QUẢN TRỊ RỦI RO LÃI SUẤT TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VN - CHI NHÁNH 1 TP.HCM LUẬN VĂN THẠC SĨ.PDF

Mô hình th i l ng the duration model ..... Th hai, do các ngân hàng áp d ng lãi su t khác nhau trong quá trình huy đ ng v n và cho vay.

i

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n là công trình nghiên c u c a b n thân Các s li u

trong lu n v n đ c tác gi thu th p t các báo cáo c a Ngân hàng Th ng m i C

ph n Công Th ng VN – CN1 TPHCM, Ngân hàng Nhà n c và t các ngu n

khác Các s li u và thông tin trong lu n v n đ u có ngu n g c rõ ràng, trung th c

và đ c phép công b

TPHCM, ngày … tháng … n m 2013

ii

M C L C

L I CAM OAN i

M C L C ii

DANH SÁCH CÁC T VI T T T v

DANH SÁCH CÁC B NG vi

DANH SÁCH CÁC BI U /S vii

L I M U 1

CH NG 1: C S LÝ LU N V QU N TR R I RO LÃI SU T TRONG HO T NG KINH DOANH C A NHTM 4

1.1 T ng quan v r i ro lãi su t 4

1.1.1.Khái ni m 4

1.1.2.Các hình th c c a r i ro lãi su t 4

1.1.3.Nguyên nhân d n đ n r i ro lãi su t 5

1.1.4 o l ng r i ro lãi su t 6

1.1.4.1 Mô hình k h n đ n h n (the maturity model) 6

1.1.4.2 Mô hình đ nh giá l i (the repricing model) 7

1.1.4.3 Mô hình th i l ng (the duration model) 9

1.2 Qu n tr r i ro lãi su t 12

1.2.1.Khái ni m 12

1.2.2.Qu n tr r i ro lãi su t trong kinh doanh ngân hàng 12

1.2.2.1 Qu n tr Tài s n N 13

1.2.2.2 Qu n tr Tài s n Có 15

1.2.3.Chi n l c qu n tr r i ro lãi su t 18

iii

1.2.4.Công c phòng ng a r i ro lãi su t 20

1.2.4.1 H p đ ng hoán đ i lãi su t 20

1.2.4.2 H p đ ng quy n ch n lãi su t 21

1.2.5.Qu n tr r i ro lãi su t theo c ch qu n lý v n t p trung 23

1.3 Bài h c kinh nghi m v nâng cao ho t đ ng Qu n tr r i ro lãi su t c a Ngân hàng TNHH MTV HSBC Vi t Nam 25

K T LU N CH NG 1 27

CH NG 2: TH C TR NG QU N TR R I RO LÃI SU T T I NGÂN HÀNG TMCP CÔNG TH NG VI T NAM - CN1 TPHCM 28

2.1 Vài nét t ng quát v Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM 28

2.2 Th c tr ng qu n tr r i ro lãi su t t i Ngân hàng Th ng m i C ph n Công Th ng Vi t Nam – CN 1 TPHCM 31

2.2.1.C u trúc qu n tr r i ro t i Ngân hàng Th ng m i Công Th ng Vi t Nam – CN 1 TPHCM 31

2.2.2.Th c tr ng qu n tr r i ro lãi su t t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN 1 TPHCM 34

2.3 ánh giá ho t đ ng qu n tr r i ro lãi su t t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM 64

2.3.1.T ch c ho t đ ng qu n tr r i ro lãi su t 64

2.3.2.K t qu đ t đ c 67

2.3.3.Nh ng h n ch trong ho t đ ng qu n tr r i ro lãi su t t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM 68

2.3.4 Nguyên nhân nh ng h n ch trong qu n tr r i ro lãi su t t i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM 69

K T LU N CH NG 2 73

CH NG 3: GI I PHÁP HOÀN THI N T I NGÂN HÀNG TMCP CÔNG TH NG CN1 TPHCM QU N TR R I RO LÃI SU T 74

iv

3.1 nh h ng chung v qu n tr Tài S n N và Tài S n Có nh m h n ch

r i ro lãi su t 74

3.1.1.V phía Ngân hàng Nhà n c 74

3.1.2.V phía Ngân hàng Th ng m i 75

3.2 Gi i pháp hoàn thi n qu n tr r i ro lãi su t t i Ngân hàng Th ng m i C ph n Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM 76

3.2.1.T ch c ho t đ ng qu n tr r i ro lãi su t 76

3.2.2.Hoàn thi n qu n tr r i ro lãi su t 78

3.2.2.1 Phân tích r i ro lãi su t 78

3.2.2.2 ng d ng mô hình đo l ng r i ro lãi su t 78

3.2.2.3 Công c phòng ng a r i ro lãi su t 80

3.2.2.4 Ki m soát, giám sát r i ro lãi su t 82

3.3 Các ki n ngh đ hoàn thi n ho t đ ng qu n tr r i ro lãi su t 83

3.3.1.Ki n ngh v i Ngân hàng Th ng m i C ph n Công Th ng VN – Tr s chính 83

3.3.2.Ki n ngh v i Ngân hàng Nhà n c 85

K T LU N CH NG 3 88

K T LU N 89

v

DANH SÁCH CÁC T VI T T T

Agribank Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

CN1 TPHCM Chi nhánh 1 Thành ph H Chí Minh (chi nhánh)

NII (Net Interest Income) thu nh p lãi ròng

NIM (Net Interest Margin) biên đ thu nh p lãi ròng

OMO (Open Market Operation) nghi p v th tr ng m

B ng 2.8: D N - Huy đ ng theo giá tr s sách 2010 49

B ng 2.9: Chênh l ch gi a d n và huy đ ng qua các k h n t i NHCT CN1

TPHCM n m 2011 52

B ng 2.10: D N - Huy đ ng theo giá tr s sách 2011 53

B ng 2.11: Chênh l ch gi a d n và huy đ ng qua các k h n t i NHCT CN

1 TPHCM n m 2012 55

B ng 2.12: D N - Huy đ ng theo giá tr s sách 2012 57

B ng 2.13: Chênh l ch gi a d n và huy đ ng qua các k h n t i NHCT CN1 TPHCM 6 tháng đ u n m 2013 59

B ng 2.14: D N - Huy đ ng theo giá tr s sách 6 tháng đ u n m 2013 61

B ng 2.15: Phân lo i n t 2010 đ n 6 tháng đ u n m 2013 63

Bi u đ 2.5: L i nhu n tr c DPRR c a NHCT CN1 TPHCM t 2010 đ n 6 tháng đ u n m 2013 46

Bi u đ 2.6: Chênh l ch gi a d n và huy đ ng qua các k h n t i NHCT CN1 TPHCM n m 2010 48

Bi u đ 2.7: Lãi su t huy đ ng bình quân và cho vay bình quân t i NHCT CN1 TPHCM n m 2010 50

Bi u đ 2.8: Chênh l ch gi a d n và huy đ ng qua các k h n t i NHCT CN1 TPHCM n m 2011 52

Bi u đ 2.9: Lãi su t huy đ ng bình quân và cho vay bình quân t i NHCT CN1 TPHCM n m 2011 54

Bi u đ 2.10: Chênh l ch gi a d n và huy đ ng qua các k h n t i NHCT CN1 TPHCM n m 2012 56

Bi u đ 2.11: Lãi su t huy đ ng bình quân và cho vay bình quân t i NHCT CN1 TPHCM n m 2012 58

L I M U

Gi i thi u

Ho t đ ng kinh doanh ngân hàng có r t nhi u lo i r i ro x y ra nh r i ro tín

d ng, r i ro thanh kho n,… nh ng r i ro đ c thù và khó phòng ng a nh t c a ngân hàng là r i ro lãi su t Vì th công tác nghiên c u và qu n tr r i ro lãi su t đã b t

đ u đ c các ngân hàng th ng m i quan tâm tuy nhiên trình đ c ng nh nghi p

v phòng ch ng r i ro lãi su t c a các ngân hàng v n còn nhi u h n ch

Trong giai đo n hi n nay vi c đi u hành chính sách lãi su t c a NHNN đã có nhi u thay đ i, quy đ nh tr n lãi su t huy đ ng, áp d ng lãi su t cho vay theo c ch

th a thu n,… Xu th này d n đ n s nh ng bi n đ ng th ng xuyên c a lãi su t do

nh ng y u t tác đ ng đ n cung c u v n trong n n kinh t Nh v y các NHTM đang đ ng tr c nguy c lãi su t nhi u h n đòi h i s quan tâm thích đáng c a các nhà qu n tr đi u hành ngân hàng

Trên th c t , ho t đ ng qu n lý r i ro đã giành đ c s quan tâm chú ý c a các NHTM Vi t Nam, tuy nhiên ch a toàn di n H u nh các NHTM ch chú tr ng

t i qu n lý r i ro tín d ng, r i ro thanh kho n mà ch a đi sâu vào nghiên c u bi n pháp qu n lý các lo i r i ro đ c thù khác c a NHTM nh : r i ro lãi su t, r i ro h i đoái,…

Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM là m t trong

nh ng ngân hàng l n hàng đ u Vi t Nam, c c u ho t đ ng tiên ti n và hi u qu ,

ch t l ng ho t qu n tr r i ro t t Hi u đ c t m quan tr ng c a công tác qu n tr

r i ro lãi su t, chi nhánh không ng ng nâng cao trình đ cán b và áp d ng các

ph ng pháp tiên ti n vào công tác qu n tr c a mình

Xu t phát t th c ti n đó tôi đã ch n đ tài “Qu n tr r i ro lãi su t trong

ho t đ ng kinh doanh t i Ngân hàng Th ng m i C ph n Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM” làm đ tài nghiên c u c a mình

M c tiêu nghiên c u

Tìm hi u th c t gi a lãi su t t vi c cho vay v n và chi phí phát sinh t vi c huy đ ng v n và s chênh l ch th i l ng gi a Tài s n Có và Tài s n N c a Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM, qua đó cho th y r i ro lãi

su t luôn ti m n trong kinh doanh doanh ngân hàng và đo l ng m c đ nh

h ng c a lãi su t đ n hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a Ngân hàng T đó, đ a ra các gi i pháp đ h n ch r i ro lãi su t nh m t o đi u ki n thu n l i cho Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM h n ch đ n m c th p nh t nh ng thi t h i t nh h ng x u c a bi n đ ng lãi su t đ n thu nh p c a ngân hàng

có cái nhìn đúng đ n h n v m i liên h gi a công tác qu n lý Tài s n N - Tài s n

Có đ phòng ch ng r i ro, trong đó đ c bi t là r i ro lãi su t, góp ph n nâng cao

n ng l c qu n tr r i ro c a Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM nói riêng và toàn h th ng ngân hàng nói chung

Ph ng pháp nghiên c u

Lu n v n s d ng các ph ng pháp nghiên c u: ph ng pháp t ng h p s

li u, ph ng pháp phân tích đánh giá nh ng nhân t nh h ng đ n qu n tr r i ro lãi su t, ngoài ra còn v n d ng các ph ng pháp phân tích đo l ng r i ro lãi su t,

tr ng c a v n ngân hàng xu t phát t s thay đ i c a m c lãi su t

Theo Thomas P.Fitch (Dictionary of Banking Terms 1997 – Barron’s Edutional Series Inc): R i ro lãi su t là r i ro khi thay đ i lãi su t th tr ng s d n

đ n tài s n sinh l i gi m giá tr

Tuy có nhi u khái ni m khác nhau, nh ng các khái ni m cùng có chung n i

hàm nh nhau là: R i ro lãi su t là lo i r i ro xu t hi n khi có s thay đ i lãi su t

th tr ng ho c nh ng y u t có liên quan đ n lãi su t d n đ n t n th t v tài s n

ho c gi m thu nh p c a ngân hàng

1.1.2 Các hình th c c a r i ro lãi su t

R i ro v giá (price risk): Phát sinh khi lãi su t th tr ng t ng, giá tr th

tr ng c a các trái phi u và các kho n vay v i lãi su t c đ nh ngân hàng đang n m

gi s b gi m giá B i lãi su t đ nh k (coupon) c a trái phi u và các kho n vay đã

đ c n đ nh t tr c, lãi su t th tr ng t ng làm cho lãi su t c a các trái phi u và các kho n cho vay mà ngân hàng n m gi tr c đó tr nên th p h n lãi su t th

tr ng hi n t i khi n chúng b gi m giá Trái phi u và các kho n vay có th i gian đáo h n càng dài thì m c gi m giá càng l n, n u ngân hàng mu n bán đi các tài s n này thì ch p nh n t n th t vì giá tr c a chúng b gi m đi so v i tr c

Khi lãi su t th tr ng gi m, giá trái phi u và các kho n cho vay v i lãi su t

c đ nh mà ngân hàng đang n m gi s t ng B i lãi su t đ nh k (coupon) c a trái phi u và các kho n vay đã đ c n đ nh t tr c, lãi su t th tr ng gi m làm cho các trái phi u c và các kho n cho vay v i m c lãi su t cao tr nên h p d n h n Trái phi u và các kho n cho vay có th i gian đáo h n càng dài thì m c đ t ng giá càng cao Ng c l i, khi lãi su t th tr ng t ng, giá trái phi u và các kho n cho vay

v i lãi su t c đ nh mà ngân hàng đang n m gi s gi m

R i ro tái đ u t (re-investment risk): Xu t hi n khi lãi su t th tr ng gi m

khi n ngân hàng ph i ch p nh n đ u t các ngu n v n c a mình vào nh ng tài s n

có m i v i m c sinh l i th p h n

1.1.3 Nguyên nhân d n đ n r i ro lãi su t

Th nh t, khi xu t hi n s không cân x ng v k h n gi a Tài s n N và

Tài s n Có Tr ng h p th nh t, k h n c a Tài s n Có l n h n k h n c a Tài s n

N : ngân hàng huy đ ng v n ng n h n đ cho vay và đ u t dài h n R i ro s x y

ra n u lãi su t huy đ ng trong nh ng n m ti p theo t ng lên trong khi lãi su t cho vay và đ u t dài h n không đ i Tr ng h p th hai, k h n c a Tài s n Có nh

h n k h n c a Tài s n N : ngân hàng huy đ ng v n có k h n dài đ cho vay và

đ u t v i k h n ng n R i ro s x y ra n u lãi su t huy đ ng trong nh ng n m ti p theo không đ i trong khi lãi su t cho vay và đ u t gi m xu ng

Th hai, do các ngân hàng áp d ng lãi su t khác nhau trong quá trình huy

đ ng v n và cho vay Tr ng h p n u ngân hàng huy đ ng v i lãi su t c đ nh đ cho vay, đ u t v i lãi su t bi n đ i Khi lãi su t gi m, r i ro lãi su t s xu t hi n vì chi phí không đ i trong khi thu nh p t lãi gi m, đi u đó làm cho l i nhu n ngân hàng gi m Tr ng h p khác, ngân hàng huy đ ng v i lãi su t bi n đ i đ cho vay

và đ u t v i lãi su t c đ nh Khi lãi su t t ng, r i ro lãi su t s xu t hi n vì chi phí lãi t ng theo lãi su t th tr ng trong khi thu nh p lãi không đ i, do đó l i nhu n ngân hàng c ng gi m theo

Th ba, do có s không phù h p v kh i l ng gi a ngu n v n huy đ ng v i

vi c s d ng ngu n v n đó đ cho vay Ch ng h n ngân hàng huy đ ng v n 100 t

đ ng v i lãi su t 1%/tháng và k h n là 6 tháng thì chi phí lãi là 6 t đ ng Ngân

hàng cho vay 60 t đ ng v i lãi su t 1.2%/tháng v i k h n 6 tháng thì thu nh p lãi

là 4.32 t đ ng Ngân hàng không s d ng h t ngu n v n đ cho vay làm l i nhu n

gi m 1.68 t

Th t , do không có s phù h p v th i h n gi a ngu n v n huy đ ng v i

vi c s d ng ngu n v n đó đ cho vay Ch ng h n ngân hàng huy đ ng v n 100 t

đ ng v i lãi su t 1%/tháng và k h n là 6 tháng thì chi phí lãi là 6 t đ ng Ngân

hàng cho vay 100 t đ ng v i lãi su t 1.2%/tháng v i k h n 3 tháng thì thu nh p

lãi là 3.6 t đ ng Do huy đ ng v n v i th i gian dài nh ng cho vay v i th i h n

ng n làm l i nhu n ngân hàng gi m 2.4 t đ ng

Th n m, do t l l m phát d ki n không phù h p v i t l l m phát th c t

nên v n c a ngân hàng không đ c b o toàn sau khi cho vay Ch ng h n khi d

ki n lãi su t cho vay là 8% trong đó lãi su t th c là 3% và d ki n t l l m phát là

5%, n u sau khi cho vay, t l l m phát th c là 7% thì lãi su t th c ngân hàng đ c

h ng ch còn là 1%

1.1.4 o l ng r i ro lãi su t

1.1.4.1 Mô hình k h n đ n h n (the maturity model)

áp d ng ph ng pháp l ng hóa r i ro lãi su t đ i v i danh m c Tài s n

Có và Tài s n N c a ngân hàng, tr c h t các nhà qu n tr ph i tính đ c k h n

bình quân c a danh m c tài s n G i MA là k h n đ n h n bình quân c a danh m c

Tài s n Có; ML là k h n đ n h n bình quân c a danh m c Tài s n N , ta có:

