Luận văn thạc sĩ Nghiên cứu lạm phát mục tiêu tại Việt Nam

Tác gi Lê Xuân Mai... Lê Xuân Mai... Shehu Usman Rano and Englama, Abwaku 2009... Mishkin and Klaus Schmidt Hebbel, 2001... Mishkin, Klaus Schmidt-Hebbel, 2001.

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

TR NG I H C KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH

- -

LÊ XUÂN MAI

NGHIÊN C U L M PHÁT M C TIÊU T I VI T NAM

gi thu th p t các ngu n khác nhau có ghi trong ph n tài li u tham kh o

Ngoài ra trong lu n v n còn s d ng m t s nh n xét, đánh giá c a các tác gi khác

và đ u có chú thích ngu n g c sau m i trích d n đ d tra c u, ki m ch ng

N u phát hi n có b t k s gian l n nào tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m tr c

H i đ ng, c ng nh k t qu lu n v n c a mình

TP H Chí Minh, ngày tháng n m 2013 Tác gi

Lê Xuân Mai

L I C M N

Tr c tiên, tôi xin chân thành c m n Cô Nguy n Th Ng c Trang đã t n tình

h ng d n tôi trong su t quá trình th c hi n lu n v n t t nghi p này, c ng nh g i

l i c m n đ n các Quý th y cô nh ng ng i đã truy n đ t ki n th c cho tôi trong

c khóa h c

Bên c nh đó tôi xin g i l i c m n đ n các anh ch , b n bè cùng h c chung v i tôi trong khóa h c, đ c bi t là ban cán s l p, nh ng ng i luôn đ ng viên và thông tin

k p th i nh ng thông tin c n thi t, b ích

Cu i cùng tôi xin c m n cha m , gia đình đã luôn t o đi u ki n cho tôi hoàn thành

lu n v n t t nghi p này

Lê Xuân Mai

M C L C

DANH M C VI T T T

DANH M C HÌNH VÀ B NG

TÓM T T 1

M U 2

CH NG I 6

T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U LIÊN QUAN 6

1.1 T ng quan các nghiên c u liên quan 6

1.1.1 Các nghiên c u trên th gi i v l m phát m c tiêu 6

1.1.2 Các nghiên c u trong n c v l m phát m c tiêu 10

1.2 K t lu n ch ng 1 12

CH NG II 13

PH NG PHÁP NGHIÊN C U 13

2.1 Mô hình ki m đ nh 13

2.2 Ph ng pháp nghiên c u 14

2.2.1 Ph ng pháp t h i quy Vector 14

2.2.2 Các ki m đ nh liên quan mô hình 16

2.2.2.1 Ki m đ nh nghi m đ n v 16

2.2.2.2 Ki m đ nh Granger Causality 16

2.3 Thu th p và mô t d li u 17

CH NG III 22

K T QU NGHIÊN C U 22

3.1 o l ng tính đ c l p c a NHTW 22

3.2 M c tiêu c a NHTW 28

3.3 K t qu th c nghi m 29

3.3.1 Ki m đ nh nghi m đ n v 29

3.3.2 Xác đ nh đ dài tr : 30

3.3.3 Ki m đ nh Granger Causality 31

3.3.4 Phân tích ph n ng cú s c 33

3.3.5 Phâ n tích ph ng sai 37

3.4 K t lu n ch ng 3 42

CH NG IV: 44

K T LU N 44

4.1 K t lu n 44

4.2 Ki n ngh các b c chu n b đ ti n t i th c hi n l m phát m c tiêu 45

4.3 H n ch 47 TÀI LI U THAM KH O

DANH M C VI T T T

GSO T ng c c th ng kê General stataticsorganization IMF Qu ti n t qu c t Interational monetary fund LPMT L m phát m c tiêu Inflation targeting

