Các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh lý viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em có gì đặc biệt ở các trung tâm bảo trợ xã hội, trại trẻ mồ côi?. Có hay không việc xuất hiện các yếu tố nguy cơ mớ
Trang 1Các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh lý viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em có gì đặc biệt ở các trung tâm bảo trợ xã hội, trại trẻ mồ côi? Có hay không việc xuất hiện các yếu tố nguy cơ mới đối với bệnh viêm đường hô hấp cấp tại các cơ sở này? Nghiên cứu này được thực hiện với mục tiêu: xác định tỷ lệ hiện mắc, mô tả đặc điểm các yếu tố nguy cơ của bệnh viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em tại Trung tâm bảo trợ trẻ em số 4, Ba Vì, Hà Nội; Tìm hiểu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ với tình trạng viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em tại cơ sở nói trên Đây là một nghiên cứu mô tả cắt ngang với
98 trẻ tham gia điều tra Kết quả cho thấy: Tỷ lệ hiện mắc VĐHH cấp 44,4%; tỷ lệ suy dinh dưỡng 15,6%; tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi bị thiếu máu (huyết sắc tố dưới 12g/dL) 56,4%; 100% trẻ ở chung phòng; 62,2% ngủ cùng giường; 75,6% dùng chung chăn; 66,7% thường xuyên chuyển phòng Liên quan giữa VĐHH với tình trạng tiêm chủng (RR=1,53; p=0,7), với tiền sử VĐHH 3 tháng trước đó (RR= 0,5; p=0,7), với việc trẻ ở chung phòng (RR=5,3; p=0,1) Tỷ lệ hiện mắc VĐHH trong nghiên cứu này là 44,4% tương tự như các nghiên cứu khác Các đặc điểm về dinh dưỡng và thiếu máu phù hợp với tỷ lệ chung trong cộng đồng Việc trẻ ở trung tâm được bố trí ở chung phòng, dùng chung chăn hay di chuyển phòng thường xuyên là yếu tố thuận lợi cho việc lan truyền bệnh VĐHH Không nhận thấy sự liên quan có ý nghĩa giữa tình trạng tiêm chủng và tiền sử VĐHH của trẻ với bệnh lý VĐHH hiện tại Tuy nhiên có mối liên quan bước đầu giữa việc trẻ sống chung phòng với bệnh lý VĐHH
Từ khoá: Viêm đường hô hấp cấp, tỷ lệ hiện mắc, yếu tố nguy cơ, Trung tâm bảo trợ trẻ em
The prevalence and risk factors for
respiratory tract infection on orphanage children in orphanage center no 4,
Bavi, Hanoi
Le Thanh Hai (*), Le Kien Ngai (**)
Introduction: Are there any specific characteristics for risk factors of Acute Respiratory tract Infection (ARI) on children in orphanages? Are there whether or not new risk factors for ARI in those facilities? Objectives: This study was conducted with the aim of identifying the prevalence, describing
Tỷ lệ hiện mắc và các yếu tố liên quan đến bệnh viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em tại trung
tâm bảo trợ trẻ em số 4, Ba Vì, Hà Nội
Lê Thanh Hải (*), Lê Kiến Ngãi (**)
Trang 2features of risk factors for ARI, and assessing association between the risk factors and ARI on orphanage children in Orphanage Center (OC) No.4, Ba Vi, Ha Noi Study methods: This is a cross-sectional survey with a sample of 98 children Results: the prevalence of ARI is 44.4%; malnutrition
