Luận văn thạc sĩ Giải pháp nâng cao hiệu quả việc tìm hiểu và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các Công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ tại thành phố Hồ Chí Minh

T ng quan v tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC...... Các nghiên c u g năđơy liên quan tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC .... 24 1.3.4.2.ăISAă265ă

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

-

NGUY N TH B O THÚY

GIÁ H TH NG KI M SOÁT N I B TRONG KI M TOÁN

L P V A VÀ NH T I THÀNH PH H CHÍ MINH

TP H Chí Minh ậ N mă2013

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

-

NGUY N TH B O THÚY

GIÁ H TH NG KI M SOÁT N I B TRONG KI M TOÁN

L IăCAMă OAN Tôiăcamăđoanălu năv năth c s kinh t :ă“Gi i pháp nâng cao hi u qu vi c tìm

hi uăvƠăđánhăgiá h th ng ki m soát n i b trong ki m toán báo cáo tài chính

t i các công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh t i thành ph H Chi Minh”ălƠă

công trình nghiên c u khoa h c nghiêm túc c a b n thân Các k t qu trong lu n

v nănƠyăđ c t ng h p t quá trình kh o sát th c t và ngu năthôngătinăđángătină

c y

TP HCM, ngày 19 tháng 11 n mă2013

Tác gi

Nguy n Th B o Thúy

M C L C

Trang

1 Lý do ch năđ tài 1

2.ă iăt ng và ph m vi nghiên c u 2

3 M căđíchănghiênăc u và câu h i nghiên c u 2

4.ăụăngh aăth c ti n c aăđ tài 3

5 Ph ngăphápănghiênăc u 3

6 T ng quan v các nghiên c uătr c và nh ngăđi m m i c aăđ tài 3

7 K t c u c aăđ tài 4

Ch ngă1:ăT NG QUAN V DOANH NGHI P V A VÀ NH VÀ TÌM HI U VÀă ỄNHăGIỄăH TH NG KI M SOÁT N I B TRONG KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 5

1.1 T ng quan v doanh nghi p v a và nh (DNVVN) và DN ki m toán v a và nh 5

1.1.1 T ng quan v DNVVN 5

1.1.2 T ng quan v DN ki m toán v a và nh 8

1.2 T ng quan v h th ng KSNB 10

1.2.1 Khái ni m KSNB 10

1.2.2 Các b ph n c u thành h th ng KSNB 12

1.2.2.1.ăMôiătr ng ki m soát 13

1.2.2.2.ăQuyătrìnhăđánhăgiáăr i ro c aăđ năv 13

1.2.2.3 Ho tăđ ng ki m soát 13

1.2.2.4 Thông tin và truy n thông 14

1.2.2.5 Giám sát 14

1.2.3 Nh ng h n ch ti m tàng c a h th ng KSNB 14

1.3 T ng quan v tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC 15

1.3.1.ăL c s quá trình tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC 15

1.3.2 Các nghiên c u g năđơy liên quan tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB

trong ki m toán BCTC 18

1.3.3 L ch s phát tri n các chu n m c ki m toán liên quan tìm hi uăvƠăđánhăgiáă h th ng KSNB 21

1.3.4 Các chu n m c ki m toán qu c t liên quan tìm hi u vƠăđánhăgiáăh th ng KSNB 24

1.3.4.1.ăISAă315ă“Xácăđ nhăvƠăđánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y u thông qua hi u bi t v đ năv đ c ki mătoánăvƠămôiătr ng c aăđ năv ” 24

1.3.4.2.ăISAă265ă“Traoăđ iăv ănh ngăkhi măkhuy tătrongăKSNBăv iăBanăQu nă tr ăvƠăBanăGiámăđ căđ năv ăđ căki mătoán” 27

1.3.4.3.ăISAă330ă“Bi n pháp x lý c aăKTVăđ i v i r iăroăđưăđánhăgiá” 27

1.3.5 Trình t tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC theo ISA 315, ISA 330 và ISA 265 29

1.3.5.1.ă ánhă giáă r i ro có sai sót tr ng y u d a trên tìm hi u v h th ng KSNB 29

1.3.5.2.ăC ăs thi t l p TNKS 30

1.3.5.3.ăPh ngăphápăth c hi n TNKS 31

1.3.5.4 L uăh ăs ăv ăk tăqu ăTNKS 33

K t lu năch ngă1 34

Ch ngă2:ăTH C TR NG TÌM HI UăVÀă ỄNHăGIỄăH TH NG KI M SOÁT N I B TRONG KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH T I CÁC CÔNG TY KI MăTOỄNă C L P V A VÀ NH T I THÀNH PH H CHÍ MINH 35

2.1.ăCácăquyăđ nhăphápălỦăliênăquanăđ n vi c thi t l p và v n hành h th ng KSNB t i các DN t i thành ph H Chí Minh 35

2.2.ă căđi m ho tăđ ng c a các công ty ki mătoánăđ c l p t i Vi tăNamăvƠăs ăl c v ho tăđ ng ki m toán BCTC 37

2.2.1.ăS ăl ngăvƠăhìnhăth căphápălỦăc aăcácăcôngătyăki mătoán đ căl p 39

2.2.2.ăV ăđ iăng ăKTV vƠănhơnăviênăchuyênănghi păc aăcácăcôngătyăki mătoán đ căl p 41

2.2.3 V đ iăt ng khách hàng và doanh thu cung c p d ch v c a các công ty

ki m toán đ c l p 42

2.2.4.ăS ăl c v ho tăđ ng ki m toán BCTC 43

2.3 Th c tr ng tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC t i các công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh t i thành ph H Chí Minh 44

2.3.1.ăCácăquyăđ nh pháp lý liên quan 44

2.3.1.1 Chu n m căđánhăgiáăr i ro và KSNB (VSA 400) 44

2.3.1.2.ăCácăquyăđ nh pháp lý liên quan khác 46

2.3.2 Th c tr ng tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC t i các công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh t i thành ph H Chí Minh 48

2.3.2.1 Th c tr ng tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB qua kh o sát các báo cáo ki m tra tình hình ho tăđ ng t i các công ty ki m toán đ c l p quaăcácăn mă c a VACPA 48

2.3.2.2 Th c tr ng tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB qua kh o sát th c t 51 2.3.2.3.ă ánhăgiáăchungăv th c tr ng tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB 65

K t lu năch ngă2 68

Ch ngă 3:ă GI I PHÁP NÂNG CAO HI U QU VI C TÌM HI Uă VÀă ỄNHă GIÁ H TH NG KI M SOÁT N I B TRONG KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH T I CÁC CÔNG TY KI Mă TOỄNă C L P V A VÀ NH T I THÀNH PH H CHÍ MINH 69

3.1.ăQuanăđi m v gi i pháp 69

3.1.1 Các gi i pháp c n phù h p v i thông l qu c t và phù h p v iămôiătr ng kinh doanh, lu t pháp Vi t Nam 69

3.1.2 Các gi i pháp ph i giúp nâng cao ch tăl ng ho tăđ ng ki m toán 70

3.1.3 Các gi i pháp ph i giúp nâng cao trách nhi m KTV và công ty ki m toán nh măđápă ngămongăđ i c a xã h i 70

3.2 Gi i pháp nâng cao hi u qu vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC đ i v i công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh 71

3.2.1 C năcóăh ng d n chi ti t quy trình tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB

và yêu c u KTV th c hi n 71

3.2.1.1.ă ánhă giáă r i ro có sai sót tr ng y u d a trên tìm hi u v h th ng KSNB 72