NHTW Ngân hàng Trung ng Central bank

DANH M C HÌNH VÀ B NG

DANH M C HÌNH

Hình 2.1: T ng s n ph m qu c n i 18

Hình 2.2: Ch s giá 18

Hình 2.3: Cung ti n M2 19

Hình 2.4: Thâm h t nhân sách 20

Hình 2.5: Lãi su t ti n g i 20

Hình 2 6: T giá h i đoái VND/USD 21

Hình 3.1: Ph n ng c a CPI đ i v i các cú s c 33

Hình 3.2: Ph n ng c a các bi n chính sách, s n l ng tr c cú s c ch s giá CPI 36

DANH M C B NG B ng 3.1: Tính đi m đ c l p c a NHTW 23

B ng 3.2: Danh sách th ng đ c ngân hàng qua các nhi m k 27

B ng 3.3: K t qu ki m đ nh nghi m đ n v 29

B ng 3.4: Xác đ nh đ dài tr c a mô hình VAR 30

B ng 3.5: Ki m đ nh Granger Causality 31

B ng 3.6: Phân tích ph ng sai ch s giá 37

B ng 3.7: B ng phân tích ph ng sai GDP 38

B ng 3.8: B ng phân tích ph ng sai BD, IR, ER và M2 39

TÓM T T

Bài nghiên c u t p trung nghiên c u v n đ l m phát m c tiêu t i Vi t Nam thông qua vi c đánh giá Vi t Nam đã s n sàng đ th c hi n l m phát m c tiêu hay ch a? Nghiên c u t p trung vào đánh giá ba y u t : 1) tính đ c l p c a Ngân hàng Trung ng; 2) vi c xác đ nh m c tiêu c a Ngân hàng Trung ng; 3) ki m tra s t n t i

m i quan h gi a l m phát và các công c chính sách ti n t Hai y u t đ u tiên

đ c tính toán d a vào các thông tin s n có và thang tính đi m d a theo nghiên c u

c a Alex Cukierman và các c ng s (1992) Y u t th 3 đ c ki m đ nh d a vào

ki m đ nh Granger Causality và ph ng pháp t h i quy vector VAR K t qu cho

th y NHTW ch a có tính đ c l p cao, còn ph i th c hi n cùng lúc nhi u m c tiêu

và ch a có m c tiêu u tiên duy nh t Còn v m i quan h gi a l m phát, s n l ng

và các công c chính sách thì còn y u ho c không có Do v y bài nghiên c u ki n ngh Vi t Nam ch a nên th c hi n l m phát m c tiêu t i th i đi m này

T khóa: l m phát, chính sách ti n t , l m phát m c tiêu

M U

1 Lý do ch n đ tài

Trong nh ng n m g n đây, t l l m phát c a Vi t Nam luôn m c cao C th l m phát n m 2007 là 12,7%, n m 2008 là 19.9%, n m 2010 là 11,75%, n m 2011 là 18,13% và n m 2012 là 6.81% V i di n bi n l m phát nh v y cho th y nguy c

l m phát cao s còn đe d a đ n tình hình t ng tr ng, phát tri n kinh t Vi t Nam trong nh ng n m t i Trong nh ng n m qua, Vi t Nam đã liên t c áp d ng các bi n pháp đi u hành chính sách ti n t đ ki m ch l m phát M c dù các chính sách này

đã ph n nào phát huy tác d ng nh ng đó ch là các bi n pháp ng n h n t m th i,

ch a th c s gi i quy t đ c v n đ l m phát c a Vi t Nam V y li u có bi n pháp nào Vi t Nam có th áp d ng lâu dài đ đ m b o gi i quy t đ c v n đ l m phát

mà v n đ m b o s phát tri n b n v ng c a n n kinh t M t trong các bi n pháp

mà nhi u n c trên th gi i đã áp d ng thành công là áp d ng ch đ l m phát m c tiêu V y LPMT có th th c hi n thành công t i Vi t Nam không? Các y u t nào tác đ ng đ n vi c th c hi n thành công LPMT t i Vi t Nam ó là lý do tác gi nghiên c u đ tài: “Nghiên c u l m phát m c tiêu t i Vi t Nam”

2 Tính c p thi t c a đ tài

L m phát là đ tài không ch Vi t Nam mà các n c trên th gi i đ u quan tâm

b i nó tr c ti p nh h ng đ n tình hình t ng tr ng phát tri n kinh t c a m t

n c n c ta đã có nhi u nghiên c u v l m phát, các y u t tác đ ng đ n l m phát, tuy nhiên s l ng nghiên c u v l m phát m c tiêu v n còn gi i h n c

bi t các nghiên c u v l m phát m c tiêu t i Vi t Nam hi n nay ch y u là nghiên

c u đ nh tính cho nên m t nghiên c u đ nh l ng v đ tài này đ mang đ n cái nhìn rõ ràng, c th h n t i th i đi m này là th c s c n thi t ây chính là ngu n

đ ng l c thúc đ y tác gi tìm ki m và ch n l a cácbài nghiên c u h c thu t tr c đây đã đ c th c hi n các n c trong khu v c và th gi i đ k th a, ng d ng,

ki m đ nh l i k t qu khi th c hi n Vi t Nam C th là nghiên c u c a Aliyu,

Shehu Usman Rano and Englama, Abwaku (2009) Vì v y, đ tài “Nghiên c u l m

phát m c tiêu t i Vi t Nam ” đ c tác gi ch n làm đ tài nghiên c u trong lu n

- Các công c ti n t bao g m: Cung ti n m r ng(M2), thâm h t ngân sách

(BD), lãi su t ti n g i (IR), t giá h i đoái VND/USD (ER)

