SINH KẾ BỀN VỮNG CHO CÁC HỘ DÂN TỘC THIỂU SỐ SỐNG TẠI CÁC VÙNG ĐỊNH CANH, ĐỊNH CƯ. TÌNH HUỐNG HUYỆN VỊ XUYÊN - TỈNH HÀ GIANG.PDF

Thanh Th y Ch dùng ti ng Mông Dùng ti ng Mông + Kinh... Còn trong giai.

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích d n và s li u s

d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong ph m vi hi u

bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a Tr ng i h c Kinh

t thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

TP H Chí Minh, ngày 29 tháng 4 n m 2013

Tác gi

Nguy n H ng H nh

L I C M N

Tôi xin g i l i c m n đ n quý Th y, Cô t i Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright đã truy n nh ng ki n th c quý báu, t o đ ng l c và c m h ng cho tôi trong su t quá trình h c

t p và làm lu n v n c bi t, tôi xin g i l i c m n sâu s c đ n TS Tr n Ti n Khai –

Ng i h ng d n lu n v n cho tôi S h ng d n nhi t tình, và nh ng chia s , góp ý quý báu c a Th y đã giúp tôi có nh ng ý t ng, h ng đi và l p lu n logic cho lu n v n

C m n ch Vàng Th Dí (xã Thanh Th y – huy n V Xuyên), anh Vàng Mí Dình (xã B ch

Ng c – huy n V Xuyên), và anh Thào Mí L (xã Thu n Hòa – huy n V Xuyên) đã làm phiên d ch, và giúp tôi trong quá trình làm quen, tìm hi u và trao đ i v i các h dân t c Mông s ng t i các đi m nghiên c u

C m n các anh, ch h c viên l p MPP4, MPP3, b n bè và gia đình đã luôn ng h và t o

đi u ki n t t nh t đ tôi hoàn thi n lu n v n c a mình

TÓM T T

i v i Hà Giang – m t t nh mi n núi c c B c c a Vi t Nam, vi c th c hi n chính sách

đ nh canh, đ nh c đã giúp nhi u h dân có cu c s ng t t h n Nh ng vi c đánh giá hi u

qu chính sách m t cách c th , rõ ràng thì v n là m t v n đ b ng Do đó, trên góc đ sinh k , tác gi đã th c hi n đ tài “Sinh k b n v ng cho các h dân t c thi u s s ng t i

các vùng đ nh canh, đ nh c Tình hu ng huy n V Xuyên – t nh Hà Giang” Áp d ng

khung sinh k b n v ng c a DFID v i đ i t ng là ng i dân t c Mông, k t qu nghiên

c u cho th y:

Tuy có s h tr t các d án đ nh canh, đ nh c và t chính quy n đ a ph ng n i ti p

nh n nh ng sinh k c a các h dân t c Mông s ng t i các vùng đ nh canh, đ nh c hi n nay ch a b n v ng H còn g p nhi u khó kh n nh : trình đ nhân l c còn th p; đ t s n

xu t ngày càng thi u và kém màu m ; ch a bi t cách s d ng đ ng v n vay hi u qu ;

l ng th c, th c ph m s n xu t ra m i d ng m c đ n, và không có ngu n d th a; tài

s n v t ch t c a các h gia đình còn gi n đ n, s sài; và đi u ki n kinh t c a các h r t d

b suy gi m khi ph i đ i m t v i b nh t t, thiên tai (l quét, gió l c, h n hán), v.v…

D a trên nh ng phân tích v th c tr ng sinh k c a các h dân t i các đi m nghiên c u, tác

gi đã đ xu t sáu gi i pháp nh m đem l i sinh k b n v ng cho h Bao g m: 1 H ng

d n k thu t tr ng tr t, ch n nuôi v i hình th c là th c hành trên n ng r y, đ ng ru ng;

2 T p hu n s d ng v n hi u qu và đ y nhanh quá trình c p gi y ch ng nh n quy n s

d ng đ t cho các h dân; 3 a d ng hóa ho t đ ng sinh k thông qua đào t o ngh và gi i thi u vi c làm; 4 V n đ ng bà con sinh đ có k ho ch; 5 C i thi n h th ng c s h

t ng, đ c bi t là h th ng đi n, n c s n xu t, đ ng giao thông; 6 T o đi u ki n cho tr

h làm quen, hòa nh p, và t ng b c n đ nh s n xu t

UNFPA United Nations Population Fund Qu dân s Liên h p qu c

CH NG 1 GI I THI U

1.1 B i c nh nghiên c u

T n m 1968, n c ta đã có ch tr ng th c hi n chính sách đ nh canh đ nh c ( C C) cho đ ng bào dân t c thi u s (DTTS) Và cho đ n nay, chính sách trên đang đ c tri n khai t i 30 t nh v i quy mô là 29.718 h t ng ng v i 140.313 kh u (Th t ng Chính

ph , 2009) M c tiêu c a chính sách là nh m t o đi u ki n cho các h DTTS có n i n

đ nh, có đ đi u ki n phát tri n s n xu t, nâng cao đ i s ng v t ch t và tinh th n, xóa đói,

gi m nghèo Nh ng theo H i đ ng Dân t c – Qu c h i khóa XII (2010) thì m c tiêu trên

ch a th c hi n đ c, c th : “… Theo đánh giá, đ n cu i n m 2009 m i có 4 t nh hoàn

thành di dân C C xen ghép, ch a có d án t p trung nào hoàn thành Các d án m i

d ng l i các h ng m c san i, đ n bù gi i phóng m t b ng, làm đ ng giao thông… Các

h ng m c công trình nh m đ m b o n đ nh cu c s ng và n đ nh s n xu t cho ng i dân

2010, T nh m i th c hi n đ c 25% k ho ch, t ng ng 179 h (Hoàng Ng c, 2011) nhi u vùng C C trong t nh, sau khi C C trong m t th i gian dài, h u h t ng i dân

ch a n đ nh đ c cu c s ng, v n thu c di n h nghèo, c n nghèo, và còn nhi u khó kh n

nh : thi u đ t s n xu t, thi u n c sinh ho t (Khánh Toàn, 2012; Nguy n Phi Anh, 2011) Trong khi đó, T nh ch a có nghiên c u nào v cu c s ng c a ng i dân sau C C V n

đ chính sách đ t ra là c n ph i đánh giá hi u qu c a chính sách C C đ có gi i pháp

nh m c i thi n đ i s ng c a các h DTTS hi n đang s ng t i các vùng C C và làm c s

đ đi u ch nh chính sách cho các d án C C ti p sau

Vì v n đ đ i s ng c a ng i dân bao hàm nhi u khía c nh khác nhau nên tôi ch n cách

ti p c n theo khung sinh k b n v ng (SLF) c a B Phát tri n Qu c t - V ng qu c Anh (DFID) đ nghiên c u, và đánh giá hi u qu c a chính sách K t qu nghiên c u c a đ tài

C C m t s t nh mi n núi có đi u ki n g n t ng đ ng v i Hà Giang nh : Yên Bái, Cao B ng, i n Biên, Lào Cai…

1.2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu th nh t c a đ tài là tìm hi u, phân tích th c tr ng sinh k c a các h DTTS

s ng t i các vùng C C Thông qua đó, đ tài s đánh giá hi u qu chính sách C C trên góc đ sinh k Và h ng đ n m c tiêu th hai là đ xu t các gi i pháp, ki n ngh nh m đem l i ngu n sinh k b n v ng cho các h DTTS khi th c hi n chính sách C C

1.3 Câu h i nghiên c u

1 Sinh k c a các h dân t c thi u s s ng vùng đ nh canh, đ nh c nh th nào?

2 Chính quy n đ a ph ng c n có chính sách và gi i pháp c th nào đ đ m b o ngu n sinh k b n v ng cho các h dân t c thi u s s ng t i các vùng đ nh canh, đ nh c ?

