HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP FDI TẠI TPHCM TỪ GÓC ĐỘ NHÀ QUẢN LÝ LUẬN VĂN THẠC SĨ.PDF

-

NGUY N DUY HI U

HO T NG CHUY N GIÁ C A CÁC DOANH NGHI P FDI T I TPHCM T

CH NG 1 T NG QUAN NGHIÊN C U

đây Các công ty đa qu c gia có xu h ng liên k t các ho t đ ng c a mình

đã th c hi n chuy n d ch s l ng l n hàng hóa và d ch v gi a các công ty

công ty có liên quan n m các qu c gia khác nhau

đ ng th ng m i Vi t Nam, nh ng g n đây các giao d ch có y u t n c

t ng chuy n giá không ch gây thi t h i cho chính ph n c ch nhà do b

đ ng trong các t p đoàn đa qu c gia, nên gây ra nhi u lo n quá trình l u

doanh nghi p FDI t i TP.H Chí Minh t góc đ nhà qu n lý”

1.2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu c a bài nghiên c u là tìm hi u, nghiên c u và phân tích hi n

t ng chuy n giá ngày càng ph bi n trong các doanh nghi p FDI ho t đ ng

ng i vi t nghiên c u, tìm hi u thêm sách báo, t p chí, internet…Ph ng

đ ng chuy n giá c a các doanh nghi p FFDI t i TP.H Chí Minh

chuy n giá:

Shulman (1966) nghiên c u các công ty s n xu t l n c a M Nh ng

ngoài, chi m 8% t ng doanh s c a toàn b ngành công nghi p s n xu t c a

chính nh : “thu thu nh p doanh nghi p, thu nh p kh u và thu h i quan,

bi n đ ng ti n t , gi i h n kinh t c a chính ph n c s t i ( ví d : ti n t / chuy n l i nhu n v n c…), tình tr ng tài chính n c ngoài, l i th c nh

tranh c a công ty con, quan h đ i tác n c ngoài, chính sách giá th gi i, quan h công chúng”, vv Nghiên c u c a Shulman r t h u ích trong phân

v i các câu h i v vi c th c hi n chuy n giá qu c t (ITP) c a h K t qu

đ c đi u hành công ty con n c ngoài, cân nh c v thu và h i quan, thái

đ chính ph c a n c đi đ u t và n c nh n đ u t , m c đ c nh tranh c a doanh nghi p đ a ph ng, và m c đ đáp ng ngo i t ” c bi t, Green and

xác đ nh 10 bi n có tác đ ng l n nh t đ n s chuy n giá trong n i b công ty

n c ngoài, và l i nhu n h p lý cho các chi nhánh n c ngoài” là ba y u t

bang M khác, qu n lý dòng ti n và t giá th n i” r t ít ho c không có nh

h ng Burns c ng nh n th y r ng “cân nh c thu thu nh p” không nh

h ng đáng k đ n s chuy n giá c a ng i tr l i

Tang (1982) trình bày nh ng phát hi n c a nghiên c u d a trên câu h i

c nh tranh c a các công ty con, và đánh giá l i nhu n c a các công ty con”

c b t c quy n s h u, và l ng v n FDI chính ph n c s t i đòi h i” là

ba y u t x p h ng nh t B ng cách s d ng phân tích nhân t , Tang tóm t t

20 y u t thành 6 y u t quan tr ng bao g m: (1) h n ch c a chính ph và

công ty con

Yunker (1983) đi u tra các m i quan h gi a đánh giá hi u qu , tính t

c u v s n ph m c a công ty, quy đ nh c a chính ph , chi phí nguyên v t li u

và lao đ ng, và m c đ c nh tranh” là các y u t môi tr ng quan tr ng nh t

tác đ ng đ n các chính sách chuy n giá c a các công ty M

n c s t i” là hai y u t quan tr ng nh t tác đ ng đ n quy t đ nh ITP Các

thu / thu h i quan, và thu thu nh p n c nh n đ u t ”

và Nh t B n Tang và Chan cho th y : “l i nhu n t ng th ” là quan tr ng

đa qu c gia c a Hoa k l n Nh t B n Các y u t khác có t m quan tr ng

chung đ i v i h là “h n ch vi c chuy n thu nh p v n c, v th c nh tranh

c a các công ty con n c ngoài và đánh giá hi u qu c a các công ty con”

tr ng tác đ ng đ n chính sách ITP gi a các công ty đa qu c gia c a V ng

qu c Anh và Canada Tang phát hi n: “x p h ng l i nhu n t ng th ” là y u

công ty đa qu c gia c a V ng qu c Anh và Canada Các y u t "l ng v n

FDI chính ph n c s t i đòi h i, t l l m phát t i n c ngoài và nguy c

b t c quy n s h u n c ngoài” t t c nh n đ c đánh giá t các công ty

đa qu c gia c a V ng qu c Anh và Canada đ u th p

Johnson và Kirsch (1991) ti n hành ki m tra nh ng y u t quan tr ng

đ đ t đ c các m c tiêu ITP c a các công ty đa qu c gia M H kh o sát

Kirsch nh n th y: “t i thi u hóa thu c a công ty” là m c tiêu ITP quan tr ng

“ ánh giá hi u qu c a các nhà qu n lý các công ty con” là m c tiêu c a

công ty đ c x p h ng nh t

nh t M Phân tích k t qu tr l i, cho th y: “l i nhu n t ng th , s khác

bi t thu su t thu thu nh p, các quy đ nh liên qu c gia, và nh ng h n ch v

vi c chuy n l i nhu n và c t c v n c b i n c ngoài” là 3 bi n quan tr ng

hóa b i chính ph n c s t i, và t l l m phát n c ngoài” là 3 bi n môi

tr ng có tác đ ng ít nh t

1.5 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u c a đ tài là các doanh nghi p FDI ho t đ ng t i

Ch ng 1 T ng quan nghiên c u

Ch ng 2 Khuôn kh lý thuy t

Ch ng 3 Th c tr ng chính sách qu n lý chuy n giá Vi t Nam

Ch ng 4 Ho t đ ng chuy n giá c a các doanh nghi p FDI t i TP.HCM

Ch ng 5 M t s gi i pháp nâng cao hi u qu công tác qu n lý thu

đ i v i ho t đ ng chuy n giá t i TP.HCM

C H NG 2 KHUÔN KH LÝ THUY T

2.1 Lý thuy t v công ty đa qu c gia và chuy n giá

2.1.1 Công ty đa qu c gia

qu c gia (Nobes và Parker, 2000) M t MNC là m t t ch c tham gia vào

Rugman, 1985) u t tr c ti p n c ngoài đòi h i ph i thành l p m t công

1991) u t tr c ti p n c ngoài có th có m t trong ba hình th c:

công ty con;

đ n quy t đ nh đ u t n c ngoài c a h Các nhà kinh t đã phát tri n l nh

• Làm th nào có th tr c ti p đ u t các công ty n c ngoài c nh tranh

đi u hành trong m t lãnh th n c ngoài không quen thu c?

qua đ u t tr c ti p n c ngoài? (Hymer, 1976; Root, 1978; Buckley, 1992)

đ a đi m đ u t , xây d ng nhà máy và đi u hành s n xu t, ho c liên doanh

đ n gi n nh t là chuy n giao công ngh Vi c l a ch n hình th c đ u t và

n c s t i Nét đ c tr ng c a các công ty đa qu c gia là chúng th ng s

: (1) m i quan h chi u d c gi a công ty m và các công ty con; (2) quan h chi u ngang gi a các công ty con v i nhau Tuy nhiên, trong quá trình ho t

đ ng, giao d ch gi a các công ty trong m i quan h này đ u đ c quy t đ nh

th ng là nh p kh u máy móc thi t b đ hình thành tài s n c đ nh trong đ u

t xây d ng c b n đ thành l p công ty con; nh p kh u nguyên v t li u dùng

2.1.2 Chuy n giá

(Andrew Lymer & Jonh Hasseldine, 2002) Tuy nhiên, trên th c t , chuy n

đ ng kinh doanh trong n c ho c th m chí đ c th c hi n b i các công ty là

thân nhân v i nhau

Nh v y, chuy n giá là m t hành vi do các ch th kinh doanh th c

công ty đa qu c gia; (ii) Các công ty ho c đ n v thành viên trong m t t ng công ty, công ty; (iii) Các công ty đ c l p mà ch s h u c a chúng có m i

D ng, 2006)

2.1.3 Chuy n giá qu c t : Theo quan đi m mô hình t ch c

các m c tiêu sau:

đ nh hi u qu t i u gi a chi phí và doanh thu công ty;

• b o toàn quy n t ch c a công ty;

(Anthony và Govindarajan, 1998; Garrison và Noreen, 2000)

(Cunningham, 1978; Garrison và Noreen, 2000)

2.1.3.1 Các công ty tích h p theo chi u d c

ây là m t c c u ph bi n c a các công ty đa qu c gia Porter (1980, 1985) đ a ra khái ni m qu n tr chi n l c h i nh p theo chi u d c, các công

đ i không phân bi t Chi n l c kinh doanh này có th đ c s d ng nh m t

v khí c nh tranh v i các công ty không tích h p Các hình th c liên k t d c cho phép m t t ch c t n d ng l i th c a các n n kinh t quy mô, và cho

(Dunning và Rugman, 1985)

thành các đ n v b ph n ch c n ng n m các n c khác nhau Các đ n v

này đ c thành l p trong tr ng h p c a các ngành công nghi p d u, ho t

đ ng nh m t công ty tích h p theo chi u d c

tính khách quan, giá th ng đ c thi t l p v i giá th tr ng giao ngay, ho c

đ c đàm phán gi a các nhà qu n lý c a hai đ n v N u không, tranh ch p,

(Rugman, 1985b; Rugman và Eden, 1985; Ward, 1992)

2.1.3.2 Các công ty tích h p theo chi u ngang

ho c nhi u công ty con n m trên m t qu c gia

theo chi u d c, m t MNC tích h p theo chi u ngang có l i th giao d ch trong

phân ph i các ngu n l c và hàng hóa trong nhóm MNC (Rugman, 1985b)

Tích h p theo chi u ngang ph bi n trong nhi u ngành công nghi p

các ng d ng công ngh cao và nghiên c u t n kém, tham gia vào tích h p

cao c a các lo i thu c tiên ti n (Wiindisch, 2003)

n c s t i, n i các b ng sáng ch không đ c công nh n, ho c khi các công

toàn Thay vào đó, công ty m có đ ng c đ gi nh ng bí quy t thu c quy n

s h u trong công ty, ch không ph i là b ng sáng ch s n ph m c a mình

i u này có th đ c th c hi n b ng cách t o ra m t th tr ng n i đ a thông

này sang m t công ty con khác trong kinh doanh tích h p theo chi u ngang

nghiên c u và phát tri n và s h u trí tu (Rugman, 1985b; Anthony và Govindarajan, 1998; Horngren, Foster và Datar, 1999)

2.1.3.3 T p đoàn

Khác bi t v i c u trúc tích h p theo chi u d c và tích h p theo chi u

đ c tr ng cho nhi u công ty đa qu c gia l n M i công ty đ c ki m soát t

th ng, c a xích, các thành ph n c khí th công, xe nâng hàng, máy công c ,

c vít đ c bi t, và đ ng c tuabin khí (Rugman, 1985a; Ward, 1992; Anthony

và Govindarajan, 1998)

s chung c a các công ty con cá nhân Nh ng d ch v này bao g m các tài s n

nh công ngh thông tin, nghiên c u và phát tri n, nghiên c u th tr ng, và các b ph n tài chính (Ward, 1992; Anthony và Govindarajan, 1998) Hi u

Khi các công ty con là các công ty đ c l p, h có th b cám d đ tìm ki m

đ y đ s d ng nhi u d ch v mang tính l i ích cá nhân h n Hành vi này sau

đó có th là b t l i cho toàn MNC Trong tr ng h p khác, n u m t công ty con đ c yêu c u ph i tr ti n nhi u h n s ti n mà đáng l ph i tr , nó có th

ph i đ a ra m t ph ng pháp thích h p c a t ng công ty con i u này

trong n c và qu c t (Plasschaert, 1979; Ward, 1992)

2.1.4 Chuy n giá qu c t : Theo quan đi m qu n lý thu

quan đi m c a thu , ITP có th đ c đ nh ngh a là quá trình đ nh giá hàng

qu c gia trên toàn khu v c pháp lý thu khác nhau S ti n thu n p trong

(Eden, 1985; Gresik, 2001) K t khi thu su t thu TNDN khác nhau gi a

chuy n giao m t tài s n ho c cung c p m t d ch v cho công ty con khác, và

ng c l i Quá trình này đ c mô hình hóa trong hình 2.1

B, đ t t ng ng 2 n c s t i là và Công ty con A bán s n ph m c a

nh ng 33% n c s t i Theo đó, ví d , m t công ty con A có th s n xu t

đ a c a mình Các s n ph m chuy n giao có giá th tr ng m Công ty m

đ t ra m t chính sách ITP d a trên m t đ ng ti n đ c l a ch n

Trong tr ng h p này, v i t t c các y u t khác không đ i, công ty m

công ty con B sang công ty con A K t qu m t mát do m c thu su t thu

Ngoài s khác bi t m c thu su t gi a các qu c gia, thì h th ng thu -

c ng nh h ng đ n quy t đ nh ITP

n c ch nhà s d ng h th ng mi n thu M t khi công ty đã đ c đánh thu

n c ngoài, thu nh p n c ngoài đ c mi n thu n c ch nhà Ví d v các qu c gia s d ng h th ng mi n thu bao g m Canada, Pháp và Hà Lan

c a các MNC

Grubert và Mutti (1991) ki m tra m i quan h gi a l i nhu n và thu

n c có m c thu su t th p H xem xét l i nhu n/v n ch s h u và l i nhu n/t l bán hàng c a các chi nhánh c a các công ty M 33 qu c gia

n c ngoài K t qu cho th y r ng l i nhu n tr c thu là t l ngh ch v i

cách phân tích 1982 l i nhu n báo cáo t ng h p c a các công ty M t i các

đ a đi m thu khác nhau, h th y r ng t l l i nhu n đ c báo cáo là nh y

này có th là m t ph n h u qu c a bi n pháp khuy n khích chuy n l i nhu n

là đ t o đi u ki n tr n thu qu c t

Các nghiên c u trên t p trung vào các MNC có ngu n g c t M H

nhánh n c ngoài t i các n c đang có m c thu cao và s d ng v n đ tài

hàng hóa và d ch v (Bartelsman, 2000)

Ng c l i, các n c đang phát tri n th ng là các n c s t i ITP có

n ng, c c u hành chính ph c t p h n có th xác đ nh vi ph m ITP, trong khi các n c đang phát tri n thi u c c u th ch và hành chính đ phân tích các tình hu ng ITP ph c t p (Easson, 1991; Chan and Chow, 1997a, 1997b)

2.3 Tác đ ng c a chuy n giá qu c t đ n n n kinh t n c s t i

Liên quan đ n các v n đ ITP, c công ty đa qu c gia và n c s t i

th ng xuyên có xung đ t l i ích và tri t lý riêng c a h Thông th ng, các

th ng đ c ch p nh n, trong khi n c ch nhà có th coi hành đ ng đó nh

nh h ng c a vi c chuy n l i nhu n do tác đ ng c a ITP

đ ng t i các n c đang phát tri n có c h i chuy n thu nh p đáng k thông

và Chow, 1997a, 1997 b, 1998)

M t s nghiên c u cung c p b ng ch ng th c nghi m v vi c chuy n

tr ng th gi i, các công ty đa qu c gia Colombia đ nh giá nh p kh u quá

đi u hành Brazil trong nh ng n m 1979 Nh ng d li u này đ c s d ng

đ ki m tra gi thuy t r ng giá nh p kh u thanh toán cho công ty đa qu c gia

cao h n so v i các công ty c a Brazil, v i các m c đ khác nhau, t đ nh giá

đa qu c gia Rahman và Scapens (1986) nghiên c u th c hi n ITP c a công ty

đa qu c gia Bangladesh H so sánh l i nhu n báo cáo c a các công ty đa

đ c b ng ch ng c th , h ti p t c đi u tra giá nh p kh u c a 10 m t hàng

d c ph m H nh n th y r ng các MNC đ nh giá cao nh p kh u t các chi

ty đa qu c gia trong n c Chan và Chow (1997a) ki m tra môi tr ng kinh

n c ngoài L i nhu n ra n c ngoài thay đ i đã đ c phát hi n trong các

l i nhu n ra kh i các công ty Trung Qu c

đ ng cho công ty đa qu c gia, b n ch t l m d ng c a nó có ý ngh a sâu r ng

cho n n kinh t c a các qu c gia mà các MNC ho t đ ng Các chi phí thao tác

kh u tr (Lin et al., 1993)

* Khó kh n trong vi c ki m toán và đánh giá các công ty: Thao tác ITP

xác đ nh và đi u ch nh các tác đ ng c a ITP i u này có th r t không hi u

* c quy n th tr ng: C ch ITP có th đ c s d ng b i MNC đ

mình nh m t nhà cung c p Ví d , khi không có c nh tranh, các nhà cung

CH NG 3 TH C TR NG CHÍNH SÁCH QU N LÝ

CHUY N GIÁ VI T NAM

3.1 Khung pháp lý qu n lý chuy n giá Vi t Nam

h ng d n v thu đ i v i nhà đ u t n c ngoài, sau đó là Thông t s

117/2005/TT-BTC Các v n b n nói trên đã th hi n tinh th n c b n x lý v n đ chuy n giá là xác đ nh l i giá chuy n giao theo nguyên t c giá th tr ng sòng ph ng Tuy nhiên, các v n b n nói trên ch d ng l i đ i t ng áp d ng là các doanh

Ph ng pháp tách l i nhu n

m t c p đ pháp lý cao h n, i m e Kho n 1 i u 37 Lu t Qu n lý

bán, trao đ i và h ch toán giá tr hàng hoá, d ch v không theo giá tr giao

đ chuy n giá, song c ng t o ra c n c pháp lý nh t đ nh đ x lý v n đ chuy n giá

Nh v y, có th th y, n l c đ u tiên đáng ghi nh n c a các c quan

đ nh cho ho t đ ng c a ngành Thu trong đ u tranh ch ng chuy n giá c a các

3.2 M t s hình th c chuy n giá tiêu bi u Vi t Nam

3.2.1 Chuy n giá qua hình th c nâng chi phí đ u vào, h th p chi phí đ u

ra

gia th ng áp d ng cách th c này t i các n c có m c thu su t thu TNDN cao nh Vi t Nam (25%), Trung Qu c (30%) nh m nâng kh ng giá nguyên

câu chuy n chuy n giá trong m t hàng ô tô là m t v n đ nan gi i đ i v i B

n c B Tài chính không th ki m soát đ c M t lo i ô tô l p ráp t i Vi t

đ nh giá n i b , t c là giá mà các công ty liên k t trong cùng t p đoàn bán

n c có m c thu su t thu TNDN cao nh m gi m l i nhu n, t đó gi m

n c có m c thu su t th p h n đ t ng l i nhu n Ví d nh m t doanh

công ty Thái Lan c ng bán xe cho công ty liên k t v i giá 10.000 USD, tuy

đó t i Vi t Nam là 1.000 USD, t đó giá v n c ng là 10.000 USD, công ty

thay vì Vi t Nam

3.2.2 Chuy n giá t giai đo n đ u c a d án đ u t

t ng chi phí kh u hao s khi n thu nh p ch u thu gi m, đ ng ngh a v i vi c

gi m thu TNDN Ch ng h n, khi doanh nghi p nâng giá tr thêm 1.000 USD