TÁI CẤU TRÚC DỰ ÁN B.O.T CẦU PHÚ MỸ HOÀNG VĂN THẮNG; NGƯỜI HƯỚNG DẪN DAVID O. DAPICE, NGUYỄN XUÂN THÀNH.PDF

Ngoài ra, vi c tài tr cho D án còn có hai ngân hàng trong n c là Ngân hàng u t và Phát tri n Vi t Nam BIDV và Ngân hàng TMCP Sài Gòn Th ng tín Sacombank... 21 Ho Chi Minh City Investment

L I CAM OAN

Tôi cam đoan Lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích d n và s li u

s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong ph m vi

hi u bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a tr ng i h c

Kinh t Thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

Tác gi

HoƠng V n Th ng

L I C M N

hoàn thành lu n v n này, tôi xin chân thành g i l i c m n sâu s c đ n Th y

David O Dapice và Th y Nguy n Xuân Thành, Cô Tr n Qu Giang, Th y Thiên Anh

Tu n đã t n tình h ng d n tôi trong su t quá trình th c hi n lu n v n này;

Tôi xin chân thành c m n anh Phan H ng Quân, c u sinh viên Ch ng trình Gi ng

d y Kinh t Fulbright đã cung c p cho tôi nh ng tài li u h u ích;

Tôi c ng xin chân thành c m n b n Nguy n Th Thanh Hi n, MPP4 và b n Tr n

Vi t D ng, i h c Lao ng Ti n l ng và các thành viên l p MPP4, đã h tr tôi trong

quá trình th c hi n lu n v n

Tôi xin g i l i c m n đ n toàn th đ i ng Gi ng viên Ch ng trình Gi ng d y

Kinh t Fulbright vì nh ng ki n th c và bài h c Quý báu mà Quý Th y Cô đã truy n đ t

cho tôi trong su t quá trình h c t p t i Ch ng trình;

Và cu i cùng tôi xin c m n Gia đình, B M , b n bè đã luôn bên c nh và ng h

tôi trong su t quá trình làm lu n v n;

Dù đã r t n l c và c g ng, xong lu n v n không th thi u nh ng sai sót nh t đ nh,

r t mong nh n đ c s góp ý, chia s t Quý Th y Cô

Kính chúc t t c m i ng i thành công trong cu c s ng c a mình.\

Tác gi

HoƠng V n Th ng

TÓM T T

D án c u B.O.T Phú M đ c đ u t xây d ng theo hình th c xây d ng – kinh

doanh – chuy n giao gi a y ban Nhân dân Thành ph H Chí Minh (UBND TP.HCM)

và Công ty C ph n u t Xây d ng Phú M (PMC) D án đ c tri n khai xây d ng

vào tháng 02/2007 và chính th c đ a vào khai thác thu phí t tháng 04 n m 2010 Tuy nhiên sau hai n m v n hành khai thác qu n lý thu phí, D án đã không tr đ c n vay đ n

h n n tháng 9 n m 2011, ch đ u t đ xu t bàn giao l i D án cho UBND TP.HCM do

TP không th c hi n đúng các cam k t trong h p đ ng, nh h ng đ n ho t đ ng kinh

doanh và kh n ng tr n c a D án

Lu n v n đã xác đ nh ba nguyên nhân chính làm cho D án không đ m b o kh n ng

tr n nh hi n nay là: (i) D án đã không kh thi và không đ m b o kh n ng tr n ngay

t ph ng án tài chính ban đ u nh ng v n đ c phê duy t; (ii) L u l ng xe th c t th p

h n d báo trong ph ng án tài chính ban đ u do UBND TP.HCM không hoàn thành đ u

t ng vành đai phía ông (hay còn g i là ng vành đai 2) đ k t n i v i C u Phú

M nh d ki n, đ ng th i ph ng án d báo l u l ng xe ban đ u là không chính xác; (iii) Chi phí đ u t c a D án b đ i lên cao h n so v i chi phí đ u t ban đ u và ph n chi phí t ng lên này đ c tài tr b ng t ng thêm n vay trong khi v n ch s h u l i gi m so

v i t l cam k t ban đ u

Gi i pháp tái c u trúc là UBND TP.HCM nh n l i D án kèm theo ngh a v n vay

ngo i t mà Nhà n c đã b o lãnh tr n Lý do là v i chi phí v n huy đ ng b ng trái

phi u chính quy n đ a ph ng th p h n chi phí v n t nhân nên giá tr C u Phú M trên quan đi m ngân sách s ch th p h n m t chút so v i giá tr tài chính mà UBND TP.HCM

ph i hoàn tr cho ch đ u t

K t qu phân tích D án B.O.T C u Phú M c ng đ a ra m t s bài h c cho v n đ

h p tác công t (PPP) nh sau: (i) C u trúc D án ph i đ m b o kh n ng tr n c a D

án, trách nhi m th m đ nh ph i đ c quy đ nh c th , quá trình th m đ nh ph i đánh giá

kh n ng tr n c a D án bên c nh vi c phân tích tính kh thi c a D án; (ii) Xây d ng

h p đ ng ch t ch cùng v i c ch giám sát hi u qu là đi u ki n tiên quy t đ m b o cho

các bên th c hi n cam k t và ti n đ n thành công; (iii) Các c quan đ i di n cho phía Nhà

n c ký k t h p đ ng PPP ph i có đ n ng l c th c hi n cam k t và qu n lý r i ro c a D

án

M C L C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

TÓM T T iii

M C L C iv

DANH M C CÁC KÝ HI U, T VI T T T v

DANH M C CÁC B NG BI U vi

DANH M C CÁC HÌNH vii

CH NG 1 : GI I THI U 1

1.1 D án B.O.T C u Phú M 1

1.2 B i c nh và v n đ chính sách 3

1.3 M c tiêu nghiên c u và câu h i chính sách 5

1.4 C u trúc c a lu n v n 5

CH NG 2 : NGUYểN NHÂN D ÁN KHÔNG TR C N 6

2.1 Khung phân tích 6

2.1.1 ánh giá l i công tác th m đ nh mô hình tài chính ban đ u 7

2.1.2 L u l ng xe th c t so v i d báo ban đ u 8

2.1.3 T ng m c đ u t c a D án B.O.T C u Phú M 9

2.2 Phân tích l i tính kh thi tài chính ban đ u c a D án 10

2.2.1 Nh ng b t h p lý c a ph ng án tài chính trong H p đ ng B.O.T 12

2.2.2 i u ch nh các b t h p lý c a mô hình ban đ u 14

2.3 Phân tích l u l ng xe th c t qua C u Phú M 17

2.4 Chi phí đ u t th c t c a D án B.O.T C u Phú M 19

2.4.1 Khác bi t v TM T theo tính toán c a các c quan khác nhau 19

2.4.2 TM T th c t 20

CH NG 3 : CÁC PH NG ÁN TÁI C U TRÚC D ÁN 26

3.1 Khung phân tích 26

3.2 Hoàn tr C u Phú M cho UBND TP.HCM theo quy đ nh trong H p đ ng B.O.T 27

3.3 nh giá D án B.O.T C u Phú M 30

3.4 Ph ng án bán l i D án cho nhà đ u t m i 31

3.5 UBND TP.HCM chuy n D án B.O.T C u Phú M thành D án công và phát hành trái phi u đ tài tr 33

CH NG 4 : K T LU N VÀ KI N NGH 35

TÀI LI U THAM KH O 37

PH L C 40

Bilfinger & Baulderstone Hornbook / Liên danh 2 nhà th u c – Áo

Báo cáo tài chính Build – Operate – Transfer / Xây d ng – V n hành – Chuy n giao

Công ty c ph n Công ty c ph n u T H t ng K thu t TP.HCM

Consumer Price Index / Ch s giá tiêu dùng Debt Service Coverage Ratio/ H s an toàn tr n

European Central Bank / Ngân hàng Trung ng Châu Âu

Engineering – Procurement and Construction Contrast / H p đ ng Thi t

k - Cung c p thi t b công ngh và thi công xây d ng công trình Giá tr gia t ng

Qu u t Phát tri n H t ng ô th Thành Ph H Chí Minh Công ty u t Tài chính Nhà n c H Chí Minh

International Monetary Fund / Qu ti n t Qu c t Internal Rate Return / Su t sinh l i n i t i