(1.3) Trong đó WAi là t tr ng và MAi là k h n đ n h n c a Tài s n Có th i; WLj

là t tr ng và MLj là k h n đ n h n c a Tài s n N th j; n, m là s lo i Tài s n Có

và N phân theo k h n

Nh ng quy t c chung trong vi c qu n tr r i ro lãi su t đ i v i m t tài s n

c ng có giá tr đ i v i m t danh m c tài s n T ng (gi m) lãi su t th tr ng đ u

d n đ n gi m (t ng) giá tr c a danh m c tài s n Khi lãi su t th tr ng t ng (gi m)

thì danh m c tài s n có k h n càng dài s gi m (t ng) giá càng l n M c thay đ i

v n t có là chênh l ch gi a Tài s n Có và v n huy đ ng đ c xác đ nh:

(1.4)

Mô hình k h n đ n h n là m t ph ng pháp đ n gi n, tr c quan, d l ng

hóa r i ro lãi su t trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng, đã đ c các ngân hàng s

d ng khá ph bi n, do phù h p v i các ngân hàng Vi t Nam Tuy nhiên, mô hình

k h n đ n h n còn nh c đi m là không đ c p đ n y u t th i l ng c a các

lu ng Tài s n Có và Tài s n N , cho nên khi lãi su t th tr ng thay đ i có th làm

gi m k t qu kinh doanh c a ngân hàng, th m chí n u lãi su t bi n đ ng m nh,

ngân hàng có th r i vào tình tr ng m t kh n ng thanh toán cu i cùng

1.1.4.2 Mô hình đ nh giá l i (the repricing model)

Mô hình đ nh giá l i đo l ng s thay đ i giá tr c a tài s n và n khi lãi su t

bi n đ ng d a vào vi c chia nhóm tài s n và n theo k h n đ nh giá l i, t đó đo

l ng s thay đ i c a thu nh p ròng t lãi su t c a các nhóm v i s thay đ i lãi su t

c a th tr ng Giá tr tài s n và n trong các nhóm dùng đ tính chênh l ch là giá

tr l ch s , khe h nh y c m lãi su t đ c dùng đ đo l ng s nh y c m lãi su t

Trong đó: Tài s n Có nh y c m v i lãi su t là tài s n có th đ c đ nh giá l i

khi lãi su t thay đ i bao g m: các kho n cho vay có lãi su t bi n đ i, các kho n cho

vay ng n h n v i th i gian d i n tháng (trái phi u chính ph , công ty, xí nghi p),

ti n g i trên th tr ng liên ngân hàng, ti n g i không k h n t i các ngân hàng

khác (ngân hàng th ng m i khác), các kho n đ u t tài chính có th i gian còn l i

d i n tháng

Khe h nh y c m lãi su t = Tài s n Có nh y c m v i lãi su t –

Tài s n N nh y c m v i lãi su t

(1.6)

Tài s n N nh y c m v i lãi su t có th đ c đ nh giá l i theo đi u ki n th

tr ng bao g m: ti n g i thanh toán (ti n g i không k h n) và ti t ki m không k

h n c a khách hàng, ti n g i có k h n và ti t ki m có k h n th i h n còn l i d i

n tháng (vay qua đêm, vay tái chi t kh u th i h n d i n tháng)

c đi m c a Tài s n Có nh y c m v i lãi su t và Tài s n N nh y c m v i lãi su t là th i gian đ n h n càng ng n thì tính nh y lãi càng cao Trong m i giai

đo n k ho ch ngày, tu n, tháng, quý, … khe h nh y c m v i lãi su t có th x y ra các tr ng h p:

M t là, khe h nh y c m lãi su t b ng không: Tài s n Có nh y c m v i lãi

su t b ng Tài s n N nh y c m v i lãi su t R i ro lãi su t không xu t hi n Lãi su t

t ng hay gi m không làm nh h ng đ n l i nhu n ngân hàng

Hai là, khe h nh y c m lãi su t l n h n không: Tài s n Có nh y c m v i lãi

su t l n h n Tài s n N nh y c m v i lãi su t, khe h d ng R i ro lãi su t xu t

hi n khi lãi su t th tr ng gi m H s chênh l ch lãi thu n (NIM) c a ngân hàng

gi m

Ba là, khe h nh y c m lãi su t nh h n không: Tài s n Có nh y c m v i lãi

su t nh h n Tài s n N nh y c m v i lãi su t, khe h âm R i ro lãi su t xu t hi n khi lãi su t th tr ng t ng H s chênh l ch lãi thu n (NIM) c a ngân hàng gi m

T đó, m c đ thay đ i l i nhu n đ c tính nh sau:

Mô hình đ nh giá l i có u đi m: M t là cung c p thông tin v c c u Tài s n

Có và Tài s n N s đ c đ nh giá l i Hai là d dàng xác đ nh đ c s thay đ i c a thu nh p ròng v lãi su t m i khi lãi su t thay đ i

Tuy nhiên mô hình đ nh giá l i còn có m t s h n ch : M t là không nghiên

c u đ y đ tác đ ng c a r i ro lãi su t đ n giá tr th tr ng c a v n, mà ch chú

tr ng vào s li u trên s sách k toán c a v n Hai là, phân nhóm tài s n theo m t

khung k h n nh t đ nh, ph n ánh sai l ch thông tin v c c u các Tài s n Có và Tài

M c thay đ i l i nhu n = (T ng Tài s n Có nh y c m –

T ng Tài s n N nh y c m) x M c thay đ i lãi su t (1.7)

s n N trong cùng m t nhóm Gi s , trong cùng m t nhóm tài s n k h n t 3 tháng đ n 6 tháng, s l ng Tài s n Có và Tài s n N là b ng nhau Nh ng n u c

c u k h n c a Tài s n Có t 3 đ n 4 tháng trong khi đó c c u k h n c a Tài s n

N t 5 đ n 6 tháng, rõ ràng k h n đ n h n gi a Tài s n Có và Tài s n N không cân x ng nhau, trong khi đó mô hình đ nh giá l i coi nh không có v n đ gì v i thu

nh p lãi su t ròng Ba là, đ i v i v n đ tài s n đ n h n, trong th c t ngân hàng

th ng xuyên cho vay m i và thu h i n đ nh k theo tháng hay quý, ngân hàng có

th tái đ u t nh ng kho n ti n thu đ c này trong n m v i lãi su t th tr ng hi n hành C ng gi ng nh huy đ ng v n, ngân hàng luôn huy đ ng v n m i và thanh toán nh ng kho n v n đã huy đ ng Do đó, các kho n ti n đ n h n v b n ch t là không nh y c m v i lãi su t, vì chúng đ n h n theo quy đ nh trong h p đ ng ch không ph thu c vào s thay đ i lãi su t Tuy nhiên, khi lãi su t th tr ng t ng thì các lu ng ti n đ n h n th ng b hoãn l i do nh ng ng i vay ti n có xu h ng trì hoãn vi c tr n , khi lãi su t th tr ng gi m thì tìm cách hoàn tr tr c h n

Vì v y, mô hình đ nh giá l i ch ph n ánh đ c m t ph n r i ro lãi su t đ i

v i ngân hàng Do đó, đòi h i ph i có m t ph ng pháp đo l ng và ki m soát r i

ro lãi su t khác kh c ph c nh ng h n ch nêu trên, đó là ph ng pháp d a vào

mô hình th i l ng đ đánh giá và ki m soát r i ro lãi su t

1.1.4.3 Mô hình th i l ng (the duration model)

Mô hình th i l ng hoàn h o h n nhi u trong vi c đo m c đ nh y c m c a Tài s n Có và Tài s n N v i lãi su t, vì đã đ c p đ n y u t th i l ng c a t t c các lu ng ti n Ph ng pháp này ch y u d a vào chênh l ch th i l ng gi a Tài

s n Có v i Tài s n N đ đánh giá và ki m soát r i ro lãi su t

Th i l ng (Duration): th i l ng t n t i c a tài s n là th c đo th i gian

t n t i lu ng ti n c a tài s n này, đ c tính trên c s các giá tr hi n t i c a nó Khi lãi su t th tr ng bi n đ ng thì th i l ng (D) là phép đo đ nh y c m c a th giá tài s n (P) Th i l ng (k h n hoàn v n) c a tài s n là th i gian trung bình c n thi t đ thu h i kho n v n đã b ra đ đ u t , là th i gian trung bình d a trên dòng

ti n d tính s nh n đ c trong t ng lai Còn th i l ng (k h n hoàn tr ) c a Tài

s n N là th i gian trung bình c n thi t đ hoàn tr kho n v n đã huy đ ng và đi

vay, là th i gian trung bình c a dòng ti n d tính ra kh i ngân hàng (thanh toán lãi

và v n vay)

Công th c xác đ nh k h n hoàn v n và k h n hoàn tr c a m t công c tài

chính:

(1.8)

V i D là th i l ng (k h n hoàn v n hay hoàn tr ) c a công c tài chính,

PV là giá tr th c, t i th i đi m hi n t i, t là th i gian kho n ti n đ c thanh toán,