3.2.1.2.ăC ăs thi t l p TNKS 76

3.2.1.3.ăPh ngăphápăth c hi n TNKS 77

3.2.1.4 L uăh s ăv k t qu TNKS 80

3.2.2.ăT ngăc ng ki m soát ch tăl ngăđ bu c KTV tuân th quyăđ nh 82

3.2.3 Hu n luy năvƠăđƠoăt o KTV 83

3.3 Gi i pháp nâng cao hi u qu vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC đ i v iăc ăquanăch căn ng 84

3.3.1.ă i v i B Tài chính 84

3.3.1.1 Hoàn thi nămôiătr ng pháp lý 84

3.3.1.2 Ban hành và hi uă đínhă th ng xuyên các chu n m c ki m toán nói chung và chu n m c ki mătoánăliênăquanăđ n tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB 85

3.3.1.3 BanăhƠnhăh ng d n áp d ng chu n m c ki m toán cho công ty ki m toánăđ c l p v a và nh khi ki m toán cho các khách hàng có quy mô v a và nh 88

3.3.2.ă i v i H i ngh nghi p 92

3.3.2.1.ăT ngăc ng ki m soát ch tăl ng t bên ngoài 93

3.3.2.2 Yêu c u các công ty ki m toán đ c l p tuân th CTKT m u do VACPA xây d ng 94

3.3.2.3.ă Ơoăt o, c p nh t ki n th căvƠăt ăv n chuyên môn 95

K t lu năch ngă3 96

K T LU N 97 DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C CH VI T T T

AICPA : Hi p h i k toán viên công ch ng Hoa K

COSO : y ban các t ch căđ ng b o tr

IAASB : y ban qu c t v chu n m c ki m toán và d ch v đ m b o

TNKS : Th nghi m ki m soát

VACPA : H i ki m toán viên hành ngh Vi t Nam

DANH M C HÌNH VÀ B NG

Trang

B ng 1.1: Tiêu chí phân lo i DNVVN theo t ng ngành ngh t i Trung Qu c 6

B ng 1.2: Tiêu chí phân lo i DNVVN theo t ng ngành ngh t i Thái Lan 7

B ng 1.3: Tiêu chí phân lo i DNVVN theo t ng ngành ngh t i Vi t Nam 8

B ng 1.4: T ng h p s li u báo cáo t ng k t ho tăđ ngăn mă2011,ăn mă2012ăc a

Hình 1.1: Các b ph n c u thành h th ngăKSNB………ăăăă12

B ng 2.1: Th ng kê s l ng vƠăc ăc u lo i hình công ty ki m toán đ c l p qua các

n m……… 40

B ng 2.2: Th ngăkêăđi m trung bình c a các công ty ki m toán có quy mô v a và

nh v đánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y u d a trên tìm hi u v h th ng KSNB 53

B ng 2.3: Th ngăkêăđi m trung bình c a các công ty ki m toán có quy mô v a và

B ng 2.4: Th ngăkêăđi m trung bình c a các công ty ki m toán có quy mô v a và

nh v ph ngăphápăth c hi n TNKS……… ăăăă59

B ng 2.5: Th ngăkêăđi m trung bình c a các công ty ki m toán có quy mô v a và

Hình 3.1: Cácăb c tìm hi u khách hàng và thi t l păquyătrìnhăđánhăgiáăr i ro 91 Hìnhă3.2:ăCácăb c x lý r iăroăđưăđánhăgiá……….ăăă 92

M U

1 Lý do ch năđ tài

Báo cáo tài chính (BCTC) c a m t doanh nghi p (DN) có th đ c r t nhi u

ng i s d ng và h c n có nh ngăthôngătinăđángătinăc y nh m giúp đánhăgiáăv

th c tr ng tài chính c a DN đ ra các quy tăđ nh kinh t Th nh ng,ădoăn n kinh t

th gi i ngày càng phát tri năđưăt o nên h qu là kh n ngănh năđ c nh ng thông tin tài chính kém tin c yăc ngăs giaăt ng.ăR i ro v thôngătinăgiaăt ngăxu t phát t nhi uănguyênănhơnăkhácănhauănh : s khóăkh nătrongăvi c ti p c n ngu n thông tin;

đ ngăc ăc aăng i cung c păthôngătinăvƠăl ng thông tin ph i x lỦ,ăđ ph c t p

c a các nghi p v kinh t giaăt ng.ăChínhăvìăth c n ph i có nh ng gi iăphápăđ làm

gi m r i ro, ch ng h n: ng i s d ng s tr c ti p ki mătraăthôngătin;ăt ngăc ng trách nhi m pháp lý c a H iăđ ng qu n tr hay Ban Giámăđ c và b t bu c BCTC

ph iăđ c ki m toán b i ki m toán viên (KTV) đ c l p Trong các gi i pháp nêu ra thì gi i pháp cu iăcùngăđ c xem là hi u qu nh t vì v i k n ng,ăkinhănghi m ngh nghi p và s đ c l p c a mình, KTV đ c l p s cung c p s đánhăgiáăv đ tin c y

c a BCTC,ăđ ng th i giúp ti t ki m chi phí ki mătraăchoăđôngăđ oăng i s d ng

M t trong nh ng công vi c quan tr ng c a KTV trong quy trình ki mătoánăđ có

th cung c p s đánhăgiáăv đ tin c y c a BCTC là công vi c tìm hi u v đ năv

ki mătoán,ătrongăđóăcóătìmăhi uăvƠăđánhăgiáăh th ng ki m soát n i b (KSNB) và đánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y u Thông qua tìm hi u vƠăđánh giá v h th ng KSNB và các b ph n, KTV đánhăgiáăđ c nh ngăđi m m nh,ăđi m y u c a KSNB nóiăchung,ăc ngănh ătrongăt ng b ph n, t ng kho n m c nói riêng T đó,ăKTV s xácăđ nhăph ngăh ng và ph m vi ki m tra, thi t k các th t c ki m toán, d ki n

v th i gian và l căl ng nhân s c n thi t trong k ho ch và ch ngătrìnhăki m toán (CTKT) Tuy nhiên, các công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh t i Vi t Nam

ch aăthi t l păđ c quy trình ki m toánăvƠăch aăcóăCTKT riêng ho c n u có ch là

d ng sao chép c a các công ty ki m toán qu c t ,ăch aăc p nh t v i các chu n m c

k toán Vi t Nam và các chu n m c ki m toán Vi t Nam (VSA) hi n hành; vì v y quy trình tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB còn nhi u b t c p

V i lý do nêu trên, vi c nghiên c u lý lu n k t h p v i ti p c n th c t đ đ aăraă

“Gi i pháp nâng cao hi u qu vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng ki m soát n i

b trong ki m toán báo cáo tài chính t i các công ty ki mătoánăđ c l p v a và

nh t i thành ph H Chí Minh” là m t v năđ c n thi t hi n nay, góp ph n hoàn

thi n công vi c ki mătoánăvƠănơngăcaoăđ tin c y c a BCTC

3 M căđíchănghiênăc u và câu h i nghiên c u

Là m tăđ tài nghiên c uăđ ng d ng vào m tăl nhăv c c th , m căđíchăchínhă

c aăđ tài là:

 H th ng hóa các lý lu năc ăb n v tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC;

 Kh o sát th c ti n vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB c a KTV tr c khi th c hi n các th t c ki m tra chi ti t nh m gi m thi u công vi c trong

ki m toán BCTC t i các công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh t i thành ph

H Chí Minh;

 xu t m t s gi i pháp nâng cao hi u qu vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh

th ng KSNB trong ki m toán BCTC t i các công ty ki mătoánăđ c l p v a và

nh t i thành ph H Chí Minh

Câu h i nghiên c u đ t ra là li u các công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh t i thành ph H Chí Minh có áp d ng quy trình tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB theo yêu c u c a chu n m c ki m toán hi n hành không?