Kinh t Xây d ng Net Present Value / Giá tr hi n t i ròng

Passenger Car Unit / n v xe con quy đ i

DANH M C B NG BI U

B ng 2.1 Ph ng án tài chính theo H p đ ng B.O.T C u Phú M 11

B ng 2.2 K t qu phân tích tính kh thi và kh n ng tr n c a D án c n c vàoPh ng án tài chính c a H p đ ng B.O.T 11

B ng 2.3 L ch n vay tóm t t theo ph ng án tài chính trong H p đ ng B.O.T 13

B ng 2.4 K t qu phân tích tính kh thi và kh n ng tr n c a D án trong mô hình tài chính đi u ch nh 16

B ng 2.5 L u l ng xe và doanh thu d báo so v i th c t kh o sát n m 2012 18

B ng 2.6 TM T D án B.O.T C u Phú M theo các ngu n khác nhau 20

B ng 2.7 Ngân l u chi phí đ u t th c t theo các lo i ti n t (giá danh ngh a theo th c t chi tr ) 21

B ng 2.8 Tài tr chi phí đ u t b ng n vay và v n ch s h u 23

B ng 2.9 K t qu tính kh thi và kh n ng tr n c a D án trong mô hình th c t 24

B ng 3.1 Tính toán m c hoàn tr theo các TM T khác nhau 28

B ng 3.2 B ng ngân l u rút g n c a D án theo quan đi m ngân sách 31

B ng 3.3 B ng ngân l u rút g n c a D án theo quan đi m ch đ u t m i 32

DANH M C HÌNH

Hình 1.1: B n đ v trí C u Phú M 1

Hình 1.2 S đ c u trúc D án B.O.T C u Phú M 2

Hình 2.1 S đ phân tích nguyên nhân làm D án không có kh n ng tr n 6

Hình 2.2 Khung phân tích xác đ nh tính kh thi c a D án ban đ u 8

Hình 3.1 Xác đ nh giá tr D án B.O.T C u Phú M 26

DANH M C CÁC PH L C

Ph l c 2.1 L u l ng xe d báo trong h p đ ng B.O.T 40

Ph l c 2.2 M c giá thu phí d báo trong h p đ ng B.O.T 41

Ph l c 2.3 B ng báo cáo ngân l u trong ph ng án tài chính đính kèm h p đ ng B.O.T 42

Ph l c 2.4 L ch n vay theo ph ng án tài chính đính kèm h p đ ng B.O.T 43

Ph l c 2.5.1 B ng thông s trong mô hình đi u ch nh 44

Ph l c 2.5.2 Chi phí đ u t trong mô hình đi u ch nh 45

Ph l c 2.5.3 L ch n vay trong mô hình đi u ch nh 46

Ph l c 2.5.4 L ch kh u hao trong mô hình đi u ch nh 47

Ph l c 2.5.5 Chi phí v n hành trong mô hình đi u ch nh 47

Ph l c 2.6 Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh trong mô hình đi u ch nh 48

Ph l c 2.7 Báo cáo ngân l u trong mô hình đi u ch nh 49

Ph l c 2.8 B ng đ m xe tr c ti p t i c u Phú M 50

Ph l c 2.9 L u l ng xe th c t qua c u Phú M 51

Ph l c 2.10 Chi phí đ u t th c t 53

Ph l c 2.11.1 Thông tin l ch n vay ngo i t th c t 54

Ph l c 2.11.2 Thông tin l ch n vay BIDV th c t 57

Ph l c 2.11.3 Thông tin l ch n vay Sacombank th c t 58

Ph l c 2.12 Báo cáo ngân l u trong mô hình th c t 59

Ph l c 3.1 Ph ng th c xác đ nh các kho n ph i hoàn tr cho nhà đ u t theo quy đ nh trong h p đ ng B.O.T 60

Ph l c 3.2 M c bù chênh l ch t giá 61

Ph l c 3.3 Báo cáo ngân l u theo quan đi m ngân sách 62

Ph l c 3.4 Báo cáo ngân l u theo quan đi m Ch đ u t m i 63

Ph l c 3.5 Ph ng pháp tính Chi phí v n c a CII 64

Ph l c 3.6 L ch gi i ngân phát hành trái phi u ô th 65

CH NG 1: GI I THI U

1.1 D án B.O.T C u Phú M

D án C u Phú M đ c đ u t theo hình th c h p đ ng xây d ng – kinh doanh –

chuy n giao (B.O.T) gi a y ban Nhân dân Thành ph H Chí Minh (UBND TP.HCM) và Công ty C ph n B.O.T C u Phú M (PMC).1 ây là cây c u dây v ng qua sông Sài Gòn,

4 làn xe, dài 2,4 km n i Qu n 2 và Qu n 7 c a TP.HCM Theo báo cáo ban đ u, D án kh

thi v m t tài chính, giúp ti t ki m th i gian chi phí đi l i c a các ph ng ti n giao thông

theo tr c vành đai 2; gi m ách t c khu v c n i ô Thành ph (TP); phát tri n kinh t khu

v c Qu n 2, Qu n 9, Qu n 7 và các vùng lân c n.2

Hình 1.1: B n đ v trí C u Phú M

Ngu n: B n đ Google, t i v t đ a ch https://maps.google.com/ vào ngày 30/4/2013

D án đ c UBND TP.HCM đ xu t vào tháng 02/2002 Tr i qua nhi u th t c và quy trình nh l p báo cáo nghiên c u ti n kh thi, trình chính ph và các b ngành xem

xét, ch n ch đ u t , l p và th m đ nh báo cáo nghiên c u kh thi, H p đ ng B.O.T C u

Phú M đã chính th c đ c ký k t vào tháng 02/2005 Theo d ki n ban đ u, D án s

đ c ti n hành xây d ng vào tháng 12/2005 và đi vào khai thác s d ng trong vòng 26

n m (b t đ u t tháng01/2009) trên c s thu phí giao thông, bàn giao l i cho UBND TP.HCM vào n m 2034 Hình 1.2 trình bày c u trúc D án theo thi t k ban đ u

Cho vay ngo i t

H p đ ng B.O.T

Ch t ch H i

đ ng qu n tr

T ng giám đ c

H p đ ng EPC Xây d ng c u chính Xây d ng

đ ng d n Xây d ng công trình ph Các nhà th u Vi t Nam

Theo c tính ban đ u, D án B.O.T C u Phú M có t ng m c đ u t (TM T)

1.807 t VND, không k thu giá tr gia t ng (GTGT) và lãi vay trong th i gian xây d ng

(TGXD) Ch đ u t s tài tr 30% TM T b ng v n ch s h u và ph n còn l i b ng v n

vay ngân hàng S đ c u trúc Hình 1.2 cho th y b n nhóm đ i t ng chính liên quan

đ n D án B.O.T C u Phú M Th nh t, PMC là công ty D án v i c đông sáng l p là Công ty TNHH & Th ng m i Thanh Danh cùng v i các công ty xây d ng c s h t ng

mà sau này s tr thành các nhà th u ph c a D án Th hai, nhóm đ i di n cho Nhà n c

là UBND TP.HCM, c quan có th m quy n đ ng ra ký k t h p đ ng B.O.T và B Tài chính là c quan đ ng ra b o lãnh cho kho n vay n c ngoài Th ba, các t ch c tài chính

cho vay g m hai ngân hàng c a Pháp là Societe Generale và Calyon Qu u t Phát tri n

C s H t ng và ô th (HIFU), nay là Công ty u t Tài chính Nhà n c TP.HCM (HFIC) đ ng ra vay n c ngoài d i s b o lãnh c a B Tài chính r i sau đó cho PMC

vay l i Ngoài ra, vi c tài tr cho D án còn có hai ngân hàng trong n c là Ngân hàng

u t và Phát tri n Vi t Nam (BIDV) và Ngân hàng TMCP Sài Gòn Th ng tín

(Sacombank) Th t , PMC s ký h p đ ng t ng th u EPC v i t h p hai nhà th u n c

ngoài Bilfinger c a c và Baulderstone Hornibrook c a Australia (liên danh nhà th u

đ c vi t t t là BBBH)

1.2 B i c nh và v n đ chính sách

Sau m t quá trình đ xu t, làm th t c, đàm phán và chu n b đ u t kéo dài 5 n m,

D án B.O.T C u Phú M đ c kh i công xây d ng vào tháng 02/2007 Sau đó, D án

đ c xây d ng m t cách nhanh chóng trong vòng 2 n m r i (tr c th i h n d ki n 4

tháng) v i ch t l ng đ c đánh giá là t t trong các công trình t ng t trong giai đo n