CFt là giá tr kho n ti n d tính đ c thanh toán trong giai đo n t

Ngoài ra, giá tr ròng c a ngân hàng b ng chênh l ch gi a giá tr c a t ng tài

s n và giá tr t ng v n huy đ ng Do đó, khi lãi su t thay đ i, giá tr c a t ng tài s n

và v n huy đ ng thay đ i làm cho giá tr ròng c a ngân hàng thay đ i theo C th

là khi lãi su t t ng, giá tr th tr ng c a t ng tài s n và giá tr th tr ng c a t ng

v n huy đ ng có lãi su t c đ nh và có k h n càng dài s gi m M c t ng gi m giá

tr ròng (v n t có) c a ngân hàng theo công th c:

(1.9)

Bi n đ i thành:

(1.10)

Công th c trên g i là mô hình th i l ng, l ng hóa r i ro lãi su t trong kinh

doanh ngân hàng Trong đó, E là m c thay đ i v n t có c a ngân hàng (còn g i là

m c thay đ i giá tr ròng c a ngân hàng); A là t ng giá tr c a tài s n; L là t ng giá

tr n ; R là m c thay đ i c a lãi su t; K là t l v n huy đ ng trên t ng Tài s n Có

c a ngân hàng, g i là t l đòn b y; (DA – DLK) là chênh l ch th i l ng gi a Tài

s n Có và Tài s n N đã d c đi u ch nh b i t l đòn b y Chênh l ch th i l ng

đ c tính b ng n m, ph n ánh s không cân x ng v th i l ng c a hai v b ng cân

đ i tài s n c bi t, n u chênh l ch này l n, thì ti m n r i ro lãi su t đ i v i ngân

hàng ngày càng cao Công th c trên cho các nhà qu n tr ngân hàng th y đ c khi

quy mô tài s n c a ngân hàng càng l n hay m c đ thay đ i lãi su t càng nhi u thì

s ti m n r i ro lãi su t đ i v i ngân hàng càng cao

Theo các nhà qu n tr ngân hàng, nh h ng c a y u t lãi su t R/(1+R)

th ng mang tính ch t ngo i sinh đ i v i ngân hàng, b i vì s thay đ i lãi su t

th ng là t s thay đ i chính sách ti n t c a ngân hàng trung ng Còn đ i v i

m c chênh l ch th i l ng (DA – DLK) và quy mô tài s n A c a ngân hàng đ c đ t

d i s ki m soát c a ngân hàng; quy mô càng l n thì ti m n r i ro đ i v i lãi su t

càng cao T đó các nhà qu n tr đ a ra 3 tr ng h p có th x y ra:

Th nh t, khi khe h k h n d ng (k h n hoàn v n trung bình c a tài s n

l n h n k h n hoàn tr trung bình n ), n u lãi su t t ng s làm gi m giá tr ròng

c a ngân hàng, n u lãi su t gi m s làm t ng giá tr ròng c a ngân hàng

Th hai, khi khe h k h n âm (k h n hoàn v n trung bình c a tài s n nh

h n k h n hoàn tr trung bình n ), n u lãi su t t ng s làm t ng giá tr ròng c a

ngân hàng, n u lãi su t gi m s làm gi m giá tr ròng c a ngân hàng

Th ba, khi khe h k h n b ng không (k h n hoàn v n trung bình c a tài

s n b ng k h n hoàn tr trung bình n ), giá tr ròng c a ngân hàng không ch u nh

h ng b i s thay đ i lãi su t, ngh a là m c t ng gi m giá tr tài s n đ c cân b ng

v i m c t ng gi m c a giá tr n

Trong tr ng h p tính th i l ng cho toàn b Tài s n Có và Tài s n N , nhà

qu n tr c ng tính th i l ng c a t ng tài s n, sau đó tính th i l ng cho toàn b tài

Tóm l i, s d ng mô hình th i l ng đ qu n tr r i ro lãi su t là m t gi i pháp thích h p, cho phép các ngân hàng phòng ng a đ c r i ro lãi su t đ i v i toàn b hay m t b ph n riêng l c a b ng cân đ i tài s n Tuy nhiên ph i t n kém

r t nhi u th i gian và ti n b c đ c c u l i b ng cân đ i tài s n

m c t ng đ i n đ nh

đ t đ c m c tiêu này, các ngân hàng c n ph i t p trung vào nh ng b

ph n nh y c m nh t v i lãi su t trong danh m c tài s n có và tài s n n Thông

th ng, đó là các tài s n sinh l i nh các kho n cho vay và đ u t (thu c v bên tài

s n có) hay các kho n ti n huy đ ng, kho n vay trên th tr ng ti n t (thu c v bên tài s n n )

1.2.2 Qu n tr r i ro lãi su t trong kinh doanh ngân hàng

Trong n n kinh t th tr ng, r i ro trong kinh doanh là không th tránh kh i,

đ c bi t là r i ro trong kinh doanh ngân hàng ti m n nhi u r i ro và r i ro lãi su t

là m t trong nh ng r i ro c b n nh t, có ph n ng dây chuy n lây lan và ngày càng

có bi u hi n ph c t p gây t n th t v tài s n cho ngân hàng nh m t v n khi cho vay, gia t ng chi phí ho t đ ng, gi m su t l i nhu n, gi m su t giá tr tài s n, d n

đ n thua l , phá s n, s nh h ng đ n khách hàng, làm gi m ni m tin c a công chúng vào h th ng ngân hàng T đó, có th làm n n kinh t suy thoái, giá c t ng,

s c mua gi m, th t nghi p, s kéo theo s s p đ c a h th ng ngân hàng trong

n c, trong khu v c Ngoài ra, r i ro tín d ng c ng nh h ng đ n n n kinh t trong

đi u ki n toàn c u hóa kinh t th gi i hi n nay Chính vì th , qu n tr là đi u r t

c n thi t

Ngân hàng là m t t ch c ph c t p, bao g m nhi u phòng ban cung c p các

lo i d ch v ti n t đa d ng M t ngân hàng đ c qu n lý t t, m i quy t đ nh c n

đ c ph i h p v i nhau đ đ m b o s đ ng b , th ng nh t trong ho t đ ng Trong

đó, các danh m c Tài s n Có và Tài s n N ph i đ c nhìn nh n nh m t ch nh th

th ng nh t trong quá trình đánh giá nh h ng c a ch ng đ n m c tiêu đ c đ ra,

đ đ m b o kh n ng sinh l i v i m c đ r i ro có th ch p nh n Quá trình ra quy t đ nh mang tính ph i h p và t ng h p nh v y đ c g i là ph ng pháp qu n

lý Tài s n N và Tài s n Có c a ngân hàng Qu n lý t t Tài s n N và Tài s n Có s giúp các ngân hàng ch ng l i nh ng r i ro do s thay đ i lãi su t

Ngoài ra, m t ngân hàng đ c qu n lý t t, m i quy t đ nh c n ph i đ c

ph i h p v i nhau đ m b o s đ ng b , th ng nh t trong ho t đ ng qu n tr r i

ro lãi su t t t trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng, c n qu n tr t t Tài s n N và Tài s n Có

1.2.2.1 Qu n tr Tài s n N

Qu n tr Tài s n N là qu n tr ngu n v n ph i tr c a ngân hàng nh m đ m

b o cho ngân hàng luôn có đ ngu n v n đ duy trì và phát tri n m t cách hi u qu

ho t đ ng kinh doanh c a mình, đ ng th i đáp ng k p th i m i nhu c u thanh kho n m c đ chi phí th p nh t

Các thành ph n c a Tài s n N g m: các tài kho n giao d ch, các tài kho n phi giao d ch, phát hành các gi y n đ huy đ ng v n, vay v n trên th tr ng ti n

t , các tài kho n h n h p, vay ng n h n qua h p đ ng mua l i Trong đó, các tài kho n giao d ch là nh ng tài kho n đ c khách hàng m t i ngân hàng đ s d ng

nh ng d ch v thanh toán không dùng ti n m t nên ngân hàng không ph i tr lãi

su t cao ây là lo i ti n g i không n đ nh nên các ngân hàng th ng s d ng

ph n l n đ d tr và m t ph n đ cho vay ng n h n g m tài kho n ti n g i không

k h n và tài kho n vãng lai

Các tài kho n phi giao d ch là nh ng tài kho n ti n g i có k h n c a các doanh nghi p và ti n g i ti t ki m cá nhân i v i lo i ti n g i này, khách hàng

đ c rút ti n ra theo m t k h n đ c quy đ nh tr c Khách hàng g i ti n s đ c

c p m t s ti n g i, và h ng l i t c cao h n so v i ti n g i không k h n, nh ng không đ c tham gia thanh toán không dùng ti n m t ây là lo i ti n g i n đ nh nên ngân hàng th ng s d ng đ cho vay

Phát hành các gi y n đ huy đ ng v n nh : phát hành nh ng ch ng ch ti n

g i, phát hành k phi u, trái phi u ngân hàng

Vay v n trên th tr ng ti n t : các ngân hàng th ng m i có th vay và cho vay l n nhau thông qua th tr ng liên ngân hàng, vay ngân hàng trung ng, vay

th u chi, vay qua đêm

Các tài kho n h n h p là m t d ng tài kho n ti n g i ho c phi ti n g i cho phép k t h p th c hi n các d ch v thanh toán, ti t ki m, môi gi i đ u t , tín d ng

