ph ng pháp ti p c n và gi i thích t giá h i đoái 5

2.1.2 Các y u t tác đ ng đ n t giá h i đoái th c 7

2.2 T ng quan các nghiên c u tr c đây v tác đ ng c a đ m c a th ng m i đ n t giá h i đoái th c 13

CH NG 3: D LI U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 22

3.1 Mô hình nghiên c u 22

3.2 D li u nghiên c u 23

3.2 Ph ng pháp nghiên c u 25

4.2 Ki m đ nh tính d ng c a chu i d li u 36

4.3 Ma tr n h s t ng quan gi a các bi n trong mô hình 38

4.4 K t qu h i quy gi a t giá h i đoái th c và m c a th ng m i 39

4.5 K t qu c l ng t mô hình GMM 39

CH NG 5: K T LU N 49

TÀI LI U THAM KH O 52

Ph l c 1: D li u c a các bi n trong mô hình 58

Ph l c 2: K t qu ki m đ nh nghi m đ n v các bi n trong mô hình h i quy….66

ADF Ki m đ nh nghi m đ n v c a Dickey – Fuller

(Asia Regional Integration Center) ASEAN Hi p h i các qu c gia ông Nam Á

FDI V n đ u t tr c ti p n c ngoài

OECD T ch c H p tác và Phát tri n Kinh t

B ng 3.1: T ng h p ngu n d li u c a các bi n đ c s d ng 24

B ng 4.1: Mô t th ng kê c a các bi n (Q12000 – Q42012) 26

B ng 4.2 T l m u d ch c a m t s n c trong khu v c (2000 – 2012) 33

B ng 4.3 K t qu ki m đ nh tính d ng 37

B ng 4.4 Ma tr n h s t ng quan cho các bi n trong mô hình h i quy 38

B ng 4.5 K t qu c a ph ng trình h i quy (1) b ng ph ng pháp GMM 41

B ng 4.6: K t qu c l ng b ng ph ng pháp GMM cho các ph ng trình 42

Hình 4.1: T giá th c và t giá danh ngh a VND/USD theo quý t n m 2000-2012

( n m 2000 là n m g c) 28

Hình 4.2: m c a th ng m i c a Vi t Nam theo quý t 2000-2012 29

Hình 4.3: V n đ u t tr c ti p n c ngoài ròng t 2000-2012 30

Hình 4.4: T l m u d ch c a Vi t Nam giai đo n 2000 – 2012 32

Hình 4.5: N n c ngoài c a Vi t Nam (% GDP) 2000-2012 34

Hình 4.6: N n c ngoài c a m t s qu c gia châu Á (%GDP) 35

Hình 4.7 N n c ngoài và n n c ngoài ng n h n c a Vi t Nam 36

Hình 4.8: H i quy gi a t giá h i đoái th c và m c a th ng m i 39

Tóm t t

Bài nghiên c u ti n hành nghiên c u tác đ ng c a m c a th ng m i

đ n t giá h i đoái th c Vi t Nam b ng vi c s d ng d li u quý cho giai

đo n quý 1 n m 2000 đ n quý 4 n m 2012 B ng vi c s d ng k thu t c

l ng Generalized Method of Moments (GMM) đ c l ng ph ng trình t giá h i đoái th c, bài nghiên c u tìm th y tác đ ng cùng chi u có ý ngh a c a

m c a th ng m i lên t giá h i đoái th c K t qu này là b n v ng khi thay

đ i các thông s khác nhau trong mô hình K t qu c ng nh n m nh vai trò

c a các bi n v mô khác trong vi c xác đ nh t giá h i đoái th c T l m u

d ch, đ u t tr c ti p n c ngoài, chi tiêu c a chính ph có m t tác đ ng

ng c chi u lên t giá h i đoái th c

Ch ng 1: GI I THI U

Toàn c u hóa, h i nh p kinh t qu c t và t do hóa th ng m i đư và đang là xu th n i b t c a kinh t th gi i đ ng đ i Phù h p v i xu th đó,

t n m 1986 đ n nay, Vi t Nam đư ti n hành công cu c đ i m i và gia t ng

m c đ h i nh p kinh t qu c t thông qua vi c ch đ ng tham gia vào các

m i quan h g n k t, m r ng quy mô, t ng c ng các ho t đ ng kinh t v i các n c, vùng lãnh th và trên ph m vi toàn th gi i c p đ song ph ng,

Vi t Nam đư thi t l p quan h ngo i giao v i h n 170 qu c gia trên th gi i,

m r ng quan h th ng m i, xu t kh u hàng hóa t i trên 230 th tr ng c a các n c và vùng lãnh th c p đ đa ph ng Vi t Nam đư có m i quan h tích c c v i các t ch c tài chính ti n t qu c t nh Ngân hàng phát tri n Châu Á, Qu ti n t th gi i, Ngân hàng th gi i; gia nh p các t ch c kinh

t , th ng m i khu v c và th gi i, ký k t hi p đ nh h p tác kinh t đa

ph ng nh Hi p H i các n c ông Nam Á (ASEAN), Khu v c m u d ch

t do ASEAN (AFTA), Khu v c m u d ch t do ASEAN – Trung Qu c, T

ch c h p tác kinh t Châu Á Thái Bình D ng (APEC), Liên Minh Châu Âu (EU)… và m t s ki n đ c bi t quan tr ng là Vi t Nam chính th c tr thành thành viên c a T ch c th ng m i Th gi i (WTO) vào ngày 7 tháng 11 n m

2006 Tham gia vào WTO, c ng có ngh a là ho t đ ng th ng m i c a Vi t Nam s đ c t do h n t o đi u ki n cho Vi t Nam có th m r ng ho t đ ng kinh t ra n c ngoài c ng nh thâm nh p vào th tr ng n c ngoài d dàng

h n H i nh p sâu r ng vào n n kinh t th gi i c ng nh ngày càng có đ

m c a l n v i kinh t th gi i nh v y đư đem đ n cho Vi t Nam nh ng l i ích nh t đ nh đư đ c minh ch ng qua s phát tri n ngày càng đi lên c a n n kinh t Vi t Nam trong th i gian qua Tuy nhiên, không th ph nh n nh ng thách th c mà n n kinh t ph i đ i m t nh s c nh tranh kh c li t h n do có

s tham gia nhi u h n, sâu h n, r ng h n c a các đ i tác n c ngoài vào Vi t Nam Bên c nh đó, m c a th ng m i c ng gây ra nh ng b t n kinh t v

mô kéo dài mà đ c bi t quan tr ng là nh ng bi n đ ng l n trong t giá h i đoái đư đ c th tr ng ngo i h i minh ch ng rõ ràng k t sau khi gia nh p WTO Nh chúng ta đư bi t t giá h i đoái là nhân t r t quan tr ng đ i v i

b t k qu c gia nào vì nó nh h ng đ n giá t ng đ i gi a hàng hóa s n xu t trong n c v i hàng hóa trên th tr ng qu c t V i xu th m c a th ng

m i nh ngày nay, t giá ngày càng đ c s d ng nh m t công c chính đ

đi u ti t các quan h kinh t qu c t b i s tác đ ng đ n kh n ng c nh tranh

c a hàng hóa s n xu t trong n c V y m t câu h i đ t ra đây là li u m

c a th ng m i có tác đ ng đ n t giá h i đoái th c Vi t Nam hay không

và n u có thì nó tác đ ng nh th nào đ n t giá h i đoái th c Vi t Nam? Trên th gi i hi n nay có r t nhi u nghiên c u v tác đ ng c a m c a th ng