5 Ph m vi nghiên c u

Các s li u ch s giá CPI, cung ti n M2, thâm h t ngân sách BD, s n l ng GDP, lãi su t ti n g i IR, t giá h i đoái ER c a Vi t Nam đ c tính toán trong giai đo n Quý 1 n m 2000 đ n Quý 4 n m 2012

6 Ph ng pháp nghiên c u

S d ng ki m đ nh đ n bi n và đa bi n nhân qu Granger Causality đ ki m tra m i quan h nhân qu gi a các bi n theo chu i th i gian K t qu b c này b sung thêm cho k t qu ch y h i quy trong b c ti p theo sau đây

H i quy d li u chu i th i gian theo mô hình t h i quy Vector (VAR) đ ki m tra

ph n ng c a c a các bi n trong mô hình khi x y ra cú s c Khi dùng mô hình VAR

ta phân tích ph n ng cú s c và phân tích ph ng sai đ th y rõ ph n ng c a l m phát khi x y ra cú s c s n l ng và cú s c chính sách ti n t

Các bi n n i sinh trong mô hình: Xt = (GDP, CPI, M2, BD, IR, ER)

CH NG I

T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U LIÊN QUAN 1.1 T ng quan các nghiên c u liên quan

1.1.1 Các nghiên c u trên th gi i v l m phát m c tiêu

u nh ng n m 90, k t sau s thành công c a m t s n c phát tri n trong vi c

th c hi n l m phát m c tiêu (LPMT), ch đ LPMT đã tr nên ph bi n và đ c nhi u qu c gia l a ch n làm chính sách ti n t c a qu c gia mình Không ch các

n c phát tri n mà c các n c th tr ng m i n i c ng đã l a ch n LPMT là ch

đ ti n t và đ n nay tr hai n c tham gia liên minh ti n t châu Âu (Ph n Lan và Tây ban Nha) ch a có qu c gia nào t b (Loayza và Soto-2002) V y LPMT là gì?

Khái ni m l m phát m c tiêu:

Theo Mishkin (2000 ) LPMT là m t chi n l c chính sách ti n t bao g m n m y u

t chính: 1) thông báo công khai các m c tiêu l m phát trung h n, 2) m t th ch cam k t n đ nh giá c là m c tiêu hàng đ u c a chính sách ti n t , còn các m c tiêu khác x p sau v t m quan tr ng, 3) m t chi n l c t p trung thông tin, trong đó nhi u bi n, mà không ch là t ng l ng ti n t ho c TGH , đ c s d ng đ quy t

đ nh vi c thi t l p các công c chính sách; 4) gia t ng tính minh b ch c a các chi n

l c chính sách ti n t thông qua thông tin liên l c v i công chúng và th tr ng v

k ho ch, m c tiêu, và quy t đ nh c a y ban ti n t , và 5) gia t ng trách nhi m c a NHTW đ i v i vi c đ t đ c m c tiêu l m phát c a nó

Nh ng thu n l i và b t l i khi th c hi n LPMT:

M c tiêu chính c a LPMT là duy trì m c l m phát th p i u này mang đ n nh ng thu n l i, tuy nhiên c ng có nh ng b t l i cho các n c th c hi n

Thu n l i: LPMT d dàng đ c hi u b i công chúng và do dó tính minh b ch cao

B i vì m c tiêu l m phát rõ ràng nên c ng làm t ng tính ch u trách nhi m c a

NHTW LPMT c ng có ti m n ng giúp gi m kh n ng NHTW r i vào b y " không

th ng nh t th i gian" (time-inconsistency trap) b i vì LPMT có thu n l i là t p trung vào nh ng gì NHTW có th làm trong dài h n (đi u hành l m phát) h n là

nh ng gì không th làm (nâng cao s n l ng, gi m th t nghi p, t ng tính c nh tranh) thông qua chính sách ti n t (Frederic S Mishkin-2000) Ngoài ra m c tiêu duy trì l m phát th p m đ ng cho s n đ nh kinh t v mô, lo i b d n nh ng b t

n và thúc đ y các h p đ ng dài h n (Aliyu Shehu Usman Rano và Englama Abwaku, 2009) LPMT còn mang l i nh ng l i ích khác cho các n c th c hi n

nh : giúp làm gi m l m phát k v ng và x lý t t các cú s c l m phát, giúp gi m t

l đánh đ i và đ b t n đ u ra các n c áp d ng LPMT ( Frederic S Mishkin and Klaus Schmidt Hebbel, 2001)

B t l i: Th nh t, s dao đ ng trong TGH và s thay đ i trong t l l m phát

các n c khác ho c m c giá nh p kh u hàng hóa hay d ch v có th đ y t l l m phát trong n c t ng cao, làm gia t ng lãi su t M c lãi su t t ng cao s nh h ng