Ng i m tài kho n s y thác d ch v tr n gói cho chuyên viên qu n lý tài kho n

t i ngân hàng Lo i tài kho n này đem l i nhi u ti n ích cho khách hàng s d ng Vay ng n h n qua h p đ ng mua l i (RP – Repurchase Agreement) là h p

đ ng đ c ký k t gi a ngân hàng v i khách hàng (có tài kho n t i ngân hàng) ho c

v i ngân hàng khác Trong đó, ngân hàng th a thu n bán t m th i ch ng khoán ch t

l ng v i tính thanh kho n cao (c phi u u đãi, trái phi u chính ph s p đ n h n thanh toán, …) kèm theo th a thu n s mua l i các ch ng khoán này t i m t th i

đi m trong t ng lai v i m c giá xác đ nh trong h p đ ng Giao d ch này có th thu c lo i qua đêm ho c đ n vài tháng, tùy thu c vào nhu c u v n c a ngân hàng và

kh n ng c a ch th mua ch ng khoán Thông th ng, lãi su t trong h p đ ng mua

l i r t th p so v i lãi su t huy đ ng v n c a ngân hàng

Các y u t tác đ ng đ n qu n tr Tài s n N trong quá trình tìm ki m ngu n

v n các ngân hàng ph i ch p hành các quy đ nh c a lu t pháp và các c quan qu n

lý nh : t ch c tín d ng không đ c huy đ ng v n quá nhi u so v i v n t có

nh m đ m b o kh n ng chi tr v sau (theo Pháp l nh ngân hàng n m 1990, t ng ngu n v n huy đ ng c a ngân hàng th ng m i ph i nh h n hay b ng 20 l n v n

t có), áp d ng m c lãi su t huy đ ng phù h p so v i c ch qu n lý v lãi su t c a Ngân hàng Nhà n c Ngoài ra, các ngân hàng ph i đ m b o đáp ng m t cách k p

th i nhu c u thanh kho n, h n ch đ n m c t i đa s s t gi m đ t ng t v ngu n

v n c a ngân hàng ng th i ph i s d ng các công c huy đ ng v n đa d ng đ

h n ch r i ro và phù h p v i đ c đi m c a ngân hàng

M c đích qu n tr Tài s n N s giúp ngân hàng khai thác t i đa ngu n v n nhàn r i trong xã h i đ m b o s t ng tr ng ngu n v n n đ nh, b n v ng đ nâng cao th ph n nh m đáp ng t t nh t nhu c u v n cho khách hàng c v s l ng,

th i h n, lãi su t nh ng ph i đ m b o kh n ng thanh toán và nâng cao hi u qu kinh doanh c a ngân hàng

Các nhân t quy t đ nh đ n quy mô ngu n v n huy đ ng ti n g i: ngoài các nhân t khách quan quy t đ nh đ n quy mô ngu n v n huy đ ng ti n g i nh : chính sách ti n t , chính sách tài chính c a chính ph , thu nh p và đ ng c c a ng i g i

ti n, còn có các nhân t ch quan nh lãi su t, ch t l ng d ch v , c s v t ch t và chính sách c b n trong huy đ ng v n c a ngân hàng

1.2.2.2 Qu n tr Tài s n Có

Qu n lý Tài s n Có là vi c qu n lý các danh m c s d ng v n c a ngân hàng

nh m t o m t c c u Tài s n Có thích h p bao g m: ngân qu , tín d ng, đ u t và các tài s n khác đ m b o ngân hàng ho t đ ng kinh doanh an toàn và có lãi

h p đ ng

Các thành ph n c a Tài s n Có bao g m ngân qu , kho n m c đ u t , kho n

m c tín d ng Trong đó ngân qu là kho n tài s n có tính thanh kho n cao mà ngân hàng ph i duy trì đ đ m b o an toàn trong ho t đ ng kinh doanh bao g m ti n m t

t i qu và ti n g i t i các ngân hàng khác Thông th ng đây là tài s n không sinh

l i, đ c duy trì ch y u đ đáp ng nhu c u chi tr cho khách hàng ti n g i, chi phí cho ho t đ ng ngân hàng, bù đ p thi u h t trong thanh toán bù tr và th c hi n

d tr b t bu c theo quy đ nh c a ngân hàng Nhà n c

Kho n m c đ u t : trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng, các ngân hàng huy đ ng v n và s d ng ngu n v n huy đ ng đ c đ đ u t (có th đ u t tr c

ti p hay gián ti p) nh m đ t l i nhu n nh ng v n ph i đ m b o thanh kho n

đ m b o an toàn và kinh doanh có lãi, các ngân hàng c n xây d ng danh m c đ u t

nh m n đ nh hóa thu nh p, bù tr r i ro tín d ng trong danh m c cho vay, cung

c p ngu n thanh kho n d phòng cho ngân hàng, t o ra s phòng v cho ngân hàng

đ ng n ng a s thi t h i khi r i ro xu t hi n, giúp cho ngân hàng có th thay đ i c

c u danh m c Tài s n Có m t cách linh ho t và phù h p v i môi tr ng kinh doanh Ngoài ra còn có ch ng khoán đ u t bao g m các công c c a th tr ng ti n t và các công c c a th tr ng v n Th nh t, các công c c a th tr ng ti n t có đ c

đi m chung: l i t c th p, ngày đáo h n d i 1 n m, d mua bán trên th tr ng,

m c đ r i ro th p, bao g m: trái phi u ng n h n c a công ty, xí nghi p; trái phi u

đô th th i h n d i 1 n m; các h i phi u, k phi u th ng m i đã đ c ngân hàng xác nh n hay đã qua ít nh t 2 l n chuy n nh ng; tín phi u Kho b c; tín phi u ngân hàng Nhà n c; ch ng ch ti n g i có k h n d i 1 n m Th hai, các công c c a

th tr ng v n, có đ c đi m chung l i t c cao, th i gian đáo h n dài (trên 1 n m), tính kh m i th p, có nhi u r i ro nh : trái phi u chính ph có th i h n trên 1 n m; trái phi u đô th th i h n trên 1 n m; k phi u ngân hàng có th i h n trên 1 n m; trái phi u dài h n c a các công ty, xí nghi p; công trái

Kho n m c tín d ng là kho n m c r t quan tr ng vì thu hút kho ng 60 – 75%

t ng Tài s n Có c a ngân hàng, mang l i 2/3 t ng thu nh p cho ngân hàng và là kho n m c ch a đ ng r t nhi u r i ro, mà qua đó, có th đánh giá đ c trình đ và

hi u qu kinh doanh c a ngân hàng Giá tr danh m c c a kho n m c tín d ng cao

hay th p tùy thu c các y u t : th nh t, đ c đi m c a khu v c th tr ng n i ngân

hàng đang ho t đ ng (khu v c dân c , khu công nghi p) Th hai, quy mô c a ngân hàng, đ c bi t là quy mô v n t có Th ba, kinh nghi m và trình đ qu n lý, các ngân hàng có kinh nghi m và trình đ hi u bi t sâu v lo i hình tín d ng nào thì s

t p trung cho vay lo i hình tín d ng đó đ t ng l i nhu n và gi m thi u r i ro Th

t , l i nhu n mong đ i c a m t kho n tín d ng, ngân hàng s t p trung cho vay đ i

v i nh ng kho n tín d ng mang l i l i nhu n l n sau khi đã tính toán chi phí và

nh ng kho n thi t h i do r i ro gây ra Ngoài ra, danh m c tín d ng c a ngân hàng

đ c c u thành b i các lo i hình tín d ng nh cho vay tr c ti p, cho vay gián ti p, cho thuê tài chính, b o lãnh ngân hàng

Ngoài ra còn có danh m c Tài s n Có khác, g m tài s n c đ nh, các kho n

ph i thu, chi phí, …

Các y u t tác đ ng đ n qu n tr Tài s n Có: đ qu n tr t t Tài s n Có, các nhà qu n tr ngân hàng c n quan tâm đ n: th nh t, các quy đ nh c a pháp lu t nh

lu t ngân hàng, lu t đ t đai, lu t dân s , lu t th a k , lu t doanh nghi p Th hai,

m i liên h t ng h gi a ngân hàng v i khách hàng: v a là ng i đi vay v a là

ng i cho vay, do đó c hai ph i h tr l n nhau Th ba, l i nhu n mà ngân hàng

đ t đ c trong kinh doanh và nhu c u t ng c t c c a các c đông Th t , hi u qu

và s an toàn c a ngân hàng trong kinh doanh (đáp ng nhu c u thanh kho n)