m i lên t giá h i đoái th c Tuy nhiên, hi n nay nghiên c u th c nghi m trong vi c gi i thích s tác đ ng c a m c a th ng m i đ n t giá h i đoái

th c v n đang còn h n đ n M t vài nghiên c u cho th y m c a th ng m i

có s nh h ng cùng chi u lên t giá h i đoái th c và nó gi m sau khi t do hóa th ng m i (Edwards, 1993; Elbadawi, 1994; Hau, 2002…) Ng c l i,

m t s nghiên c u nh n th y s tác đ ng không có ý ngh a th ng kê c a m

c a th ng m i lên t giá h i đoái th c (Edwards, 1987) Còn nghiên c u c a

Li (2004) đư ch ra r ng t do hóa th ng m i đáng tin d n đ n s gi m giá t giá h i đoái th c, nh ng không đáng tin có th d n t i m t s t ng giá t giá

h i đoái th c trong ng n h n

Còn Vi t Nam, có r t nhi u nghiên c u v các nhân t tác đ ng đ n

t giá h i đoái th c nh H Th Thi u Dao (2012), Tô Trung Thành (2010)…Tuy nhiên cho t i th i đi m này Vi t Nam v n ch a có m t nghiên

c u th c nghi m c th nào v tác đ ng c a m c a th ng m i lên t giá h i

đoái th c Do đó, bài nghiên c u “Tác đ ng c a đ m c a th ng m i lên

t giá h i đoái th c ậ nghiên c u th c nghi m Vi t Nam” s cung c p

m t b ng ch ng th c nghi m v tác đ ng c a m c a th ng m i lên t giá

h i đoái Vi t Nam và xác đ nh chi u h ng c a s tác đ ng đó

M c tiêu c a bài nghiên c u tr l i cho hai câu h i sau: (1) M c a

th ng m i có tác đ ng đ n t giá h i đoái th c Vi t Nam hay không? (2)

N u có t n t i s tác đ ng này thì m c a th ng m i tác đ ng cùng chi u hay ng c chi u đ n t giá h i đoái th c Vi t Nam

tr l i cho nh ng câu h i này, bài nghiên c u s d ng k thu t c

l ng Generalized Method of Moments (GMM) đ c l ng ph ng trình t giá h i đoái th c GMM có th ki m soát hi n t ng n i sinh c a đ tr bi n

ph thu c và hi n t ng n i sinh ti m n c a các bi n gi i thích khác trong

mô hình tr c a các bi n ngo i sinh đ c s d ng nh là bi n công c trong ph ng pháp này

Ph n còn l i c a bài nghiên c u đ c trình bày nh sau Ph n k ti p

gi i thi u t ng quan các nghiên c u lý thuy t và th c nghi m v tác đ ng c a

m c a th ng m i đ n t giá h i đoái th c, ch ng 3 trình bày d li u và

ph ng pháp nghiên c u, ch ng 4 mô t k t qu nghiên c u và ch ng 5 là

k t lu n

Ch ng 2: T NG QUAN LÝ THUY T

2.1 Các ph ng pháp ti p c n vƠ nhơn t tác đ ng đ n t giá h i đoái

2.1.1 Các ph ng pháp ti p c n và gi i thích t giá h i đoái

Theo lý thuy t, có hai ph ng pháp ti p c n chính v mô hình t giá

h i đoái, ph ng pháp ti n t (monetary approach) và ph ng pháp cân b ng danh m c đ u t (portfolio balance approach) Cách ti p c n theo ph ng

pháp ti n t cho r ng t giá bi n đ ng là đ các th tr ng ti n t n i đ a và

n c ngoài tr nên cân b ng Nh ng nhân t tác đ ng đ n cung c u trên các

th tr ng ti n t n i đ a và n c ngoài (ví d nh thay đ i trong chính sách

ti n t c a Ngân hàng Trung ng, hay thay đ i trong t ng quan thu nh p

th c t gi a các qu c gia…) làm cho th tr ng ti n t tr nên m t cân b ng,

do đó t giá ph i bi n đ ng đ thi t l p l i s cân b ng cho th tr ng ti n t Trong khi hình thành m i liên h gi a s bi n đ ng c a t giá và s cân b ng

c a th tr ng ti n t , ph ng pháp ti n t đư d a trên gi thuy t cho r ng: các trái phi u n i đ a và n c ngoài là thay th hoàn h o cho nhau, các danh m c

đ u t đ c t do hoán đ i cho nhau i u ki n đ các ch ng khoán thay th hoàn h o cho nhau bao g m: v n qu c t đ c t do di chuy n, các ch ng khoán đ u có r i ro nh nhau, các ch ng khoán đ u có m c lãi su t th c d tính là nh nhau, b qua m i chi phí giao d ch và thu Cách ti p c n theo

ph ng pháp ti n t đư d a trên m t s mô hình đ ti p c n s hình thành và

bi n đ ng t giá, nh ng có ba mô hình quan tr ng nh t: mô hình giá linh ho t,

mô hình giá c ng và mô hình chênh l ch lãi su t th c Cách ti p c n t giá theo ph ng pháp ti n t đ c b t đ u m t cách r t c n b n t đ nh ngh a v

t giá: t giá là giá c c a ti n t n c ngoài (ngo i t ) đ c bi u hi n b ng

m t s đ n v ti n t trong n c (n i t ) Vì là giá c gi a hai đ ng ti n, nên

t giá c ng đ c xác đ nh b i các l c l ng cung c u v hai đ ng ti n này

trên th tr ng Cách ti p c n t giá theo ph ng pháp ti n t d a trên đi m

xu t phát và nh ng nhân t chính xác đ nh t giá là c u ti n và cung ti n

Khác v i ph ng pháp ti n t , ph ng pháp cân b ng danh m c đ u

t cho r ng, các trái phi u n i đ a và n c ngoài không thay th hoàn h o cho nhau i u này hàm ý, ngoài y u t cân b ng c a th tr ng ti n t , chúng ta

ph i tính đ n m i quan h gi a s bi n đ ng c a t giá và thay đ i trong

t ng quan cung c u trái phi u n i đ a và trái phi u n c ngoài Nh ng nhân

t tác đ ng làm thay đ i t ng quan cung c u trái phi u n i đ a và n c ngoài

s làm cho th tr ng trái phi u tr nên m t cân b ng, và tác đ ng đ n t giá

Do đó, m i thay đ i trong cung c u trái phi u c a m i n c đ u có nh h ng

đ n m c t giá và m c lãi su t i u này có ngh a là, mô hình cân b ng danh

m c đ u t không ch đ c p đ n nhu c u đ i v i các đ ng ti n và các trái phi u khác nhau m i n c, mà còn ch ra c u ti n và c u ch ng khoán trong

m i quan h v i thu nh p, m c lãi su t và các y u t khác Ph ng pháp cân

b ng danh m c đ u t hình thành trên c s đa d ng hóa danh m c đ u t và

đi u ki n cân b ng c a các th tr ng

M c dù ph ng pháp cân b ng danh m c và ti n t đư đ t n n t ng cho mô hình t giá h i đoái, nh ng ph ng pháp này đư l đi vai trò c a m

c a th ng m i trong các y u t quy t đ nh t giá h i đoái Toàn c u hóa và

t do hóa đư cho phép hàng hóa và v n di chuy n qua biên gi i c a các n c

t do h n, t o ra nhi u và nhi u các nhân t có th gây ra nh ng thay đ i trong giá tr c a ti n t T giá h i đoái gi a hai đ ng ti n đ c xác đ nh b ng cung và c u c a hai đ ng ti n này Cung và c u c a ti n t trên th tr ng