2005-2010 nh c u Th Thiêm, R ch Mi u, C n Th , h m Th Thiêm.3 ây chính là

thành công l n nh t c a D án Sau khi D án đ c khánh thành vào ngày 2/09/2009 và

thông xe ngày 9/09/2009, đ n tháng 04/2010, PMC m i chính th c thu phí qua c u sau khi

đ c UBND TP.HCM ch p nh n m c phí.4

Tuy nhiên, nhi u tr c tr c đã x y ra đ i v i D án Th nh t, so v i d toán, TM T

c a D án đã t ng lên r t l n Thay đ i thi t k , tr t giá và lãi vay cao trong TGXD là

nh ng lỦ do đ c ch đ u t đ a ra T TM T 1.807 t VND vào tháng 02/2005, UBND

3 Kiên C ng (2009)

4 UBND (2010), Quy t đ nh 943/Q -UBND

TP.HCM đi u ch nh lên 2.077 t VND vào tháng 04/2007.5

n tháng 07/2011, ch đ u t

đ ngh TM T c a D án là 3.408 t VND nh ng không đ c UBND TP.HCM ch p

thu n.6 Bên c nh đó, theo tính toán c a Vi n Kinh t Xây d ng – B xây d ng vào tháng 03/2011, TM T là 3.293 t VND và theo tính toán c a S Xây d ng TP.HCM vào tháng

09/2011, con s này là 2.941 t VND.7Tr c tình hình đó, UBND TP.HCM đã quy t đ nh

cho ki m toán l i TM T xây d ng C u Phú M vào tháng 09/2012 (thông tin chi ti t v

đ n v ki m toán và k t qu v n ch a đ c công b )

Th hai, c c u v n c a D án đã thay đ i nhi u so v i t l 30% v n ch s h u và

70% n vay ban đ u T ng giá tr n vay trên th c t bao g m ba kho n: vay n c ngoài

có b o lãnh c a chính ph , vay BIDV và vay Sacombank Toàn b kho n vay n c ngoài

đ c dùng đ tài tr cho h p đ ng t ng th u EPC Kho n vay trong n c đ c tài tr cho

chi phí xây d ng đ ng d n và các h ng m c khác Trong khi đó, s li u v gi i ngân v n

ch s h u cho chính D án l i không rõ ràng

Th ba, l u l ng xe đi qua c u th c t không đúng nh d báo Ch đ u t cho r ng nguyên nhân làm cho l u l ng xe th p là do UBND TP.HCM đã không th c hi n đúng

các cam k t trong H p đ ng B.O.T là phân lu ng giao thông đ u tiên cho xe qua C u

Phú M và đ u t ng vành đai 2 Vì ch m tr hoàn thành D án ng vành đai 2,

l ng xe ti m n ng đi qua C u Phú M , k t n i v i ng vành đai 2 đ đi v h ng ông B c đã không tr thành hi n th c Tuy nhiên, ch đ u t không đ a ra nh ng b ng

ch ng v l u l ng xe th c t so v i l u l ng xe tr c đây

Ngay t khi đi vào ho t đ ng, D án đã g p khó kh n v m t tài chính Trong hai

n m đ u v n hành, D án đã ba l n không tr đ c n UBND TP.HCM ph i cho ch đ u

t vay đ tr n vào tháng 07/2010, tháng 01/2011 và tháng 07/2011 n tháng 09/2011, PMC đ xu t v i UBND TP.HCM ba ph ng án gi i quy t khó kh n: (i) giãn kho n n

n c ngoài t 10 n m lên thành 15 ho c 20 n m; (ii) xin ân h n 5 n m đ u ho c đ ngh UBND TP.HCM cho vay u đãi 1.000 t VND đ tr n ; (iii) ch đ u t s bàn giao D án

b o các cam k t trong h p đ ng B.O.T.8

V i b i c nh nh trên, vi c gi i quy t v n đ D án B.O.T C u Phú M là nhi m v

c p thi t c a UBND TP.HCM Các quy t đ nh đ c UBND TP.HCM đ a ra ph i có c s

và có tính thuy t ph c M t khác, đây là m t trong nh ng D án c s h t ng tr ng đi m

đ u tiên c a TP.HCM th c hi n theo hình th c h p h p tác công t (PPP) v i s tham gia

c a khu v c t nhân, vi c gi i quy t v n đ c a D án giúp ch ra m t s bài h c kinh

nghi m cho vi c th c hi n PPP các D án c s h t ng khác trong t ng lai

1.3 M c tiêu nghiên c u và câu h i chính sách

T v n đ chính sách trên, lu n v n đ t m c tiêu phân tích tài chính D án B.O.T

C u Phú M d a vào vi c đi đi u tra kh o sát l u l ng xe th c t và c p nh t s li u tài

chính, kinh t m i nh t đ xác đ nh các nguyên nhân gây ra tr c tr c cho D án Lu n v n

không th m đ nh l i tính kh thi tài chính c a D án mà h ng đ n vi c tìm ra các gi i

pháp tái c u trúc D án B.O.T C u Phú M

đ t đ c các m c tiêu này, lu n v n s tr l i hai câu h i chính sách nh sau:

Th nh t, đâu là nh ng nguyên nhân chính d n đ n vi c m t kh n ng tr n c a D

án B.O.T C u Phú M ?

Th hai, UBND TP.HCM nên tái c u trúc D án B.O.T C u Phú M theo hình th c

nào: đi u ch nh l i h p đ ng B.O.T, nh n l i D án hay chuy n D án cho nhà đ u t m i?

1.4 C u trúc c a lu n v n

Lu n v n bao g m b n ch ng Ch ng 1 gi i thi u D án, mô t b i c nh và v n

đ chính sách, đ t ra m c tiêu và câu h i chính sách c a lu n v n Ch ng 2 tr c ti p phân

tích các nguyên nhân d n đ n th t b i c a D án nh hi n nay ây là c s đ tác gi xây

d ng khung phân tích và các đi u ch nh c th cho v n đ tái c u trúc D án đ c trình bày trong ch ng 3 Các gi i pháp c th đ c nêu ra giúp gi i quy t v n đ c a D án

hi n t i c ng nh trong t ng lai Cu i cùng, trong ch ng 4, các k t lu n c th đ tr l i

cho hai câu h i chính sách nêu trên đ c trình bày Bên c nh đó, các bài h c kinh nghi m

rút ra t D án B.O.T C u Phú M c ng nh các hàm Ủ chính sách c ng đ c nêu lên

CH NG 2: NGUYÊN NHÂN D ÁN KHÔNG TR C N

2.1 Khung phân tích

D án B.O.T C u Phú M không tr đ c n có th xu t phát t m t hay nhi u

nguyên nhân khác nhau Xem xét quá trình hình thành, xây d ng và v n hành D án t

2003 đ n nay, có ba nguyên nhân v m t lý thuy t có th d n đ n vi c D án không tr

đ c n vay: (i) ngay t đ u tính kh thi c a D án đã không đ m b o; (ii) l u l ng xe

th c t th p h n d báo làm nh h ng đ n kh n ng tr n c a D án; (iii) chi phí đ u t

Có

nh h ng

tính kh thi tài chính

Thành ph không

th c hi n cam k t

D báo không chính

Có

nh h ng

tính kh thi tài chính

C ch

ki m soát chi phí theo PPP

N vay quá nhi u sov i VCSH

ánh giá l i công tác

D án không đ m b o

kh n ng tr n

2.1.1 ánh giá l i công tác th m đ nh mô hình tài chính ban đ u

Fulbright9, t đó ch ra các đi m b t c p c a mô hình ban đ u và gi i thích t i sao ph ng

án tài chính ban đ u l i đ c cho là kh thi Ti n hành đi u ch nh l i các b t c p trên, tác

gi l p l i Mô hình đi u ch nh, phân tích các tiêu chí NPVtài chính, IRRtài chính, DSCR

đ đánh giá l i tính kh thi c a D án ngay t đ u Có 3 kh n ng có th x y ra: (i) n u D

án v n kh thi và đ m b o kh n ng tr n , có th k t lu n đây không ph i là nguyên nhân

làm cho D án th t b i nh hi n nay; (ii) n u D án kh thi nh ng không đ m b o kh

n ng tr n , xem xét l i t l c c u v n gi a v n ch s h u và n vay và đi đ n k t lu n

D án không tr đ c n có ph i do t l n vay quá cáo hay không; (iii) n u D án không

kh thi và không tr đ c n , xem xét l i vai trò và trách nhi m c a các đ n v th m đ nh ban đ u và k t lu n ngay t đ u, tính kh thi và kh n ng tr n c a D án đã không đ c