3 G i ý chính sách cho các ch ng trình đ nh canh, đ nh c ti p sau là gì?

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u

Do toàn b các h thu c di n th h ng chính sách C C c a t nh đ u là ng i dân t c Mông nên đ i t ng nghiên c u c a đ tài là sinh k c a các h dân t c Mông khi h chuy n đ n s ng t i các vùng C C Ph m vi nghiên c u là huy n V Xuyên, t nh Hà Giang trong th i gian t n m 2012 – 2013

đ c xem là b n v ng khi nó có th đ i phó, ph c h i hay v t qua đ c các cú s c, c ng

th ng, duy trì ho c c i thi n n ng l c và tài s n c hi n t i và t ng lai mà không làm hao mòn các ngu n tài nguyên thiên nhiên

Dân t c thi u s : Là nh ng dân t c có s dân ít h n so v i dân t c đa s trên ph m vi lãnh

th m t n c (Chính ph , 2011) Theo k t qu cu c t ng đi u tra dân s và nhà ngày 01/4/2009, dân t c Mông chi m 1,24% t ng dân s c n c Trong khi dân t c Kinh chi m

h n 80% t ng dân s c n c c đi m c a ng i dân t c Mông đ c trình bày trong ph

l c 1

nh canh đ nh c : Là ph ng th c c đ nh đ a bàn s n xu t và c trú Có hai hình th c

C C là xen ghép và t p trung Hình th c t p trung là vi c t ch c C C cho các h dân

v sinh s ng t i các vùng C C m i, phù h p v i quy ho ch b trí, s p x p dân c đ c

c p có th m quy n phê duy t Hình th c xen ghép là vi c t ch c C C cho các h dân

v sinh s ng xen ghép v i các h dân s t i các thôn, b n đã có (UBDT, 2007) Trong khuôn kh bài vi t, tác gi s nghiên c u v hình th c C C t p trung

Vùng đ nh canh đ nh c : N i t p trung dân c trong m t ph m vi lãnh th nh t đ nh nh m

n đ nh s n xu t và đ i s ng c a ng i dân (Vi n t đi n h c và bách khoa toàn th Vi t Nam, 2013)

2.2 Khung sinh k b n v ng c a DFID

Theo DFID (1999), đ hi u rõ v sinh k c a ng i dân c n ph i phân tích 5 v n đ sau:

- Các ngu n v n sinh k bao g m: ngu n v n con ng i, t nhiên, tài chính, v t ch t, và xã

h i Trong đó, ngu n v n con ng i g m: các k n ng, ki n th c, kh n ng lao đ ng, s c

kh e và th l c c a các thành viên trong h gia đình (HG ) đ theo đu i các chi n l c sinh k khác nhau và đ t đ c các m c tiêu sinh k Ngu n v n t nhiên là các ngu n l c

t nhiên có ích cho ho t đ ng sinh k c a HG mà các h có th s d ng đ ph c v cu c

s ng Ngu n v n tài chính là các ngu n l c tài chính mà HG s d ng đ đ t đ c các

m c tiêu sinh k Có hai ngu n chính là ngu n s n có và ngu n v n th ng xuyên Ngoài

ra, c n k đ n các ngu n v n vay t các kênh tín d ng chính th c và phi chính th c Ngu n v n v t ch t g m có ngu n v n g n v i c ng đ ng (h th ng c s h t ng) và g n

v i HG (tài s n sinh ho t, tài s n ph c v s n xu t) Ngu n v n xã h i đ c th hi n các m ng l i quan h , s k t n i c a HG v i xã h i

- B i c nh d b t n th ng là các y u t đ n t môi tr ng bên ngoài tác đ ng vào cu c

s ng c a ng i dân mà h b h n ch ho c không th ki m soát đ c ó là nh ng xu

h ng thay đ i v ngu n l c, công ngh …; các cú s c v s c kh e, thiên tai, l l t, d ch

b nh…; và c nh ng v n đ mang tính mùa v nh giá c nông s n, c h i ngh nghi p…

- Các th ch , chính sách c a các c p chính quy n đ a ph ng và các đ n v , t ch c thu c khu v c t nhân, đ c c th hóa b ng các lu t, chính sách, và th ch

- Chi n l c sinh k đ c hi u là các l a ch n và các ho t đ ng c a HG nh m đ t đ c

các m c tiêu sinh k Bao g m: các ho t đ ng s n xu t, chi n l c đ u t , các l a ch n tái

đ u t …

- K t qu sinh k là thành t u mà HG đ t đ c khi h s d ng các ngu n v n sinh k đ

th c hi n các chi n l c sinh k ó có th là thu nh p đ c nhi u h n, gi m thi u các t n

th ng t các cú s c, đ m b o an ninh l ng th c, v.v…

S đ khung SLF c a DFID và m i quan h gi a các c u ph n trong khung đ c trình bày trong ph l c 2 và 3

2.3 Các nghiên c u liên quan

Chính sách C C cho đ ng bào DTTS đã đ c th c hi n Vi t Nam t nh ng n m 1970

Nh ng cho đ n nay ch a có m t đ tài nào nghiên c u v v n đ sinh k cho đ ng bào dân

t c Mông các t nh mi n núi phía B c khi h chuy n đ n s ng t i các vùng C C Ch có

nh ng đ tài nghiên c u v sinh k cho đ ng bào DTTS b n đ a (Pa Kô & Vân ki u, Ê ê…), sinh k cho các HG sau tái đ nh c Vì v y, tác gi tìm hi u các nghiên c u liên quan theo ba nhóm đ tài là: sinh k , DTTS và tái đ nh c

Nghiên c u v sinh k c a dân t c Ê ê, Nguy n Th Minh Ph ng (2012) đã áp d ng khung SLF c a DFID đ tìm hi u thông tin v th c tr ng sinh k c a các h dân thông qua

hình th c ph ng v n nhóm và ph ng v n chuyên sâu Sau khi phân tích b ng ph ng pháp

th ng kê mô t , so sánh gi a 3 nhóm h (giàu, khá, và nghèo), tác gi nh n đ nh thách th c

l n nh t đ i v i các nông h là v n con ng i Ti p đ n là thách th c v v n t nhiên và

v n tài chính ó là do kh n ng n m b t, v n d ng các k thu t ch m sóc cây tr ng v t nuôi c a ng i dân còn y u; Di n tích đ t s n xu t ngày càng thi u so v i quy mô dân s ngày càng t ng, và đ màu m c a đ t gi m do quá trình canh tác lâu dài; Kh n ng ti p

c n v i các ngu n v n vay c a h c ng b h n ch

tài “Các nhân t h tr và c n tr h nghèo ti p c n các ngu n v n sinh k đ gi m nghèo b n v ng” c a Ph m B o D ng (2009) đã xác đ nh các y u t thúc đ y và c n tr các h nghèo (trong đó có các h là DTTS) theo t ng nhóm ngu n v n sinh k trong khung SLF c a DFID Các y u t thúc đ y bao g m: l c l ng lao đ ng tr , đông; qu đ t có th khai hoang còn nhi u; đ c ti p c n v i nhi u ngu n v n, đ c vay v n và s d ng v n vay hi u qu ; đ c Nhà n c xây d ng c s h t ng (CSHT) thi t y u Các y u t c n tr bao g m: trình đ v n hóa, chuyên môn th p; kho ng cách đ a lý t nhà đ n các n i cung

c p d ch v y t , giáo d c l n; CSHT kém; t p quán canh tác l c h u; ch t l ng và đ a th