qu c t đ c xác đ nh ch y u b ng th ng m i và đ u t qu c t Nhu c u

t ng đ i c a ti n t t nhà đ u t s b nh h ng b i lãi su t t ng đ i là

m t trong nh ng bi n c b n trong mô hình ti n t Tuy nhiên, s nh h ng

c a th ng m i qu c t không đ c đ c p trong ph ng pháp cân b ng danh

m c và ti n t Vì th , bài nghiên c u này c g ng đi n vào nh ng ch khuy t

đó b ng vi c thêm m c a th ng m i trong mô hình t giá h i đoái bên c nh

nh ng y u t thông th ng c a ph ng pháp cân b ng danh m c và ti n t

d ng Thêm vào đó Alcal´a and Ciccone (2004) g n đây đư đ a ra m t

ph ng pháp chu n đ đo đ m c a th ng m i, Trade intensity (IT), có th mang l i c tính trên thu nh p b l ch theo h ng gi m b i vì tác đ ng c a phi m u d ch v n ng su t ( non-tradeables on productivity) Vì v y, h đ

ngh m u dch danh ngh a đ c chia b i thu nh p đi u ch nh b i ngang giá

s c mua, ho c GDP th c Không phân bi t v i các ph ng pháp đo l ng đ

m c a đư đ c s d ng, trong m i tr ng h p, ph ng pháp đo l ng khác nhau s cung c p m t ph ng pháp xác đ nh đ m c a th ng m i c a qu c gia đó đ i v i th ng m i qu c t và nh ng l i ích t ng tr ng thu nh p b t

Xi/GDPi T l m u d ch xu t kh u (Export trade

intensity), đ c đo l ng b i xu t kh u (X) chia cho GDP

(X +M)i/GDPi T s m u d ch (Trade intensity); đ c đo

l ng b i t ng xu t kh u và nh p kh u chia cho GDP

1 − [(X +M)i/2*GDPi] × 100 T s m u d ch đi u ch nh, và ph ng

pháp thay đ i đ gi i quy t các y u t b

b sót theo đ ngh c a Frankel (2000) M/GDPi−( 1 – GDPi/ * GDPi) T s m u d ch hi u ch nh, m t ph ng

pháp ti p c n b i Frankel (2000), đ ngh

b i Li và các c ng s (2004) (X +M)/ r GDPi T s m u d ch th c, mà m u s GDP

đi u ch nh b i ngang giá s c mua (GDP

th c) đ c đ a ra b i Alcal´a and Ciccone (2004)

Ngu n nghiên c u c a Squalli, J., and Wilson, K., (2007)

Tuy nhiên theo các cách tính thông th ng v n s d ng trong nhi u bài nghiên c u tr c đây, bài nghiên c u l a ch n cách tính đ i v i đ m c a

th ng m i b ng t s gi a t ng giá tr th ng m i (nh p kh u c ng v i xu t

kh u) so v i GDP

V m t lý thuy t các tác đ ng c a đ m c a th ng m i đ n t giá là không ch c ch n và do đó không th d đoán đ c M c a th ng m i có

th thay đ i khi có s gi m thu ho c t ng h n ng ch Gi m thu ho c t ng

h n ng ch có th làm gi m giá hàng hóa trong n c và do đó d n t i c hi u

ng thu nh p và thay th Hi u ng thay th trong ng n h n hay dài h n đ u kích thích nhu c u nh p kh u hàng hóa t đó làm t ng giá hàng hóa m u d ch

d n đ n s suy gi m trong cán cân th ng m i và t giá h i đoái th c gi m Tuy nhiên hi u ng thu nh p c a m c a th ng m i đ n hàng phi m u d ch

là không rõ và còn tùy thu c vào xu h ng c a tiêu dùng trong n c N u thu

nh p t ng lên đ c chi nhi u h n cho hàng hóa phi m u d ch thì t giá th c đang đ c đ nh giá cao Connolly và Devereux (1995) l p lu n r ng hi u ng thay th c a đ m c a th ng m i chi ph i hi u ng thu nh p trong tr ng

h p này Vì v y t ng đ m c a th ng m i trong tr ng h p này (gi m thu

ho c t ng h n ng ch) có th d n đ n t giá h i đoái gi m thông qua cán cân

th ng m i gi m (nh p kh u t ng) M t khác n u đ m c a th ng m i t ng thông qua gi m thu xu t kh u nh l p lu n c a Connolly và Devereux (1995), hi u ng thu nh p và thay th có xu h ng bi n đ i cùng chi u v i

xu t kh u Trong tr ng h p này cán cân th ng m i s đ c c i thi n và d n

t i t giá th c đ c đánh giá cao Do đó, chi u h ng tác đ ng c a m c a

th ng m i đ n t giá h i đoái th c còn ph thu c vào hi u ng thay th và

hi u ng thu nh p t o ra

T l m u d ch (TOT-terms of trade)

T l m u d ch đ c đ nh ngh a là giá t ng đ i c a hàng xu t kh u so

v i hàng nh p kh u c a qu c gia đó, đ c tính b ng t l gi a ch s giá hàng hóa và d ch v xu t kh u v i ch s giá hàng hóa và d ch v nh p kh u c a

qu c gia TOT th ng đ c s d ng đ đánh giá nh ng thay đ i trong môi

tr ng kinh t qu c t Theo Edwards (1988b) và Edwards và Wijnbergen (1987), thay đ i c a t l m u d ch trong ng n h n và dài h n có th gây ra

hi u ng thay th và hi u ng thu nh p Do đó, tác đ ng c a TOT đ i v i t giá th c là không rõ ràng có th cùng chi u (+) ho c ng c chi u ( - ) ph thu c vào hi u ng thay th và hi u ng thu nh p

u tiên là hi u ng thu nh p, d báo r ng khi t l m u dch đ c c i thi n (giá xu t kh u t ng t ng đ i so v i giá nh p kh u), thu nh p t xu t

kh u s t ng d n t i nhu c u đ i v i hàng hóa phi m u d ch t ng theo và giá hàng hóa phi m u d ch c ng t ng, do đó d n đ n m t s đánh giá cao đ ng

ti n t Ti p theo là hi u ng thay th , d báo r ng m t s c i thi n trong t l

m u d ch có ngh a là nh p kh u s r h n và m t ph n nhu c u trong n c v i hàng hóa phi m u d ch s đ c thay th b i hàng nh p kh u, do đó giá c a hàng hóa phi m u d ch s gi m i u này s d n đ n s m t giá c a đ ng n i

t Nh v y tùy thu c vào đ l n tác đ ng c a hi u ng thu nh p và hi u ng thay th mà t giá h i đoái th c s gi m (tác đ ng c a hi u ng thu nh p l n

h n tác đ ng c a hi u ng thay th ) hay t ng (tác đ ng c a hi u ng thu nh p

nh h n tác đ ng c a hi u ng thay th ) khi TOT t ng i v i các n c s n

xu t hàng hóa, hi u ng thu nh p nhìn chung v t tr i h n hi u ng thay th

S d , tác đ ng c a hi u ng thay th không đáng k là do hàng hóa nh p

kh u và hàng hóa xu t kh u các qu c gia này r t khác nhau, ng i tiêu dùng không d thay th m t lo i hàng hóa này b ng m t lo i hàng hóa khác

trong r tiêu dùng c a h trong tr ng h p có s thay đ i v giá Theo đó, khi TOT t ng, thông th ng t giá h i đoái th c s gi m