đ m b o (Xem Hình 2.2)

9 Jenkins and Harberger (1995)

Hình 2.2: Khung phơn tích xác đ nh tính kh thi c a D án ban đ u

Ngu n: T ng h p c a Tác gi theo khung phân tích th m đ nh

2.1.2 L u l ng xe th c t so v i d báo ban đ u

Ch đ u t cho r ng, vi c UBND TP.HCM không hoàn thành ng vành đai 2 nh

cam k t (t i đa 3 n m k t ngày khánh thành D án C u Phú M ) đã làm gi m l u l ng

xe qua c u, gi m doanh thu t thu phí và nh h ng đ n kh n ng tr n c a D án ây

có th c s là nguyên nhân khi n D án không tr đ c n ? Câu tr l i n m vi c ti n

hành kh o sát l u l ng xe th c t qua C u Phú M , sau đó so sánh v i l u l ng xe d

Tính kh thi tài chính ban đ u

Mô hình tài chính trong

kh n ng tr n D án kh đ m b o kh n ng tr n thi nh ng không D án không kh thi và không đ m b o kh n ng tr n

Tính kh thi ban đ u không

báo Ph ng pháp đ m xe c a Vi n Giao thông, i h c IOWA State đ c s d ng.10

N u

l u l ng xe th c t b ng ho c cao h n so v i ph ng án tài chính, có th k t lu n l u

l ng xe th c t không ph i là nguyên nhân khi n D án không tr đ c n , lý do mà ch

đ u t đ a ra là không chính xác N u l u l ng xe th c t th p h n so v i d báo, tính

kh thi tài chính c a D án đã b nh h ng Lý do mà ch đ u t đ a ra là h p lý, tuy

nhiên c n phân tích thêm đ xác đ nh vi c l u l ng xe th c t th p h n là do TP không

th c hi n đúng cam k t hay do D báo l u l ng xe ban đ u không chính xác hay c hai Phân tích l u l ng t ng lo i xe, đ c đi m xu h ng l u thông qua C u Phú M đ xác

đ nh v n đ trên Trong tr ng h p này không c n thi t ph i thay l u l ng xe th c t vào

mô hình vì l u l ng xe gi m ch c ch n s làm gi m tính kh thi và tr n c a D án

2.1.3 T ng m c đ u t c a D án B.O.T C u Phú M

Th c ti n qu n lỦ đ u t công Vi t Nam cho th y chi phí đ u t th c t t ng cao so

v i d toán ban đ u (ch y u do đi u ch nh ch m ti n đ ) là m t trong nh ng nguyên nhân

quan tr ng là gi m hi u qu đ u t và t ng gánh n ng ngân sách.11

Th c hi n D án theo hình th c B.O.T nói riêng và c ch PPP nói chung có m t u đi m quan tr ng là ch đ u

t s có đ ng c qu n lỦ chi phí đ u t m t cách ch t ch vì ph i b v n ch s h u c a mình ra đ u t và l i ích tài chính sau này s ph thu c vào chính kh n ng ki m soát chi

phí.12 i u này còn đ c c ng c b i c ch xây d ng theo h p đ ng t ng th u EPC ây

là h p đ ng chìa khóa trao tay trong đó ch đ u t và nhà th u cam k t m t m c giá c

đ nh cho toàn b ho t đ ng xây d ng chính c a công trình

đ nh là 1.807 t VND (n m 2004) Trong h p đ ng EPC gi a PMC và liên danh nhà th u

BBBH, giá th u đ c c đ nh m c 101 tri u USD (n m 2006)

D a vào đi u tra th c t , xem xét h s D án và các ch ng t quy t toán, các h ng

m c liên quan đ n D án s đ c phân b l i theo th c t phát sinh và theo khung phân

tích th m đ nh ây là c s đ tính toán l i chi phí đ u t chi ti t c a các h ng m c theo

th c t phát sinh đ gi i thích vì sao có s khác bi t v TM T gi a quan đi m c a PMC là

10 Insititute for Transportation (2013)

11 V Thành T Anh (2012, tr 15-16)

12 Yescombe (2007)

ch đ u t , S Xây d ng là c quan tham m u cho UBND TP.HCM và Vi n Kinh t Xây

d ng là c quan t v n B ng cách thay th TM T th c t vào mô hình tài chính, tác đ ng

t i vi c t ng huy đ ng v n đ tài tr cho chi phí đ u t t ng lên và kh n ng tr n c a D

án s đ c phân tích

2.2 Phân tích l i tính kh thi tƠi chính ban đ u c a D án

Theo H p đ ng B.O.T C u Phú M , ch đ u t PMC s tài tr 1.807 t VND t ng chi phí đ u t D án b ng cách huy đ ng 542 t VND v n ch s h u và vay ngân hàng

1.265 t VND hoàn v n, PMC s đ c thu phí m c 10.000 VND/ xe du l ch 4 ch -

30.000 VND/xe container trong giai đo n 2009-2011, t ng lên 14.000-75.000 VND giai

đo n 2012-2016 và 15.000-100.000 VND t 2017 đ n 2034 L u l ng xe đ c d báo s

t ng t g n 7.000 PCU (đ n v xe con quy đ i) khi D án đi vào ho t đ ng lên m c công

su t t i đa c a c u là 30.000 PCU vào n m th 13 Ph l c 2.1 và 2.2 trình bày m c phí

giao thông và d báo l u l ng theo ph ng án tài chính trong H p đ ng B.O.T

C n c vào các thông s trên, H p đ ng B.O.T th a thu n PMC có quy n thu phí trong 26 n m vì t ng doanh thu t thu phí (10.149 t VND) v a đ đ hoàn v n ch s

h u, hoàn tr n g c và lãi vay, bù đ p chi phí ho t đ ng, n p thu thu nh p doanh nghi p,

và l i nhu n ch đ u t (chi ti t t i B ng 2.1)

B ng 2.1: Ph ng án tƠi chính theo H p đ ng B.O.T C u Phú M

N u theo đúng các gi đ nh do ch đ u t đ a ra và đ c cam k t trong H p đ ng

B.O.T thì D án có NPVtài chính d ng, IRRtài chính l n h n chi phí v n (theo c quan

đi m t ng đ u t và ch đ u t ), h s an toàn tr n (DSCR) trung bình trong 26 n m là

1,37 và không có n m nào DSCR nh h n 1 K t qu c th đ c trình bày trong B ng 2.2

d i đây Chi ti t v ngân l u D án, đ c trình bày trong Ph l c 2.3

B ng 2.2: K t qu phân tích tính kh thi và kh n ng tr n c a D án c n c vào

2.2.1 Nh ng b t h p lý c a ph ng án tƠi chính trong H p đ ng B.O.T

Theo ph ng án tài chính đính kèm h p đ ng B.O.T ban đ u, D án hoàn toàn kh

thi v m t tài chính và đ m b o kh n ng tr n trong su t vòng đ i v n hành D án t

n m 2009 đ n n m 2034 UBND TP.HCM đã đ ng ý th hi n qua vi c ký k t vào H p

đ ng Các c quan qu n lỦ Nhà n c c p Trung ng c ng cho Ủ ki n đ ng ý v tính

kh thi c a D án, v i NPV tài chính là 243,38 t VND và IRRtài chính là 10,23% nh ng

không đ c p đ n kh n ng tr n c a D án.13

Tuy nhiên, ph ng án tài chính trên có m t s b t c p c th , có th là nguyên nhân

làm cho D án kh thi và đ m b o kh n ng tr n nh báo cáo ban đ u

Giá th c và giá danh ngh a

Ph ng án tài chính không đ c p và phân bi t đâu là giá th c và đâu là giá danh ngh a Do v y, mô hình tài chính không đ c p đ n l m phát VND, l m phát USD m c dù

m t ph n đáng k chi phí đ u t đ c tr b ng USD và vay n c ng ch y u là vay ngo i

t C th , chi phí đ u t gi i ngân t n m 2003 đ n n m 2008 là chi phí c đ nh n m

2003 Chi phí đ u t b ng ngo i t đ c quy đ i sang n i t theo t giá c đ nh n m 2003

là 15.550 VND/USD Trong khi doanh thu và m c giá thu phí đ c tính theo giá danh ngh a t 2009 đ n 2034 Phí qu n lý là giá danh ngh a, đ c tính theo t l c a doanh thu