4 ụăngh aăth c ti n c aăđ tài

Trênăc ăs thông tin thu th p t k t qu kh o sát k t h p v i lý lu n,ăng i vi t đưăti n hành t ng h p,ăphơnătích,ăđánhăgiáăv th c ti n công vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiá h th ng KSNB c a KTV trong ki m toán BCTC đ t đóăđ xu t m t s gi i pháp nâng cao hi u qu vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC t i các công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh t i thành ph H Chí Minh

5 Ph ngăphápănghiênăc u

Ph ngăphápănghiênăc uăđ nhăl ng (th ng kê mô t ):

 Thôngă quaă ph ngă phápă g i phi u kh oă sátă đ n các KTV t i các công ty

ki mătoánăđ c l p v a và nh t i thành ph H ChíăMinhăthìăng i vi tăđưă

t ng h p s li u kh o sát th c t liênăquanăđ n công vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiá h th ng KSNB trong ki m toán BCTC b ngăph ngăphápătínhăt ng, tính

t l ph nătr m,ătínhătrungăbìnhăs h căđ năgi n

 Th ng kê k t qu c a các cu c ki m soát ch tăl ng ho tăđ ng ki m toán t i các công ty ki mătoánăđ c l p do H i ki m toán viên hành ngh Vi t Nam (VACPA) ph i h p v i B Tài chính ti n hành trong nh ngăn măv a qua

 T ng h p các tài li u h i th o và t păchíăchuyênăngƠnhăđ rút ra nh ng t n

t i c a vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC t i các công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh t i thành ph H Chí Minh và các bài h c kinh nghi m t các qu c gia khác

6 T ng quan v các nghiên c uătr c và nh ngăđi m m i c aăđ tài

Khi nghiên c u v đ tƠiă“Gi i pháp nâng cao hi u qu vi c tìm hi u và đánh giá

h th ng ki m soát n i b trong ki m toán báo cáo tài chính t i các công ty ki m

toán đ c l p v a và nh t i thành ph H Chí Minh”ăng i vi tăc ngăđ ng th i tìm

hi u, nghiên c uă vƠă đ c m t s công trình nghiên c uă tr că đóă g mă cácă đ tài nghiên c u khoa h c, các lu năv nătrongăvƠăngoƠiăn căcóăliênăquanăđ năđ tƠiănh :

“Nh ng y u t quy tăđ nh s y u kém trong KSNB trên BCTC (Determinants of weaknessăinăinternalăcontrolăoverăfinancialăreporting)”ăc a Jeffrey Doyle, Weili Ge

và Sarah McVay (2006) v i n i dung nghiên c u ch y u: trình bày c th chi ti t

s tácăđ ng c a t ng y u t quy tăđ nhăđ n s y u kém trong KSNB trên BCTC

Lu năv năth căs ăc a tác gi Nguy n Th HoƠngăVơnă(2009):ă“Gi i pháp hoàn thi n quy trình l p k ho ch ki m toán trong ki m toán BCTC t i các công ty ki m toán Vi tăNam”ăvƠălu năv năth căs ăc a tác gi Tr ngăTh Y năNhungă(2012)ă“Quyătrình l p k ho ch ki m toán trong ki m toán BCTC t i các công ty ki mătoánăđangă

ho tăđ ng Vi tăNamătrênăđ a bàn thành ph H ChíăMinh”ăv i n i dung nghiên

c u ch y u: trình bày chi ti t v quy trình l p k ho ch ki m toán trong ki m toán BCTCăvƠăđ aăraăcácăgi i pháp hoàn thi n, trong quy trình này thì tìm hi u v h

th ng KSNB c a khách hàng là m tăb c quan tr ng

Khác v i các nghiên c uătr căcóăliênăquanăđ n tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB,ăng i vi tăđưătrìnhăbƠyăc th và chi ti tăh năv cácăb c trong quy trình tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC; t k t qu kh o sát

th c t đ i v iăcácăb c, các gi i pháp thi t th căđưăđ căđ aăraănh m nâng cao

hi u qu vi c tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC

7 K t c u c aăđ tài

Ngoài ph n M đ u và K t lu n, Lu năv năcóăba (3) ch ng:

Ch ngă1: T ng quan v doanh nghi p v a và nh và tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh

th ng ki m soát n i b trong ki m toán báo cáo tài chính

Ch ngă2: Th c tr ng tìm hi u vƠăđánhăgiáăh th ng ki m soát n i b trong ki m toán báo cáo tài chính t i các công ty ki mătoánăđ c l p v a và nh t i thành ph

Ch ng 1: T NGă QUANă V ă DOANHă NGHI Pă V Aă VẨă NH ă VẨă TÌM

HI Uă VẨă ỄNHă GIỄă H ă TH NGă KI Mă SOỄTă N Iă B ă TRONGă KI Mă

TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

1.1 T ng quan v doanh nghi p v a và nh (DNVVN) và DN ki m toán v a và

nh

1.1.1 T ng quan v DNVVN

Hi nănayăch aăcóăm t khái ni m chung v lo i hình DNVVN mà tùy thu căđ c

đi m c a t ng qu c gia, t ngăgiaiăđo n phát tri n kinh t đ đ aăraănh ngăquyăđ nh

v DNVVN.ăKhiăđ nhăngh aăv DNVVN, các qu căgiaăth ngăc năc vào quy mô

v v n c a DN, s laoăđ ngăth ng xuyên, t ng doanh thu, t ng tài s n c a DN…ăNhìn chung, m i qu c gia s d ng nh ng tiêu th c hay có cách k t h p các tiêu

th căkhácănhauăđ đ aăraăđ nhăngh aăriêngăv DNVVN

 Trên th gi i

Theo cách hi uăthôngăth ng, DNVVN là nh ng DN có quy mô nh v m t v n, laoăđ ng và doanh thu; cách phân lo iăDNăc ngăkhácănhauăgi a các qu c gia trên

th gi i Có qu c gia phân lo i thành b n (4) lo iăDNănh :ăDNănh , DN v a, DN

l n và DN c c l n Có qu c gia phân lo iăDNăthƠnhăn mălo iăDNănh :ăDNăsiêuă

nh , DN nh , DN v a, DN l n và DN c c l n

- Theo tiêu chí c a Ngân hàng th gi i: DN siêu nh là DN có s l ngălaoăđ ng

d i m i (10) laoăđ ng, t ng tài s năd i m i ngàn (10.000) USD và t ng doanhăthuăhƠngăn măd i m tătr măngƠnă(100.000) USD; DN nh là DN có s

l ngălaoăđ ng t m i (10) đ năd i n măm i (50) laoăđ ng, t ng tài s n và

t ngădoanhăthuăhƠngăn măd i ba (3) tri u USD; DN v a là DN có s l ng lao

đ ng t n măm i (50) đ năd i baătr m (300) laoăđ ng, t ng tài s n và t ng doanhăthuăhƠngăn măd iăm iăl mă(15) tri u USD

- T i Trung Qu c: Tiêu chu n chung c a DNVVN là DN có s l ngălaoăđ ng

d i hai ngàn (2.000) ng i hay doanh thu hàng n m không quá baătr m (300) tri u Nhân dân t hay t ng tài s n không quá b nătr m (400) tri u Nhân dân t

Tuyănhiên,ăđ i v i m i ngành ngh c th khác nhau thì tiêu chí không hoàn toàn gi ng nhau Ví d :

B ng 1.1: TIÊU CHÍ PHÂN LO I DNVVN THEO T NG NGÀNH NGH T I

TRUNG QU C

S n xu t

Doanh thu Tri u Nhân dân t 30 ậ 300 < 30

T ng tài s n Tri u Nhân dân t 40 ậ 400 < 40

Xây d ng

Doanh thu Tri u Nhân dân t 30 ậ 400 < 30

T ng tài s n Tri u Nhân dân t 40 ậ 400 < 40

Th ngăm i

(Bán buôn)