Chi tiêu chính ph (GEXP- Government expenditure)

Chi tiêu c a chính ph đ c tính b ng t l t ng chi tiêu chính ph so

v i GDP, ch tiêu này đ i di n cho chính sách tài khóa c a chính ph

M i quan h gi a chi tiêu chính ph và t giá th c đư đ c nghiên c u

t tr c v m t lý thuy t và th c nghi m Theo đó, GEXP tác đ ng đ n tiêu dùng t nhân và t giá h i đoái th c thông qua hai h ng: n u chi chính ph bao g m ph n l n là hàng hóa phi ngo i th ng, GEXP t ng s làm t ng áp

l c c u n i đ a, gia t ng giá t ng đ i c a hàng hóa phi ngo i th ng d n đ n

t ng t giá h i đoái th c; n u ph n l n chi tiêu chính ph là hàng hóa ngo i

th ng GEXP t ng s làm cán cân th ng m i x u đi, t gía h i đoái th c

gi m Vì v y khó d đoán h ng tác đ ng c a GEXP lên t giá h i đoái th c

Các nghiên c u th c nghi m v h ng tác đ ng c a GEXP lên t giá

h i đoái th c cho k t qu khác nhau Nghiên c u th c nghi m c a Balvers và Bergstrand (2002) trên các n n kinh t thu c OECD cho r ng GEXP có tác

đ ng đ n t giá h i đoái th c qua c hai h ng và đ l n tác đ ng này qua hai

h ng này t ng đ ng nhau Nghiên c u c a Connolly và Devereux (1995) cho th y s thay đ i trong t giá h i đoái th c các n c Châu M Latinh cho giai đo n 1960 - 1985 có th đ c gi i thích b i chi tiêu c a chính ph và chi tiêu c a chính ph c ng làm t ng t giá h i đoái b ng vi c chi tiêu ch

y u vào hàng hóa phi ngo i th ng Nghiên c u c a Ricci (2008) trên 48

qu c gia (bao g m các n c phát tri n và th tr ng m i n i) k t lu n 1%

t ng c a GEXP so v i GDP s làm t giá h i đoái th c t ng 3% K t qu nghiên c u c a Edward (1998) trên 12 qu c gia đang phát tri n c ng cho th y

t ng GEXP d n đ n t giá h i đoái th c t ng Nh v y, tác đ ng c a GEXP

đ n t giá h i đoái th c ph thu c vào t tr ng hàng hóa ngo i th ng và phi ngo i th ng trong c c u chi tiêu c a chính ph

u t tr c ti p n c ngoài (FDI)

Tác đ ng c a đ u t tr c ti p n c ngoài lên t giá h i đoái ph thu c vào s ti n thu đ c t đ u t tr c ti p n c ngoài đ c s d ng đ mua hàng hóa ngo i th ng hay phi ngo i th ng N u s ti n thu đ c s d ng cho hàng hóa ngo i th ng (ví d nh nh p kh u máy móc, nguyên li u v t

li u…) sau đó t giá h i đoái th c s gi m giá v giá tr th c thông qua vi c làm x u đi tình tr ng c a tài kho n vưng lai Ng c l i n u s ti n thu đ c t

đ u t tr c ti p n c ngoài đ c dùng đ mua hàng hóa phi ngo i th ng thì

d n đ n t giá h i đoái th c s t ng Ph n ng c a t giá h i đoái th c đ i v i

đ u t tr c ti p n c ngoài ph thu c vào v n tích l y trong các ngành công nghi p có đ nh h ng xu t kh u hay các ngành công nghi p thay th nh p

kh u Do đó, không th xác đ nh tác đ ng c a đ u t tr c ti p n c ngoài lên

t giá h i đoái th c m t cách chính xác và rõ ràng theo lý thuy t

N n c ngoài

Tác đ ng c a n n c ngoài t i t giá h i đoái th c không th tiên nghi m đ c S tích l y n n c ngoài c ng có th d n t i s t ng giá ho c

gi m giá c a t giá h i đoái th c tùy thu c vào vi c n n c ngoài đ c s

d ng cho vi c tiêu dùng các hàng hóa m u d ch ho c phi m u d ch

2.2 T ng quan các nghiên c u tr c đơy v tác đ ng c a đ m

c a th ng m i đ n t giá h i đoái th c

T giá h i đoái là m t y u t đóng vai trò quan tr ng trong nhi u ho t

đ ng kinh t c a qu c gia, đ c bi t trong th ng m i qu c t và các quy t

đ nh đ u t T giá h i đoái đ c quy t đ nh b i các l c l ng th tr ng, cung và c u ti n t Chính vì th , t tr c đ n nay đư có m t l ng l n các nghiên c u tìm hi u v m i quan h gi a t giá h i đoái và các y u t kinh t

c b n, đ c bi t là tác đ ng c a m c a th ng m i đ n bi n đ ng t giá h i đoái th c, trong khi đó c ng có nhi u nghiên c u v tác đ ng c a s bi n

đ ng t giá h i đoái lên th ng m i (Hau, 2002)

Holden, Holden and Suss (1979) là m t trong s nh ng ng i đ u tiên

Connolly, M., and Devereux J., (1995) nghiên c u mô hình t giá h i đoái th c cân b ng Bài nghiên c u tóm t t t các nhân t tài chính và ti n t

ng n h n gây ra s sai l ch t m th i trong t giá h i đoái th c ng n h n so v i

m c cân b ng t nhiên K t qu th c nghi m cho th y s chuy n đ ng c a t giá h i đoái th c các n n kinh t Châu M Latinh giai đo n 1960 – 1985 có

th đ c gi i thích b i t c đ t ng tr ng, đ m c a th ng m i, chi tiêu c a chính ph , và t l m u d ch n c ngoài c bi t, ti n b k thu t và t ng lên trong v n c ph n có xu h ng làm t ng t giá h i đoái th c, c ng gi ng nh

t do hóa th ng m i b ng s t ng lên trong m c a th ng m i Tuy nhiên sau đó m t s t ng lên trong chính sách b o h làm gi m t giá h i đoái th c

K t qu này có th h p lý hóa d a trên hi u ng thu nh p v t tr i h n so v i

hi u ng thay th , do đó làm gi m t giá h i đoái th c

Hau (2002) đ ng t i bài báo đ u tiên v s bi n đ ng c a t giá h i đoái th c và đ m th ng m i, nghiên c u này cung c p toàn di n nh t

nh ng nghiên c u v tác đ ng c a m c a th ng m i lên s bi n đ ng c a t giá Vào th i đi m này toàn c u hóa và t do hóa th ng m i tr thành v n đ kinh t quan tr ng liên quan đ n t giá T i cùng th i đi m nhi u qu c gia trên th gi i đư ch n t giá h i đoái th n i v i m c đ khác nhau, chính đi u này đư cung c p lý do cho vi c nghiên c u s bi n đ ng c a t giá h i đoái Hau (2002) đ c p đ n tác đ ng c a bi n đ ng c a t giá h i đoái th c đ n

m c đ m c a th ng m i c a m t n n kinh t Hau xem xét n u n n kinh t

h i nh p thông qua m r ng m u d ch qu c t s làm gi m s bi n đ ng c a

t giá h i đoái th c th m chí khi không có h i nh p ti n t Vì lý thuy t n n

t ng mà Hau s d ng là mô hình ti n t dài h n (inter-temporal monetary model) v i s c ng nh c v th tr ng lao đ ng danh ngh a (nominal labor market rigidities) và nghiên c u s khác nhau v m c đ h i nh p th ng

m i tác đ ng đ n t giá h i đoái th c nh th nào trong s hi n di n c a cú

s c ti n t và cú s c th c không cân đ i gi a hai qu c gia K t lu n chính c a

mô hình là c cú s c th c và cú s c ti n t có hi u ng nh h n đ n t giá h i đoái th c n u c hai qu c gia nh p kh u v i t l ph n tr m l n h n trong r hàng tiêu dùng c a h , vì v y h i nh p th ng m i thúc đ y s n đ nh c a t giá h i đoái th c Hau nghiên c u s bi n đ ng c a t giá h i đoái th c cho