đ n t ng tr ng kinh t và vi c làm Th hai, LPMT có th làm cho vi c đi u hành

n n kinh t d i m c s n l ng ti m n ng c a nó trong dài h n d n đ n th t nghi p

t ng cao làm nh h ng đ n b n thân n n kinh t và gia t ng các chi phí xã h i Th

ba, LPMT quá c ng nh c, cho phép quá nhi u quy n quy t đ nh Th t , LPMT

m c dù làm t ng trách nhi m c a NHTW nh ng c ng có th t o ra tính ch u trách nhi m y u c a NHTW b i vì nó quá khó đ đi u hành và b i vì đ tr l n t công

c chính sách ti n t đ i v i k t qu l m phát Th n m, ch đ LPMT ph i đi kèm

v i TGH linh ho t, đi u này làm gia t ng b t n tài chính

Nhìn vào s thành công trong vi c th c hi n LPMT c a m t s qu c gia tiêu bi u,

ví d nh Chile, Brazil, ta có th th y m c dù LPMT không ph i là ph ng pháp toàn di n cho t t c các n c nh ng đ i v i m t s n c thì đây là m t ch đ chính sách ti n t h u ích Chile l m phát m c 20% khi b t đ u th c hi n LPMT đ n nay đã gi m còn kho ng 3%, c ng trong th i gian đó t ng tr ng s n

l ng r t cao, trung bình 8% n m t n m 1991 đ n n m 1997 Ch hai n m 1998 và

1999 do n n kinh t r i vào suy thoái nên t ng tr ng s n l ng gi m xu ng còn 3.4% và -2.9% (Mishkin, 2000) Còn đ i v i Brazil t 1999 khi b t đ u th c hi n LPMT thì n m 1999 gi m còn 8.9% so v i m c tiêu đ t ra nh ng v n n m trong biên đ cho phép, trong n m 2000 l m phát ti p t c gi m và l m phát t i th i đi m

cu i n m 2000 đúng b ng m c m c tiêu 6% mà NHTW đã đ t ra vào th i đi m

gi a n m 1999 Tuy nhiên, trong n m 2001 l m phát đã t ng lên m c 7,7%, v t quá m c m c tiêu là 4% c ng v i biên đ dao đ ng 2% cho phép M c dù có m t s sai l ch nh ng LPMT đã giúp Brazil gi m l m phát r t nhi u so v i tr c khi th c

hi n LPMT (19%)

i u ki n đ th c hi n thành công LPMT:

M t mô hình LPMT hoàn ch nh ph i đ y đ 5 y u t : 1) NHTW không s d ng các công c chính sách ti n t ( t giá h i đoái, cung ti n ) đ làm neo danh ngh a ; 2) NHTW cam k t n đ nh giá c là m c tiêu u tiên hàng đ u; 3) Trong vi c đi u hành chính sách Chính ph không đ c u tiên chính sách tài khóa; 4) NHTW ph i

có đ c s đ c l p trong vi c s d ng các công c chính sách; 5) tính minh b ch và tính ch u trách nhi m c a NHTW trong vi c th c hi n các chính sách (Mishkin -2001) Do đó, đ th c hi n thành công LPMT các đi u ki n tiên quy t mà các n c

c n đ t đ c là (Nicoletta Batini, Douglas Laxton, 2006):

a) tính đ c l p v th ch (institutional independence): NHTW c n ph i có đ y d quy n t ch pháp lý và không b áp l c b i các chính sách tài khóa, chính tr , đi u

mà có th t o ra s mâu thu n v i m c tiêu l m phát

b) c s h t ng k thu t phát tri n t t(well-developed technical infrastructure): NHTW c n ph i có kh n ng d báo, mô hình d báo l m phát và có d li u đ

th c hi n đi u đó

c) c u trúc n n kinh t : Giá c c n đ c bãi b ki m soát hoàn toàn, n n kinh t không nên quá nh y c m v i giá hàng hóa và TGH , đôla hóa c n đ c t i thi u

d) m t h th ng tài chính kh e m nh: đ t i thi u hóa các xung đ t ti m n ng v i

m c tiêu n đ nh tài chính và b o đ m s chuy n đ i chính sách ti n t hi u qu h

th ng ngân hàng c n ph i kh e m nh và và th tr ng v n c n phát tri n t t

Tuy nhiên, th c t cho th y không ph i các qu c gia th c hi n LPMT đ u có đ y đ các y u t trên, r t nhi u n c đ t đ c LPMT mà không th a mãn m t ho c nhi u các đi u ki n đ c p Ví d , Chile và Israel đ t m c tiêu TGH trong su t h u h t

nh ng n m 1990 Ngân hàng Anh qu c đã b t đ u ch đ LPMT r t t t tr c khi

đ t đ c tính đ c l p trong công c chính sách H u h t các n c đ t đ c LPMT

tr c khi có đ c tính minh b ch cao trong chính sách (bao g m gi i thi u ra công chúng báo cáo l m phát, d th o l m phát, biên b n h p chính sách ti n t ) và ch u trách nhi m đ y đ (Fredric S Mishkin, Klaus Schmidt-Hebbel, 2001)

V y làm sao đ bi t m t qu c gia đã s n sàng th c hi n LPMT ch a?