Thay vào đó, H p đ ng m c đ nh m c phí bù tr t giá là 0,4%/n m và dùng t l

này v a làm c n c đ đi u ch nh l m phát v a đ chuy n đ i gi a n i t và ngo i t Vào

n m 2004, th i đi m tính toán ban đ u, ch s giá tiêu dùng (CPI) c a Vi t Nam và Hoa

K t ng l n l t là 8,71% và 3,4%.14

T l tr t giá 0,4% rõ ràng là quá th p

Chi phí v n ch s h u và chi phí n vay

Chi phí n vay đ ra trong H p đ ng là 9,6% nh ng không nói rõ là chi phí vay n i

t hay ngo i t Khi tính l ch n vay, chi phí n vay đ c tính chung cho c kho n vay n i

t và ngo i t là 10% (chi phí n vay 9,6% c ng phí bù tr t giá 0,4%) N u ch c n c vào

lãi b o toàn v n, su t sinh l i yêu c u c a ch đ u t là 7,25%/n m (danh ngh a) và c n c vào đó thì NPVtài chính d ng và D án kh thi theo quan đi m ch đ u t Ngoài lãi b o

toàn v n, ch đ u t còn yêu c u m c lãi đ u t B.O.T là 13,47% trên TM T ban đ u

(1.807 t VND) cho c 26 n m, t c là 1,73%/n m trên v n ch s h u V y, ta có th coi

su t sinh l i yêu c u c a ch đ u t là 8,98% Nh ng ngay c t l này thì chi phí v n

13 Liên B Tài chính – u T (2004), Công v n s 9579/TC- T

14 T ng c c Th ng k Vi t Nam (2013) và B Lao đ ng Hoa K (2013)

ch s h u v n th p h n so v i chi phí n vay ây là đi u không h p lỦ đ i v i m t ch

đ u t trong khu v c t nhân, ngo i tr khi ch đ u t ch quan tâm t i vi c xây d ng D

án, ch không ph i là khai thác D án đ hoàn v n

L ch n vay

B ng 2.3 trình bày l ch n vay tóm t t theo đúng nh ph ng án tài chính c a H p

đ ng B.O.T (Ph l c 2.4 trình bày l ch n vay chi ti t) Theo ph ng án tr n c a D án,

toàn b lãi vay không ph i thanh toán b ng ti n m t mà đ c nh p g c Hàng n m, n g c

đ c tr d n cho đ n khi chuy n giao D án cho Nhà n c, nh ng v n không tr h t n

ây là m t l ch tr n mà không m t t ch c tài chính nào (trong hay ngoài n c) ch p

nh n trên th c t Nh ng ph i l p l ch tr n nh th này thì D án m i có kh n ng tr n Khi đ i chi u v i doanh thu còn l i đ tr n (sau khi lo i tr thu GTGT và phí qu n lý

thu phí) v i lãi vay (ch a tính n g c) cho th y D án không th tr lãi vay trong 8 n m

15 M t đi m b t h p lý n a là trong mô hình tài chính c a H p đ ng B.O.T, c chi phí lãy vay l n lãi b o

toàn v n ch s h u đ u đ c kh u tr đ tính thu nh p ch u thu và thu TNDN Theo nguyên lý k toán,

ch có chi phí lãy vay m i đ c kh u tr thu TNDN còn lãi trên v n ch s h u thì không đ c

Ph ng án kinh doanh thu phí

Theo mô hình ban đ u, m c qu n lỦ thu phí đ c c đ nh h ng n m là 9,83% trên

doanh thu sau kh u tr thu GTGT, nh ng không có chi phí b o trì và duy tu c u T l

này là quá th p đ có th trang tr i cho c chi phí b o trì h ng n m và chi phí duy tu đ nh

k Thông tin t Báo cáo tài chính (BCTC) h p nh t đã đ c ki m toán c a Công ty C

ph n u t H t ng K thu t TP.HCM (CII), m t đ n v đang tr c ti p thu phí các c s

h t ng quan tr ng c a TP.HCM nh Tr m thu phí Xa l Hà N i, Tr m thu phí c u Bình

Tri u, Tr m thu phí Kinh D ng V ng, chi phí qu n lý thu phí trung bình t n m 2009

đ n 2012 là 11,79% so v i doanh thu t ho t đ ng thu phí Do v y, t l 9,83% trong

ph ng án tài chính ban đ u ch nên xem là chi phí qu n lý thu phí Chi phí b o d ng

đ nh k và chi phí duy tu, đ i tu 8 n m/l n s tính theo tiêu chu n c a T ng c c đo l ng

đ c b sung thêm b ng thông s v mô, v i l m phát d ki n VND là 6%/n m, l m phát

USD là 2%/n m, m c l m phát VND và USD đ c gi đ nh là không đ i trong su t vòng

đ i c a D án.V t giá, t giá trong ph ng án tài chính ban đ u (15.550 VND/USD) là

t giá n m 2003, sau đó đ c đi u ch nh theo nguyên lý ngang b ng s c mua

Chi phí đ u t

Chi phí đ u t cho D án đ c phân b b t đ u t n m 2003 đ n n m 2009, chi phí

đ u t đ c phân tách theo VND và USD qua các n m bao g m 5 h ng m c chi phí sau:

xây l p công trình chính; xây l p công trình ph ; ki n thi t c b n khác; đ n bù gi i t a và

d phòng

Chi phí đ u t theo ph ng án tài chính ban đ u đ c phân tách theo giá c đ nh

n m 2003 K t h p v i b ng ch s giá, chuy n các h ng m c chi phí đ u t theo c n i t

và ngo i t sang giá danh ngh a, đ ng th i quy v đ ng ti n chung đ phân tích là VND

K t qu , TM T D án tính theo giá danh ngh a vào cu i n m 2008 vào kho ng 2.150 t

VND (so v i 1.807 t VND trong ph ng án ban đ u)

Tài tr v n vay

i v i kho n vay tài tr cho D án bao g m c kho n vay USD và VND, do v y chi phí vay n c a 2 kho n vay này ph i khác nhau Trong mô hình ban đ u, m c lãi su t

10%/n m đ c tính chung cho c hai kho n vay khi chuy n sang đ ng n i t Do v y, m c

lãi su t 10%/n m đ c xem là chi phí lãi vay danh ngh a c a đ ng n i t M t khác, l m

phát c a VND và USD là khác nhau nên lãi su t danh ngh a c a USD đ c c tính là 5,85%/n m theo nguyên lỦ cân b ng lãi su t C hai kho n vay đ c gi đ nh lãi vay nh p

g c trong TGXD, n g c đ c tr đ u trong vòng 10 n m t n m 2009 (n m b t đ u thu

phí)

Kh u hao

V i vi c đi u ch nh chi phí đ u t theo giá danh ngh a (kho ng 2.150 t VND) và chi

phí lãi vay trong TGXD (kho ng 230 t VND) T ng chi phí c u thành tài s n c đ nh

đ c kh u hao tính đ n cu i 2008 là 2.380 t VND Chi phí đ u t đ c kh u hao đ u trong vòng 26 n m, m c kh u hao trung bình h ng n m là kho ng 91,56 t VND

Chi phí v n hành D án

Ngoài chi phí qu n lỦ thu phí 9,83%/n m ph thu c vào doanh thu thu phí sau kh u

tr thu GTGT, còn có chi phí b o d ng h ng n m (1.500 USD/km) và chi phí duy tu, đ i

tu (250.000 USD/km) l y theo tiêu chu n c a C c ng b Vi t Nam.16 Chi phí duy tu

đ c th c hi n 8 n m/l n b t đ u t n m 2017, chi u dài c a C u Phú M là 2,031 km

ây là m c giá n m 2007 nên s đ c đi u ch nh theo l m phát t ng n m

Doanh thu t ho t đ ng thu phí và ph ng án kinh doanh

Trong mô hình đi u ch nh, l u l ng xe và m c giá thu phí v n đ c gi nguyên

nh mô hình ban đ u Doanh thu phí giao thông là t ng doanh thu c a t ng lo i xe Doanh thu sau đó đ c gi m tr m t ph n do s d ng vé tháng và kh u tr thu GTGT

V n l u đ ng

Do h n ch v m t thông tin trong th i đi m nh y c m nh hi n nay và ngay trong

ph ng án tài chính ban đ u không đ c p, v n l u đ ng c a D án đ c gi đ nh là không đáng k