Doanh thu Tri u Nhân dân t 30 ậ 300 < 30

T ng tài s n Tri u Nhân dân t 1 ậ 5 < 1

Th ngăm i

(Bán l )

S laoăđ ng Ng i 3.000 ậ 30.000 < 3.000 Doanh thu Tri u Nhân dân t 10 ậ 150 < 10

vi c toàn th i gian hay giá tr c a tài s n c đ nh (không bao g m giá tr đ t đai).ăVíăd :

B ng 1.2: TIÊU CHÍ PHÂN LO I DNVVN THEO T NG NGÀNH NGH

Bên c nh các tiêu th căđ nhăl ngăđ c các qu căgiaăxácăđ nhănh ătrên,ăcácăt

ch c k toán và ki m toán qu c t c ngăđ aăraăcácătiêuăchu n v DNVVN, c th :

- y ban qu c t v chu n m c ki m toán và d ch v đ m b o (IAASB) v i m c đíchă h ng d n th c hi n các chu n m c ki m toán t iă DNVVNă đưă nêuă lênă

nh ngăđ căđi m c aăDNVVNănh ăsau:

 Ph m vi ho tăđ ng h p, ch kinh doanh m t s m t hàng nh tăđ nh nên không

th chi ph i th tr ng hàng hóa;

 Ch DNVVNăth ng là m t ho c m t vài cá nhân;

 T ch c b máy k toánăđ năgi n (ch có m t ho c m t vài nhân viên)

- y ban chu n m c k toán qu c t (IASB)ăđưăđ nhăngh aăDNVVNălƠăDNămƠ:

 Không kinh doanh m t s ngành ngh sau: tín d ng, ngân hàng, b o hi m, môi gi i ch ng khoán…

 Không có trách nhi mă báoă cáoă choă côngă chúngă nh ngă ph i báo cáo cho

ng i s d ng bên ngoài

 T i Vi t Nam

Theo Ngh đ nh s 56/2009/N -CPăđ c Chính ph ban hành ngày 30 tháng 06

n mă2009,ăDNVVNăđ căđ nhăngh aălƠăc ăs kinhădoanhăđưăđ ngăkỦăkinhădoanhătheoăquyăđ nh pháp lu t,ăđ c chia thành ba (3) c p: siêu nh , nh , v a theo quy mô

t ng ngu n v n (t ng ngu n v nă t ngă đ ngă t ng tài s nă đ că xácă đ nh trong

b ngăcơnăđ i k toán c a DN) ho c s laoăđ ngăbìnhăquơnăn m,ăc th nh ăsau:

B ng 1.3: TIÊU CHÍ PHÂN LO I DNVVN THEO T NG NGÀNH NGH T I

T ng ngu n

v n (t

đ ng)

S lao

đ ng (ng i)

T ng ngu n

v n (t

đ ng)

S lao

đ ng (ng i)

Nông, lâm nghi p và th y s n < 10 < 20 >10-200 >20-100 >200-300 Công nghi p và xây d ng < 10 < 20 >10-200 >20-100 >200-300

Th ngăm i, d ch v < 10 < 10 >10-50 >10-50 >50-100 nhăngh aăv DNVVN theo Ngh đ nhă56ăđ c s d ngăđ th c hi n các bi n pháp,ăch ngătrìnhătr giúp cho s phát tri n c a các DNVVN

1.1.2 T ng quan v DN ki m toán v a và nh

nhăngh aăv DNVVN c a các qu c gia trên th gi i nói chung và Vi t Nam nói riêngăđ c áp d ng cho t t c các lo iăhìnhăkinhădoanh.ăDoăđó,ăkhôngăcóănh ng tiêu chí riêng bi tăđ phân lo i DNVVN cho DN ki m toán

phân lo i DN ki m toán theo quy mô siêu nh , nh và v a c n s d ng các tiêuăchíăchungănh ăngu n v n, s laoăđ ng, giá tr tài s n c đ nh hay doanh thu hƠngăn m.ăTuyănhiên,ăkhiăápăd ngăcácătiêuăchíănƠyăđ phân lo i thì phát sinh m t s

b t c p, ch ng h n: khi áp d ng tiêu chí chung v ngu n v n, DN ki m toán v a là

DN có m c v n trên m i (10) t đ ng, DN ki m toán nh là DN có m c v năd i

m i (10) t đ ng;ăđi u này không phù h p v i th c t vì DN ki m toán không c n

đ uăt ăquáănhi u tài s n Khi áp d ng tiêu chí s laoăđ ngăbìnhăquơnăn m,ăDN ki m toán v a là DN có s laoăđ ng bình quân hàng n mălƠăt n măm iăđ n m tătr m (50 ậ 100) ng i, DN ki m toán nh là DN có s laoăđ ngăbìnhăquơnăhƠngăn mălƠă

t m iăđ năn măm i (10 ậ 50) ng i;ăđi uănƠyăc ngăkhôngăphùăh p v i th c t ,

vì DN ki m toán là DN s d ng ch y u ch t xám nên s l ngălaoăđ ng không c n quá nhi uănh ănh ng DN s n xu t

Doăkhóăkh nătrongăvi c s d ngătiêuăchíăđ phân lo i DN ki m toán v a và nh , nên trong các báo cáo c a VACPA v tình hình ho tăđ ng c a các DN ki m toán hƠngă n mă đ trình lên B TƠiă chínhă thìă tiêuă chíă đ phân lo i các DN ki m toán

th ng d a vào s l ngăKTVăvƠădoanhăthu.ă i uănƠyăđ c minh h a qua b ng

t ng h p s li u t báo cáo t ng k t ho tăđ ngăn mă2011ăvƠăn mă2012ăc a VACPA,

c th :

B ng 1.4: T NG H P S LI U BÁO CÁO T NG K T HO Tă NGăN Mă

2011,ăN Mă2012ăC A VACPA

Nhóm công ty t m i (10) KTV tr lên, chi ti t:

nhóm công ty có s l ng KTV t haiăm i (20) ng i tr lên (E&Y, KPMG, PWC

và Deloitle)

Vì v y,ătheoăquanăđi m c aăng i vi t,ăđ phân lo i quy mô c a DN ki m toán,

c n k t h păcácătiêuăchíănh ăsau:ăs l ngăKTVăđangăhƠnhăngh và doanh thu Trong ph n kh o sát th c tr ngăđ c trình bày t iăch ngă2ăc a lu năv n,ăng i

vi tăđưăd a vào tiêu chí s l ngăKTVăđưăđ ngăkỦăhƠnhăngh t i các DN ki m toán vƠădoanhăthuăhƠngăn măđ phân lo i quy mô DN ki mătoán.ăVìălỦădoăđ iăng ăKTVă

là tài s n quý giá nh t và là y u t c ăb n nh tăđ t o ra giá tr c a các DN ki m toán.ăTheoăđó,ăDNăki m toán v a là DN có s l ngăKTVăđưăđ ngăkỦăhƠnhăngh t 10ăng i tr lênăvƠădoanhăthuăhƠngă n măđ t kho ng10 t đ ngă đ n 100 t đ ng (ngo i tr E&Y, KPMG, PWC và Deloitle); DN ki m toán nh là DN có s l ng KTVăđưăđ ngăkỦăhƠnhăngh d iă10ăng iăvƠădoanhăthuăhƠngăn măd i 10 t đ ng