Trong nghiên c u c a Eser Tutar(2002) v kh n ng áp d ng LPMT t i Th nh K tác gi đã đ a ra 3 y u t c n thi t đ tính toán m t qu c gia có th th c hi n LPMT không: 1) tính đ c l p c a NHTW, 2) có duy nh t m t m c tiêu, 3) s t n t i c a

m i quan h n đ nh và có th d báo gi a công c chính sách ti n t và l m phát Bài nghiên c u đã cho th y r ng m c dù Th Nh K th a mãn đi u ki n 2 nh ng không th a mãn đi u ki n 1 và 3 B ng th c nghi m s d ng ph ng pháp t h i quy vector VAR đã cho th y không có m i liên k t n đ nh và d báo đ c gi a công c chính sách ti n t và l m phát Vì th Th Nh K không ph i là ng c viên t t đ i v i ch đ LPMT

Balan, Christofferson, Slok và Wescott (2001) c ng s d ng ba y u t gi ng nh Eser Tutar đ ki m tra tính kh thi c a LPMT t i n c này Y u t 1) và 2) đ c cho là th a mãn t i Ba Lan Y u t 3) c ng đ c tác gi ki m đ nh b ng mô hình VAR, và các phân tích th ng kê trong nghiên c u c a tác gi đ ch ra r ng có m i quan h gi a l m phát và các công c chính sách ti n t Vì v y tác gi đã đi đ n k t

lu n Ba lan đã s n sàng th c hi n LPMT

Nigeria, m c dù có 3 đi u ki n đ th c hi n LPMT nh ng Aliyu, Shehu Usman Rano and Englama, Abwaku (2009) ch ki m tra m t đi u ki n, đó là s t n t i c a

m i quan h có th d báo gi a công c chính sách ti n t và l m phát (các y u t khác: quy n t ch c a NHTW, tính minh b ch và tính ch u trách nhi m) Tác gi

đã s d ng ki m đ nh Granger Causality và ph ng pháp t h i quy vector VAR đ

ki m tra và đã đi đ n k t lu n: m c dù NHTW Nigeria đã có quy n t ch , các ho t

đ ng c a nó ngày càng minh b ch và đã th c s ch u trách nhi m nh ng Nigeria không nên theo đu i mô hình LPMT hoàn ch nh mà ch nên theo đu i hình thái LPMT (Inflation targating lite) ó là hình th c th p c a LPMT, do thi u môi

tr ng kinh t v mô m nh m và đáng tin Các n c theo hình thái LPMT th n i TGH và đ a ra m t m c tiêu l m phát, nh ng không th duy trì m c tiêu l m phát

nh là m c tiêu chín sách u tiên hàng đ u

Georgia, Giorgi Bakradze and Andreas Billmeier (2007) đã s d ng mô hình VAR đ tính toán m i quan h gi a công c chính sách ti n t , l m phát và s n

l ng Tác gi nh n th y r ng Georgia ch a s n sàng đ th c hi n LPMT B i vì Ngân hàng qu c gia Georgia v n còn y u kém v th ch , v n còn nhi u m c tiêu xung đ t nhau và th c t vi c th c hi n r i vào tình tr ng thi u m t môi tr ng th

ch h p pháp H n n a, các nhà làm chính sách c ng b c n tr b i vi c thi u các

ch s đáng tin c y

1.1.2 Các nghiên c u trong n c v l m phát m c tiêu

Le Anh Tu Packard (2007): Tác gi nghiên c u tình hình kinh t xã h i và c ch

đi u hành chính sách ti n t c a Vi t Nam, sau đó liên h v i các y u t c n thi t đ

th c hi n thành công ch đ LPMT Trên c s đó tác gi cho r ng Vi t Nam không phù h p đ th c hi n chính sách này Lý do là Vi t Nam đang trong ti n trình h i

nh p kinh t qu c t , do đó n n kinh t ch a đ ng nhi u b t n Trong khi đó các nhà ho ch đ nh chính sách đang ph i đ i m t v i vi c thích ng linh ho t, thông