M c đích qu n tr Tài s n Có giúp cho ngân hàng luôn có đ c m t danh

m c Tài s n Có phù h p v i nh ng bi n đ ng c a môi tr ng kinh doanh, đ ng

th i gi i quy t t t nh t m i quan h gi a thanh kho n và kh n ng sinh l i trong

m t kho n m c Tài s n Có Do đó c n ph i đa d ng hóa các kho n m c Tài s n Có

đ phân tán r i ro

V y qu n tr r i ro lãi su t là vi c g n v i qu n tr Tài s n N và Tài s n Có

Do đó, các nhà qu n tr ngân hàng c n có m t b ph n đ nh n bi t, đ nh h ng

nh ng t n th t đang và s gây ra t r i ro lãi su t, t đó có th giám sát, ki m soát

r i ro lãi su t thông qua vi c l p nên nh ng chính sách, chi n l c s d ng các

công c phòng ng a và h n ch r i ro lãi su t, các ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng m t cách đ y đ , toàn di n và liên t c M c tiêu quan tr ng trong ho t đ ng

qu n tr r i ro lãi su t là b o v thu nh p d ki n c a ngân hàng m c t i đa hóa hay ít nh t là n đ nh m c thu nh p t lãi (chênh l ch gi a thu t lãi và chi t lãi),

t i đa hóa hay ít nh t là b o v giá tr tài s n c a ngân hàng v i m c r i ro h p lý,

b t ch p s thay đ i c a lãi su t đ t đ c m c tiêu này, ngân hàng ph i duy trì

h s chênh l ch lãi thu n, còn g i là h s chêch l ch lãi ròng c n biên (NIM – Net Interest Margin) c đ nh hay theo h ng m r ng NIM là h s giúp ngân hàng d báo tr c kh n ng sinh lãi c a ngân hàng, thông qua vi c ki m soát ch t ch tài sàn sinh l i và tìm ki m nh ng ngu n v n có chi phí th p nh t H s này cho th y, n u chi phí huy đ ng v n t ng nhanh h n lãi thu t cho vay và đ u t , hay lãi thu t cho vay và đ u t gi m nhanh h n chi phí huy đ ng v n, s làm cho NIM b thu h p l i,

d n đ n r i ro lãi su t s l n

Trong đó:

Thu nh p lãi: lãi cho vay, đ u t , lãi ti n g i t i ngân hàng khác, lãi đ u t

ch ng khoán…

Chi phí lãi: chi phí huy đ ng v n, đi vay…

T ng Tài s n Có sinh l i = T ng Tài s n Có – Ti n m t & Tài s n c đ nh

Thông qua vi c duy trì h s chênh l ch lãi thu n, các nhà qu n tr ngân hàng

th y r ng, vi c ph i h p gi a qu n tr Tài s n N và Tài s n Có ph i luôn luôn

đ c th c hi n song song, h tr l n nhau m i có th b o v thu nh p d ki n c a ngân hàng kh i r i ro lãi su t

1.2.3 Chi n l c qu n tr r i ro lãi su t

Chi n l c là t p h p các quy t đ nh (m c tiêu, đ ng l i, chính sách,

ph ng th c phân b ngu n l c, …) và ph ng châm hành đ ng đ đ t đ c m c

(1.2)

đích dài h n, đ phát huy đ c nh ng đi m m nh, kh c ph c đ c nh ng đi m y u, giúp ngân hàng đoán đ c nh ng c h i và v t qua các nguy c t bên ngoài m t cách t t nh t

Giai đo n ho ch đ nh chi n l c là giai đo n thi t l p nhi m v đ u tiên

trong qu n tr r i ro lãi su t, trong giai đo n này c n t p trung phân tích các y u t

c a môi tr ng bên ngoài và bên trong, xác đ nh chính xác các c h i, nguy c ,

đi m m nh, đi m y u, trên c s đó k t h p và l a ch n đ đ m b o cân đ i gi a Tài s n Có và Tài s n N và đ m b o kh n ng thanh toán, nh m đ m b o cho ngân hàng có th t i đa hóa hay ít nh t là n đ nh m c thu nh p t lãi

Giai đo n th c hi n chi n l c là giai đo n hành đ ng trong chi n l c qu n

tr r i ro lãi su t, c n xây d ng k ho ch thi t l p m c tiêu hàng n m, đ a ra chính sách và phân b cho các b ph n có liên quan, m t k ho ch hàm ch a nh ng t duy sâu s c, nh ng ý t ng sáng t o đ c hình thành trên c s phân tích th u đáo môi tr ng bên trong và bên ngoài, có cái nhìn đúng đ n đ có đ c nh ng quy t

đ nh chính xác, k p th i phòng ng a r i ro lãi su t trong m i tr ng h p

Giai đo n đánh giá chi n l c là giai đo n cu i cùng c a quá trình th c hi n,

c n xem xét các y u t là c s cho chi n l c hi n t i nh m t i đa hóa thu nh p,

t i thi u hóa chi phí trong m i ho t đ ng c a ngân hàng

Trong ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng, đ th c hi n chi n l c qu n tr

r i ro lãi su t t t, các nhà qu n tr ngân hàng c n th c hi n chi n l c dài h n, trung

h n và ng n h n, c th :

Th nh t, chi n l c dài h n là qu n tr các ngu n v n và vi c s d ng ngu n v n ph i đ m b o hi u qu kinh t cao nh t, v i m c tiêu là t ng các ngu n

v n huy đ ng đ đáp ng nhu c u kinh doanh, đ ng th i tìm ki m các l nh v c đ u

t có hi u qu đ mang l i l i nhu n cao v a ch p hành đúng các quy ch qu n lý

c a Nhà n c

Th hai, chi n l c trung h n: đ chi n l c dài h n th c hi n t t, các nhà

qu n tr ngân hàng c n ph i th c hi n chi n l c trung h n khi lãi su t bi n đ ng theo tháng hay quý, b ng cách s d ng công c phái sinh nh : h p đ ng lãi su t k

h n, h p đ ng lãi su t t ng lai, h p đ ng hoán đ i lãi su t, h p đ ng quy n ch n lãi su t

Th ba, chi n l c ng n h n: đ chi n l c trung h n có hi u qu cao c n

ph i có k ho ch cho chi n l c ng n h n khi lãi su t bi n đ ng trong tu n b ng cách mua bán ch ng khoán có tính thanh kho n cao

1.2.4 Công c phòng ng a r i ro lãi su t

Phòng ng a r i ro lãi su t là vi c không th thi u trong ho t đ ng kinh doanh

c a m t ngân hàng hi n đ i Chính vì v y, các nhà qu n tr ngân hàng c n có các công c đ phòng ng a r i ro lãi su t

Th nh t, ngân hàng chuy n giao toàn b r i ro lãi su t cho c quan b o

hi m chuyên nghi p b ng cách mua b o hi m r i ro lãi su t

Th hai, áp d ng lãi su t cho vay ng n h n, lãi su t linh ho t ho c đi u

ch nh trong t ng tr ng h p và th i k c th tùy theo chính sách đi u hành lãi su t

c a Ngân hàng Nhà n c

Th ba, áp d ng chi n l c ch đ ng trong qu n tr r i ro lãi su t Trong

tr ng h p có th d báo đ c chi u h ng bi n đ ng trong t ng lai c a lãi su t

đ đi u ch nh khe h nh y c m lãi su t và khe h k h n h p lý nh t

Th t , áp d ng chi n l c qu n tr th đ ng trong tr ng h p không th d báo đ c chi u h ng bi n đ ng c a lãi su t trong t ng lai, các nhà qu n tr ngân hàng c n duy trì khe h nh y c m lãi su t và khe h k h n b ng không

Ngoài ra, các nhà qu n tr ngân hàng còn v n d ng các k thu t b o hi m lãi

su t nh th c hi n h p đ ng hoán đ i (Swap) v lãi su t và h p đ ng quy n ch n (Option) mà không nh t thi t ph i c c u l i b ng cân đ i tài s n

1.2.4.1 H p đ ng hoán đ i lãi su t

Th tr ng Swaps phát tri n nhanh chóng trong nh ng n m 1980, đi u này làm t ng s chú ý v qu n tr r i ro lãi su t trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng

Hoán đ i lãi su t là m t s th a thu n gi a hai bên trong đó bên này cam k t thanh toán cho bên kia kho n ti n lãi ph i tr theo lãi su t c đ nh (hay th n i) tính trên cùng m t kho n n g c trong cùng m t kho ng th i gian nh t đ nh H p đ ng hoán đ i lãi su t giúp các ngân hàng h tr nhau b ng cách trao đ i nh ng đ c đi m

có l i nh t trong h p đ ng vay v n c a mình, ho c th ng đ c các ngân hàng s

d ng đ đi u ch nh k h n th c t c a Tài s n Có và Tài s n N Ngoài ra, h p

đ ng hoán đ i lãi su t cho phép các bên tham gia có th chuy n lãi su t c đ nh sang lãi su t th n i ho c ng c l i, t lãi su t th n i sang lãi su t c đ nh và làm cho k h n c a Tài s n Có và Tài s n N tr nên phù h p h n Do đó, đ h n ch

r i ro lãi su t, các ngân hàng s tr c ti p tham gia vào các h p đ ng hoán đ i lãi

su t, đ ng th i c ng có th đ ng ra làm trung gian đ ph c v cho các khách hàng tham gia h p đ ng đ thu phí d ch v