1.2 T ng quan v h th ng KSNB

1.2.1 Khái ni m KSNB

N mă1992,ă y Ban thu c H iăđ ng qu c gia Hoa K v vi c ch ng gian l n v BCTCă(COSO)ăđưăphátăhƠnhăbáoăcáoăd i tiêuăđ Ki m soát n i b - Khuôn m u

h p nh t Báo cáo COSO 1992 đưăđ c ch p nh n r ngărưiăvƠăđ c s d ng ph

bi n trên toàn th gi i, nóăđ c công nh n là khuôn m u hƠngăđ u cho vi c xây

đ ng kinh doanh, m r ng ng d ng KSNB trong vi c chú tâm vào m c tiêu ho t

đ ng và m c tiêu v BCTC và làm sáng t nh ng yêu c u cho vi căxácăđ nh nh ng

gì s c u thành nên m t h th ng KSNB h u hi u

Khuôn m u 2013 v n gi đ căđ nhăngh aăc t lõi c a KSNB và g măcóăn m (5)

b ph n c u thành c a KSNB, theo khuôn m u 2013,ăKSNBăđ căđ nhăngh aănh ăsau:

“KSNB là m t quá trình b chi ph i b i ng i qu n lý, H i đ ng qu n tr và các

nhân viên c a t ch c, nó đ c thi t l p đ cung c p m t s đ m b o h p lý nh m

đ t đ c các m c tiêu liên quan đ n ho t đ ng, BCTC và s tuân th ” (COSO,

 M t quá trình bao g m nhi u nhi m v và nhi u ho tăđ ng liên t c KSNB

s h u hi u khi nó là m t (1) b ph n không th tách r i ch không ph i

ch căn ngăb sung cho các ho tăđ ng c a t ch c;

 B nhăh ng b iăconăng i ậ không ch đ năthu n v chính sách, ti n trình,

h th ng và hình th c, mà còn v conăng i và nh ng hành đ ng c a h có

m t m i c păđ trong m t t ch c thì nhăh ngăđ n KSNB;

 Có th cung c p m t s đ m b o h p lý ậ không ph iălƠăđ m b o tuy tăđ i,

đi u này xu t phát t nh ng h n ch ti m tàng trong quá trình xây d ng và

v n hành h th ng KSNB;

 Có th thích ngăđ i v iăc ăc u t ch c c a DN ậ linh ho t trong vi c áp

d ng cho toàn b DN hay cho m t công ty con c th ,ăđ năv ho tăđ ng hay quá trình kinh doanh

1.2.2 Các b ph n c u thành h th ng KSNB

M c dù có s khác bi tăđángăk v t ch c h th ng KSNB gi a các t ch c do

ph thu c vào nhi u y u t khácănhauănh ăquyămô,ătínhăch t ho tăđ ng, m c tiêu…ă

c a t ngăn i,ăth nh ngăb t k h th ng KSNB nƠoăc ngăph i bao g m nh ng b

ph năc ăb n Theo khuôn m u 2013, h th ng KSNB bao g m n m (5) b ph năc ă

b n có m i liên h ch t ch v iănhau,ăđi u này c n thi t cho vi căđ tăđ c các m c tiêu c a t ch c, s phân chia h th ng ki măsoátăthƠnhăn m (5) b ph n là m t cách xây d ng thi t th c

Các m c tiêu c a t ch c và các b ph n c u thành c a h th ng KSNB có m i liên h ch t ch v i nhau, nhìn vào hình v bi u hi n m i quan h gi a các lo i m c tiêuăd i đơyăcóăth th yăđ c r ng: Theo hàng ngang, m i b ph năđ u c n thi t cho vi căđ tăđ c c ba (3) nhóm m c tiêu M i c t, t c m i m c tiêu ch đ tăđ c thôngăquaăn m (5) b ph n h p thành KSNB, c n m (5) b ph n h p thành KSNB

đ u h u ích và quan tr ng trong vi c giúp cho t ch căđ tăđ c m t (1) trong ba (3) nhóm m c tiêuătrên.ăKSNBăliênăquanăđ n t ng b ph n, t ng ho tăđ ng c a t ch c

và toàn b t ch c nói chung

n

B

p h

n

Các b ph n c aăKSNBăđ c trình bày c th nh ăsau:

1.2.2.1 Môiătr ng ki m soát

Là n n t ng ý th c,ălƠăv năhóaăc a t ch c, ph n ánh s c thái chung c a m tăđ nă

v và chi ph i ý th c ki m soát c a m iăthƠnhăviênătrongăđ năv ăMôiătr ng ki m soát là n n t ng cho b n (4) b ph n còn l i c a h th ng KSNB, môi tr ng ki m soát bao g m các y u t sau: truy năđ t thông tin và yêu c u th c thi tính chính tr c

và các giá tr đ oăđ c; cam k tăn ngăl c; s tham gia c a Ban Qu n tr ; tri t lý và phongăcáchăđi u hành c aăBanăGiámăđ c;ăc ăc u t ch c; phân công quy n h n và trách nhi m; các chính sách và thông l v nhân s

1.2.2.2 Quyătrìnhăđánhăgiáăr i ro c aăđ năv

Nhà qu n lý c năđánhăgiáăvƠăphơnătíchănh ng nhân t nhăh ng t o nên r i ro làm cho nh ng m c tiêu c aăđ năv khôngăđ tăđ c.ă ng th i, các nhà qu n lý

c ngăph i ki măsoátăđ t i thi u hóa nh ng t n th t do các r i ro gây nên

ánhăgiáăr i ro là công vi c mà nhà qu n lý d a trên m cătiêuăđưăxácăđ nh c a

đ năv đ nh n d ng và phân tích r i ro, t đóăm i có th qu n tr đ c r i ro R i

ro ph iăđ căđánhăgiáăvƠ qu n lý xuyên su tătrongăđ năv nh măxácăđ nh và giám sát nh ng s ki n mà có kh n ngăđeăd a vi c hoàn thành s m ng và các m c tiêu

c aăđ năv ă i v i m i r iăroăđ căxácăđ nh, nhà qu n lý ph i quy tăđ nh xem nên

ch p nh n r iăro,ăng năng a, gi m nh r iăroăđ n m c có th ch p nh năđ c ho c

có th chuy n ho c chia s r iăroăđ n m t công ty b o hi m ho c công ty tái b o

hi m

1.2.2.3 Ho tăđ ng ki m soát

Ho tăđ ng ki m soát là nh ng chính sách và các th t căđ đ m b oăcácăđ nh

h ng c a Ban Giámăđ căđ c th c hi năvƠăđ m b oăcácăhƠnhăđ ng c n thi tăđ c

ti n hành nh m ki m soát r iăroăvƠăđ tăđ c các m c tiêu c aăđ năv Các ho tăđ ng

ki m soát x y ra xuyên su t c đ năv , m i c p b c và trong t t c các b ph n

Ho tăđ ng ki m soát có nhi u lo iăvƠăđ c áp d ng t i nhi u m căđ khác nhau,

nh ng ho tăđ ng ki m soát ch y u g m có: ki m soát quá trình x lý thông tin,

ki m soát v t ch t, phân chia trách nhi m và soát xét l i vi c th c hi n

1.2.2.4 Thông tin và truy n thông

Thôngătinăđ c thu th p và truy năđ tăđ n các b ph n,ăcáă nhơnă trongăđ năv

d i các hình th c và th i gian thích h p,ăđ m b o m iăng iătrongăđ năv có th

th c hi năđ c nhi m v c a mình Truy n thông là s cung c p thông tin bên trong

đ năv và v i bên ngoài S traoăđ i thông tin h u hi uăđòiăh i ph i di n ra theo nhi uăh ng: t c p trên xu ng c păd i, t c păd i lên c p trên và các c p ngang hàng v i nhau, m i cá nhân c n hi u vai trò c a mình trong h th ng KSNB c ngă