16 Nguy n Xuân Thành và các c ng s (2010)

C c u v n và chi phí v n

i v i c c u v n, v n ch s h u đ c xác đ nh b ng t ng ngân l u ch s h u t

n m 2003 đ n n m 2008 N vay đ c xác đ nh b ng t ng m c gi i ngân hàng n m c a c

hai kho n vay ngo i t và n i t TM T D án (không bao g m lãi vay trong TGXD) b ng

t ng c a hai ngu n v n trên

Chi phí v n ch s h u theo h p đ ng B.O.T đ c xem là chi phí v n th c (7,25%/n m), và do v y, chi phí v n ch s h udanh ngh a là 13,69% Chi phí n vay danh ngh a bình quân c a ba kho n vay là 10% theo VND Ph l c 2.5 trình bày chi ti t

b ng thông s c a mô hình tài chính đi u ch nh Ph l c 2.6 và 2.7 trình bày báo cáo k t

qu ho t đ ng kinh doanh và ngân l u tài chính theo mô hình đi u ch nh V i nh ng đi u

ch nh b t c p trên, k t qu tính toán mô hình v tính kh thi và kh n ng tr n c a D án

Ngu n: Tác gi tính toán t B ng Ngân l u tài chính đi u ch nh t i Ph l c 2.7

K t qu tính toán cho th y, tính kh thi c a D án và kh n ng tr n c a D án đã thay đ i theo chi u ng c l i D án không kh thi theo c hai quan đi m t ng đ u t khi

NPVtài chính âm, IRRtài chính c a t ng quan đi m nh h n chi phí v n D án không

đ m b o kh n ng tr n đ n 8 trong 10 n m đ u tr n H s DSCR bình quân là 0,58

cho th y kh n ng tr n c a D án là r t th p

V y, D án ngay t đ u đã không có kh n ng tr n theo ph ng án tài chính

đ c phê duy t v i nh ng thông s đ a ra Bài h c rút ra là c c u v n ban đ u, công

tác th m đ nh D án ph i đ m b o và xem xét kh n ng tr n c a D án ng th i,

ph i phân công nhi m v và trách nhi m c th cho đ n v th m đ nh N u ngay t đ u,

D án đ c th m đ nh m t cách hi u qu thì D án có th đã không đ c th c hi n

2.3 Phơn tích l u l ng xe th c t qua C u Phú M

Kh o sát l u l ng xe đ c th c hi n theo ph ng pháp đ m tr c ti p s d ng b ng

đ m và quan sát tr c ti p theo ph ng pháp c a Vi n Giao thông thu c i h c IOWA

State Ph l c 2.8 là m u phi u đ m xe do tác gi tr c ti p đi u tra t i C u Phú M Quan

sát th c t t i Tr m thu phí C u Phú M cho th y công su t t i đa c a tr m là 18 làn xe S

làn xe hi n có th ho t đ ng ngay l p t c là 14 làn xe Th c t ho t đ ng h ng ngày ch có

2 làn xe máy và 6 làn xe ô tô các lo i Quan sát th c t c ng cho th y có s khác bi t v

l u l ng xe vào t ng th i đi m khác nhau trong ngày, gi a các ngày khác nhau trong tu n

và s khác nhau gi a các tháng trong n m

Trong đi u ki n gi i h n cho phép c a lu n v n và h n ch v m t th i gian và công

c đ m xe, tác gi không th th c hi n t t c các quan sát nh đã nêu trên Vi c quan sát

th c t l u l ng xe qua c u đ c th c hi n trong vòng 1 tu n c a tháng 12 n m 2012

Quá trình quan sát s đ c chia thành 9 cung gi khác nhau trong ngày, ng v i m i cung

gi khác nhau, tác gi s quan sát th c t 60 phút cho m t l n quan sát, t đó tính toán đ cho ra l u l ng t ng lo i xe (đ c phân b theo t ng m c thu phí khác nhau17

) trong ngày, trong tháng Tuy nhiên vi c s d ng s l ng quan sát vào tháng 12 (tháng cu i cùng trong n m) có th cho k t qu không ph n ánh đúng l u l ng xe qua l i c a các

tháng khác b i l ng hàng hóa l u thông có th t ng lên vào th i đi m cu i n m làm cho

l u l ng xe cao kh c ph c đi u này, tác gi s s d ng s li u doanh thu th c t t i

C u Phú M trong n m 2010 và 201118 làm c n c cho vi c đi u ch nh l u l ng xe các

tháng còn l i trong n m

K t qu , 72 b ng đ m tr c ti p đã đ c s d ng đ xác đ nh l u l ng xe t i 36 th i

đi m khác nhau trong tu n Chi ti t v th i đi m đ m, l u l ng xe qua c u đ c trình bày

trong Ph l c 2.9 T l u l ng xe th c t và giá vé thu phí th c t hi n nay, B ng 2.5 t ng

h p k t qu đ m xe so sánh v i d báo ban đ u

17 UBND (2010), Quy t đ nh 943/Q -UBND

18 PMC (2012), Báo cáo H i đ ng c đông

B ng 2.5: L u l ng xe và doanh thu d báo so v i th c t kh o sát n m 2012

đ i sang đ n v PCU thì l u l ng xe th c t kh o sát ch chi m 53,70% so v i d báo

i u này đã nh h ng r t l n đ n doanh thu c a D án Tuy nhiên do giá vé d báo và

giá vé th c t áp d ng khác nhau nên vi c so sánh doanh thu giúp cho cái nhìn tr c quan

h n v m c đ nh h ng đ n kh n ng tr n c a D án K t qu doanh thu th c t n m

2012 ch chi m 53,29% so v i d báo i u này m t ph n do l u l ng xe th c t th p

h n d báo, m t ph n do trong ph ng án thu phí d báo n m 2012 giá vé thu phí t ng sau

3 n m không đ i t 2009 đ n 2011, do v y s chênh l ch càng l n

T nh ng phân tích trên, cho th y l u l ng xe th c t qua C u Phú M hi n t i th p

h n r t nhi u so v i d báo, đ c bi t là các lo i xe t i t 2 t n tr lên i u này có th lý

gi i do vi c ch a hoàn thành đ ng vành đai 2 nên các ph ng ti n v n l u thông vào

trung tâm TP qua c u Sài Gòn ho c theo qu c L 1A ra Th c t p k t hàng hóa r i m i

xu ng c ng Cát Lái và Tân C ng Nh v y, vi c TP không th c hi n đúng cam k t là m t

ph n nguyên nhân nh h ng đ n kh n ng tr n c a D án Ho t đ ng xe khách và xe

buýt g n nh không xu t hi n trên tuy n đ ng hi n t i i u này cho th y vi c d báo l u

l ng xe trong mô hình ban đ u không có c s rõ ràng Ngoài ra, vi c d báo m t l ng

l n xe container s đi theo h ng t Mi n Tây qua i l Nguy n V n Linh đ xu ng c ng

Cát Lái trong nghiên c u ban đ u là không phù h p, b i đ c thù giao thông các t nh

Mi n Tây b chia c t b i h th ng sông ngòi ch ng ch t, các tuy n đ ng không đ m b o

cho các lo i xe t i tr ng l n nh container ho t đ ng Theo kh o sát th c t c a tác gi v i

các tài x container trên tr c đ ng qua C u Phú M , hi n có kho ng 30 đ u xe container

t Mi n Tây đang ho t đ ng trên tuy n đ ng này S container còn l i ch y u v n

chuy n hàng hóa qua l i gi a c ng Cát Lái, Tân C ng v i Khu ch xu t Tân Thu n

K t qu trên cho th y l u l ng xe hi n t i qua C u Phú M th p h n d ki n là

m t trong s các nguyên nhân nh h ng t i kh n ng tr n c a D án Nguyên nhân

này m t ph n do UBND TP.HCM không hoàn thành ng vành đai 2 nh d ki n, m t

ph n đ n t d báo l u l ng xe không chính xác

2.4 Chi phí đ u t th c t c a D án B.O.T C u Phú M

2.4.1 Khác bi t v TM T theo tính toán c a các c quan khác nhau

Trong ph ng án tài chính ban đ u, TM T là 1.807 t đ ng không tính lãi vay trong

TGXD và tính theo giá c đ nh n m 2003 Sau đó TM T c a D án đ c đi u ch nh lên

m c 2.077 t VND v i s ch p thu n c a UBND TP.HCM.19 N m 2011, PMC ti p t c đ

ngh TM T m i là 3.408 t VND nh ng không đ c ch p thu n Cùng n m 2011, k t qu

th m đ nh c a Vi n Kinh t Xây d ng – B Xây d ng cho th y TM T là 3.293 t VND,

còn S xây d ng TP.HCM gi nguyên quan đi m TM T c s 1.953 t VND

19 UBND TP.HCM (2007), Quy t đ nh 1386/Q -UBND, Quy t đ nh đi u ch nh T ng m c đ u t D án

B.O.T c u Phú M lên 1.917 t VND (2.077 t VND bao g m c VAT)