54 qu c gia t n m 1980 và đư tìm th y s tác đ ng c a m c a kinh t lên đ

bi n đ ng t giá h i đoái th c là có ý ngh a v m t th ng kê (h u h t các

tr ng h p t i m c ý ngh a 1%) và m c a th ng m i gi i thích lên đ n 52% s thay đ i c a t giá h i đoái

Gandolfo G., và Nicoletti G., (2002) quan tâm v n đ xác đ nh m i quan h nhân qu gi a bi n đ ng t giá h i đoái th c và m c a th ng m i

Bài nghiên c u s d ng k thu t phân tích chu i th i gian nh ph ng pháp quan h nhân qu c a Geweke Bài nghiên c u phân tích th c nghi m d a trên m u g m 10 qu c gia OECD Phân tích cho th y m c a th ng m i không ph i là bi n ngo i sinh nh trong các mô hình lý thuy t c a Obstfeld-Rogo (1995) K t qu bài nghiên c u tìm ra b ng ch ng cho th y bi n đ ng

c a t giá h i đoái có m i quan h Granger v i bi n m c a th ng m i K t

qu này trái ng c v i k t qu th c nghi m đ c Hau(2002) đ a ra d a trên

k thu t d li u chéo Hau(2002) nh n ra r ng m c a th ng m i là bi n n i sinh và có th b tác đ ng b i s bi n đ ng c a t giá h i đoái th c Quan

đi m c a h ch ng minh m i quan h là khá b n v ng khi thay th s bi n

đ ng c a t giá h i đoái làm bi n đ i di n Bài nghiên c u đ xu t vi c nghiên c u đ đ a ra m t mô hình t t h n v bi n đ ng t giá h i đoái th c là

r t c n thi t K thu t Spectral đư ch ng minh đ c có m t công c m nh h n

đ nghiên c u nh ng chuy n đ ng c a các bi n Tuy nhiên trong ph m vi bài nghiên c u này không th xác đ nh đ c mô hình đ ng v m i quan h nhân

qu đ c nghiên c u Nghiên c u đ a đ n k t lu n c n ph i có các nghiên

c u lý thuy t nhi u h n trong vi c xây d ng mô hình đ ng, mà trong đó m

c a th ng m i là bi n n i sinh ch u tác đ ng b i s bi n đ ng t giá h i đoái

th c

Calderon là m t trong s ít ng i s d ng lý thuy t “new open

macroeconomics” đ gi i thích s bi n đ ng c a t giá h i đoái Vì v y, ông

nh n m nh các nhân t phi ti n t là quan tr ng trong vi c gi i thích s bi n

đ ng t giá Calderon (2004) ki m đ nh gi thuy t: s bi n đ ng c a t giá

h i đoái th c là ít h n các n n kinh t m Ông suy đoán m i quan h c u trúc gi a s bi n đ ng t giá h i đoái th c và s bi n đ ng c a các y u t c

b n K t qu chính c a Calderon là: s bi n đ ng c a t giá h i đoái và s

thay đ i c a các y u t c b n có bi n đ ng nhi u h n các n c đang phát tri n S bi n đ ng t giá h i đoái th c các n c đang phát tri n bi n đ ng

g p 4 l n so v i các n c công nghi p Sau đó, c ch t giá h i đoái càng linh ho t thì càng d bi n đ ng trong t giá h i đoái th c T giá h i đoái th c

gi a các qu c gia đang phát tri n v i c ch t giá th n i thì bi n đ ng g p 3

l n so v i các n c đang phát tri n có c ch t giá neo c ng ho c c đ nh Thú v là k t qu cho th y có m t m i t ng quan ngh ch bi n y u gi a m

c a tài chính và s bi n đ ng t giá h i đoái th c

Tseng, Chen & Lin (2005) đư cung c p b ng ch ng v vi c th ng m i

qu c t có th giúp n đ nh s thay đ i c a t giá, nh trong mô hình Mundell (1961) K t qu nghiên c u c a h cho th y m t s t ng lên trong kh i l ng

m u d ch (so v i t ng c u trong n c) có khuynh h ng làm gi m s bi n

đ ng c a t giá h i đoái khi các cú s c làm xáo tr n n n kinh t H đ a ra s

m t cân b ng m u d ch làm t giá bi n đ ng theo chi u h ng x u h n

nh ng n c công nghi p là m t câu h i m c n ph i đ c gi i quy t thông qua thu th p thêm nh ng b ng ch ng th c nghi m

Bleaney (2008) cho r ng nh ng y u t c b n nh t ng s n ph m qu c

n i, cung ti n, th t nghi p không h tr quá nhi u trong vi c xác đ nh t giá

h i đoái trong ph m vi quan sát c a h , vi c thi t l p ph m vi nghiên c u

r ng là r t quan tr ng M c dù ông hoàn toàn đ ng ý nghiên c u c a Hau –

n n kinh t càng m c a thì t giá càng ít bi n đ ng Bleaney l p lu n r ng

m t ph ng pháp đo l ng đ m c a t t h n là cán cân tài kho n vãng lai/ GDP và nó thi t l p gi i h n cho s bi n đ ng c a t giá h i đoái th c Bleaney đư ch ra r ng d a theo lý thuy t t giá h i đoái th c chuy n đ ng

g n nh ng u nhiên, nh ng ch trong m t s gi i h n nh t đ nh Nh ng gi i

h n này là r ng h n cho m t n n kinh t ít m c a và vì th n n kinh t càng

ít m c a s g p ph i s bi n đ ng t giá h i đoái th c càng cao Phân tích

m u g m 22 n c thu c OECD giai đo n 1980 – 2005 ông nh n th y m i

t ng quan gi a t giá h i đoái th c và m c a th ng m i có ý ngh a v m t

th ng kê và b n v ng, vì v y nh ng qu c gia có t l th ng m i/GDP cao

h n thì có s bi n đ ng t giá h i đoái th c th p h n

Calderón C., và Kubota M., (2009) d a trên mô hình the real exchange rate redux và nh ng bi n th c a nó (Obstfeld and Rogoff, 1995; Hau, 2002) chúng tôi đư tìm th y trong đó các bi n pháp m c a th ng m i và m c a tài chính s làm t ng tính gi i thích s bi n đ ng c a các cú s c c a các nhân

t c b n trong mô hình h i quy Bài nghiên c u thu th p thông tin cho 82

qu c gia (trong đó có 22 qu c gia có n n kinh t công nghi p) cho giai đo n

1975 – 2005 K t qu cho th y nh ng qu c gia có m c đ h i nh p v i th

tr ng hàng hóa th gi i ngày càng cao thì có xu h ng làm cho t giá h i đoái th c n đ nh h n K t qu này b t ch p vi c s d ng các bi n pháp chính sách ho c bi n pháp hi u qu c a m c a th ng m i, và cung c p b ng