nh ăho tăđ ng c aăcáănhơnătácăđ ngăđ n h th ngănh ăth nào; ngoƠiăraăc ng c n có

s traoăđ i thông tin h u hi u v iăcácăđ iăt ngăbênăngoƠiănh ăkháchăhƠng,ănhƠăcung c p, c đôngăvƠăc ăquanăthu Thông tin và truy n thông t o ra các báo cáo,

ch aăđ ng các thông tin c n thi t cho vi c qu n lý và ki măsoátăđ năv Nh có h

th ng thông tin liên l c chính xác, trung th c và các ho tăđ ng truy n thông k p th i mƠăcácăthƠnhăviênătrongăđ năv n m b t,ătraoăđ i, x lý, qu n lý và ki m soát các

ho tăđ ng c a DN đ c hi u qu

1.2.2.5 Giám sát

LƠăquáătrìnhăng i qu nălỦăđánhăgiáăch tăl ng ho t đ ng c a h th ng KSNB,

nh măxácăđ nh h th ng KSNB có v năhƠnhăđúngătheoăthi t k và c n ph iăđi u

ch nh gì cho phù h p v i tình hình c a t ngăgiaiăđo n Giám sát giúp cho h th ng KSNB duy trì tính h u hi u qua các th i k Có hai (2) lo i giám sát: giám sát

th ngăxuyênăvƠăgiámăsátăđ nh k

1.2.3 Nh ng h n ch ti m tàng c a h th ng KSNB

M cădùăđ uăt ăr t nhi u trong thi t k và v n hành h th ngănh ngăm i t ch c

v n không th có m t h th ng KSNB hoàn toàn h u hi u, tính h u hi u c a h

th ng KSNB ph thu c vào nhân t ch y uălƠăconăng i,ăcóăngh aălƠăph thu c vào

n ngăl c làm vi căvƠătínhăđángătinăc y c a l căl ng nhân s ăDoăđóăngayăc khi có

th xây d ngăđ c m t h th ng hoàn h o v c u trúc thì h th ng KSNB c ngăch

có th h n ch t iăđaănh ng sai ph m.ă i u này xu t phát t nh ng h n ch sau:

 Nh ng h n ch xuát phát t conăng iănh ăs vô ý, b t c n,ăđ ng trí, hi u sai

ch d n c a c pătrên,ăđánhăgiáăsaiătínhăch t và m c tiêu công vi c…

 S thôngăđ ngăđ đánhăl a, l n tránh c a các nhân viên v i nhau hay v i các

b ph năbênăngoƠiăđ năv ;

 Ho tă đ ng ki mă soátă th ng nh m vào các nghi p v th ng xuyên phát sinh và ít chú tr ngăđ n các nghi p v b tăth ng,ădoăđóănh ng sai ph m trong các nghi p v nƠyăth ng b b qua;

 Yêu c uăth ng xuyên và trên h t c aăng i qu n lý là chi phí b ra cho ho t

đ ng ki m soát ph i nh h năgiáătr thi t h iă c tính do sai sót hay gian l n gây ra;

 Các cá nhân có trách nhi măđưăl m d ng quy n h năđ nh m ph c v cho

m uăđ c aăchínhăcáănhơnăđó;

 i u ki n ho tăđ ng c aăđ năv thayăđ i nên d n t i nh ng th t c ki m soát không còn phù h p

Chính vì nh ng h n ch nêu trên là nguyên nhân làm cho h th ng KSNB không

th đ m b o tuy tăđ i mà ch có th đ m b o h p lý trong vi căđ tăđ c các m c tiêu c aăđ năv đ ra; đ ng th i,ăcácăKTVăc ngăkhôngăth đ tăđ c t t c các b ng

ch ng mà h c n t vi c ki m tra h th ng KSNB

1.3 T ng quan v tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC 1.3.1 L c s quá trình tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m

toán BCTC

Ki m toán là m t ho tăđ ngăđưăcóăt r tălơuăđ i, t th i Trung C ; ki m toán

đ c th c hi năđ th m tra tính chính xác c a các thông tin tài chính, trong giai

đo n này ch y u là s phát tri n c a ki m toán tuân th do các KTV c a Nhà n c Sau này, v i s raăđ i c a th tr ng ch ng khoán và công ty c ph n,ăc ngănh ădoă

s m r ng quy mô c aăcácăDNăđưăd năđ n s tách r i gi a quy n s h u c a các

c đôngăvƠăch căn ngăđi u hành c a các nhà qu n lý T đóăxu t hi n nhu c u ki m tra c a ch s h uăđ ch ng l i s gian l n c a các nhà qu nălỦăvƠăng i làm công, vìălỦădoăđóăki mătoánăđ c l păđưăraăđ i vào th k 18ăđ đápă ng cho nhu c u này năđ u th k 20, n n kinh t th gi i phát tri n ngày càng m nh m v i s xu t

hi n c a hàng tri uănhƠăđ uăt ăch ng khoán, thì lúc này ki mătoánăđ c l p BCTC t

m căđíchăphátăhi n sai ph măđưăchuy n sang m căđíchăm i là nh n xét v m căđ trung th c và h p lý c a các BCTC, k t qu ki m toán ch y u ph c v cho các bên

th baăđ giúp h đánhăgiáăv đ tin c y c aăBCTC.ă đ tăđ c m căđíchănƠy,ăthông qua quá trình nghiên c u và ho tăđ ng th c ti n, các t ch c ngh nghi p, các

t ch c ki mătoánăđ c l păvƠăKTVăđưăhìnhăthƠnhănênănh ngăph ngăth c ki m tra

m i;ăđóălƠăvi c xây d ng và phát tri n c a k thu t l y m u, v năđ đánhăgiáăh

th ng KSNB và hình thành k thu t ki m toán b ng máy tính; c th :

 K thu t l y m u ki mătoánăđ c ch p nh n áp d ng vào kho ngăđ u th k

20, khi quy mô c a các DN ngày càng m r ng K thu t này giúp cho các KTV l a ch n và ki m tra m t s nghi p v thay vì ph i ki m tra toàn b ;

nh đóăti t ki măđ c th i gian và công s c, tuy nhiên các KTV ph iăđ m

b o h pălỦălƠăkhôngăđ các sai l chăv t quá m c tr ng y u

 Vi căđánhăgiáăh th ng KSNB c aăđ năv b tăđ uăđ c quan tâm t quá trình tíchăl yăkinhănghi m khi áp d ng k thu t l y m u c aăKTV.ă ánhăgiáăh

th ng KSNB là m tăđi u ki n quan tr ngăđ s d ng t t k thu t l y m u,

nh s đánhăgiáănƠyămƠăKTVăcóăth xácăđ nhăđ c n i dung, l ch trình và

ph m vi c a nh ng th t c ki m toán i v i nh ng ho tăđ ng có KSNB

v ng m nhăthìăđ tin c y c a thông tin s cao, vì th chu n m c ki m toán choăphépăKTVăđ c gi m thi u vi c ki m tra chi ti t nh ng kho n m c hay

nh ng nghi p v có liên quan; còn ng c l i khi KSNB y u kém, KTV c n

ph iăgiaăt ngăvi c ki m tra chi ti t

 ng th i, do khoa h c k thu t ngày càng phát tri n nên s l ngăcácăđ nă

v ng d ng công ngh thông tin trong qu n lý ngày càng nhi u.ăDoăđó,ăKTVă

ph i ti p c n và tìm hi u h th ng KSNBă trongă môiă tr ng tin h c, KTV

ph i nghiên c uăđ áp d ng các k thu t ki m toán phù h p v iămôiătr ng này

B c sang th k 21, vai trò c a ki mătoánăngƠyăcƠngăt ngălênădoăti n trình toàn

c u hóa n n kinh t th gi i,ăđ c bi t là th tr ng tài chính S phát tri n c a l c

l ngăcácănhƠăđ uăt ăqu c t v t ra kh i biên gi i c a các qu c gia đưălƠmăt ngă

nhu c u b oăđ măđ tin c y c a BCTC và các thông tin khác M t khác, s ki n Enron và s s păđ c aăArthurăAndersenăđưăd năđ n nh ng thách th c l n lao cho ngh nghi p ki m toán vào th iăđi m này Nh ng yêu c uătrênăđưăthúcăđ y vi c m

r ng và nâng cao ch tăl ng ki m toán, t đóăđưăhìnhăthƠnhăm t s xuăh ng n i

b tătrongăl nhăv c ki m toán; m t trong s cácăxuăh ngăđóălƠăvi c m r ng các k thu t ti p c n ki mătoánătrênăc ăs đánhăgiáăr i ro, t c là chuy n sang ti p c n ki m toán theo r i ro kinh doanh chi năl c, chuy n t đánhăgiáăr i ro ki m soát sang đánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y u trên BCTC