K t qu tính toán và t ng h p TM T theo các quan đi m khác nhau đ c trình bày

Ngu n: S Xây d ng TP.HCM, Công v n 7099/SXD-QLKTXD ngày 20/09/2011

TM T c s có s chênh l ch gi a quan đi m c a PMC v i các quan đi m còn l i

i u này th c ch t là do kho n d phòng phí 7% (kho ng 111,64 t VND)20đ c tính vào

TM T 1.806 t VND ban đ u Sau đó TM T đã đ c đi u ch nh vào n m 2007 nên quan

đi m c a Vi n KTXD và S Xây d ng là không đ a kho n phí này vào TM T c s

Ph n còn l i là do sau khi ký h p đ ng t ng th u EPC v i t h p nhà th u BBBH, quá

trình tri n khai thi công liên t c b hoãn, do v y ch đ u t ph i ch u phí bù tr t giá đ i

v i t h p nhà th u BBBH Bên c nh đó, m t s chi phí tài chính nh phí b o hi m, phí

cam k t và qu n lý h p đ ng và phí b o lãnh c a B Tài chính c ng đ c đ a vào chi phí

đ u t do v y có s chênh l ch kho ng 300 t VND gi a các quan đi m khác nhau

2.4.2 TM T th c t

M t đi m t t c a D án B.O.T C u Phú M là các hóa đ n ch ng t r t đ y đ và rõ

ràng Các h ng m c chi tiêu đ u đ c th c hi n chuy n kho n qua ngân hàng và có hóa

đ n chi ti t có th đánh giá m t cách khách quan v TM T h p lý c a D án, tác gi

ti n hành đánh giá l i chi phí đ u t theo t ng h ng m c c n c vào hóa đ n thu GTGT

thanh toán chi phí theo h p đ ng t ng th u EPC và các h p đ ng xây d ng công trình ph

Ph l c 2.10 trình bày k t qu chi phí đ u t th c t c a D án

20 H p đ ng B.O.T c u Phú M

N m 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 T ng c ng Chi phí đ u t thanh toán b ng ngo i t

Chi phí đ u t c a D án đ c ghi nh n theo th c t phát sinh thông qua các đ t

thanh toán chi phí c a PMC cho t h p nhà th u BBBH và các chi phí n i t khác Chi phí

đ u t đ c gi i ngân theo th i đi m thanh toán các chi phí cho BBBH và th c t ghi

nh n TM T c a D án là 2.475 t VND (ch a bao g m lãi vay trong TM T) B ng 2.7 trình ngân l u chi phí đ u t th c t

Trên th c t , kho n vay ngo i t hai ngân hàng Pháp đ c dùng đ thanh toán các chi phí đ u t cho t h p nhà th u BBBH Do v y l ch gi i ngân ph thu c vào các đ t

thanh toán chi phí cho BBBH Kho n vay ngo i t bao g m ba lo i ngo i t khác nhau (USD, EUR và AUD) K h n tr n là 13 n m Lãi vay đ c nh p g c trong TGXD Th i

gian ân h n n g c là 3 n m N vay đ c tr theo hình th c bán niên vào tháng 01 và

tháng 07 h ng n m Th i đi m b t đ u tr lãi và n g c là tháng 07 n m 2010 Lãi su t cho vay đ c xác đ nh là lãi su t LIBOR t ng ng c a t ng lo i ngo i t trên th tr ng

London c ng lãi biên 1,85%/n m cho c ba lo i ngo i t 21

i v i kho n vay n i t , m t ph n kho n vay đ c dùng đ thanh toán chi phí n i t

trong h p đ ng BBBH, ph n còn l i thanh toán cho các chi phí n i t khác Kho n vay n i

t đ c tài tr b i BIDV (ba kho n vay) và m t kho n vay t Sacombank.22

Kho n vay BIDV th nh t có giá tr 200 t VND, gi i ngân vào n m 2005, k h n 13

n m, ân h n tr n g c 3 n m, n g c tr đ u trong vòng 10 n m t 2010; lãi vay th n i

theo lãi su t huy đ ng v n k h n 1 n m c ng lãi biên 3%/n m

Kho n vay BIDV th hai có giá tr 80 t VND, k h n 11,5 n m, ân h n n g c 1,5

n m, n g c đ c tr đ u trong vòng 10 n m t 2010, lãi vay th n i theo lãi su t huy

đ ng v n k h n 1 n m c ng lãi biên 4,5%/n m

Kho n vay BIDV th ba có giá tr 100 t VND vào n m 2009 Th c ch t đây là

kho n vay nh n n ph n lãi vay trong th i gian xây d ng (hay đ c hi u nh kho n vay

m i đ tr lãi vay trong th i gian xây d ng c a hai kho n vay trên) Kho n vay có th i h n

10 n m, n g c tr đ u t 2010 đ n 2019, lãi vay th n i theo lãi su t huy đ ng v n k h n

1 n m c ng lãi biên 4%/n m

21 Ho Chi Minh City Investment Fund for Urban Development (2006), Commercial Loan Argreement

22 PMC (2012), BCTC đã đ c ki m toán

Ghi chú: (*) Trong n m 2005 và 2008, D án nh n gi i ngân n vay t BIDV và Sacombank v i giá tr l n h n c chi phí đ u t n i t nên ngân l u v n ch s h u

là âm theo ngh a là ch đ u t nh n ti n v thay vì b ti n ra Trên th c t , n đ c gi i ngân t i nhi u th i đi m, nh ng đi u này không nh h ng giá tr t ng trong c t cu i cùng c a b ng s li u.

Ngu n: Tính toán c a tác gi vào l ch gi i ngân n vay, các h s pháp lỦ v TM T D án và BCTC đã đ c ki m toán c a PMC n m 2010

Kho n vay Sacombank có giá tr 190 t VND, gi i ngân 1 l n vào n m 2008, n g c

tr đ u trong 10 n m t 2009 đ n 2018, lãi vay th n i theo lãi su t huy đ ng v n k h n 1

n m c ng lãi biên 4%/n m

L ch n vay c th cho t ng kho n vay đ c xây d ng sau đó h p nh t, quy đ i t t

c các kho n vay sang VND đ xác đ nh ngân l u n vay h ng n m c a D án và chi phí

lãi vay trong TGXD c a D án Chi ti t l ch n vay đ c trình bày trong Ph l c 2.11

Tính c lãi vay trong TGXD đ c nh p g c là 365 t VND, TM T c a D án theo

th c t phát sinh đã t ng lên 2.840 t VND (bao g m c lãi vay đ c nh p g c trong

TGXD) Trong đó, t ng n vay là 2.777 t VND (bao g m gi i ngân n vay và lãi vay

trong TGXD đ c nh p g c) chi m t tr ng 97,79% TM T V n ch s h u là 63 t

VND, chi m 2,21% TM T

V i c c u v n nh trên, mô hình tài chính th c t cho ta các k t qu c th v

NPVtài chính, IRRtài chính và h s an toàn tr n DSCR nh trong B ng 2.9 DSCR

trung bình ch đ t 0,4 và D án không có kh n ng tr n 10 trong k h n 11 n m tr n

So v i mô hình tài chính đi u ch nh trên, kh n ng tr n c a D án đã x u đi

B ng 2.9: K t qu tính kh thi và kh n ng tr n c a D án trong mô hình th c t

Ngu n: Tính toán c a tác gi theo B ng ngân l u trong Ph l c 2.12

Phân tích trong ch ng này đã cho th y nguyên nhân d n đ n vi c D án không tr

đ c n xu t phát c t phía UBND TP.HCM l n ch đ u t Ngay c khi m i thông s

D án trên th c t x y ra đúng nh d ki n ban đ u thì D án v n không tr đ c n Ch

đ u t đã đi u ch nh l ch tr n sao cho D án d ng nh v n tr đ c n trên gi y

UBND TP.HCM cùng các c quan qu n lỦ Nhà n c khác c ng đ ng ý v i ph ng án tài chính đ xu t và cho phép PMC vay n c ngoài v i b o lãnh tr n c a Nhà n c