15.6%; anemia (hemoglobin <12g/dL) 56.4%; room sharing rate 100%; bed sharing rate -62.2%; blanket sharing rate - 75.6%; room transfer rate - 66.7% There is an association between ARI and vaccination status (RR=1,53; p=0,7), with history of ARI within the last 3 months (RR= 0,5; p=0,7), and room sharing (RR=5,3; p=0,1) Conclusion: the ARI prevalence found in this study is 44.4%, similar to other studies' findings The nutrition and anemia characteristics are found in consistence with the general prevalence found in the community Children's sharing of room, bed, blanket and being transferred from room to room create enabling conditions for transmission of ARI within the center There is no significant association between ARI and vaccination status and history
of previous ARI However, initially recognizable association is found between ARI and the condition
of sharing room in the orphanage center
Key words: acute respiratory tract infection, orphanage children, center
Tác giả
(*) TS BS Lê Thanh Hải - Phó giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương
(**) Ths BS Lê Kiến Ngãi - Trưởng khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn Bệnh viện Nhi Trung ương
E.mail: lekienngai@gmail.com
1 Đặt vấn đề
Viêm đường hô hấp cấp (VĐHHC) là một trong
những nguyên nhân chính gây tử vong cho trẻ em
toàn cầu Ước tính hàng năm có khoảng 4,5 triệu
trẻ em dưới 5 tuổi ở các nước đang phát triển tử
vong vì VĐHHC VĐHHC cũng là lý do khiến 50%
số trẻ đến khám, nhập viện tại các cơ sở y tế trên
toàn thế giới [3] Các yếu tố liên quan đến bệnh
lý viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em bao gồm: trẻ
suy dinh dưỡng, trẻ có cân nặng lúc sinh thấp, trẻ
không được nuôi dưỡng bằng sữa mẹ, khói bụi,
thuốc lá, điều kiện sống chật chội thiếu vệ sinh,
thời tiết thay đổi… [6]
Tháng 2 năm 2008 xuất hiện nhiều trẻ từ các
trung tâm bảo trợ xã hội, trại trẻ mồ côi đến khám
và nhập viện tại Bệnh viện Nhi Trung ương Các
em đó có biểu hiện của tình trạng bệnh lý viêm
đường hô hấp cấp ở mức độ nặng, sau đó một số trẻ
đã tử vong
Liệu các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh lý
viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em có gì đặc biệt ở các trung tâm bảo trợ xã hội, trại trẻ mồ côi? Có hay không việc xuất hiện các yếu tố nguy cơ mới đối với bệnh viêm đường hô hấp cấp tại các cơ sở này? Một cuộc điều tra được thực hiện tại Trung tâm bảo trợ trẻ em số 4, Ba Vì, Hà Nội nhằm góp thêm một ý kiến trả lời các vấn đề trên
Mục tiêu nghiên cứu của chúng tôi là
Xác định tỷ lệ hiện mắc, mô tả đặc điểm các yếu tố nguy cơ, đường lây truyền liên quan đến bệnh viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em tại trung tâm bảo trợ trẻ em số 4, Ba Vì, Hà Nội
Tìm hiểu mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ hiện hữu với tình trạng viêm đường hô hấp cấp ở trẻ