Mu n v y, KTV ph i có hi u bi t sâu r ng v b n ch t c a công vi c kinh doanh, ngành ngh kinh doanh và h th ng KSNB c aăkháchăhƠngăđ đánhăgiáăr i

ro có sai sót tr ng y u c ăs d n li u hay kho n m c c aăBCTCăđ t đóăxơyă

d ng chi năl c ti p c n ki m toán phù h p

V i m t cách nhìn toàn di năh năv DN (Top ậ down), ti p c n ki m toán theo

r i ro kinh doanh chi năl c giúp cho cu c ki m toán tr nên hi u qu và h u hi u

h năsoăv i cách ti p c n truy n th ng d a trên vi c ki m tra các nghi p v và s d ă

đ suy ra các thông tin trên BCTC (Bottom ậ up) Trongăph ngăth c ti p c n này, KTV s ít chú tr ngăđ n các nghi p v th ng xuyên vì h th ng KSNB đ i v i các nghi p v nƠyăth ng h u hi u,ăngh aălƠăcácăKTVăs d a nhi uăh năvƠoăh th ng KSNB b ng cách th c hi n các th nghi m ki m soát (TNKS); thay vàoăđóăKTVăs

t p trung nhi u vào các nghi p v khôngăth ng xuyên, nh ngă c tính k toán và cácăđánhăgiáăvìănh ng v năđ này có th gây ra sai l ch tr ng y u trên BCTC

Nh ăv y, chi năl c ki m toán theo ph ngăth c ti p c n r i ro kinh doanh chi n

l c s là:

 T ngăvi c s d ng các th t c phân tích;

 Th c hi n TNKS cho các nghi p v th ng xuyên;

 T ngă th nghi mă c ă b nă đ i v i các nghi p v khôngă th ng xuyên và

nh ngă c tính c a nhà qu n lý;

 Gi m th nghi mă c ă b n n u BCTC gi ngă nh ăd đoánăc a KTV sau khi phân tích r i ro kinh doanh chi năl c

1.3.2 Các nghiên c u g nă đơy liên quan tìm hi uă vƠă đánhă giáă h th ng KSNB trong ki m toán BCTC

Vào nh ngăn mă2000,ăm t s v bê b i v tài chính và k toán n ra đ aăđ n s

s păđ cácăcôngătyăhƠngăđ u trên th gi i và gây nhăh ng nghiêm tr ngăđ n l i ích c aăcôngăchúng,ătrongăđóăcóăl i c a các công ty ki m toán T s th t b i c a ngh nghi p trong qu n lý và giám sát ho tăđ ng ki m toán, Qu c h i Hoa K đưăban hành lu t Sarbanes ậ OxleyăvƠoăngƠyă30ăthángă07ăn mă2002ănh m nâng cao

ch tă l ng và tính minh b ch c aă BCTC,ă t ngă c ng trách nhi m c a H iă đ ng

qu n tr , Ban Giámă đ c và KTV Lu t Sarbanes ậ Oxley g m m i m t (11)

ch ng,ă ch ngă4,ăm c 404ăđ aăraăcácăquyăđ nhăliênăquanăđ n trách nhi măđánhăgiá c a Ban Giámăđ c v h th ng KSNB.ă ng th i, KTV ph i xác nh n, báo cáo

v vi căđánhăgiáătínhăđ yăđ , s h u hi u c aăc ăc u th t căKSNBănh ălƠăm t ph n

c a BCTC và xem xét s phù h p v i chu n m c k toán hi n hành Khi tìm hi u vƠă đánhă giáă h th ng KSNB trong quá trình ki mă toánă BCTC,ă KTVă th ng chú

tr ng vào s đ yăđ và thích h p c a các tài li u v KSNB vì các KTV nh n th y

m t s khôngăđ yăđ tài li u v các ki m soát quan tr ng có th d năđ n m t khi m khuy t tr ng y u trong KSNB

Vào kho ng th i gian này, t iăcácătr ngăđ i h c c a Hoa K có nhi u nghiên

c u v các y u t đ aăđ n s y u kém trong KSNB trên BCTC, trong s đóăcóăm t nghiên c u trình bày c th chi ti t s tácăđ ng c a t ng y u t quy t đ nhăđ n s

y u kém trong KSNB trên BCTC, v i tên g iă“Nh ng y u t quy tăđ nh s y u kém trongăKSNBătrênăBCTC”ăc a các tác gi Jeffrey Doyle, Weili Ge và Sarah McVay, nghiên c uănƠyăđ c công b ngƠyă15ăthángă05ăn mă2006

Nghiên c u này đưăxemăxétăy u t quy tăđ nh s y uăkémătrongăKSNBăđ i v i

m u kh o sát g m b yătr măb yăm iăchín (779) công ty có công b tài li u v các

y u kém tr ng y u trong KSNB trên BCTC theo m c 302 và 304 lu t Sarbanes ậ Oxley t thángă08ăn mă2002ăđ năthángă08ăn mă2005.ăVi c l a ch n các công ty d a trên trang Compliance Week (trang thông tin d ch v hƠngăđ u v qu n tr DN, r i

ro và tuân th t i Hoa K ), trên m t trang web chuyên theo dõi vi c công b KSNB

theo lu t Sarbanes ậ Oxley và trên cácăbáoăcáoăhƠngăn măc a y ban ch ng khoán Hoa K (SEC)ătrongăc ăs d li uăEDGARă(n iăl uătr nh ng m u bi uăđ ngăkỦ,ăcácăbáoăcáoăđ nh k và nh ng m u bi uăđi n t c a SEC) Cácăcôngătyăđ c nghiên

c u là nh ng công ty nh , m i thành l p, y u kém v m t tài chính, đơyălƠănhómăcôngătyăth ng g p nh ng v năđ nghiêm tr ngăh năv m t ki m soát toàn b công ty; hay là nh ng công ty có s phát tri n m tăcáchănhanhăchóngăhayăđangătáiăc ăc u

l i c u trúc Các y u t đoăl ng bao g m:ăquyămôăDNă(đoăl ng b ng giá tr th

tr ng c a v n ch s h u c a DN); tu iăđ iăDNă(đoăl ng b ng s n mămƠăDNăcóăniêm y t giá trên CRSP (trung tâm nghiên c u giá ch ng khoán) và tình hình tài chính c aăDNă(đoăl ng b ng s l l yăk , r i ro phá s n, s phân khúc th tr ng, các giao dchăn c ngoài…) Quaăđó,ăcácătácăgi c a bài nghiên c uăđưănh n th y các y u t quy tăđ nh s y u kém trong KSNB c ngăs d a trên nh ng lý do riêng

bi t c th khácănhau,ăđi uăđóălƠăphùăh p v i nh ngăkhóăkh năriêngăbi t trong vi c thi p l p KSNB mà m i công ty ph iăđ ngăđ u