minh v i các đi u ki n thay đ i c a kinh t toàn c u Tác gi đ ngh th c hi n

chính sách TGH n đ nh và c nh tranh s thích h p h n đ i v i kinh t Vi t Nam

Tô Th Ánh D ng và các c ng s (2012): Trên c s nghiên c u c ch đi u

hành chính sách ti n t c ng nh đánh giá hi u qu c a c ch đi u hành này t i

Vi t Nam giai đo n 2000-2010, đ ng th i xem xét kinh nghi m c a các n c áp

d ng LPMT trên th gi i tác gi cho r ng hi n t i Vi t Nam ch a th áp d ng LPMT hoàn toàn nh ng có th b t đ u th c hi n ch đ LPMT ng m đ nh t 2012 Bên c nh đó tác gi c ng đ xu t m t s bi n pháp đ i m i c ch đi u hành chính sách ti n t và xây d ng Ngân hàng Nhà n c đ t ng b c ti n g n đ n th c hi n LPMT Tác gi đã đ a ra l trình th c hi n cho Vi t Nam g m 2 giai đo n: 3 n m

đ u v i m c l m phát 6%, biên đ dao đ ng ± 2%, 2 n m ti p theo v i m c l m phát 4%, biên đ dao đ ng ± 1% th c hi n đ c m c tiêu trên tác gi c ng đ a

ra các nhóm gi i pháp: nhóm gi i pháp đ i m i th ch , nhóm gi i pháp k thu t, nhóm gi i pháp h tr (công tác truy n thông, d báo, c ch đi u hành chính sách

ti n t …)

- NHTW cam k t theo đu i m t m c tiêu;

- không u tiên chính sách tài khóa;

- kh n ng xây d ng, thi t k mô hình d báo l m phát;

- phân tích m i quan h gi a l m phát và các công c chính sách ti n t

đây t i Vi t Nam, nghiên c u d a vào ba y u t chính đ ki m tra Vi t Nam có

đ đi u ki n đ th c hi n LPMT hay không?

1) tính đ c l p c a NHTW,

2) có duy nh t m t m c tiêu,

3) ki m tra m i quan h gi a l m phát, s n l ng và công c chính sách ti n t tính toán m i quan h trên tác gi d a vào các y u t nh sau: ch s giá tiêu dùng (CPI), s n l ng (GDP), cung ti n (M2), lãi su t ti n g i (IR), t giá h i đoái (ER), thâm h t ngân sách (BD) Trong đó CPI đ c xem nh là ch s đ i di n cho l m phát, ch s GDP đ i di n cho m c s n l ng

CH NG II

PH NG PHÁP NGHIÊN C U 2.1 Mô hình ki m đ nh

D a vào các nghiên c u trên, c th là các nghiên c u Aliyu, Shehu Usman Rano and Englama, Abwaku (2009) tác gi đã k th a và có nh ng b sung c n thi t cho phù h p v i đi u ki n hi n t i cho nghiên c u LPMT mà tác gi đang th c hi n

Mô hình nghiên c u c a nghiên c u c a đ tài có d ng sau:

Xt = (GDP, CPI, M2, BD, IR, ER)

Trong đó: các bi n đo l ng trong mô hình t p trung vào xem xét các bi n n i sinh

g i ti t ki m có k h n Cung ti n M2 ph n ánh c u ti n t trong n n kinh t

BD: thâm h t ngân sách Nhà n c là tình tr ng các kho n chi c a Ngân sách nhà

n c l n h n các kho n thu Thâm h t NSNN gây nên nh ng tác đ ng tiêu c c đ n

đ i s ng ng i dân và làm m t cân b ng n n kinh t : thoái lui đ u t , thâm h t cán cân th ng m i … Bên c nh đó thâm h t NSNN còn có m i liên h ch t ch v i

l m phát, nó là m t trong các nguyên nhân gây ra l m phát

IR: lãi su t ti n g i là t l mà theo đó ng i vay tr cho vi c s d ng ti n mà h vay t ng i cho vay đây lãi su t ti n g i là lãi su t mà Ngân hàng tr cho ng i

g i ti n vào Ngân hàng (% /n m) Lãi su t đ c xem là công c đ đi u hành chính sách ti n t , đ c bi t nó đ c xem nh là công c đ đ i phó v i l m phát

ER: t giá h i đoái VND/USD tính trung bình trong Quý là s đ n v Vi t Nam

Mô hình VAR đ c tính toán thông qua các ch s GDP, CPI, M2, BD, IR, ER v i các bi n n i sinh nh sau:

Xt = (DIFGDP2, DIFCPI, DIFM2, DIFBD, DIFIR, DIFER) l n l t là sai phân b c hai c a bi n s n l ng GDP và chu i sai phân b c m t c a các bi n ch s giá CPI, cung ti n M2, thâm h t ngân sách BD, lãi su t ti n g i IR, t giá h i đoái VND/USD ER

M i m t bi n trong mô hình đ u ph thu c chính nó và giá tr hi n t i c ng nh giá

tr t ng lai c a các bi n khác

Xt = A(L)Xt-1 + B(L)Zt + t

Trong đó Xt là vector k c a bi n n i sinh, Zt là vector d các bi n ngo i sinh, A và B

là ma tr n h s rút g n đ c tính toán, t là ma tr n các bi n đ i ho c cú s c

Vi c s p x p tr t t các bi n c n c theo nh ng l p lu n đ c đ xu t b i Ben Bernanke và Mihov (1998): các bi n phi chính sách (s n l ng, giá c ) đ ng tr c

và ti p đ n là các bi n liên quan đ n chính sách (cung ti n, lãi su t, TGH ) L p

lu n này c ng phù h p v i n n kinh t Vi t Nam:

Th nh t: S n l ng không b nh h ng đ ng th i b i các cú s c c a các y u t khác M c giá b nh h ng b i nh ng thay đ i trong s n l ng C s n l ng và giá c không b nh h ng cùng lúc c a b t k cú s c chính sách nào trong m t th i

k B i vì b t k m t chính sách nào khi th c hi n c ng đ u có đ tr Khi các bi n chính sách thay đ i, s n l ng và giá c không thay đ i ngay mà ch thay đ i k sau, có th 1 tháng, 2 tháng ho c dài h n

Tuy nhiên nh ng thay đ i v s n l ng và giá c l i làm thay đ i cung, c u ti n

Vi t Nam đ ng d n đ n thay đ i l ng cung ti n và nh h ng đ n vi c thu chi ngân sách c a chính ph c ng chính là nh h ng đ n bi n thâm h t ngân sách

Th hai: Khi s n l ng và giá c thay đ i, chính ph có th thay đ i lãi su t ngay đ

đi u hành n n kinh t Nh th i đi m hi n nay khi mà giá c ngày càng t ng, vi c

s n xu t v n trì tr thì vi c h lãi su t nh là m t tín hi u đ ng phó v i tình tr ng này nh m thúc đ y các nhà đ u t vay v n s n xu t Nh ng thay đ i v lãi su t này

c ng s làm thay đ i t giá ngay trong th i k đó

V i l p lu n trên vi c s p x p tr t t các bi n trong mô hình VAR đ c xác đ nh

nh sau: GDP, CPI, M2, BD, IR, ER

2.2.2 Các ki m đ nh liên quan mô hình

2.2.2.1 Ki m đ nh nghi m đ n v

S d ng tiêu chu n ADF (Augumented Dickey-Fuller) đ ki m đ nh nghi m đ n v

nh m ki m đ nh tính d ng c a chu i d li u D li u trong mô hình ph i có tính

se

ρτ

ρ

= phân ph i theo quy lu t DF, n u τ >τα thì bác b gi thi t H0 Trong tr ng h p này chu i là d ng và ng c l i chu i không

d ng

Sau khi ki m đ nh tính d ng c a s li u, n u chu i không d ng ta l y sai phân b c 1

và ki m tra tính d ng c a chu i sai phân N u đ c chu i d ng ta s s d ng chu isai phân này đ x lý mô hình

2.2.2.2 Ki m đ nh Granger Causality

Ki m đ nh Granger Causality đ c th c hi n c ki m đ nh đ n bi n và đa bi n đ

tr l i cho câu h i có hay không có s thay đ i c a l m phát gây ra s thay đ i c a

- N uδl khác không và có ý ngh a th ng kê nh ng ρl không có ý ngh a th ng

kê thì chúng ta k t lu n r ng s bi n đ ng c a X gây ra bi n đ ng c a Y

- N uδl không có ý ngh a th ng kê nh ng ρl khác không và có ý ngh a th ng

kê thì chúng ta k t lu n r ng s bi n đ ng c a Y gây ra bi n đ ng c a X

- N u c δl và ρlkhác không và có ý ngh a th ng kê thì X và Y có tác đ ng qua

l i l n nhau Và ng c l i n u c hai đ u không có ý ngh a th ng kê thì X và y không có tác đ ng qua l i l n nhau

Trong nghiên c u này ki m đ nh Granger tác đ ng c a t ng bi n s n l ng, cung

ti n, thâm h t ngân sách, lãi su t, t giá và tác đ ng t ng h p c a các bi n này lên

bi n ch s giá CPI nên bi n CPI là Y còn các bi n khác là X i v i tr ng h p nghiên c u tác đ ng c a các bi n ch s giá và các bi n ti n t lên s n l ng GDP thì GDP là Y và các bi n kia là X