em tại cơ sở nói trên
2 Phương pháp nghiên cứu 2.1 Quần thể và địa điểm nghiên cứu:
Trang 3Trẻ đang được nuôi dưỡng, chăm sóc tại Trung
tâm Bảo trợ trẻ em số 4, Ba Vì, Hà Nội
2.2 Thời gian nghiên cứu: Tháng 3/2008
2.3 Thiết kế nghiên cứu: nghiên cứu mô tả cắt
ngang
2.4 Phương pháp tiến hành
- Tất cả trẻ em hiện diện tại Trung tâm trong
ngày điều tra được lựa chọn vào nghiên cứu
- Khám lâm sàng để phát hiện các trẻ đang có
VĐHHC
- Quan sát nơi ở, nơi chăm sóc trẻ; phỏng vấn
người chăm sóc trẻ và lãnh đạo Trung tâm để mô tả
các yếu tố nguy cơ, đường lây truyền có thể của
bệnh VĐHHC Các chỉ số được đánh giá trong
nghiên cứu này bao gồm: tiền sử tiêm vắc xin; tiền
sử viêm đường hô hấp; tình trạng toàn thân; tình
trạng dinh dưỡng; tình trạng viêm đường hô hấp
hiện tại; đường lây truyền (ngủ chung giường)…
- Lấy dịch tỵ hầu, xét nghiệm nuôi cấy tìm sự
hiện diện của các chủng vi khuẩn cư trú
2.5 Phân tích số liệu
- Các biến số định tính được mô tả dưới dạng tần
suất, các biến định lượng được thể hiện dưới dạng
giá trị trung bình (mean) và độ lệch chuẩn (SD) nếu
phân bố chuẩn hoặc dưới dạng trung vị (median) và
khoảng biến thiên (range) nếu phân bố không
chuẩn
- Đánh giá mối liên quan giữa các yếu tố nguy
cơ và VĐHHC thông qua phép phân tích tương quan
giữa hai biến nhị phân bằng test kiểm định Fisher,
tỷ số nguy cơ tương đối (relative risk - RR)
3 Kết quả nghiên cứu
Có 45 trẻ đến 5 tuổi (14 trai 31,1%; 31 gái
-68,9%) và 53 trẻ trên 5 tuổi (35 trai - 66,0%; 18 gái
- 34%) hiện diện trong ngày điều tra
- Trong số các trẻ thuộc nhóm đến 5 tuổi có 20
trẻ (44,4%) hiện đang có dấu hiệu của VĐHHC
(sốt, ho, chảy mũi, hắt hơi, phổi có ran), đã tìm thấy
vi khuẩn cư trú trong dịch hầu họng của 20 trẻ
(44%) trong nhóm này; trong khi chỉ có 8 trẻ
(15,1%) ở nhóm trẻ lớn hơn 5 tuổi có các dấu hiệu
của VĐHHC và chỉ có 5 trẻ (9,4%) tìm thấy được vi
khuẩn cư trú trong dịch hầu họng
3.1 Đặc điểm các yếu tố nguy cơ liên quan
đến bệnh VĐHH cấp
Trẻ ≤ 5 tuổi
N = 45
Trẻ > 5 tuổi
N = 53
Tổng
N = 98 Tình trạng tiêm
Có 30 66.7 1 1.9 31 31.6
Không 3 6.7 0 0.0 3 3.1
Không biết 12 26.7 52 98.1 64 65.3
Tổng số 45 100.0 53 100.0 98 100.0
Bảng 1 Đặc điểm tình trạng tiêm chủng của trẻ
Huyết sắc tố dưới 12g/dL
22/39 (56,4%)
(22.4) 10.5±0.7
Bạch cầu trên 10000/ml
31/36 (86,1%)
(14.9) 14614±5196
(15,6%)
(24,4%)
(60,0%)
Bảng 2 Đặc điểm về tình trạng dinh dưỡng và thiếu máu
Trẻ ≤ 5 tuổi
N = 45
Trẻ > 5 tuổi
N = 53
Tổng
N = 98 Đặc điểm điều kiện sống
Trẻ thường xuyên được chuyển phòng ở
30 66.7 28 52.8 58 59.2
Bảng 3 Một số đặc điểm về điều kiện sống và
chăm sóc trẻ
Trẻ có tiền sử VĐHH
Trẻ ≤ 5 tuổi
N = 45
Trẻ > 5 tuổi
N = 53
Tổng
N = 98
n % n % n % Có 33 76.7 15 29.4 48 51.1 Không 10 23.3 36 70.6 46 48.9 Tổng 43 100.0 51 100.0 94 100.0
Bảng 4 Tỷ lệ trẻ có tiền sử viêm đường hô hấp
trong vòng 3 tháng gần đây