ch ng th c nghi m h u hi u cho các tác đ ng c a mô hình the exchange rate redux (Obstfeld and Rogoff, 1995; Hau, 2002) L u ý r ng th c t các qu c gia có th ng m i càng cao thì tác đ ng làm cho t giá h i đoái đ c n đ nh

h n phù h p v i các nghiên c u th c nghi m tr c đây V m t kinh t , s

t ng lên g p đôi c a m c a th ng m i s d n đ n gi m bi n đ ng c a t giá

h i đoái th c t 7 -12%

ZakariaM.,và Ghauri, A.B., (2011) nghiên c u đ đ a ra b ng ch ng

th c nghi m v s tác đ ng c a m c a th ng m i lên t giá h i đoái th c Pakistan b ng vi c s d ng d li u quý t 1972 đ n 2010 V i vi c s d ng

mô hình c l ng GMM –m t ph ng pháp ti p c n khá hi n đ i, nghiên

c u đư tìm ra m t tác đ ng cùng chi u có ý ngh a th ng kê c a m c a

th ng m i lên t giá h i đoái th c Pakistan, m c a th ng m i làm gi m giá đ ng Rupee K t qu này c ng ch ra r ng chuy n t ch đ t gía h i đoái c đ nh sang th n i c ng làm gi m giá t giá h i đoái th c Pakistan

K t qu là b n v ng khi thay đ i ph ng pháp đo l ng m c a th ng m i

và các mô hình khác nhau K t qu c ng nh n m nh vai trò c a các bi n khác trong vi c xác đ nh t giá h i đoái th c Chi tiêu chính ph và đ u t n c ngoài tác đ ng cùng chi u m t cách đáng k lên t giá h i đoái; trong khi t

l m u d ch, dòng v n, tích l y v n có tác đ ng ng c chi u có ý ngh a lên t giá h i đoái i u này không phù h p v i các chính sách kinh t v mô đ c xem là ngu n g c c a s m t cân b ng c a t giá h i đoái th c (Edwards, 1988b)

Lee Chin and Law Chee-Hong (2013) nghiên c u s tác đ ng c a m

c a th ng m i lên t giá h i đoái c a Malaysia Vì Malaysia là m t n n kinh

t nh , m có liên quan đ n th ng m i qu c t và lý thuy t kinh t đ c đ a

ra b i Dornbush (1974) nh n m nh r ng vi c gi m thu (m c a th ng m i sâu r ng) s làm m t giá đ ng n i t b ng cách làm gi m giá hàng xu t kh u

và t ng giá hàng nh p kh u, nghiên c u này c g ng ki m đ nh s tác đ ng

c a m c a th ng m i lên t giá h i đoái Malaysia Bên c nh bi n m c a

th ng m i, các bi n t cách ti p c n theo mô hình ti n t và mô hình cân

b ng danh m c đ c đ a ra trong mô hình t giá K t qu cho th y h u h t các bi n nh m c a th ng m i, s n l ng, cung ti n M2, cán cân th ng

m i, lãi su t, ch s th tr ng ch ng khoán đ u có ý ngh a v m t th ng kê và mang l i k t qu nh d đoán theo lý thuy t Trong đó, đáng quan tâm là m t

s t ng lên trong m c a th ng m i có th d n t i m t s gi m giá trong

đ ng Ringgit c a Malaysia Thêm vào đó, m t s t ng lên trong cán cân

th ng m i có th làm gi m giá đ ng Ringgit

Bên c nh m t vài nghiên c u cho th y m c a th ng m i có s nh

h ng cùng chi u lên t giá h i đoái th c và nó gi m tr c khi t do hóa

th ng m i (Edwards, 1993; Elbadawi n m 1994; Connolly và Devereux, 1995; Hau, 2002… và các nghiên c u đư đ c p tr c) thì m t s nghiên

c u nh n th y s tác đ ng không có ý ngh a th ng kê c a m c a lên t giá

h i đoái th c (Edwards, 1987) Bài nghiên c u này s d ng d li u quý c a

30 qu c gia cho giai đo n 1972 – 1983 đ ki m tra vai trò c a các y u t ti n

t và các y u t th c trong vi c gi i thích s thay đ i c a t giá h i đoái các

n c đang phát tri n trong ng n h n và dài h n đ t đ c k t qu bài nghiên c u s d ng ph ng pháp GLS cho d li u chéo K t qu cho th y trong ng n h n các y u t ti n t đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c gi i thích s thay đ i c a t giá h i đoái th c c bi t là s b t n c a chính sách

t giá h i đoái danh ngh a đư ph n ánh s b t n ngày càng t ng cao c a t giá h i đoái th c trong ng n h n Nh ng nhân t th c nh thay đ i t l m u

d ch, m c a th ng m i… không đóng vai trò quan tr ng trong vi c gi i thích s khác bi t c a t giá h i đoái th c trong ng n h n c a các qu c gia

Thêm vào đó, Li (2004) đư ch ra r ng t do hóa th ng m i đáng tin

d n đ n s gi m giá t giá h i đoái th c, nh ng không đáng tin có th d n t i

m t s t ng giá t giá h i đoái th c trong ng n h n Bài nghiên c u này s

d ng nghiên c u s ki n d a trên nh ng tài li u riêng bi t v t do hóa

th ng m i 45 qu c gia ch không gi ng nh nh ng nghiên c u t n t i

tr c đây s d ng ki m đ nh gián ti p ho c các ph ng pháp đo l ng đ m

c a th ng m i K t qu cho th y t giá h i đoái th c gi m sau khi qu c gia

m c a th ng m i Tuy nhiên, nh ng qu c gia có nhi u giai đo n t do hóa, t giá h i đoái th c không gi m ngay t i th i đi m b t đ u t do hóa, và

cho r ng t do hóa t ng ph n ho c t m th i s ng n c n vi c đi u ch nh t giá

h i đoái v m c t giá cân b ng

Carrera, J., và Restout R., (2008) xác đ nh các nhân t nh h ng đ n

t giá h i đoái th c 19 qu c gia châu M La Tinh cho giai đo n t 1970 –

2006 S d ng k thu t đ ng liên k t cho d li u b ng, bài nghiên c u c

l ng m t s mô hình c a t giá h i đoái th c d a trên nh ng nhân t c b n

đ c đ a vào mô hình h i quy c p đ n lý thuy t, sáu nhân t c b n đ c

gi l i cho bài nghiên c u: hi u ng Balassa – Samuelson, chi tiêu c a chính

ph , t l m u d ch, đ m c a qu c gia v i th ng m i qu c t , dòng v n

qu c t và tài s n n c ngoài ròng Thêm vào đó, bài nghiên c u c ng s

d ng c ch t giá h i đoái danh ngh a nh là m t y u t quy t đ nh đ n vi c đánh giá t giá h i đoái th c Châu M Latinh Do đó, bài nghiên c u th c

hi n ph ng pháp đ c đ xu t b i Coudert and Dubert (2005) đ xác đ nh

các c ch t giá h i đoái trên th c t Sau đó, chia các qu c gia trong m u thành hai nhóm, đó là Nam M ( 10 n c), Caribbean và Trung M ( 9 n c)