Trên th c t khi đi vào ho t đ ng, l u l ng xe qua C u Phú M (tính theo PCU)

n m 2012 ch b ng 53,7% so v i m c s d ng làm c n c trong H p đ ng B.O.T L ng

xe du l ch và xe khách th p có nguyên nhân t vi c UBND TP.HCM không hoàn thành

ng vành đai 2 vì đây là lo i xe s d ng C u Phú M đ k t n i v i tr c giao thông ông – B c Nh ng l ng xe t i, đ c bi t là xe container th p do d báo không chính xác

v l u l ng xe v n t i hàng hóa gi a c ng bi n và ng b ng sông C u Long ng

vành đai 2 không có tác đ ng đ n xe t i s d ng C u Phú M đ vào C ng Cát Lái

TM T b đ i lên g p 1,57 l n m c ban đ u trong H p đ ng B.O.T có m t ph n

nguyên nhân t tr m tr trong khâu bàn giao m t b ng t phía UBND TP.HCM, nh ng

c ng do ch đ u t đã tính toán không h p lý m c bù tr t giá trong ph ng án tài chính ban đ u Ngoài ra, ch đ u t đã góp v n ch s h u th p h n nhi u so v i cam k t và thay vào đó là t ng vay n đ tài tr cho chi phí đ u t gia t ng

Nh ng phân tích trên c ng ch ra v n đ th c hi n các cam k t trong h p đ ng đã không đ c đ m b o C th , UBND TP.HCM không hoàn thanh ng vành đai 2 đúng

ti n đ cam k t; PMC không đ m b o t l góp v n 30% v n ch s h u, TM T th c t

t ng cao so v i m c đ c phê duy t Nh v y, UBND TP.HCM đã không có c ch ki m

soát vi c góp v n c a ch đ u t và các bi n pháp đ phòng khi r i ro x y ra ây là

nh ng bài h c c n đ c l u Ủ trong vi c th c hi n đ u t c s h t ng theo c ch PPP trong t ng lai

CH NG 3: CÁC PH NG ÁN TÁI C U TRÚC D ÁN

3.1 Khung phân tích

Quy t đ nh cho ki m toán l i TM T D án là đ ng thái cho th y UBND TP.HCM

s n sàng nh n l i D án t PMC.23 Tuy nhiên, v n đ là UBND ph i tr l i cho PMC bao

nhiêu và sau khi nh n l i D án, UBND TP.HCM s ti p qu n và khai thác D án hay chuy n giao D án cho nhà đ u t m i và TP l y đâu ra ngân sách cho vi c tái c u trúc D

án

Hình 3.1: Xác đ nh giá tr D án B.O.T C u Phú M

Ngu n: Tác gi v c n c vào các quy đ nh trong H p đ ng B.O.T và Mô hình đ nh giá d a vào ngân l u 24

Th nh t, TM T c a D án ph i đ c tính toán v m t k toán và giá tr ph i tr l i

cho ch đ u t đ c xác đ nh d a vào Quy đ nh trong H p đ ng v vi c x lý D án n u

UBND TP.HCM không hoàn thành ng vành đai 2 đ ng b v i th i gian hoàn thành

Chi t kh u

ngân l u

Giá tr ph i tr l i

b ngh a v tr n ; (iii) nh n D án và ph n ngh a v n ngo i t đ c B tài chính b o

lãnh

Ti p theo, D án đ c đ nh giá t i th i đi m hi n t i đ xác đ nh giá tr mà UBND TP.HCM có đ c n u nh n D án Khác v i tiêu chí giá tr hi n t i ròng (NPV) đ c s

d ng đ th m đ nh D án tr c khi ra quy t đ nh đ u t , D án sau khi hoàn thành đ c

đ nh giá theo giá tr hi n t i (PV) Giá tr hi n t i c a D án đ i v i UBND TP.HCM đ c xác đ nh b ng cách thi t l p ngân l u D án theo quan đi m ngân sách t n m 2013 tr đi,

r i chi t kh u v hi n t i b ng chi phí v n ngân sách Ph l c 2.10 và 2.11 trình bày các thông s chính c a mô hình đ nh giá d a trên mô hình tài chính th c t đã thi t l p trong

Ch ng 2 Chênh l ch gi a giá tr hi n t i c a D án và giá tr hoàn tr cho PMC chính là

thi t h i hay l i ích tài chính đ i v i UBND TP.HCM

N u nh n l i D án, thì sau đó UBND TP.HCM c ng có các l a ch n: (i) chuy n D

án B.O.T thành D án công có thu phí và tài tr b ng cách phát hành trái phi u chính quy n đ a ph ng; (ii) bán D án cho m t nhà đ u t m i Tiêu chí đ xác đ nh l a ch n là

phân tích gánh n ng ngân sách và đ nh giá D án trên quan đi m c a ch đ u t m i

3.2 Hoàn tr C u Phú M cho UBND TP.HCM theo quy đ nh trong H p đ ng B.O.T

Phân tích Ch ng 2 cho th y D án hi n nay có gánh n ng n vay r t cao và

không có kh n ng tr n Do v y, đ xu t cho PMC gia t ng k h n tr n hay vay n m i

đ tr n c là không kh thi vì càng làm t ng gánh n ng n cho D án Nh ng quan tr ng

h n c là v m t pháp lý thì UBND TP.HCM ph i nh n l i D án theo đúng th a thu n

trong H p đ ng B.O.T c a D án

C n c vào i u 7.4.4, H p đ ng B.O.T, n u ng vành đai 2 đ c TP đ u t

nh ng đi vào ho t đ ng ch m h n C u Phú M trên 3 n m thì UBND TP.HCM ph i hoàn

tr cho ch đ u t toàn b v n đ u t c a D án (bao g m v n vay, lãi vay, v n ch s

h u) Ngoài ra, ch đ u t còn đ c h ng lãi b o toàn v n tính trên t l v n ch s h u trong TM T không bao g m lãi vay trong TGXD, v i t l 7,25%/n m tính t khi b t đ u

tri n khai D án đ n th i đi m chuy n giao và lãi BOT b ng 13,47% tính trên 30% TM T

công trình

K t ngày 9/09/2012, D án ng vành đai 2 đã tr ti n đ 3 n m so v i D án

C u Phú M Nh v y, theo đúng quy đ nh c a H p đ ng B.O.T thì UBND TP.HCM ph i

hoàn tr cho ch đ u t ba kho n ti n sau: (i) TM T (bao g m chi phí đ u t hàng n m,

lãi vay trong TGXD và bù chênh l ch t giá); (ii) Lãi b o toàn v n tính trên v n ch s

h u, và (iii) Lãi đ u t B.O.T tính trên TM T Chi ti t cách tính t ng kho n nêu trên đ c

trình bày trong Ph l c 3.1

Nh v y, vi c xác đ nh giá tr hoàn l i cho nhà đ u t ph thu c vào TM T c a D

án Tuy nhiên, nh đã trình bày các ph n tr c, có r t nhi u quan đi m khác nhau v

TM T c a D án Ba TM T đ c xem xét là TM T theo phê duy t c a UBND TP.HCM

n m 2007, TM T theo đ xu t c a PMC sau khi quy t toán D án và k t qu tính toán

TM T c a tác gi trong Ch ng 2 K t qu c th giá tr mà UBND TP.HCM s ph i

hoàn l i cho ch đ u t đ c th hi n trong B ng 3.1

B ng 3.1: Tính toán m c hoàn tr theo các TM T khác nhau

Các kho n ph i hoƠn l i cho ch đ u t

TM T phê duy t

Lƣi b o toƠn v n tính trên v n ch s h u 250,18 419,31 35,81

Lƣi đ u t B.O.T tính trên TM T 77,47 129,84 131,23

T ng giá tr tr l i cho PMC 2.244,71 3.762,29 3.414,43

Ngu n: Tính toán l i c a tác gi

Giá tr mà UBND TP.HCM ph i hoàn tr cho ch đ u t là 2.245 t VND n u c n c

hoàn toàn vào các thông s tài chính đã đ c phê duy t n m 2007 và không có đi u ch nh Theo Quy đ nh trong H p đ ng, TM T D án là không thay đ i tr tr ng h p Nhà n c thay đ i các lo i thu , phí liên quan đ n D án và b t kh kháng.26

Tuy nhiên, k t qu này

ch đúng trong tr ng h p hai bên đ u th c hi n đúng các cam k t trong H p đ ng, ngo i

tr vi c UBND TP.HCM ch m tr xây d ng đ ng vành đai 2 đã quá 3 n m, nên UBND

26 H p đ ng B.O.T C u Phú M , i u 1.3