Trang 43.2 Mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ
và tình trạng VĐHHC ở nhóm trẻ dưới 5
tuổi
4 Bàn luận
4.1 Tỷ lệ hiện mắc và đặc điểm các yếu tố
nguy cơ liên quan đến bệnh VĐHH cấp
-Tỷ lệ hiện mắc (prevalence) của bệnh VĐHH
cấp ở trẻ em tại Trung tâm bảo trợ trẻ em số 4, Ba
Vì, Hà Nội là 20/45 (44,4%) Tỷ lệ này hoàn toàn
không cao hơn các số liệu đã công bố Rahman và
cộng sự trong một nghiên cứu công bố năm 1997 tại
Bangladesh đã kết luận "tỷ lệ hiện mắc VĐHH cấp
ở trẻ dưới 5 tuổi trong cộng đồng vùng nông thôn là
58,7%" [4]
- Tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi ở được nuôi dưỡng tại
trung tâm này được ghi nhận có suy dinh dưỡng là
15,6% và giới hạn suy dinh dưỡng là 24,4% không khác xa với số liệu về tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em đã được Bộ Y tế công bố, (từ 20-25%) Trong khi đó tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi bị thiếu máu (huyết sắc tố dưới 12g/dL) ghi nhận là 56,4% cao hơn chút ít so với cũng tỷ lệ này được Chương trình Dinh dưỡng công bố, ( 49%)[6]
- Với lí do trẻ được thu nhận về trung tâm từ nhiều nơi khác nhau (bệnh viện, gia đình, bỏ rơi…) cho nên tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi được nắm rõ về tình trạng tiêm chủng chỉ có 66,7% Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với tỷ lệ trẻ được tiêm các loại vắc xin như Chương trình tiêm chủng mở rộng đã công bố, (trên 90%)[8]
- Do trẻ được nuôi dưỡng tại trung tâm bảo trợ
vì vậy điều kiện sống của trẻ có nhiều điểm khác với những trẻ được nuôi sống tại gia đình, tất cả trẻ đều được sắp xếp ngủ cùng giường với nhau (100%), có đến gần 2/3 số trẻ (62,2%) ngủ cùng giường với trẻ đang bị VĐHHC, hơn 3/4 trẻ được điều tra (75,6%) dùng chung chăn đắp và hơn 2/3 số trẻ (66,7%) ở trung tâm thường xuyên được chuyển phòng ở Viêm đường hô hấp là bệnh lây truyền qua đường không khí và thông qua tiếp xúc với dịch tiết của đường hô hấp, việc trẻ ngủ chung giường, đắp chung chăn và thường xuyên chuyển phòng ở là điều kiện thuận lợi để bệnh lây lan trong quần thể Điều này thể hiện ở chỉ số trẻ bị viêm đường hô hấp trong vòng 3 tháng trước ngày điều tra khá cao (76,7%)
4.2 Liên quan giữa một số yếu tố nguy cơ và tình trạng VĐHHC ở nhóm trẻ dưới 5 tuổi
Các yếu tố nguy cơ được thảo luận trong nghiên cứu này bao gồm tình trạng tiêm chủng, tiền sử viêm đường hô hấp trong vòng 3 tháng trước ngày điều tra và tình trạng ở chung phòng với trẻ đang bị VĐHH Liên quan giữa tình trạng tiêm chủng và VĐHHC chưa thấy đề cập trong các nghiên cứu trước đây Liên quan giữa tình trạng ở chung phòng với VĐHH, theo Anders Koch và cộng sự là 2,5 lần so với nhóm trẻ không ở chung phòng [6] Trong điều tra này tình hình VĐHH ở nhóm trẻ không được tiêm chủng đầy đủ cao gấp 1,53 lần nhóm trẻ được tiêm chủng đầy đủ nhưng sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê (RR = 1,53; p=0,7); không ghi nhận được sự khác biệt giữa tình trạng viêm đường hô hấp hiện tại với tiền sử viêm đường