K t qu th c nghi m chính thu đ c nh sau: bài nghiên c u xác đ nh 6 nhân

t th c s có tác đ ng ti m n ng đ n t giá h i đoái th c c l ng cho toàn

b m u (19 n c) xác đ nh m i liên k t gi a t giá h i đoái th c và các nhân

t tác đ ng ó là, m t s t ng cao trong chi tiêu c a chính ph so v i GDP,

m t s gia t ng trong n ng su t, m t s thay đ i tích c c trong t l m u d ch,

m t s đ t bi n trong dòng v n n c ngoài và gia t ng trong tài s n n c ngoài ròng nh h ng tích c c đ n t giá h i đoái Châu M Latinh Trong khi đó, m t s t ng lên trong đ m c a th ng m i d n đ n s m t giá c a t giá h i đoái th c Ch đ t giá h i đoái th c t c ng làm nh h ng m nh

đ n t giá h i đoái th c Châu M Latinh: ch đ t giá c ng nh c (neo ho c neo t giá có đi u ch nh) s t o ra áp l c lên t giá h i đoái K t qu c ng cho

th y m t s không trung l p trong ch đ t giá h i đoái có liên quan đ n tác

đ ng c a nó lên t giá h i đoái th c b t k m c đ tin c y c a ch đ t giá

c đ nh Xu h ng c a ch đ t giá h i đoái c đ nh làm t ng t giá h i đoái

th c t c ng xem nh là tác đ ng b t l i cho vi c n đ nh t giá h i đoái Châu M Latinh

Các nghiên c u th c nghi m khác trong k t qu và lý do c a s khác nhau là nghiên c u vào nh ng kho ng th i gian khác nhau cho nh ng qu c gia khác nhau và h s d ng nh ng k thu t kinh t khác nhau cho c l ng

mô hình t giá h i đoái th c H c ng khác nhau trong vi c s d ng d li u vì

m t vài nghiên c u s d ng d li u chu i th i gian, nh ng nghiên c u khác

s d ng d li u b ng, trong khi m t vài nghiên c u đư s d ng d li u chéo

V n đ chính c a nh ng nghiên c u này là h u h t trong s h không gi i quy t v n đ đ c hi u c a n i sinh b ng b t c công c c l ng bi n thích

h p nào

Lu n v n này v i m c tiêu là nghiên c u th c nghi m: (1) m c a

th ng m i có tác đ ng đ n t giá h i đoái th c Vi t Nam hay không; (2)

n u có thì m t s t ng lên trong m c a th ng m i s làm t ng hay gi m t giá h i đoái th c d a trên m u nghiên c u v Vi t Nam cho giai đo n quý 1

n m 2000 đ n quý 4 n m 2012

Ch ng 3: D LI U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

3.1 Mô hình nghiên c u

xác đ nh tác đ ng c a m c a th ng m i lên t giá h i đoái th c, bài nghiên c u đư k t h p ch t ch các ph ng pháp ti p c n mô hình t giá

h i đoái th c và các nghiên c u tr c đây v ch đ này Các bi n đ a vào

mô hình đ c xác đ nh là các y u t có th nh h ng đ n t giá h i đoái

th c M i bi n và các lý thuy t liên quan s tác đ ng c a nó lên t giá h i đoái th c đư đ c trình bày ph n tr c đó và s đ c t ng h p cu i

T giá h i đoái th c đ c xác đ nh b ng t giá h i đoái danh ngh a

đi u ch nh b i giá hàng hóa n c ngoài và trong n c Bài nghiên c u s

d ng CPI c a M nh giá hàng hóa n c ngoài và CPI c a Vi t Nam th hi n giá hàng hóa trong n c T giá danh ngh a đ c chuy n v d ng ch s và

n m 2000 đ c ch n làm n m g c b ng cách l y t giá h i đoái danh ngh a

hi n t i chia cho t giá h i đoái danh ngh a n m 2000 S d bài nghiên c u

ch n n m 2000 làm n m c s vì: (1) trong n m này cán cân th ng m i c a

Vi t Nam khá cân b ng; (2) n m NHNN đi u ch nh l i giá tr danh ngh a c a VND đ đ a nó v g n v i giá tr th c (H Th Thi u Dao, 2012). Do đó, t giá h i đoái th c đ c đ a v d ng ch s

m n n kinh t (OPEN) đ c xác đ nh b ng t ng giá tr xu t kh u

và nh p kh u trên GDP danh ngh a T l m u d ch (TOT) đ c xác đ nh là t

l gi a ch s giá c a hàng hóa và d ch v xu t kh u trên ch s giá hàng hóa

và d ch v nh p kh u Chi tiêu c a chính ph (GEXP) đ c đ a ra nh là t

l c a GDP th c u t n c ngoài (FI) thu đ c b ng cách chia đ u t tr c

ti p n c ngoài cho GDP danh ngh a N n c ngoài (FD) đ c xây d ng

b ng cách chia t ng s n n c ngoài cho GDP danh ngh a Chu i d li u

th i gian đ c thu th p cho giai đo n t quý 1 n m 2000 đ n quý 4 n m

2012

D li u c a các bi n đ c l p trong mô hình đ c thu th p t các ngu n sau: H th ng c s d li u các ch tiêu tài chính c a Qu Ti n t Qu c t (IFS-IMF); T ng c c Th ng kê VN (GSO); Ngân hàng phát tri n Châu Á (ADB), H i ngh Liên Hi p Qu c v Th ng m i và Phát tri n (UNCTAD) Trong đó, bi n TOT, GEXP là s li u n m Ch s TOT c a Vi t Nam so v i

n m g c 2000 (2000=100) đ c UNCTAD công b hàng n m S li u chi tiêu chính ph đ c l y t ngu n ADB chuy n t d li u n m sang d

li u quý, bài nghiên c u đư s d ng k thu t chuy n theo phép n i suy tuy n tính c a Eviews Còn đ i v i s li u đ u t tr c ti p n c ngoài, bài nghiên

c u s d ng đư s d ng s li u đ u t tr c ti p n c ngoài ròng t IMF cho giai đo n quý 1 n m 2000 đ n quý 4 n m 2008, s li u c a các quý còn l i

đ c n i suy tuy n tính t s li u n m 2009- 2012 đ c công b trên UNCTAD

N n c ngoài FD Q12000-Q42012 ARIC c a ADB

Ngu n t ng h p c a tác gi

3.2 Ph ng pháp nghiên c u

Bài nghiên c u s d ng d ng Logarit cho t t c các bi n đ x lý hi n

t ng outlier, đ c hi u theo ngh a chung là giá tr b t th ng khác v i các giá tr khác trong m u d li u D a trên b ng s li u v tính toán đ m c a

th ng m i (xem ph l c) thì ta th y hi n t ng oulier xu t hi n vào quý 1

c a các n m 2006, 2007, 2008 T ng t là s li u c a bi n đ u t tr c ti p

n c ngoài t ng đ t bi n vào n m 2008 ( xem hình 4.3)… Hi n t ng outlier

d n đ n s không chính xác trong c l ng h i quy đ c bi t khi m u nh

(tác đ ng đ n h s h i quy) Do đó, m t trong các bi n pháp đ x lý hi n

t ng outlier là ph ng pháp bi n đ i logarit cho t t c các bi n

Sau đó, ki m đ nh nghi m đ n v đ c th c hi n đ ki m tra tính d ng

c a các bi n i v i bài nghiên c u này, ki m đ nh ADF và PP đ c áp

d ng đ đ t đ c m c tiêu trên.