đ t x u; s hòa nh p c a ng i dân v i c ng đ ng xung quanh

Nghiên c u v “Nghèo c a các dân t c thi u s Vi t Nam: Hi n tr ng và thách th c

các xã thu c ch ng trình 135 giai đo n II, 2006-2007” c a Ph m Thái H ng, Lê ng

Trung & Nguy n Vi t C ng (2011) đã ch ra r ng ng i nghèo là ng i DTTS chi m t

l ngày càng cao trong t ng dân s nghèo Sinh k c a các h DTTS ch y u d a vào nông nghi p d i hình th c t cung t c p, và th ng không s n xu t các lo i cây hoa màu, cây công nghi p có giá tr kinh t cao Do đó, đ t đai đ c xem là tài s n v t ch t quan tr ng

nh t đ i v i h Kh n ng nói th o ti ng ph thông (sau đây g i là ti ng Kinh) m ra c

h i cho các h DTTS trong vi c nâng cao trình đ h c v n, ti p c n thông tin th tr ng, và

s d ng các d ch v công nh y t , giáo d c, v.v…

tài “Th c tr ng đ i s ng kinh t xã h i các h gia đình sau tái đ nh c : V n đ và gi i pháp” c a Lê V n Thành và c ng s (2008) đ c ti n hành TP H Chí Minh v i đ i

t ng nghiên c u là các HG ph i di d i ch theo ch ng trình tái đ nh c c a thành

ph K t qu nghiên c u cho th y khi các HG ph i di d i đ n ch m i h s ph i đ i

m t v i nh ng thay đ i v vi c làm, thu nh p, giáo d c, y t , nhà , các đi u ki n sinh

ho t, và các quan h xã h i Và s giúp đ t phía chính quy n đ a ph ng là r t quan

tr ng trong vi c giúp ng i dân thích nghi, hòa nh p v i cu c s ng m i

Kinh nghi m rút ra t các đ tài nghiên c u trên là:

1 Nên s d ng hình th c ph ng v n nhóm và ph ng v n sâu HG đ tìm hi u th c tr ng sinh k c a các h ng i Mông ng th i, s d ng k t h p v i ph ng pháp quan sát

th c đ a và ph ng v n bán c u trúc đ so sánh, đ i chi u, b sung các s li u và thông tin

- V n tài chính: ti n m t, ti n ti t ki m, ti n g i ngân hàng, ti n g i t ng i thân, l ng,

ti n làm thuê, các gia súc, gia c m, nông s n có th bán đ c, các kho n v n vay

- V n v t ch t: 1 H th ng CSHT k thu t g m: đ ng giao thông n i thôn, liên thôn, liên

xã, đi n l i, n c s ch, n c t i, truy n thanh, truy n hình; 2 H th ng CSHT xã h i

g m: tr ng h c, tr m y t , ch , đi m v n hóa; 3 Các công c , trang thi t b ph c v cho

- S thay đ i sinh k c a HG sau C C

Báo cáo phát tri n kinh t

-xã h i c a các xã có đi m

C C

- Các chính sách có liên quan c a chính quy n đ a

ph ng

- Các v n b n tri n khai, đánh giá chính sách C C

3.1 V n đ nghiên c u

tr l i cho câu h i nghiên c u 1 và 2, tác gi s tìm hi u các v n đ v th c tr ng sinh

k hi n nay c a các h ng i Mông t i các vùng C C, bao g m: nh ng h tr t phía Nhà n c, b i c nh d b t n th ng, các ngu n v n, chi n l c, và k t qu sinh k

tr l i cho câu h i nghiên c u 3, tác gi s đánh giá hi u qu c a chính sách C C d a trên vi c tìm hi u 3 nhóm thông tin sau: 1 Chính sách C C c a Nhà n c (nh : m c tiêu chính sách, s h tr t phía Nhà n c, v.v…); 2 M c tiêu c a các HG khi chuy n

đ n s ng t i các vùng C C; 3 S thay đ i sinh k c a các HG sau C C

B ng 3.1: c đi m c a các đi m nghiên c u

Thôn Minh Thành

– xã B ch Ng c

- Cách trung tâm xã 8km

Thôn Giang Nam

S li u th c p bao g m: đi u ki n kinh t - xã h i c a đi m nghiên c u, các chính sách h

tr c a Nhà n c tr c và sau khi các HG chuy n đ n s ng t i các đi m C C, các v n

b n tri n khai, đánh giá th c hi n chính sách C C Các s li u trên đ c thu th p t các

đ n v trong t nh nh : Ban Dân t c, Chi c c Kinh t h p tác, Phòng Dân t c huy n V Xuyên, UBND các xã Thu n Hòa, Thanh Th y, B ch Ng c – huy n V Xuyên và các bài

vi t liên quan trên các trang thông tin đi n t

S li u s c p đ c thu th p qua các b c sau:

B c 1: Quan sát th c đ a v h th ng CSHT, đi u ki n nhà , đ t s n xu t, v.v… đ th y

đ c t ng quan đi u ki n sinh s ng, và các ho t đ ng sinh k th ng ngày c a các HG

B c 2: Ph ng v n nhóm v i hai phân nhóm là nam và n trong cùng đ tu i 20 – 40 tu i (là nhóm tu i c a lao đ ng chính, và có quy n quy t đ nh đ n sinh k c a HG ng i Mông) N i dung th o lu n xoay quanh các v n đ v th c tr ng sinh k c a các HG , s thay đ i sinh k sau C C, và v chính sách C C c a Nhà n c Sau đó, ti n hành t ng

h p thông tin đ xây d ng b ng câu h i ph c v cho vi c ph ng v n sâu t ng HG

B c 3: Ph ng v n sâu HG b ng b ng câu h i nh m thu th p các thông tin, quan đi m, đánh giá, nh n xét, mong mu n c a t ng HG v hi n tr ng sinh k , v k ho ch sinh k trong t ng lai Do s HG s ng t i các đi m nghiên c u không nhi u nên tác gi ch n hình th c đi u tra t ng th

ng th i, tác gi th c hi n ph ng v n bán c u trúc đ i v i các đ i t ng liên quan đ n

vi c th c hi n chính sách C C (nh : cán b th c hi n d án C C, cán b xã, cán b

thôn b n…) đ th y đ c các nh n xét, đánh giá, góc nhìn khác nhau v m t đ c và ch a

đ c c a chính sách C C trong vi c đ m b o sinh k b n v ng cho ng i dân

3.4 Ph ng pháp phân tích

Tác gi s d ng 3 ph ng pháp phân tích là: th ng kê mô t , so sánh và đ nh tính Trong

đó, ph ng pháp th ng kê mô t đ c s d ng đ làm rõ v b i c nh, th c tr ng sinh k

c a các h dân t c Mông t i các đi m nghiên c u Ph ng pháp phân tích so sánh đ c dùng đ phân tích s khác nhau v sinh k 3 đi m nghiên c u, và phân tích v hi u qu

c a chính sách C C (b ng cách so sánh k t qu sinh k hi n nay c a các HG v i m c tiêu c a chính quy n, và m c tiêu c a các h tr c khi chuy n đ n các đi m C C)

Ph ng pháp phân tích đ nh tính đ c dùng đ phân tích, đánh giá v m t đ c và ch a

đ c c a chính sách C C, v nh ng khó kh n, thu n l i, các nhân t quy t đ nh hay h

tr các h dân đ m b o đ c ngu n sinh k b n v ng

CH NG 4 K T QU NGHIÊN C U

4.1 Chính sách đ nh canh, đ nh c c a t nh Hà Giang

Trong giai đo n t 2003 cho đ n nay, c n c đ th c hi n các d án C C cho đ ng bào DTTS c a t nh là hai quy t đ nh c a Th t ng Chính ph nh sau: Q s 33/2007/Q -TTg (Ph l c 4) và Q s 190/2003/Q -TTg (Ph l c 5) Trong đó, đi m Thanh Th y và Thu n Hòa th c hi n theo Q s 190/2003/Q -TTg i m B ch Ng c th c hi n theo c 2 quy t đ nh trên

M c tiêu chung c a các d án C C là đ m b o các h dân có nhà , đ t , đ t s n xu t,

đ c ti p c n v i các h th ng CSHT thi t y u (g m: đ ng giao thông, đi n, th y l i, l p

h c, tr m y t ), đ c s d ng đi n, n c h p v sinh; không còn h đói, gi m s h nghèo Các h dân khi đ n đi m C C nh n đ c hai ngu n h tr d i đây

4.1.1 H tr ban đ u t các d án đ nh canh, đ nh c

Theo k t qu ph ng v n, các h dân c 3 đi m nghiên c u khi di chuy n đ n n i m i theo d án C C c a t nh đ u đ c h ng các chính sách h tr ban đ u gi ng nhau Các chính sách này bao g m:

- H tr chi phí cho các h dân đi xem n i m i đ h bi t hi n tr ng đi m C C, và làm

c s đ h ra quy t đ nh có đ ng ý đ n s ng hay không

- H tr các h dân di chuy n nhà c a, v t d ng, đ đ c, gia súc, gia c m… đ n đi m

C C b ng ô tô

- H tr các h dân san n n nhà, làm nhà Tùy thu c vào đi u ki n kinh t và nguy n

v ng c a h mà Nhà n c h tr thêm chi phí đ d ng nhà ho c d ng s n nhà cho

- C p đ t s n xu t cho các h dân c n c vào qu đ t c a t ng đ a ph ng n i có đi m

C C và quy đ nh c a UBND t nh v m c di n tích đ t b trí cho các h

4.1.2 H tr t phía chính quy n đ a ph ng n i đ nh canh, đ nh c

i m chung là chính quy n t i 3 đi m nghiên c u đ u t o đi u ki n cho tr em trong đ

tu i đ n tr ng h c; c p th b o hi m y t cho 100% các h nghèo; h tr các h dân có mong mu n và có kh n ng xóa nhà t m theo Q s 167/2008/Q -TTg (Ph l c 6); h tr cho các em h c sinh thu c di n h nghèo theo ngh đ nh 49/2010/N -CP (Ph l c 7); h

tr các h dân vay v n theo ch ng trình y thác v n vay c a ngân hàng CSXH; kéo đi n cho các h dân

Ngoài ra, chính quy n xã B ch Ng c c p thêm đ t r ng cho các h dân đi m C C hai

đi m Thu n Hòa và Thanh Th y, chính quy n xã đã m , và nâng c p đ ng giao thông lên các đi m C C, giúp ng i dân đi l i thu n ti n h n i m Thanh Th y do n m vùng giáp biên, có oàn Kinh t Qu c phòng 313 đóng quân nên m t s h dân còn đ c h ng thêm ch ng trình h tr nuôi r P

Quy mô h gia đình

B ng 4.1: Quy mô, s lao đ ng trong h , và s h sinh con th 3

H u h t các HG c 3 đi m nghiên c u có hai th h cùng sinh s ng, trung bình m i h

có 5,88 thành viên Trong đó, l c l ng lao đ ng t ng đ i d i dào, trung bình có 3,51

ng i/h S h sinh con th ba tr lên còn nhi u, trung bình là 71% Kho ng cách gi a các l n sinh c ng ng n, th ng t 2-3 n m tu i k t hôn th ng t 18-20 tu i i u này

là do các h dân v n duy trì phong t c, t p quán sinh s ng c a mình n i c H có nhu

c u r t l n v lao đ ng khi canh tác trên các vùng núi đá cao, v i ph ng ti n chuyên ch

Xét đ tu i lao đ ng t 15 - 65 tu i, đi m B ch Ng c có t l ng i trong đ tu i lao đ ng

là cao nh t 68% Th p nh t là đi m Thanh Th y v i 55% L c l ng lao đ ng g n nh cân

b ng gi a hai gi i, đ chênh l ch gi a gi i nam và gi i n không đáng k , trung bình là 6%

Hình 4.1: T l nam, n trong đ tu i lao đ ng

Xét t l ph thu cP

4

P

, thì t l này hai đi m Thanh Th y và Thu n Hòa khá cao, l n l t

là 83% và 69% Trong đó, t l ph thu c là ng i già chi m r t ít, kho ng 5% Còn t l

ph thu c là tr em d i 15 tu i chi m t i 43%, 64%, 79% l n l t t ng ng v i các

đi m B ch Ng c, Thu n Hòa và Thanh Th y Nh v y, s ng i trong đ tu i không lao

đ ng g n b ng v i s ng i trong đ tu i lao đ ng i u này có th t o nên gánh n ng đ i

v i l c l ng lao đ ng v nhu c u l ng th c, th c ph m, chi tiêu giáo d c, y t cho tr

em, ng i già trong gia đình

Hình 4.2: T l dân s ph thu c

Tình tr ng s c kh e

S c kh e c a các thành viên có nh h ng r t l n đ n các ho t đ ng sinh k c a HG

S c kh e t t s giúp các h theo đu i các chi n l c sinh k t t h n Ng c l i, s c kh e

y u có th s làm suy gi m các ngu n v n sinh k c a gia đình

s ng i già y u, m t ph n là t các ch em ph n sinh con th 3 tr lên, v i kho ng cách

H p 4.1: nh h ng c a kho ng cách gi a các l n sinh ng n đ n s c kh e ng i ph

n

Anh Tráng Mí L, sinh n m 1988, s ng t i xã Thu n Hòa V anh sinh n m 1983 Trong 5 n m

t 2005 – 2010, v ch ng anh đã sinh đ c 4 cháu Tính trung bình thì trong 3 n m, anh ch sinh

đ c 2 cháu Hi n s c kh e c a v anh r t y u, ch th ng xuyên b đau b ng do nh h ng c a

vi c sinh n Ch ch có th giúp anh các công vi c v t trong gia đình nh n u c m, gi t đ …

Và gi gia đình ch có m t lao đ ng chính duy nh t là anh, v i gánh n ng là m t v và 4 con còn nh

Ngu n: Tác gi ghi nh n t đi u tra kh o sát

Tr em đ c đ n tr ng đúng đ tu i nh ng tình tr ng b h c di n ra khá ph bi n khi các

em h c đ n l p 6, l p 7 Nguyên nhân là do các em không thích đ n tr ng, đ n l p và thi u s quan tâm, đ nh h ng h c t p c a cha m Càng lên các l p cao h n thì ki n th c nhi u và khó h n, đòi h i các em ph i h c nhi u và trao đ i nhi u h n v i b n bè và giáo viên Nh ng kh n ng s d ng thành th o ti ng Kinh đã tr thành rào c n đ i v i các em

D n đ n vi c các em ng i giao ti p, ng i h c, và kéo theo tâm lý mu n b h c đ nhà

ng i dân h c và nói ti ng Kinh

M t khác, tuy s ng i s d ng c ti ng Kinh và ti ng Mông trong giao ti p cao h n so v i

s ng i ch dùng ti ng Mông nh ng ph n nhi u trong s h ch a vi t, nói, đ c thông th o

ti ng Kinh Quá trình ph ng v n cho th y, nam gi i có kh n ng nói ti ng Kinh t t h n n

gi i do h giao ti p v i bên ngoài c ng đ ng C C nhi u h n Ng i ph n Mông có

B ch Ng c Thu n Hòa Thanh Th y

Ch dùng ti ng Mông Dùng ti ng Mông + Kinh

th nghe, nói ti ng Kinh nh ng h ch nghe mà không nói vì h s nói sai, nói ng ng, và

c m th y ng ng ngùng khi phát âm ti ng Kinh Nhi u tr nh đang h c ti u h c, ho c

nh ng ng i có trình đ THCS c ng nói ng ng, nói không l u loát ti ng Kinh

Ngh nghi p

Công vi c ch y u c a các h dân 3 đi m nghiên c u là thu n nông S r t ít lao đ ng đi làm thuê vào lúc nông nhàn, v i các công vi c đòi h i nhi u s c lao đ ng nh phát r ng,

th xây, ph h … Trình đ h c v n th p đã tr thành gi i h n đ i v i l c l ng lao đ ng trong vi c h c ngh , hay ti p c n v i các công vi c làm thuê có m c l ng và th i gian làm vi c n đ nh Do đó, các h khó có c h i đa d ng hóa vi c làm và t đó khó có th c i thi n đ c thu nh p c a h n u nh ngu n l c đ t đai b thi u h t

K thu t tr ng tr t, ch n nuôi

Các h dân s d ng kinh nghi m truy n t ông bà, cha m trong tr ng tr t và ch n nuôi Khi chuy n đ n các đi m C C, đ i v i n i đ t t ng đ i b ng ph ng (đi m Thu n Hòa) hay đ t có đ d c tho i (đi m B ch Ng c), ng i dân đã c i t o thành ru ng b c thang đ

gi n c, gi màu cho đ t ng th i, s d ng ph ng th c cày l y hàng đ tra h t ngô

Ph ng th c này v a nhanh, đ u, l i không m t nhi u công s c Còn đi m Thanh Th y, do

đ t d c đ ng, xen đá t ng to nên ng i dân v n gi nguyên hi n tr ng đ t, và duy trì

ph ng th c cu c l tra h t

Ng i dân ch y u tr ng gi ng ngô thu n S ít tr ng gi ng ngô lai nh ng v n áp d ng k thu t tr ng và ch m sóc gi ng ngô thu n cho ngô lai Gi a các h khác nhau trong cùng

m t đi m nghiên c u c ng có s khác nhau v k thu t gieo tr ng ngô, tùy thu c vào tâm

lý c a t ng HG trong vi c đ m b o s phát tri n c a cây ngô Có h ch dùng t 2-3 h t

gi ng/h c nh ng có h dùng đ n 4-5 h t gi ng/h c

V ch n nuôi, hình th c nuôi th , v i quy mô nh (d i 5 con đ i v i l n, d i 10 con đ i

v i gà) đ c ng i dân dùng ph bi n H không ch đ ng tiêm phòng d ch b nh cho gia súc, gia c m Mà ch khi nào gia súc, gia c m có d ch b nh thì đi tìm thu c v ch a tr N u chúng ch t thì tùy lo i b nh mà đem chôn, ho c m th t

4.2.2 Ngu n v n t nhiên

Tài nguyên đ t và n c

Khi v các đi m C C, các h dân đ c phân di n tích đ t s n xu t theo s kh u trong gia đình Và có s khác bi t đáng k v di n tích đ t trung bình đ c phân gi a các đi m

C C Cao nh t là đi m Thanh Th y v i 1.613mP

/kh u t s n xu t c a các h dân m i đi m C C đ u thu c lo i đ t d c phù

h p v i t p quán canh tác c a ng i Mông nh ng có đ tho i và ch t l ng đ t khác nhau

gi a các đi m Cây tr ng thích h p nh t là ngô, và lúa n ng C hai lo i cây này đ u có

- i v i đi m Thanh Th y tuy di n tích đ t s n xu t trung bình/kh u là cao nh t nh ng

đ t đây thu c lo i d c đ ng, xen đá t ng to Di n tích đá t ng chi m g n nh m t n a

di n tích đ t canh tác nên v th c t ng i dân ch có th dùng đ c kho ng 800mP

2

P

/kh u Mùa khô đây th ng kéo dài h n các đi m khác nên th i đi m gieo tr ng b mu n m t tháng so v i l ch nông v Do v y, theo lý thuy t Thanh Th y có th canh tác đ c hai

v /n m thì th c t ch có th canh tác đ c m t v N u mu n canh tác hai v /n m, bà con

ph i đi m n đ t s n xu t c a c ng đ ng ng i dân xung quanh ho c khai phá thêm đ t đ

k p làm v ti p theo M t khác, bà con không c i t o đ t đai thành ru ng b c thang, s

d ng nhi u thu c tr c khi chu n b đ n th i đi m gieo tr ng nên đ màu m c a đ t ngày càng gi m, đ t tr nên khô, và không gi đ c n c N c t i cho s n xu t l i ph thu c hoàn toàn vào n c m a, và l ng m a trong n m không đ cho s phát tri n c a cây ngô

nên n ng su t ngô có ph n gi m M t s h v n ph i đ i m t v i v n đ thi u l ng th c trong 1- 2 tháng/n m

- i v i đi m B ch Ng c, v i đ c tr ng đ t d c tho i, các h dân đã c i t o thành ru ng

b c thang nên có kh n ng gi n c và gi màu cho đ t Ng i dân có th canh tác hai

v /n m theo đúng l ch nông v nh ng không th ch đ ng đ c n c t i cho cây ngô vì

n c m a v n là ngu n n c t i duy nh t

- Tuy di n tích đ t s n xu t trung bình/kh u ít h n r t nhi u so v i hai đi m còn l i, đi m Thu n Hòa l i có u th v đ a hình: đ t d c tho i, và b ng ph ng h n đi m B ch Ng c, Thanh Th y Ch t l ng đ t t ng đ i màu m c ng thêm đ c c i t o thành ru ng b c thang nên l ng ngô thu v trong hai v đ cung c p l ng th c trong n m Ngu n n c

t i đ n t hai ngu n là n c m a và h th ng kênh m ng đ c xây d ng t khi các h dân chuy n đ n s ng nên cung c p đ n c cho di n tích đ t s n xu t c a các h dân Sau th i gian C C, các HG đã có thêm thành viên m i (sinh thêm con) N u quy v t

l h có thành viên m i sau C C thì có t i h n 80% HG Thu n Hòa và Thanh Th y thu c di n này Trong khi đó, di n tích đ t s n xu t đ c phân tr c khi C C là c đ nh

và c n c theo s kh u c a các HG tr c khi chuy n đ n các đi m C C T l h có

đ t khai phá, mua ho c m n thêm hai đi m này th p (17% v i Thu n Hòa, và 47% v i Thanh Th y) Do v y, các HG c 3 đi m s ph i đ i m t v i nguy c thi u đ t s n

xu t, và thi u l ng th c trong t ng lai

T l h có thành viên m i sau C C 45% 83% 82%

T l h có đ t khai phá /mua thêm 18% 17% 47%

Các h dân c 3 đi m C C đ u ch a đ c c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t đ i

v i di n tích đ t s n xu t đ c phân ây là m t gi i h n đ i v i các h trong vi c s d ng

m nh đ t c a mình làm tài s n th ch p vay v n ngân hàng khi c n Tuy nhiên, khi đ c

ph ng v n h l i không bi t quy n l i và ích l i khi m nh đ t c a nhà mình đ c c p gi y

ch ng nh n quy n s d ng đ t

H p 4.2: Suy ngh c a ng i dân v gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t

Anh H u Nhè C, 40 tu i, tr ng nhóm C C t i đi m Thanh Th y cho bi t: “Mình th y tr ng

th khai thác đ ph c v cho sinh ho t, ho c chuy n đ i thành r ng s n xu t, thay th tre,

v u b ng cây tr ng có giá tr kinh t nh keo, m , xoan Do quá trình đó s làm nh h ng

đ n s đi u hòa n c, và kh n ng ch ng xói mòn đ t c a khu v c trung và h ngu n (là

di n tích đ t r ng c a các h dân không thu c đi m C C)

4.2.3 Ngu n v n tài chính

V n tài chính c a các HG đ u y u c ngu n t l c và ngu n vay m n Theo kh o sát, các h dân không có ti n ti t ki m, ti n g i ngân hàng Ngu n t l c c a các h đ n t

vi c ch n nuôi trâu, bò, l n, gà và tr ng cây ngô Các ngu n này tuy g i là v n nh ng th c

ch t chúng ch đ c s d ng khi th c s c n thi t, ho c b t bu c ph i dùng, ch không là ngu n v n m nh và th ng xuyên đ HG có th đ u t s n xu t, xây d ng nhà c a, hay

c i thi n cu c s ng Khi s d ng các ngu n trên, các h dân cân nh c r t k v kh n ng

ph c h i v n, l i ích đem l i, th m chí cân đ i đ có th đ l ng th c trong n m B i trâu, bò đ c nuôi đ l y s c kéo, m i gia đình có t 1-2 con L n, gà đ c nuôi v i quy

mô nh l đ c i thi n b a n và s d ng khi gia đình có công, có vi c nh : s a sang nhà

c a, c i xin, ma chay Còn nông s n (ngô) sau khi thu ho ch và c t tr s đ c dùng làm ngu n l ng th c chính cho c gia đình và gia súc, gia c m ch không nh m m c đích

bán l y ti n H quan ni m r ng “Nông s n không bán thì còn đó, ch bán l y ti n thì ti n tiêu h t nhanh mà l i không có gì đ n”

Xét ngu n vay m n, hai đi m Thanh Th y và Thu n Hòa có s h ch a t ng vay v n khá cao Còn B ch Ng c, s h ch a t ng vay v n g n b ng v i s h đã ho c đang vay v n Quá trình ph ng v n cho th y các h dân g p ph i rào c n tâm lý r t l n khi ngh đ n vi c

vay v n, nh : h không bi t vay v n đ làm gì; h không bi t làm th nào đ thu h i đ c

v n vay, và có ti n dôi d thêm ngoài v n; h lo l ng r ng không bi t s l y ti n đâu đ

tr đ c n cho ngân hàng; m c lãi su t c a các ch ng trình h tr tín d ng v n là cao,

và n u vay thì h không th tr đ c c n và lãi

Hình 4.5: T l h gia đình vay v n

Ch ng trình vay v n tín d ng u đãi c a ngân hàng Chính sách xã h i (CSXH) áp d ng

đ i v i các h nghèo (Ph l c 10) đ c các h dân c 3 đi m u tiên l a ch n Và có s khác nhau trong vi c l a ch n m c vay gi a các đi m C C Các h B ch Ng c ch

y u l a ch n m c vay t 5-10 tri u đ ng/h (chi m 50%), ch có 17% l a ch n m c vay trên 10 tri u đ ng i m Thanh Th y có 50% ch n m c 5-10 tri u đ ng, và 50% ch n

m c trên 10 tri u đ ng i m Thu n Hòa thì 100% s h ch n m c vay 5-10 tri u đ ng

a s các h dân s d ng ngu n v n vay này v i m c đích mua trâu, bò v nuôi l y s c kéo (Ph l c 11)

Ngu n vay th hai là qua ch ng trình xóa nhà t m theo Q s 167/2008/Q -TTg Ch có

đi m B ch Ng c và Thanh Th y có h dân vay v n theo ch ng trình này đ xây d ng,

s a ch a nhà c a v i m c vay là 8 tri u đ ng/h

Theo k t qu kh o sát, ng i dân đ c t o đi u ki n đ ti p c n v i hai ngu n v n vay này

v i th t c vay v n đ n gi n, không ph i m t thêm ph phí và tài s n th ch p đ đ c vay Ngoài ra, các ch ng trình còn đ c thi t k đ giúp san s gánh n ng tr n cho các

h dân b ng lãi su t th p, u đãi và th i h n vay dài (5 n m v i kho n vay ngân hàng

B ch Ng c Thu n Hòa Thanh Th y

Ch a t ng vay ã ho c đang vay

CSXH, 10 n m v i kho n vay theo Q s 167) Tuy nhiên, v i s ti n vay khá nhi u so

v i ngu n v n t l c, các HG ph i tích cóp ti n t nh ng công vi c làm thuê lúc nông nhàn, th m chí ph i chu đói, l y l ng th c bán đ có ti n tr n và lãi Khi không tìm

đ c vi c làm thêm, ho c gia súc, gia c m b ch t do d ch b nh, các HG có th ph i ch u

r i ro không có ti n tr n , hay ch u thêm m c ph t do tr n quá h n M t khác, ch ng trình cho vay v n theo t ng đ t nên các h dân c ng khó ch đ ng ngu n v n h n

Ti p c n d nh ng kh n ng tr n khó đã tr thành rào c n đ i v i các h dân khi h ngh

đ n vi c vay v n nh ng l n ti p sau Th c t là h u h t các h dân ch vay m t l n và không có l n vay ti p theo t khi chuy n đ n các đi m C C H không mu n đeo n đ

có đ c m t cu c s ng không ch c ch n là t t h n hi n t i trong t ng lai

4.2.4 Ngu n v n v t ch t

H th ng c s h t ng k thu t

M i h dân đ u có m t b n c đ c d n t ngu n trong khe núi, và có n c dùng th ng xuyên H th ng đi n l i, truy n hình y u nên các h dân ch có th dùng đi n v i m c đích chi u sáng, xem tivi, s d ng máy xay xát ngô có công su t nh , và ph i mua thêm

đ u ch o đ thu sóng Các đi m đ u không có h th ng truy n thanh c a xã Ch t l ng sóng đi n tho i, và đ ng giao thông c ng có s khác nhau gi a các đi m C CP

các thôn có đi m C C đ u đã có tr s , nh ng ch a có nhà v n hóa thôn Các tr ng

ti u h c, THCS c p xã, tr m y t , ch xã đ u n m trung tâm xã Các h th ng trên đ u

đ c đ u t xây d ng, và kiên c hóa i u ki n ti p c n v i h th ng d ch v này các

đi m C C là khác nhau ph thu c vào kho ng cách, và th i gian di chuy n t đi m

C C đ n trung tâm xã i m Thanh Th y là thu n l i nh t, trung bình ng i dân ch m t

5 phút đi xe máy là có th đ n trung tâm xã i m B ch Ng c trung bình m t 30 phút đi xe máy v i kho ng cách 8km Còn đi m Thu n Hòa c ng v i kho ng cách là 8km nh ng ph i

m t đ n 40 phút đi xe máy

6

Xem ph l c 12

Tài s n c a các h gia đình

- i u ki n nhà

T i các đi m C C, các h dân đ u có nhà Trong đó, nhà t làm trên đ t C C chi m

đa s Hi n nay, còn 27% s h B ch Ng c và 17% s h Thu n Hòa v n s ng trong nhà C C đ c Nhà n c d ng cho t khi m i v đi m C C T t c các h đ u ch a

c Các HG ch y u s d ng t m l p fibro xi m ng làm mái nhà, s ít dùng lá c N n nhà đ c làm b ng đ t và xi m ng, trong đó n n b ng đ t đ c s d ng nhi u h n S h

có t ng nhà làm b ng phên tre, n a v n còn nhi u (Ph l c 14) M t s h có t ng nhà làm b ng g nh ng còn nhi u kho ng tr ng, và đ c che l i b ng b t1

Xét các h s ng trong nhà C C, do gia đình đông con, có ng i m đau nên kinh t còn nhi u khó kh n H không có đ đi u ki n đ xây d ng, s a sang nhà c a Ngay c khi

Nhà n c có ch ng trình xóa nhà t m v i m c h tr 7 tri u đ ng/h , và cho vay thêm 8 tri u đ ng/h nh ng các h v n không làm nhà đ c K t qu ph ng v n cho th y, ki u nhà mà Nhà n c làm cho không khác bi t so v i t p quán dân t c Mông Tuy nhiên, ch t

l ng nhà không t t; di n tích nhà h p so v i s kh u trong gia đình; t ng b ng phên tre, n a; và n n b ng đ t

Theo cách xây d ng nhà truy n th ng c a ng i Mông, nhà th ng khá ch t ch i, không

có c a s , có gác xép đ làm kho ch a ngô, đ u, các lo i h t gi ng và đ t b p trong nhà