2.3 Thu th p và mô t d li u

Ph ng pháp thu th p d li u: C n c trên mô hình nghiên c u đ c ch n, d li u

thu th p đ c ti p c n và t ng h p t ngu n d li u th c p t i t ng c c th ng kê

Vi t nam (GSO), website c ng thông tin đi n t Chính Ph (chinhphu.vn), qu ti n

t qu c t (IMF) trong kho ng th i gian t n m 2000 đ n n m 2012

T ng s n ph m qu c n i GDP: ây là s li u th ng đ c dùng đ đánh giá m c

đ t ng tr ng, phát tri n c a đ t n c S li u GDP đ c l y t Th ng kê tài chính

qu c t IFS – IMF tính theo đ n v t đ ng

Hình 2.1: T ng s n ph m qu c n i

40000 60000 80000 100000 120000 140000 160000 180000 200000

00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12

GDP

(Ngu n: IMF)

GDP c a n c ta t n m 2000 đ n nay t ng liên t c và có tính chu k , GDP th ng

th p vào Quý I t ng lên trong Quý II, gi m xu ng Quý II và ti p t c t ng trong Quý

IV

Ch s giá: ây là s li u th ng dùng đ đo l ng l m phát, vì v y hai thu t ng

CPI và l m phát có th thay th cho nhau S li u CPI (CPI 2005 = 100) đ c l y t

th ng kê tài chính qu c t IFS –IMF

Hình 2 2: Ch s giá

40 80 120 160 200 240

00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12

CPI

(Ngu n: IMF)

Ch s giá t ng d n qua các n m đ c bi t trong n m 2008 có b c t ng cao đ t ng t

ây là th i k l m phát trong n c t ng cao nh t giai đo n 2000-2012 do nh h ng

c a kh ng ho ng kinh t và các y u t c u kéo, y u t chi phí đ y

Cung ti n M2: S li u cung ti n m r ng M2 có đ n v là t đ ng đ c l y t thông

tin tài chính qu c t IFS – IMF Bi n cung ti n đ c s d ng đ ph n ánh cú s c ti n

t t phía c u ti n

Hình 2.3: Cung ti n M2

0 500000 1000000 1500000 2000000 2500000 3000000 3500000

Thâm h t ngân sách BD: thâm h t ngân sách nhà n c th hi n nguyên nhân gây

l m phát t i Vi t nam theo y u t c u kéo S li u thâm h t NSNN đ c thu th p t

t ng c c th ng kê và website c ng thông tin đi n t c a chính ph n v tính t

đ ng

Hình 2 4: Thâm h t nhân sách

0 10000 20000 30000 40000 50000 60000 70000 80000

00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12

BD

(Ngu n: GSO, chinhphu.vn và tính toán c a tác gi )

Có th nh n th y giai đo n t 2000 đ n 2012 n c ta luôn trong tình tr ng b i chi ngân sách, đ c bi t t ng cao trong giai đo n 2008 tr v sau ch y u là do chính sách n i l ng ti n t , kích c u đ u t c a chính ph trong giai đo n này

Lãi su t ti n g i IR: lãi su t ti n g i đ c tính là t l ph n tr m %/n m l y t

th ng kê tài chính qu c t IFS-IMF Lãi su t s d ng trong nghiên c u là lãi su t th

tr ng

Hình 2.5: Lãi su t ti n g i

(Ngu n: IMF)

2 4 6 8 10 12 14 16 18

00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12

IR

Lãi su t ti n g i n m 2008 và n m 2011 t ng cao so v i các n m khác ch y u là do chính sách chính ph th t ch t ti n t nh m ki m soát l m phát trong giai đo n này

n m 2010, 2011 chính ph có m t th i gian dài đ a tr n lãi su t ti n g i lên 14% làm cho lãi su t cho vay c ng vì th t ng cao n n m 2012 lãi su t đã đ c đi u

ch nh gi m d n

T giá h i đoái ER: t giá h i đoái VND/USD đ c tính trung bình trong quý, l y

t th ng kê tài chính qu c t IFS-IMF

13000 14000 15000 16000 17000 18000 19000 20000 21000

00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12

ER

(Ngu n: IMF)

Do NHNN có s can thi p nh t đ nh vào thi tr ng ngo i h i nên t giá giai đo n

2000 – 2006 không có nhi u s bi n đ i, nh ng t n m 2007 t giá có bi n đ ng

l n, ch y u do chính sách đi u ch nh c a chính ph , đ c bi t là vi c đi u ch nh phá giá đ ng ti n n m 2011 làm cho Vi t nam đ ng b m t giá cao nh t t tr c t i nay (9,3%)