H p đ ng hoán đ i (Swaps) lãi su t là m t th a thu n gi a ng i mua, theo thông l là ng i thanh toán lãi su t c đ nh và ng i bán, theo thông l là ng i thanh toán lãi su t th n i Vào ngày giá tr giao d ch, ng i mua thanh toán lãi su t

c đ nh cho ng i bán và ng i bán thanh toán lãi su t th n i cho ng i mua Ngân hàng mua Swaps là ngân hàng thanh toán lãi su t c đ nh, ngân hàng

có ngu n v n huy đ ng v i lãi su t th n i nh ng ngu n thu t Tài s n Có là lãi

su t c đ nh Thông qua giao d ch Swaps lãi su t, ngân hàng mua nh m m c đích chuy n vi c thanh toán lãi cho v n huy đ ng t hình th c lãi su t th n i sang lãi

su t c đ nh Ng c l i, ngân hàng bán Swaps là ngân hàng thanh toán lãi su t th

n i, ngân hàng có ngu n v n huy đ ng v i lãi su t c đ nh nh ng ngu n thu t Tài

s n Có là lãi su t th n i Thông qua giao d ch Swaps lãi su t, ngân hàng bán nh m

m c đích chuy n vi c thanh toán lãi cho v n huy đ ng t hình th c lãi su t c đ nh sang lãi su t th n i đ phù h p v i tính ch t th n i c a ngu n thu t Tài s n Có

1.2.4.2 H p đ ng quy n ch n lãi su t

Các nhà qu n tr ngân hàng có th s d ng m t cách r ng rãi và đa d ng các

h p đ ng lãi su t k h n, lãi su t t ng lai và hoán đ i lãi su t trong vi c phòng

ng a r i ro lãi su t, tuy nhiên các s n ph m c a nghi p v quy n ch n lãi su t còn

đa d ng và phong phú h n nhi u, đã cung c p cho các nhà qu n tr ngân hàng m t

s linh ho t đ l a ch n các nghi p v đ phòng ng a r i ro lãi su t

Quy n ch n lãi su t, là m t công c đ cho phép ng i mua nó có quy n,

nh ng không b t bu c, đ c mua ho c bán m t s l ng tài s n tài chính nh t đ nh

t i th i đi m xác đ nh trong t ng lai, v i m t m c giá đ c xác đ nh ngay t i th i

đi m th a thu n h p đ ng Ng c l i, ng i bán quy n ch n ph i th c hi n ngh a

v , ch không có quy n bán hay mua m t s l ng tài chính theo m t giá th a thu n tr c trong h p đ ng và đ c thu v m t kho n phí bán quy n ch n Phí quy n ch n đ c thanh toán cho ng i bán l i t i th i đi m ký k t h p đ ng Nh

v y, đ i v i giao d ch quy n ch n, ng i mua quy n ch n là ng i tr phí, ng i bán quy n ch n là ng i thu phí

Có 2 ki u quy n ch n: quy n ch n ki u M và quy n ch n ki u châu Âu Trong đó, quy n ch n ki u M có th đ c th c hi n t i b t k th i đi m nào tr c ngày đáo h n, còn quy n ch n ki u châu Âu ch có th đ c th c hi n vào ngày đáo

h n c a nó

Có 2 lo i quy n ch n, quy n ch n mua và quy n ch n bán:

Quy n ch n mua lãi su t là m t công c cho phép ng i mua nó có quy n (nh ng không b t bu c) đ c mua quy n ch n mua lãi su t vào ngày đáo h n c a

h p đ ng v i m t m c giá đ c xác đ nh tr c Ng i bán quy n ch n s n sàng

th c hi n n u ng i mua th c hi n quy n N u lãi su t th tr ng t ng trên m c lãi

su t giao d ch quy n ch n, thì ng i bán quy n ch n mua s thanh toán kho n chênh l ch lãi su t cho ng i mua quy n ch n mua N u lãi su t th tr ng gi m

th p h n so v i lãi su t giao d ch quy n ch n, thì ng i bán quy n ch n mua s không ph i thanh toán ti n nào cho ng i mua quy n ch n mua

Quy n ch n bán lãi su t là tr ng h p ng c l i v i quy n ch n mua lãi

su t, cho phép ng i mua có quy n (nh ng không b t bu c) đ c mua quy n ch n bán lãi su t vào ngày đáo h n c a h p đ ng v i m t m c giá đ c xác đ nh tr c

Ng i bán quy n ph i s n sàng mua n u ng i mua th c hi n quy n N u lãi su t

th tr ng gi m xu ng d i m c lãi su t giao d ch quy n ch n, thì ng i bán quy n

ch n s thanh toán kho n chênh l ch lãi su t cho ng i mua N u lãi su t th tr ng

t ng cao h n so v i lãi su t giao d ch quy n ch n, thì ng i bán quy n ch n s không ph i thanh toán ti n nào cho ng i mua quy n ch n

V y v i h p đ ng quy n ch n mua lãi su t và quy n ch n bán lãi su t đ i

v i ng i mua quy n ch n giúp cho các nhà qu n tr ngân hàng phòng ng a r i ro lãi su t v i kh n ng thua l đ c gi i h n b i m c phí ph i tr đ mua quy n ch n, trong khi đó kh n ng thu lãi là không b h n ch

1.2.5 Qu n tr r i ro lãi su t theo c ch qu n lý v n t p trung

C ch qu n lý v n t p trung hay đi u hòa v n n i b t p trung là c ch

qu n lý v n t kh i Ngu n v n đ t t i Tr s chính Các Chi nhánh, S giao d ch

tr thành các đ n v kinh doanh th c hi n mua bán v n v i Tr s chính thông qua phòng K ho ch & H tr ALCO Tr s chính s mua toàn b tài s n N c a Chi nhánh và bán v n đ Chi nhánh s d ng cho tài s n Có T đó, thu nh p/ chi phí

c a t ng Chi nhánh đ c xác đ nh thông qua chênh l ch mua bán v n v i Tr s chính, t p trung r i ro thanh kho n và r i ro lãi su t v Tr s chính

Nguyên t c th c hi n c ch qu n lý v n t p trung bao g m nh ng n i dung sau:

Th nh t, quan h đi u chuy n v n n i b thông qua c ch “mua/ bán” v n Công tác đi u hành v n n i b đ c chuy n t c ch “vay / g i” sang c ch “mua / bán” v n Cùng v i vi c chuy n đ i này thì toàn b r i ro v v n nh r i ro thanh kho n, r i ro lãi su t s đ c chuy n v Tr s chính Lãi su t hay giá c a ho t

đ ng “mua / bán” v n trong t ng th i đi m do Tr s chính xác đ nh và thông báo

t i các Chi nhánh

Th hai, qu n lý v n t p trung và th ng nh t t i Tr s chính Xây d ng c

h th ng là m t b ng t ng k t tài s n th ng nh t, đ m b o ki m soát thu nh p – chi phí, nâng cao hi u qu kinh doanh c a Ngân hàng, phát huy th m nh c a t ng đ n

v kinh doanh và t i đa hóa l i nhu n

Th ba, giá chuy n v n ây là công c quan tr ng trong công tác đi u hành

v n t i Tr s chính và là c n c đ xác đ nh hi u qu ho t đ ng trong k c a m i Chi nhánh Hi u qu ho t đ ng c a Chi nhánh s đ c đánh giá chu n xác theo tiêu

th c th ng nh t trên c s chênh l ch gi a lãi su t th c hi n v i khách hàng và giá chuy n v n n i b

Th t , chuy n r i ro thanh kho n, r i ro lãi su t v Tr s chính Qu n lý r i

ro thanh kho n, r i ro lãi su t đ c th c hi n thông qua các gi i h n, h n m c và phân c p, y quy n đ n các b ph n theo quy đ nh c a T ng Giám c b ng v n

b n c th Chi nhánh tr thành đ n v kinh doanh, tìm ki m l i nhu n t các d ch

1.3 Bài h c kinh nghi m v nâng cao ho t đ ng Qu n tr r i ro lãi su t

c a Ngân hàng TNHH MTV HSBC Vi t Nam

Ngân hàng H ng Kông và Th ng H i (HSBC) là m t trong nh ng t ch c tài chính qu c t l n nh t trên th gi i và b t đ u ho t đ ng t i th tr ng Vi t Nam

t n m 1870 Ngày 01 tháng 01 n m 2009, HSBC khai tr ng ngân hàng 100% v n

n c ngoài v i tên g i Ngân hàng TNHH M t thành viên HSBC Vi t Nam (HSBC

Vi t Nam) và tr thành ngân hàng n c ngoài đ u tiên đ a ngân hàng thành viên đi vào ho t đ ng t i Vi t Nam Hi n t i, HSBC là m t trong nh ng ngân hàng n c ngoài l n nh t t i Vi t Nam xét v v n đ u t , m ng l i, ch ng lo i s n ph m, s

l ng nhân viên, s lu ng khách hàng, có l i nhu n t ng tr ng cao và phát tri n

b n v ng

đ t đ c s hi u qu và t ng tr ng b n v ng, ngân hàng HSBC Vi t Nam đã áp d ng các quy trình qu n tr qu c t và ch t ch trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng Là thành viên c a m t t ch c tài chính qu c t có m ng l i chi nhánh ho t đ ng trên kh p th gi i, HSBC Vi t Nam đã tuân th các quy chu n

qu c t trong ho t đ ng qu n tr r i ro lãi su t và đem l i hi u qu kinh doanh t t cho ngân hàng