c l ng mô hình, bài nghiên c u không th áp d ng ph ng pháp bình ph ng bé nh t (OLS) vì hi n t ng n i sinh c a đ tr c a bi n ph thu c có th làm cho nh ng k t qu c a ph ng pháp bình ph ng bé nh t b sai l ch và không phù h p Vì th , bài nghiên c u s d ng k thu t c l ng Generalized Method of Moments (GMM) đ c l ng ph ng trình t giá

h i đoái th c GMM có th ki m soát hi n t ng n i sinh c a đ tr các bi n

ph thu c và hi n t ng n i sinh ti m n c a các bi n gi i thích khác trong

mô hình (Judson and Owen, 1999) tr c a các bi n đ c l p đ c s d ng

nh là bi n công c Sau đó s d ng ki m đ nh quan tr ng nh t c a ph ng pháp c l ng GMM là ki m đ nh Sargan (Sargan Test) ây là ki m đ nh

c n thi t trong tr ng h p s bi n công c nhi u h n s bi n trong mô hình

Ý t ng c a ki m đ nh là xem xét bi n công c có t ng quan v i ph n d

c a mô hình không N u câu tr l i là không, khi đó bi n công c đ c ch n

là phù h p và mô hình s d ng bi n đó đ c l ng c ng phù h p Ki m

đ nh Sargan s d ng th ng kê J (J – statistic) nh m ki m đ nh gi thi t H0 -

bi n công c là có giá tr , mô hình là phù h p Th ng kê J tuân theo phân ph i Chi bình ph ng và đ c trình bày trên b ng k t qu c l ng c a ph n

m m Eviews 7 cùng v i giá tr p-value t ng ng c a nó N u giá tr th ng kê Chi bình ph ng tính đ c v t giá tr th ng kê chi bình ph ng t i h n, ta bác b gi thi t Ho, đi u này có ngh a là có ít nh t m t bi n công c có t ng

quan v i s h ng sai s và do đó các giá tr c l ng bi n công c d a vào

bi n công c đ c ch n là không có giá tr

Jarque-Bera 6.080260 2.020925 2.805267 11.59957 1.768606 5.228164 Probability 0.047829 0.364050 0.245948 0.003028 0.413002 0.073235

Sum 48.72700 69.97700 50.65980 8.810000 13.57069 2.722026 Sum Sq

Dev 0.887141 4.483855 0.025693 0.246283 0.247202 0.040003

Ngu n tính toán c a tác gi

T b ng th ng kê mô t tóm t t d li u các bi n đ c s d ng trong bài nghiên c u (ch a l y logarit) có th giúp ích trong vi c gi i thích các h s

c l ng thu đ c b ng vi c cung c p t l c a các bi n có liên quan Bi n

t giá h i đoái th c là bi n đ c l p trong mô hình, v i giá tr trung bình b ng 0.94<1 i u này cho th y VND đang b đ nh giá cao so v i USD, có ngh a là lúc này m i VND s mua đ c nhi u hàng hóa h n n c ngoài (M ) so v i trong n c i v i đ ng ti n b đ nh giá th c cao s h th p v th c nh tranh th ng m i c a Vi t Nam so v i các n c b n hàng, ngh a là xu t kh u

ít còn nh p kh u thì nhi u Nhìn vào giá tr nh nh t x p x 0.75 và giá tr l n

nh t x p x 1.1 có th nh n th y đ c VND không ph i luôn b đ nh giá cao

mà đư có giai đo n VND đ c đ nh giá th p, c th vào giai đo n Q1/2000 – Q3/2003 t giá h i đoái th c VND/USD có xu h ng t ng nh b ng 0.75% Sau đó VND đư có xu h ng t ng m nh th c t trong giai đo n Q4/2003 – Q4/2005 v i t c đ g n 1.5%/quý Tuy nhiên t Q1/2006 cho t i nay t giá

h i đoái th c có xu h ng gi m và đ c bi t gi m m nh cho đ n Q4/2012 So

v i n m 2000, ch s CPI (đ i di n cho m c đ l m phát trong n n kinh t )

c a Vi t Nam n m 2012 đư t ng t i x p x 150% trong khi CPI c a M ch

t ng 33% trong cùng giai đo n Trong khi đó t giá danh ngh a gi a VND/USD ch t ng x p x 40% Do v y, n u chúng ta l y n m 2000 làm g c thì VND đư lên giá th c t x p x 25%

Hình 4.1: T giá th c và t giá danh ngh a VND/USD theo quý t n m

đ c xem là xu th chung c a th gi i đ ng đ i i u này đ c minh ch ng

b ng vi c Vi t Nam ký k t đ c ngày càng nhi u hi p đ nh th ng m i song

ph ng và đa ph ng v i các qu c gia, t ch c kinh t trong khu v c c ng

nh trên ph m vi toàn th gi i n nay, n c ta đư ký k t trên 70 hi p đ nh

th ng m i song ph ng, trong đó đáng chú ý nh t và toàn di n nh t là Hi p

đ nh Th ng m i Vi t-M ký n m 2001 c p đ đa ph ng Vi t Nam đư có

m i quan h tích c c v i các t ch c tài chính ti n t qu c t nh Ngân hàng phát tri n Châu Á, Qu ti n t th gi i, Ngân hàng th gi i; gia nh p các t

ch c kinh t , th ng m i khu v c và th gi i, ký k t hi p đ nh h p tác kinh t

đa ph ng nh Hi p H i các n c ông Nam Á (ASEAN), Khu v c m u

d ch t do ASEAN (AFTA), Khu v c m u d ch t do ASEAN – Trung Qu c,

T ch c h p tác kinh t Châu Á Thái Bình D ng (APEC), Liên Minh Châu

Âu (EU)… và m t s ki n đ c bi t quan tr ng là Vi t Nam chính th c tr thành thành viên c a T ch c th ng m i Th gi i (WTO) vào ngày 7 tháng

11 n m 2006

Hình 4.2: m c a th ng m i c a Vi t Nam theo quý t 2000-2012

Ngu n tính toán c a tác gi t d li u IMF [http://www.imf.org/external/data.htm] Dòng v n đ u t n c ngoài v i s li u l y trên IMF là v n đ u t tr c

ti p n c ngoài ròng vào Vi t Nam ó là lý do khi n dòng v n đ u t n c ngoài chi m m t t tr ng không l n so v i GDP trung bình vào kho ng 6.1%

S li u thu th p v đ u t n c ngoài c a bài nghiên c u có s sai l ch đáng

k so v i s li u thu th p t ngu n GSO vì s li u đ u t n c ngoài trên

GSO là v n đ u t ch m i đ ng ký m i trên các S k ho ch và đ u t trong

c n c Nhìn trên bi u đ ta th y dòng v n đ u t n c ngoài vào Vi t Nam

t n m 2009 đ n nay gi m đáng k Nguyên nhân là do M , Nh t, Châu Âu là

nh ng qu c gia, vùng lãnh th đ u t tr c ti p vào Vi t Nam chi m trên 50%

đ r i vào kh ng ho ng và suy thoái do nh h ng c a cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u Thêm vào đó, nhi u t ch c tài chính g p khó kh n khi n ngu n tín d ng tr nên c n ki t, chi phí v n tr nên đ t đ và kéo theo nhi u

h p đ ng tín d ng s không đ c ký k t ho c không đ c gi i ngân trong khi

đó h n 30% v n FDI Vi t Nam là v n vay ch không ph i v n c ph n.

Cu i cùng là do nhu c u tiêu th s t gi m nên vi c gi i ngân FDI c ng ch m

l i đáng k (H Th Thi u Dao, 2012)

Hình 4.3: V n đ u t tr c ti p n c ngoài ròng t 2000-2012

Ngu n UNCTAD [http://unctadstat.unctad.org/ReportFolders/reportFolders.aspx]