Tiêm chủng
Tổng số VĐHHC
RR= 1.53 ; p = 0.7
Bảng 5 Liên quan giữa tình trạng tiêm chủng và
VĐHH
Tiền sử VĐHH
Tổng số VĐHHC
n % n % n %
RR= 0.5; p= 0.7
Bảng 6 Liên quan giữa tiền sử VĐHH trong vòng
3 tháng và tình trạng VĐHH hiện tại
Ở chung phòng Có Không
Tổng số VĐHHC
Có 18 94.7 1 5.3 19 100
Không 17 77.3 5 22.7 22 100
RR=5.3 ; p= 0.1 Bảng 7 Liên quan giữa việc trong cùng phòng có
trẻ đang bị VĐHH và tình trạng VĐHH
Trang 5hô hấp trong vòng 3 tháng trước ngày điều tra với
RR=0,5, p=0,7; Tìm thấy có sự liên quan lớn giữa
việc trẻ ở chung phòng với tình trạng VĐHH
(RR=5,3), tuy nhiên có thể do hạn chế về qui mô
cuộc điều tra phép kiểm định chỉ cho giá trị p ở mức
0,1 (p=0,1)
Tỷ lệ hiện mắc VĐHH ở trẻ em được nuôi
dưỡng tại Trung tâm Bảo trợ trẻ em số 4, Ba Vì, Hà
Nội là 44,4% tương tự như kết quả của các nghiên
cứu tại địa điểm khác Các đặc điểm về dinh dưỡng
và thiếu máu phù hợp với tỷ lệ chung trong cộng
đồng Phần lớn trẻ ở trung tâm được bố trí ở chung
phòng, dùng chung chăn hay di chuyển phòng
thường xuyên là yếu tố thuận lợi cho việc lan truyền
bệnh VĐHH
Không nhận thấy sự liên quan có ý nghĩa giữa tình trạng tiêm chủng và tiền sử VĐHH của trẻ với bệnh lý VĐHH hiện tại Tuy nhiên có mối liên quan bước đầu giữa việc trẻ sống chung phòng với bệnh lý VĐHH
Do nghiên cứu được thực hiện dưới hình thức một cuộc điều tra cắt ngang vì vậy số lượng mẫu thu thập được có thể chưa phản ánh hết đặc điểm của quần thể
Lời cảm ơn:
Nhóm nghiên cứu xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc và cán bộ nhân viên Trung tâm Bảo trợ trẻ em số 4, Ba Vì, Hà Nội đã tạo điều kiện cho cuộc điều tra này
Tài liệu tham khảo
Tiếng Việt
1 Báo cáo Hội nghị dinh dưỡng toàn quốc Bộ Y tế, Viện
Dinh dưỡng, 2008 Hà Nội, tháng 6/2008
2 Báo cáo tổng kết tiêm chủng mở rộng năm 2009 Bô Y tế,
Viện Vệ sinh dịch tế Trung ương, Dự án Tiêm chủng mở
rộng Hà Nội, tháng 3/2010
Tiếng Anh
3 Long-term morbidity and mortality following hypoxaemic
lower respiratory tract infection in Gambian children T E.
West, T Goetghebuer, P Milligan, E K Mulholland,& M.
W Weber Bulletin of the World Health Organization, 1999,
77 (2)
4 Prevalence of acute respiratory tract infection and its risk factors in under five children Rahman MM, Rahman AM Bangladesh Med Res Counc Bull 1997 Aug;23(2):47-50.
5 Risk factors for severe respiratory syncytial virus infection leading to hospital admission in children in the Western region of the Gambia Martin W Weber, et al.International Journal of Epidemioly 1999; 28: 157-162
6 Risk Factors for Acute Respiratory Tract Infections in Young Greenlandic Children Anders Koch, Kåre Mølbak, Preben Homøe, Per Sørensen1, Thomas Hjuler, Mette Ehmer Olesen, June Pejl, Freddy Karup Pedersen, Ove Rosing Olsen, and Mads Melbye American Journal of Epidemiology Vol 158, No 4