Th nh t, xây d ng chính sách lãi su t linh ho t đ i v i t ng đ i t ng và nhóm khách hàng khác nhau đáp ng yêu c u c nh tranh trong giai đo n hi n nay

Th c hi n qu n lý lãi su t theo ph ng pháp k t h p lãi su t th n i và c đ nh: Áp

d ng lãi su t c đ nh đ i v i các kho n ti n g i và cho vay ng n h n, lãi su t th

n i đ i v i các kho n ti n g i và cho vay trung, dài h n

Th hai, s d ng các bi n pháp n i b ng và ngo i b ng đ phòng ch ng r i

ro lãi su t: (i) s d ng ph ng pháp ti n g i và cho vay nh m m c đích thay đ i c

c u k h n tài s n có và tài s n n theo h ng có l i cho ngân hàng khi lãi su t bi n

đ ng; (ii) đi u ch nh b ng cân đ i tài s n b ng cách mua bán ch ng khoán, ch y u

là các ch ng khoán d chuy n đ i; (iii) S d ng các nghi p v phái sinh trên th

tr ng ti n t đ gi m thi u tác đ ng c a r i ro lãi su t đ n ho t đ ng kinh doanh ngân hàng

Th ba, chú tr ng trong vi c xây d ng, đào t o đ i ng chuyên gia và qu n

lý r i ro lãi su t vì theo quan đi m c a các nhà đi u hành HSBC thì không có

ph ng pháp phân tích ph c t p, hi n đ i nào có th thay th đ c kinh nghi m và đánh giá c a chuyên gia trong ho t đ ng qu n lý r i ro

Th t , hoàn thi n quy trình qu n tr r i ro lãi su t b ng cách xác đ nh các nguyên nhân gây ra r i ro lãi su t T đó, (i) thi t l p h th ng giám sát s bi n

đ ng c a các nguyên nhân này và đ ng b hóa h th ng giám sát này v i các công tác qu n tr tài s n có và tài s n n Vi c này giúp cung c p các thông tin c n thi t

đ đo l ng r i ro lãi su t; (ii) đánh giá đo l ng m c đ r i ro theo các tiêu chu n

qu c t đ xác đ nh đúng đ n m c đ r i ro b ng các mô hình đ c s d ng; và (iii)

ki m soát và phòng ng a r i ro lãi su t nh m duy trì m c đ r i ro lãi su t trong

m t gi i h n nh t đ nh phù h p v i t ng giai đo n kinh t

Th a h ng nh ng tiêu chu n qu n tr r i ro lãi su t t t p đoàn Ngân hàng HSBC toàn c u và k t h p v i s am hi u th tr ng t i đ a ph ng theo nh câu

bi u ng là “Ngân hàng toàn c u, am hi u đ a ph ng”, nh ng kinh nghi m qu n tr

r i ro lãi su t trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng c a Ngân hàng TNHH MTV HSBC Vi t Nam là nh ng bài h c r t quý giá đ Ngân hàng TMCP Công Th ng

Vi t Nam áp d ng nh m t o l p s hi u qu và phát tri n b n v ng trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng

K T LU N CH NG 1

Ngân hàng là m t đ nh ch tài chính trung gian, ho t đ ng kinh doanh c a

m t ngân hàng có th làm nh h ng đ n ho t đ ng kinh doanh c a toàn h th ng ngân hàng và xã h i vì các ch th g i ti n và vay ti n c a ngân hàng là các t ch c kinh t , các t ng l p dân c trong toàn xã h i Vì v y, trong ho t đ ng kinh doanh

c a mình, các ngân hàng c n đ cao công tác qu n tr r i ro đ b o v ngân hàng,

b o v khách hàng

Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM đ c thành l p

t n m 1988 cùng v i Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam, có quy mô ho t

đ ng l n th 2 t i khu v c phía Nam Hi n t i, chi nhánh có h th ng m ng l i

g m 8 phòng giao d ch tr c thu c n m các qu n trong TPHCM và có t ng s 134 nhân viên chính th c

T i NHCT CN1 TPHCM, khách hàng không ch hài lòng v i ch t l ng s n

ph m linh ho t hi n đ i, v i dãy s n ph m đa d ng phong phú, mà còn b i ch t

l ng ph c v chuyên nghi p thân thi n Các nhóm khách hàng m c tiêu hi n nay

c a Vietinbank bao g m: khách hàng doanh nghi p, khách hàng cá nhân và nhóm khách hàng đ u t

i v i khách hàng doanh nghi p, NHCT CN1 TPHCM s cung ng s n

ph m – d ch v tài chính ngân hàng tr n gói nh : s n ph m cho vay, s n ph m bao

thanh toán, s n ph m b o lãnh, s n ph m tài tr xu t nh p kh u, s n ph m tài kho n, d ch v thanh toán qu c t …

i v i các khách hàng cá nhân, NHCT CN1 TPHCM cung c p nhanh

chóng và đ y đ chu i s n ph m ti t ki m và s n ph m tín d ng tiêu dùng linh ho t,

an toàn, hi u qu nh : cho vay tiêu dùng có th ch p, cho vay tín ch p, cho vay mua nhà, cho vay s n xu t kinh doanh, cho vay b sung v n l u đ ng, cho vay mua xe, cho vay du h c… và các d ch v thanh toán, chuy n ti n trong và ngoài n c

Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam – CN1 TPHCM là m t trong

nh ng chi nhánh d n đ u v ho t đ ng kinh doanh trong h th ng c a Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam Chi nhánh có ho t đ ng kinh doanh hi u qu và

Qua b ng 2.1 ta th y đ c ho t đ ng kinh doanh có s t ng tr ng m nh trong nh ng n m g n đây D n t ng tr ng đ u và t p trung ch y u các khách hàng doanh nghi p (chi m 95% t ng d n c a toàn chi nhánh) Ch t l ng d n tín d ng t t, t l n x u qua các n m 2010, 2011, 2012, 6 tháng đ u n m 2013 l n

l t chi m 0.22%, 0.08%, 0.09%, 0.73% trong c c u t ng d n

Ngu n v n có s t ng tr ng m nh m trong n m 2011 do m t b ng lãi su t

t ng cao và gi m d n trong n m 2012, tuy nhiên v n gi m c cao B t đ u t ngày 02/04/2011, NHCT tri n khai h th ng đ nh giá đi u chuy n v n n i b FTP

kh p k h n theo thông l qu c t , mua bán v n chi ti t đ n t ng giao d ch Chi nhánh bám sát tình hình lãi su t th tr ng và s d ng uy tín th ng hi u đ y m nh huy đ ng v n, ngu n v n huy đ ng t ng m nh t o ra m t l ng l i nhu n không

nh cho chi nhánh trong nh ng n m g n đây

i kèm v i v i vi c phát tri n d n và huy đ ng v n, t ng doanh thu c ng

có s t ng tr ng qua các n m, t l t ng tr ng so v i n m tr c đó l n l t là 33.3% trong n m 2011 và 29.1% trong n m 2012 T tr ng các kho n thu nh p lãi (t phát tri n d n và huy đ ng v n) đóng góp ch y u vào c c u t ng doanh thu, chi m h n 90% t ng doanh thu đ t đ c c a chi nhánh

L i nhu n tr c d phòng n m 2012 chi nhánh đ t đ c 175 t đ ng, t ng

tr ng n đ nh so v i n m 2011

Trong b i c nh n n kinh t b t n trong nh ng n m g n đây, là khó kh n chung cho t t c các doanh nghi p, đ c bi t là v i các t ch c tín d ng Tuy nhiên, chi nhánh v n đ t đ c nh ng k t qu kh quan trong ho t đ ng kinh doanh Có th

th y, ban lãnh đ o chi nhánh đã có nh ng chính sách và chi n l c đúng đ n trong

vi c đi u hành và phát tri n Nh ng thành công mà chi nhánh đ t đ c trong th i gian qua đã đóng góp tích c c vào s phát tri n kinh t khu v c TPHCM và nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh chung c a toàn h th ng Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam