ĐÁNH GIÁ QUY TRÌNH CHO VAY ỦY THÁC TỪ NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI THÔNG QUA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ XÃ HỘI - TRƯỜNG HỢP TỈNH PHÚ YÊN.PDF

TP H CHÍ MINH – N M 2013

L I CAM OAN

d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong ph m vi hi u

bi t c a tôi

Fulbright

Thành ph H Chí Minh, ngày tháng n m 2013

Nguy n Trùng Thi

L I C M N

Tôi xin chân thành c m n PGS.TS Ph m Duy Ngh a Th y đã có nh ng câu h i, g i m thú v , nh ng ch d n sâu s c, giúp tôi xác đ nh v n đ và n i dung nghiên c u phù h p,

h c Kinh t TP.HCM đã nhi t tình gi ng d y, h ng d n, giúp đ tôi trong h c t p, nghiên

quý giá khác trong công vi c và cu c s ng

trình h c t p và nghiên c u

Nguy n Trùng Thi

TÓM T T

đ c quan tâm c a toàn th gi i Ngân hàng Chính sách Xã h i ra đ i vào n m 2003 đã đem l i m t c h i cho ng i nghèo có th ti p c n v i ngu n v n giá r , t đó t o thu

t NHCSXH ch y u đ c tri n khai thông qua y thác qua các t ch c Chính tr - Xã h i Tuy nhiên, quy trình cho vay y thác v n NHCSXH thông qua các TC CT-XH trên đ a bàn

t nh Phú Yên v n còn m t s tr c tr c nh m c phí y thác/hoa h ng; công tác thanh tra

Qua phân tích, đánh giá, tác gi đ a ra m t s đ xu t v đi u ch nh t ng m c phí y thác/hoa h ng; xây d ng, c i thi n c ch ki m tra giám sát; ti n t i b n v ng v ngu n

v n c a NHCSXH; chuy n giao d n cho các TC CT-XH V i nh ng bi n pháp trên, quy

M C L C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

TÓM T T iii

M C L C iv

DANH M C CH VI T T T vi

DANH M C B NG BI U vii

DANH M C HÌNH NH viii

DANH M C PH L C ix

CH NG 1: GI I THI U 1

1.1 B i c nh nghiên c u 1

1.2 M c tiêu c a đ tài 2

1.3 Câu h i nghiên c u 3

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

1.5 C u trúc c a nghiên c u 3

CH NG 2: C S LÝ THUY T VÀ T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U TR C 4

2.1 Lý thuy t thông tin b t cân x ng 4

2.2 Mô t quy trình y thác v n t NHCSXH thông qua các TC CT-XH 5

2.3 Ph ng pháp nghiên c u và khung phân tích 9

2.3.1 Ph ng pháp nghiên c u 9

2.3.2 Các tiêu chí đánh giá 9

2.4 Ngu n tài li u, s li u 10

2.5 T ng quan các nghiên c u tr c 10

CH NG 3: ÁNH GIÁ QUY TRÌNH Y THÁC V N T NHCSXH THÔNG QUA CÁC TC CT-XH TRÊN A BÀN T NH PHÚ Y N 12

3.1 ánh giá h th ng v n b n quy đ nh quy trình y thác v n t NHCSXH thông qua các TC CT-XH 12

3.1.1 Ph c v các m c tiêu chính xác, rõ ràng đã n đ nh tr c 13

3.1.2 Có c s pháp lu t, th c ti n ch c ch n 14

3.1.3 Gi m thi u chi phí và tác đ ng l ch l c t i th tr ng 14

3.1.4 Phù h p, t ng thích v i các chính sách, pháp lu t khác 15

3.2 ánh giá NHCSXH t nh Phú Yên 15

3.3 ánh giá các TC CT-XH và các T TK&VV trên đ a bàn t nh Phú Yên 25

3.3.1 Khái quát các TC CT-XH và các T TK&VV trên đ a bàn t nh Phú Yên 25

3.3.2 ánh giá các TC CT-XH và các T TK&VV trong th c hi n cho vay y thác 30

3.4 ánh giá công tác thanh tra, ki m tra, giám sát 34

CH NG 4: K T LU N VÀ KHUY N NGH CHÍNH SÁCH 37

4.1 K t lu n 37

4.2 Khuy n ngh .38

4.2.1 i u ch nh t ng m c phí y thác/phí hoa h ng 38

4.2.2 Xây d ng, t ng c ng c ch ki m tra giám sát 38

4.2.3 Ti n t i b n v ng h n v ngu n v n 38

4.2.4 Quan tâm đ n công tác đào t o, t p hu n, tuy n d ng 39

4.2.4 Chuy n giao toàn b d n cho các TC CT-XH, t ng y thác cho các TC CT-XH th c hi n hi u qu .39

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 40

PH L C 42

DANH M C B NG BI U

B ng 3.1 T l thu lãi quý I/2013 22

B ng 3.2 S l t cho vay h nghèo giai đo n 2003-2012 24

B ng 3.3 D n phân theo các H i đ n 31/12/2012 27

B ng 3.4 S t TK&VV phân theo TC CT-XH đ n 31/12/2012 27

B ng 3.5 S l ng h vay v n theo H i đ n 31/12/2012 28

B ng 3.6 N quá h n đ n 31/12/2012 phân theo T ch c H i 28

B ng 3.7 T l thu lãi phân theo T ch c H i quý I/2013 28

B ng 3.8 Trình đ chuyên môn c a cán b H i Ph N t nh Phú Yên c p c s 29

B ng 3.9 Ti n phí y thác/hoa h ng mà các c p h i và T TK&VV nh n đ c n m 2012 31

B ng 3.10 S l t ki m tra giám sát giai đo n 2003-2012 35

DANH M C HÌNH NH

Hình 2.1 Quy trình cho vay h nghèo và các đ i t ng chính sách t i NHCSXH 7

Hình 3.1 Tóm t t quá trình hình thành chính sách y thác v n t NHCSXH thông qua các TC CT-XH 12

Hình 3.2: Tham gia c a NHCSXH t nh Phú Yên trong quy trình cho vay y thác 15

Hình 3.3: S đ t ch c h th ng NHCSXH Vi t Nam 17

Hình 3.4: S đ t ch c chi nhánh NHCSXH c p T nh và c p Huy n 18

Hình 3.5 C c u ngu n v n đ n 31/12/2012 c a NHCSXH t nh Phú Yên 19

Hình 3.6 C c u s d ng v n đ n 31/12/2012 c a NHCSXH t nh Phú Yên 21

Hình 3.7 T tr ng d n theo các ch ng trình cho vay đ n 31/12/2012 21

Hình 3.8 N quá h n t i NHCSXH giai đo n 2003-2012 22

Hình 3.9 T l ph n tr m s t TK&VV phân theo các TC CT-XH vào 31/12/2012 27

CH NG 1: GI I THI U

1.1 B i c nh nghiên c u

xã h i đ c quan tâm c a toàn th gi i T i Vi t Nam, công cu c xóa đói gi m nghèo đã

đ t đ c nhi u k t qu n t ng T n m 1992 đ n 2008, t l nghèo đói gi m t 54%

Nh ng con s

nh ng n m qua, đ ng th i chính ph đã th c thi nhi u chính sách cho ng i nghèo nh h

thành l p Ngân hàng Chính sách xã h i (NHCSXH) trên c s t ch c l i mô hình Ngân

th ti p c n v i ngu n v n giá r , t đó t o thu nh p nâng cao đ i s ng, gi m đói nghèo

đ a bàn; s h c n nghèo là 30.660 h , chi m 12,73% s h T l h nghèo và c n nghèo

1

WB (2011, tr.3)

Yên đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c chuy n t i chính sách c a Chính Ph đ n v i

Hi n nay, vi c tri n khai dòng v n chính sách t NHCSXH t nh Phú Yên đ n ng i nghèo và các đ i t ng chính sách khác ch y u thông qua 04 t ch c Chính tr - Xã h i (TC CT-XH), bao g m H i Liên Hi p Ph N , H i Nông Dân, H i C u Chi n Binh và

H i Ph N là l n nh t, chi m 54,69% t ng d n

thác t NHCSXH đ n v i ng i nghèo thông qua các TC CT-XH trên đ a bàn t nh đóng vai trò c c k quan tr ng Tuy nhiên, trong th i gian qua, m t s v vi c tiêu c c phát sinh

bàn; hay v ông Tr n Minh ông, ch t ch H i C u Chi n binh xã An Th , huy n Tuy An,

Chính vì th , vi c xây d ng chính sách y thác và h p tác hi u qu gi a NHCSXH

lu n không t t trong dân c

1.2 M c tiêu c a đ tài

quy trình y thác v n t NHCSXH t nh Phú Yên, vai trò c a các TC CT-XH và ph i h p

đó, đánh giá quy trình tri n khai dòng v n y thác, và đ a ra nh ng chính sách nh m góp

qua các TC CT-XH

1.3 Câu h i nghiên c u

• Quy trình cho vay y thác t NHCSXH thông qua các TC CT-XH đ n ng i nghèo

i t ng nghiên c u: ch y u g m các v n b n và th c t tri n khai cho vay y

bàn t nh Phú Yên; nghiên c u các tác nhân tham gia vào quy trình nói trên

Ph m vi nghiên c u: tài t p trung phân tích các v n b n c ng nh kh o sát

đ i t ng chính sách trên đ a bàn t nh Phú Yên

1.5 C u trúc c a nghiên c u

qua các TC CT-XH

CH NG 2:

C S LÝ THUY T VÀ T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U TR C

2.1 Lý thuy t thông tin b t cân x ng

đ y đ h n và t t h n so v i (các) bên còn l i; b t cân x ng là tình tr ng ph bi n trong

cu c s ng c a cá nhân và xã h i Có ba l p bài toán Thông tin b t cân x ng là: L a ch n

không ch u toàn b trách nhi m hay h u qu cho vi c làm c a mình, và vì v y có bi u hi n

làm c a mình

hành có nhi u thông tin h n s hành đ ng theo h ng có l i nhi u nh t cho b n thân, dù

đi u này có th đem l i t n th t cho ng i y quy n

đ t n ngu n, làm gi m đi s b t cân x ng v thông tin cho các bên tham gia giao d ch

Gi i pháp này có th đ c cung c p b i t nhân, xã h i và chính ph

Các c ch sàng l c khách hàng

d ng đúng m c đích, đ ng th i h tr khách hàng k p th i trong kinh doanh ng th i

hi u qu và ti t ki m chi phí; hay vi c tr ti n mua thông tin t trung tâm tín d ng c ng

Theo Armedariz và Morduch (2005), các c ch khuy n khích nh cho vay t ng

d n, l a ch n hình th c tr góp linh ho t (ngày, tu n, tháng…), giám sát tr c ti p c a các

vay v n

2.2 Mô t quy trình y thác v n t NHCSXH thông qua các TC CT-XH

khai nh ng ho t đ ng liên quan đ n các d ch v : tín d ng, ti t ki m, thanh toán đ ph c v

tr n vay cao và c ch sàng l c khách hàng hi u qu ó là: cho vay theo nhóm, l ch tr

vay thông qua các TC CT-XH làm c u n i

T TK&VV đ c thành l p nh m t p h p các h nghèo có nhu c u vay v n c a

2

Morduch (2005, tr.12-21)

Các TC CT-XH làm d ch v u thác t ng ph n cho NHCSXH có nhi m v chính là

d ng h nghèo thông qua 4 t ch c chính tr - xã h i: H i liên hi p Ph n , H i Nông dân,

H i C u chi n binh và oàn TNCS H Chí Minh

NHCSXH y thác cho các TC CT-XH th c hi n 06 n i dung công vi c sau trong quy trình

d ng có u đãi c a Chính Ph đ n h nghèo và các đ i t ng chính sách khác

Nhân dân (UBND) c p xã xét duy t và đ ngh ngân hàng cho vay

qu n lý Giám sát quá trình s d ng v n vay c a các h Ph i h p v i Ban qu n lý

t TK&VV đôn đ c ng i vay tr n g c, lãi theo đ nh k đã th a thu n Thông

ro do nguyên nhân khách quan (thiên tai, d ch b nh, h a ho n, ch t, m t tích,…) và

quy n đ a ph ng x lí các tr ng h p n chây , n quá h n và h ng d n h vay

g c theo k ho ch tr n đã th a thu n

• Th c hi n vi c thu lãi, thu ti n ti t ki m (đ i v i các t TK&VV đ c

viên đem ti n đ n các đi m giao d ch c a NHCSXH đ tr lãi, g i ti t ki m (n u có) theo đ nh k đã th a thu n (đ i v i các t TK&VV không đ c NHCSXH y nhi m thu)

cán b t ch c H i, Ban qu n lý t TK&VV đ hoàn thành công vi c y thác cho vay

Quy trình cho vay h nghèo và các đ i t ng chính sách khác

Hình 2.1 Quy trình cho vay h nghèo và các đ i t ng chính sách t i NHCSXH

Ngu n: tác gi v d a trên quy trình cho vay c a NHCSXH

đ c h ng phí y thác

CT-XH th ng nh t phân b m c phí d ch v y thác cho t ng c p đ c th c hi n theo v n

b n s 747/NHCS-TD c a NHCSXH qui đ nh, c th : H i c p Trung ng nh n 3% trên

t ng phí y thác; H i c p t nh nh n 5%; H i c p huy n nh n 8%; H i c p xã nh n 84% trên t ng phí y thác

Ban qu n lý các T TK&VV c ng nh n đ c ti n hoa h ng theo k t qu thu lãi th c t

0,11% doanh s g i ti t ki m t ng l n theo s ti n ti t ki m c a các t viên mà NHCSXH

th c thu

2.3 Ph ng pháp nghiên c u và khung phân tích

2.3.1 Ph ng pháp nghiên c u

th ch k t h p v i lý thuy t thông tin b t cân x ng; đánh giá h th ng v n b n pháp lu t

tài phân tích s li u th ng kê cùng v i ph ng v n chuyên sâu, hình th c ph ng

v n không c u trúc đ ph ng v n lãnh đ o các c quan chuyên môn, các cán b th c hi n

đ a ph ng và khách hàng vay đ đánh giá th c tr ng c ng nh đ a ra khuy n ngh chính

Ban qu n lý t TK&VV, các h vay v n

2.3.2 Các tiêu chí đánh giá

đánh giá h th ng v n b n pháp lu t v quy trình y thác v n t NHCSXH

b tiêu chí đánh giá tác đ ng c a quy đ nh RIA Theo RIA, các tiêu chí đ đánh giá v n

3

Rodrigo và Amo (2007)

Tác gi s d ng các tiêu chí (1), (2), (4) và (7) đ đánh giá h th ng v n b n pháp

lu t và b qua áp d ng các tiêu chí (3), (5), (6) và (8) vì các lý do sau: ph m vi nghiên c u

đánh giá m c đ t ng thích v i nguyên t c c nh tranh trong n c và qu c t

ch và lý thuy t b t cân x ng thông tin đ tr l i cho các câu h i đ c đ t ra

2.4 Ngu n tài li u, s li u

Th gi i và các ngu n khác đ minh h a cho các l p lu n, phân tích

qu n lý t TK&VV, các h vay v n

2.5 T ng quan các nghiên c u tr c

chính tr xã h i nh t i Vi t Nam

doanh nh l , góp ph n c i thi n thu nh p Phát ki n quan tr ng mà Grameen cung c p đó

Grameen đ t đ c b n v ng tài chính và không ph i nh n tr c p ngu n v n u đãi t chính ph 4

vay

Theo Zeitinger (1996) trích trong Armedariz và Morduch (2005), m t t ch c

đ n th m c s kinh doanh và gia đình c a ng i vay v n h n là d a vào các h s tài

li u doanh nghi p

Còn Indonesia, theo Churchill (1999) trích trong Armedariz và Morduch (2005), các đ n v Ngân hàng Rakyat Indonesia cho vay ch y u d a trên t cách c a ng i vay

v n ch không d a trên tài s n đ m b o Vi c t ch i cho vay đ c đ a ra sau khi nhân

CH NG 3:

ÁNH GIÁ QUY TRÌNH Y THÁC V N T NHCSXH THÔNG QUA CÁC

TC CT-XH TRÊN A BÀN T NH PHÚ Y N 3.1 ánh giá h th ng v n b n quy đ nh quy trình y thác v n t NHCSXH thông qua các TC CT-XH

Hình 3.1 Tóm t t quá trình hình thành chính sách y thác v n t NHCSXH thông qua các TC CT-XH

Ngu n: tác gi t ng h p trên c s các v n b n hi n hành

thành l p NHCSXH; c ng vào ngày 04/10/2002, Ngh đ nh s 78/2002/N -CP c a Chính

thông qua các t ch c H i g m: H i Ph n , H i Nông dân, H i C u chi n binh và oàn

vi c phê duy t đi u l và t ch c ho t đ ng c a NHCSXH

NHCSXH và các TC CT-XH các t nh c ng ký k t các v n b n liên t ch v cho vay y thác

N m 2010, Lu t các t ch c tín d ng ra đ i, trong đó đi u 17 quy đ nh rõ m c tiêu, t

giá tác đ ng c a quy đ nh RIA c a OECD

v n t NHCSXH thông qua các TC CT-XH Trong h th ng v n b n c p t nh Phú Yên,

t NHCSXH thông qua các TC CT-XH trên đ a bàn t nh

NHCSXH xã h i thông qua các TC CT-XH có c s pháp lu t ch c ch n

đ o đ c Các TC CT-XH có đ i ng cán b c p c s r ng kh p, nhi u uy tín trong dân,

l i, c ng nh thu th p đ c nhi u thông tin v khách hàng h n và ki m tra s d ng v n

3.1.3 Gi m thi u chi phí và tác đ ng l ch l c t i th tr ng

V n đ b t cân x ng thông tin gi a ng i vay và ng i cho vay d n đ n l a ch n

đ l a ch n, sàng l c khách hàng; r i ro đ o đ c khi n cho vi c s d ng v n có th sai

CT-XH có nh ng l i th khi có đ i ng cán b c s r ng kh p, nhi u uy tín và n m v ng

c h i ti p c n v n vay h n; các TC CT-XH có thêm m t kho n thu nh p c ng nh có

thêm c h i ti p c n đ n các đ i t ng chính sách, t đó th c hi n các m c tiêu xã h i c a mình Nh v y, xét v t ng th , chính sách y thác v n thông qua các TC CT-XH mang l i

Vai trò c a NHCSXH t nh Phú Yên trong quy trình cho vay y thác

C c u t ch c và tình hình ho t đ ng c a NHCSXH t nh Phú Yên

NHCSXH t nh Phú Yên là m t thành ph n c a NHCSXH Vi t Nam, v i 01 Chi nhánh c p

đ c và các phòng nghi p v (Hình 3.4); M i c p T nh và c p Huy n có Ban đ i di n H i

đ ng qu n tr NHCSXH, c p t nh, Ban đ i di n H i đ ng qu n tr NHCSXH t nh Phú Yên g m có đ i di n c p t nh c a UBND, S tài chính, Ngân hàng Nhà n c, các TC CT-

Hình 3.3: S đ t ch c h th ng NHCSXH Vi t Nam

Ngu n: Báo cáo th ng niên n m 2011 c a NHCSXH

Hình 3.4: S đ t ch c chi nhánh NHCSXH c p T nh và c p Huy n

Ngu n: Báo cáo th ng niên n m 2011 c a NHCSXH

t Trung ng, huy đ ng v n thông qua hình th c huy đ ng ti t ki m qua t TK&VV ch chi m 1,5% ngu n v n

1,5% ngu n v n

Nh v y v lâu dài, c c u ngu n v n c a NHCSXH t nh Phú Yên không b n v ng

đ c ngu n v n d n đ n NHCSXH t nh Phú Yên có th ph i đ i m t v i nh ng th i đi m

Hình 3.5 C c u ngu n v n đ n 31/12/2012 c a NHCSXH t nh Phú Yên

Ngu n: tác gi v d a trên s li u t ng k t 10 n m ho t đ ng NHCSXH t nh Phú Yên (2013)

nghèo và cho vay h c sinh, sinh viên có hoàn c nh khó kh n chi m t tr ng l n nh t, l n

7

Ph l c 4: Các ch ng trình cho vay c a NHCSXH Vi t Nam và Phú Yên

31/12/2012 NHCSXH t nh Phú Yên đã gi i ngân trên 265 ngàn l t h nghèo và các đ i

toàn t nh, t c đ t ng tr ng bình quân 31%/n m N quá h n đ n 31/12/2012 là 24.206 tri u, chi m 1,56% t ng d n

chính sách đi lao đ ng n c ngoài chi m đ n 19% d n c a ch ng trình (144 tri u đ ng

Tuy nhiên, NHCSXH t nh Phú Yên v n ti p t c th c hi n cho vay theo k ho ch c a t ng

vào cho vay

Hình 3.6 C c u s d ng v n đ n 31/12/2012 c a NHCSXH t nh Phú Yên

Ngu n: tác gi v d a trên s li u t ng k t 10 n m ho t đ ng NHCSXH t nh Phú Yên (2013)

Hình 3.7 T tr ng d n theo các ch ng trình cho vay đ n 31/12/2012

Ngu n: tác gi v d a trên s li u t ng k t 10 n m ho t đ ng NHCSXH t nh Phú Yên (2013)

N quá h n

N quá h n đ n 31/12/2012 là 24.206 tri u đ ng, chi m 1,56% t ng d n N quá

Hình 3.8 N quá h n t i NHCSXH giai đo n 2003-2012

Ngu n: tác gi v d a trên s li u t ng k t 10 n m ho t đ ng NHCSXH t nh Phú Yên (2013)

V t l thu lãi, trong quý I/2013, s lãi th c thu chi m 85,15% s lãi ph i thu ây

B ng 3.1 T l thu lãi quý I/2013

Hai huy n Sông Hinh và S n Hòa có t l thu lãi th p nh t (75% và 61%) Nguyên

th p; huy n mi n núi xa, di chuy n khó kh n cách tr nên công tác ki m tra giám sát không sát sao b ng các huy n khác Do đó đ c i thi n t l thu lãi c a NHCSXH, đòi h i

30.660 h , chi m 12,73% s h Trong khi đó, s h nghèo đang còn d n t i NHCSXH

t nh Phú Yên là 43.357 h , ch chi m 63,3% t ng s h nghèo và c n nghèo t nh Phú Yên

đ nh, l p danh sách và th c hi n cho vay h nghèo