Do đó, đa s các c n nhà c a các h dân c 3 đi m C C đ u khá t i tàn, m th p, thi u

v sinh, và ph i ti p xúc tri n miên v i khói b p, d d n đ n các b nh v đ ng hô h p Ngoài ra, theo kh o sát, ch có 18% s h đi m B ch Ng c có nhà v sinh khô m t ng n Các h còn l i c Thu n Hòa và Thanh Th y đ u không có nhà v sinh

- Tài s n sinh ho t

B ng 4.7: Tài s n sinh ho t c a các h gia đình

B ch Ng c Thu n Hòa Thanh Th y

Có r t nhi u h dân đi m B ch Ng c và Thanh Th y đã có ti vi (100% s h Thanh

Th y, 82% s h B ch Ng c) Thu n Hòa t l này khá th p, ch có 17% s h Các

h th ng mua kèm đ u đ a, hay đ u ch o khi mua tivi đ ti p sóng các kênh truy n hình Tuy nhiên, các h không s d ng ph ng ti n truy n thông này đ ti p c n v i các thông tin v các ch tr ng, chính sách c a Nhà n c, hay k thu t v nông nghi p mà ch y u

là xem các kênh ca nh c, phim truy n

S h có xe máy c ng khá cao, trung bình là 84% phù h p v i kh n ng kinh t , các h

th ng l a ch n dòng xe máy do Trung Qu c s n xu t, v i giá mua t 3 – 5 tri u

đ ng/chi c Các h ch a có đi u ki n đ mua s m các tài s n đ t ti n nh b p đi n, b p ga,

t l nh, v.v…

- Tài s n s n xu t

B ng 4.8: Tài s n s n xu t c a các h gia đình

B ch Ng c Thu n Hòa Thanh Th y TB

ph i tr ti n đi n, không ph i tr ti n công cho ch h

Ng i cùng nhóm C C Chính quy n

đ a ph ng

Qua ph ng v n, m ng l i quan h xã h i c a các h dân đi m C C bao g m 5 nhóm: 1

Ng i cùng nhóm C C; 2 Ng i ngoài nhóm C C; 3 H hàng, ng i thân; 4 Các t

ch c h i, đoàn th ; 5 Chính quy n đ a ph ng

Ng i cùng nhóm C C

Là nh ng h dân cùng s ng trong đi m C C Theo đ c tính c a dân t c Mông, gi a các

h dân trong cùng nhóm C C có s g n k t r t cao th hi n vi c giúp đ l n nhau trong nh ng công vi c đòi h i s c lao đ ng nh : xây d ng, s a ch a nhà c a, ma chay,

c i xin, kh c ph c h u qu do l quét, gió l c

Các h dân trong cùng đi m C C th ng có thói quen t t p, ng i u ng r u, u ng n c

và nói chuy n v i nhau Do s ng t i n i c , cu c s ng c a các h dân mang đ c tr ng là

t s n t tiêu c tr ng này đ c duy trì khi h chuy n đ n các đi m C C Nên ch đ

c a các bu i nói chuy n trên ch y u là nh ng chuy n x y ra trong cu c s ng nh : cái cày, cái cu c, lên n ng, làm r y, b nh t t, ma chay, c i xin, tìm vi c làm thuê… Ngoài ra, các h thu c di n h nghèo c ng th ng quan tâm, trao đ i v i nhau các thông tin v

nh ng chính sách và nh ng v n đ liên quan đ n h nghèo nh : k t qu đi u tra h nghèo hàng n m, vi c th c hi n chính sách h tr xóa nhà t m, b o hi m y t …

M i m t đi m C C đ u có m t tr ng nhóm Ng i này đóng vai trò k t n i gi a các h dân trong đi m C C v i chính quy n đ a ph ng trong vi c truy n đ t thông tin, và th c

hi n các ch tr ng, chính sách c a chính quy n các c p Hình th c truy n thông tin là truy n kh u thông qua các cu c nói chuy n trên n ng, hay nhà m t h nào đó Vi c

th c hi n vai trò, trách nhi m c a tr ng nhóm gi a các đi m C C c ng có s khác nhau, ph thu c vào m c đ nhi t tình, kh n ng s d ng ti ng Kinh, và trình đ h c v n

đ c s giúp đ c a các h dân b n đ a nh : v n chuy n đ đ c, s p x p nhà c a Thanh

Th y; cho m n đ t s n xu t đi m B ch Ng c, Thanh Th y Riêng Thu n Hòa thì không

nh n đ c s giúp đ c a các h này khi m i chuy n đ n Tuy nhiên, do không cùng s ng

8

Xem ph l c 15

9

Thu c dân t c Mông, Dao, Nùng, Kinh đ i v i đi m B ch Ng c; thu c dân t c Mông, Tày, Dao, Hán, P Y

đi m Thu n Hòa; thu c dân t c Mông, Tày, Kinh đi m Thanh Th y.

trong đi m C C, đi u ki n canh tác khác nhau, và ngôn ng s d ng hàng ngày không

gi ng nhau nên gi a hai nhóm ít trao đ i, chia s , giao l u v i nhau

H hàng, ng i thân

Th ng s ng quê c (xã Cán T - huy n Qu n B ), và ph ng ti n liên l c là b ng đi n tho i ây là ngu n đ chia s thông tin v gi ng cây tr ng, v t nuôi và các ph ng ti n

s n xu t nh : l i cày, qu y t u… B i các h dân sau khi đ n các đi m C C v n l y các

gi ng cây, gi ng gia súc, gia c m t quê đ tr ng tr t, ch n nuôi

Các t ch c h i, đoàn th

C 3 đi m đ u có ch em tham gia sinh ho t và là h i viên H i Ph n , v i 65% s h Thanh Th y, 50% s h Thu n Hòa, và 27% s h B ch Ng c Riêng đi m Thanh

Th y có h i viên gi v trí là y viên Ban Ch p hành H i Ph n xã, là c ng tác viên dân

s , và là c ng tác viên y t thôn nên các ch em th ng đ c cung c p các thông tin v các

bi n pháp phòng tránh thai, tiêm ch ng cho tr em, s c kh e cho các thành viên trong gia đình Tuy s ch em tham gia H i Ph n t ng đ i đông nh ng theo k t qu ph ng v n thì

h l i không bi t rõ ho t đ ng c a h i Do m t s ng i không nghe đ c ti ng Kinh, s khác có th nghe nh ng không th nói đ c Trong khi đó, các thông tin trong bu i sinh

ho t hàng tháng đ c truy n đ t b ng ti ng Kinh, cán b h i l i là ng i dân t c khác nên các ch em không bi t, không hi u đ c h t n i dung, d n đ n thi u h t s trao đ i thông tin hai chi u gi a cán b và h i viên

M t tr n t qu c Ban Qu n lý thôn Các t ch c tôn giáo

i v i các h i đoàn th khác, m c dù có ng i trong đi m C C tham gia v i vai trò là

h i viên nh ng khi ph ng v n thì h không n m rõ ho t đ ng c a h i Khi các h i viên tham gia các bu i sinh ho t c ng g p v n đ gi ng v i h i viên H i Ph n H ch y u là nghe ph bi n, không phát bi u ý ki n L i ích duy nh t mà các h i viên đ c h ng đó là

d ti p c n v i ngu n v n vay u đãi c a ngân hàng CSXH

Riêng đi m Thu n Hòa, có 67% các h dân tham gia t ch c tôn giáo Ho t đ ng c a t

ch c này ch y u giúp đ ng i dân v m t tinh th n (nh t o d ng ni m tin vào cu c

s ng), và không đòi h i ng i dân ph i đóng góp v v t ch t

Chính quy n đ a ph ng

Các h dân đi m C C th ng ít liên h v i chính quy n đ a ph ng (Ban Qu n lý thôn,

và UBND xã) H ch liên h khi có các s vi c phát sinh nh : c n xác nh n c a chính quy n đ a ph ng, làm th t c c p h kh u, ki n ngh v m đ ng, làm đ ng bê tông, kênh m ng, v.v… u đi m c a các h dân đi m nghiên c u là tham gia đ y đ các

bu i h p toàn thôn Tuy nhiên, gi i h n v kh n ng nghe, nói ti ng Kinh làm cho ng i dân không n m b t rõ đ c n i dung bu i h p thôn, và vi c đi h p tr thành “đi cho có”

H p 4.3: Câu chuy n v tham gia h p thôn

- Anh Thào Mí L, sinh n m 1983, s ng t i đi m C C Thu n Hòa cho hay: “H toàn nói chuy n lúa n c, có nói chuy n c a mình đâu Mình thì làm ngô v i lúa n ng…”

Nh ng toàn ng i nói chuy n v i nhau vì không nghe đ c ti ng Kinh”

Ngu n: Tác gi ghi nh n t đi u tra kh o sát

4.3 B i c nh d gây t n th ng

Cú s c do thiên tai

H n hán là v n đ đáng lo ng i v i c 3 đi m, th ng x y ra vào giai đo n b t đ u gieo

tr ng và giai đo n tr bông c a cây ngô trong v Xuân Hè N u h n hán kéo dài trong giai

đo n b t đ u gieo tr ng, cây ngô s y u t, không sinh tr ng bình th ng Còn trong giai

đo n tr bông, s làm cháy lá, cháy c ngô (hoa đ c) làm gi m kh n ng th ph n, d n đ n

gi m n ng su t c a cây ngô

Ngoài ra, l quét th ng x y ra Thu n Hòa trong kho ng th i gian t tháng 7-8, gây s t

l và vùi l p di n tích đ t s n xu t, cây tr ng c a bà con Gió l c c ng th ng x y ra trong kho ng th i gian trên c hai đi m Thu n Hòa và Thanh Th y, làm đ cây ngô, và t c mái nhà c a các h dân N u gió quá m nh, cây ngô có th s b g y, và không th kh c ph c

Nh ng n m g n đây, 3 đi m C C đ u xu t hi n d ch b nh và làm ch t gia súc, gia c m

c a các h dân (nh : d ch l m m long móng, t huy t trùng trên trâu, bò, l n; d ch gà rù) Sau m i đ t d ch b nh, kinh t HG th ng b nh h ng n ng n Ng i dân không có

đ ngu n l c tài chính đ tái đ u t nuôi trâu, bò, và ch nuôi l n, gà v i quy mô nh , l ,

và dè d t h n

Các xu h ng

Th i ti t, khí h u tr nên th t th ng và khó d báo Nhi u đ t rét đ m, rét h i kéo dài trong mùa đông làm nh h ng đ n s c kh e c a ng i dân, và làm ch t trâu, bò còn nh

ho c già y u do kh n ng ch u l nh kém Ngoài ra, di n tích đ t s n xu t c ng d n thu h p

do dân s ngày càng t ng, và do h u qu c a l quét

4.4 Chi n l c sinh k

4.4.1 M c tiêu sinh k

K t qu ph ng v n sâu HG cho th y m c tiêu sinh k c a các h dân khi đ n đi m

C C khá gi n đ n, gói g n trong c m t “ngày ba b a, qu n áo m c c ngày”, và không

ph i mang gánh n ng n n n i u này có ngh a là, h mu n có đ ngô cho 3 b a trong

ngày (sáng, tr a, t i) và có th dùng làm ngu n th c n cho ch n nuôi gia súc, gia c m mà không ph i mua ngoài Qu n áo không c n nhi u, mà ch c n luôn có đ m c đ t đ c

m c tiêu này, các HG đã đ a ra và th c hi n k t h p các chi n l c sinh k d i đây

Th nh t, ng i dân l a ch n tr ng ngô Trên di n tích đ t s n xu t đ c phân, các h dân

có th tr ng hai lo i cây l ng th c là ngô, và lúa n ng Nh ng các h tr ng ngô là ch

y u b i cùng m t di n tích gieo tr ng thì tr ng ngô s thu đ c nhi u kg l ng th c h n

tr ng lúa

Th hai, ng i dân l a ch n gi ng ngô thu n đ gieo tr ng c tính c a gi ng ngô này là

n ng su t không cao b ng gi ng ngô lai nh ng kh n ng b m i m t r t th p, và gi đ c

gi ng trong th i gian dài Còn gi ng ngô lai cho n ng su t cao, nh ng b m i m t nhi u và nhanh Trong m t n m, ng i dân ch có th làm đ c hai v mùa N u m t trong hai v

b h n hán ho c m t mùa thì các h s ph i đ i m t v i nguy c đói n trong nhi u tháng Nên vi c s d ng gi ng ngô thu n v a giúp ng i dân có th ch đ ng ngu n gi ng, không t n chi phí mua h t gi ng cho t ng v , không b l thu c vào th tr ng h t gi ng và

có th gi m r i ro trong cu c s ng

Gi ng ngô thu n là l a ch n duy nh t c a các h dân đi m Thanh Th y B i h có ít đ t s n

xu t, ch t l ng đ t l i không t t, và nguy c x y ra h n hán cao Còn các h dân Thu n Hòa

và B ch Ng c có gieo tr ng thêm gi ng ngô lai, nh ng v i t l ít h n so v i gi ng ngô thu n Khi thu ho ch xong v mùa, ngô lai s đ c dùng tr c và ngô thu n dùng sau

Ngu n: Tác gi ghi nh n t đi u tra kh o sát

Th ba, t p trung nhân l c, v t l c vào các giai đo n quan tr ng c a cây ngô k p gieo

tr ng đúng th i v và đ m b o ch đ ch m sóc c a cây ngô, các thành viên trong gia đình

th ng cùng nhau làm vi c vào các giai đo n: làm đ t, làm c , gieo tr ng, vun đ t và thu

ho ch Ngoài l ng phân chu ng tích l y đ c, các HG đ u t thêm phân bón đ đ m

b o dinh d ng và n ng su t cây tr ng

Th t , h n ch s d ng nông s n vào m c đích bán l y ti n Nông s n không ch là ngu n

l ng th c cho ng i dân mà còn là ngu n th c n cho gia súc, gia c m Nên vi c bán nông s n đ l y ti n đ c h n ch đ n m c t i thi u, ch khi nào không có ngu n ti n nào khác mà vi c c n ph i tiêu (ví d nh : mua th t, m đ c i thi n b a n, ch a b nh, n p

ti n đi n, mua phân bón…) thì ng i dân m i ph i bán

Th n m, tr ng các lo i rau m u có th thu ho ch đ c nhi u l n trong m t l n tr ng ó

là các lo i rau nh : rau bí, rau c i mèo… B ng ph ng th c l y t a lá, t a nhánh, ng i dân

có th s d ng các lo i rau này cho b a n trong th i gian dài M i l n tr ng có th s

Th hai, đi làm thuê lúc nông nhàn

có ti n mua phân bón, mua thêm th c ph m (m , th t, m m, mu i…), hay mua qu n áo cho các thành viên trong gia đình, đàn ông và con trai l n trong gia đình th ng ki m vi c làm thuê vào các th i đi m nh : sau l n vun đ t th 2 cho cây ngô, sau thu ho ch, và g n

t t

Chi n l c 3: Tránh các cú s c d ch b nh

L n, gà là gi ng v t nuôi th ng b d ch b nh Nên các h dân ch ch n nuôi v i quy mô

nh đ c i thi n b a n, không theo h ng kinh t

Chi n l c 4: Bám tr t i đi m C C

Khi đ n đi m C C, các h dân s khó quay tr v n i c vì di n tích đ t canh tác, đ t

c a h đã đ c giao l i cho chính quy n đ a ph ng Do v y, h quy t tâm gây d ng

cu c s ng n đ nh n i C C dù cu c s ng đây có nh th nào