Theo các tác gi thì vi c thông qua Sarbanes ậ OxleyăvƠoăn mă2002ăđưăđánhăd u

l năđ u tiên s c n thi t ph i công khai nh ng y u kém tr ng y u trong KSNB trên BCTC c aăcácăcôngătyăđưăđ ngăkỦăv i SEC Doăđó,ăv i vi c s d ng m t m u kh o sát toàn di năh năv các tài li u b t bu c công b nh ng y u kém tr ng y uăđ c

th c hi n theo m c 302 và 304 lu t Sarbanes ậ Oxley t thángă08ăn mă2002ăđ n thángă08ăn mă2005,ăcácătácăgi đưăkh oăsátăđ c các y u t quy tăđ nh s y u kém trong KSNB trên BCTC ng th i, các tác gi c ng cho th yăđ c các y u kém trong KSNB có nhi u kh n ngăx yăraăđ i v i nh ng công ty nh , ít l i nhu n, quy

mô ph c t p, phát tri n m t cách nhanh chóngăhayăđangătáiăc uătrúc;ăđi u này phù

h p v iăcácăcôngătyăđangăg păkhóăkh nătrongăvi c ki m soát tình hình tài chính khi

đ i m t v i m t thi u h t v ngu n v n, nh ng v năđ k toán ph c t p và m t môi

tr ngăkinhădoanhăthayăđ i nhanh chóng Bên c nhăđó,ăcácătácăgi c ngăghiănh n s

bi năđ i v s l ng c a nh ng y u t quy tăđ nh thì tùy thu c vào các lo i y u kémăđ căcôngăb

Tuy nhiên, nghiên c u này c ngăcóănh ng h n ch vì th i gian th c hi năt ngă

đ i ng năđ có th v a t p h p d li u, v a th c hi n cu c ki mătra,ădoăđóăkhóăcóă

th soăsánhăđ c cách th c c a vi c công b các y u kém tr ng y u trong nh ng

n măđ u tiên áp d ng Lu t Sarbanes ậ OxleyăvƠătrongăgiaiăđo n ti p theo khi mà c BanăGiámăđ c,ăcácăKTVăđ u quá quen thu c v i quy trình thi p l p,ăđánhăgiáăvƠăbáo cáo v KSNB

M t nghiên c uăkhácăđ c ti n hành vào thángă12ăn mă2004 v đánhăgiáăKSNBă

đ c th c hi n b i đ i di n c a chín (9) hãng ki m toán l n t i Hoa K g m có: BDO Seidman, Crowe Chizek and Company, Deloitte & Touche, Ernst & Young, Grant Thornton, Harbinger PLC, KPMG, McGladrey & Pullen và Pricewaterhouse Coopers; nghiên c uă nƠyă đ c th c hi n qua quá trình tìm hi uă vƠă đúcă k t kinh nghi m t th c t đ t đóăthi t l p khuôn m u h tr cho vi căđánhăgiáăcácăthi u sót và y u kém c a KSNB; khuôn m u này yêu c u các KTV ph i có nh ng xét đoánăv m t đ nh tính l n y u t đ nhăl ng đ đánhăgiáăKSNB

Khi áp d ng khuôn m u trong th c t , các KTV c năxácăđ nh các bi uăđ đ c s

d ngăđ đánhăgiáăcácăthi u sót và y u kém riêng bi t c a KSNB, g m có:

 Bi uăđ 1ăđ c s d ngăđ đánhăgiáăvƠăxácăđ nh xem m t thi u sótăđ c ghi

nh n trong vi c th c hi n các TNKS cóăđ i di n cho m t khi m khuy t ki m soát không;

 Bi uăđ 2ăđ c s d ngăđ đánhăgiáăvƠăphơnălo i các khi m khuy t ki m soát trong các ki m soát th công hay ki m soát t đ ng có liên quan tr c ti p

đ n vi căđ tăđ căcácăc ăs d n li u thích h p;

 Bi uăđ 3ăđ c s d ngăđ đánhăgiáăvƠăphơnălo i các khi m khuy t ki m soát trong ki m soát công ngh thông tin cóăliênăquanăđ n m t hay nhi uăc ăs

d n li u thích h p;

 Bi uăđ 4ăđ c s d ngăđ đánhăgiáăvƠăphơnălo i các khi m khuy t ki m soát trong các ki m soát ph bi n h nălƠăcácăki m soát trong ki m soát công ngh thông tin Nhìn chung, nh ng khi m khuy t ki măsoátănh ăv yăth ng không

tr c ti p d năđ n m t sai sót tr ng y u

M c tiêu c a khuôn m u v đánhăgiáăcácăthi u sót và y u kém c aăKSNBălƠăđ

h tr cho các KTV v kinh nghi m và s hi u bi t trong vi căđánhăgiáănh ng y u kém c a KSNB m t cách nh t quán, khuôn m u này th c s h u ích cho công vi c

l ng công vi c ki m toán Chu n m c ki m toán c aăcácăn căđưăhìnhăthƠnhăt

đ u th k 20ăd i m t hình th căs ăkhaiălƠănh ng n ph măh ng d n v các th

t c ki m toán do t ch c ngh nghi p ban hành

N mă1948, t i Hoa K , Hi p h i k toán viên công ch ng Hoa K (AICPA) ban hành các chu n m c ki mătoánăđ c ch p nh n ph bi n (GAAS).ăSauăđó,ăchu n

m c ki m toán c a các qu c gia khác l n l t raăđ i nh : Úc (1951),ă c (1964), Anh (1980)…

Trên bình di n qu c t , nh m phát tri năvƠăt ngăc ng s ph i h p c a ngành ngh m t cách hài hòa trên toàn th gi i, n mă1977ăLiênăđoƠnăcácănhƠăk toán qu c

t (IFAC)ăđưă đ c thành l p M t trong nh ng y ban quan tr ng nh t c a Liên đoƠnăk toán qu c t là y ban th c hành ki m toán qu c t (IAPC)ăđưăphátătri n ra baăm iăbaă(33) h ng d n ki m toán qu c t (IAG) t 1980ăđ n 1991, trong th c

t đóălƠăt tiên c a các chu n m c ki m toán qu c t (ISA).ăIAGăđưătrìnhăbƠyănh ng

“th c hành t t nh t”ătrongăcácăcôngătyăki m toán l n vào th iăgianănƠy,ătrongăl nhă

v c c a ki m toán và soát xét thông tin tài chính l ch s ; IAGăđ uătiênă(IAGă1)ăđ

c păđ n m căđíchăvƠăph m vi c a m t cu c ki mătoánăvƠăđ c phê duy t vào tháng 10ăn m 1979; cácăIAGăliênăquanăđ n KSNB g m có IAG 6 (07/1981) và IAG 15 (02/1984) (Schockaert and Houyoux, 2007, trang 515)

Trong b i c nh c a ti n trình phát tri n và s mongăđ i ch trong m t th i gian

ng n các IAG s đ c công nh n b i t ch că đ m b o chính th c, y ban th c hành ki m toán qu c t (IAPC) đưăs aăđ i khuôn m u c aăIAGătheoăđi u lu tăc ă

b n c a LiênăđoƠnăcácănhƠăk toán qu c t (IFAC) đ c t oăraăvƠoăthángă11ăn mă1991; t đơy,ăIAGăđ căđ i tên thành ISA Tháng 07ăn mă1994,ă y ban th c hành

ki m toán qu c t (IAPC) đưă đ aă raă n n t ng c u trúc c a ISA, g m có nh ng nguyên t căc ăb n và nh ng th t c ch y uăđ c bi u th b ng nh ngăđo năv năb n inăđ m; nh ngăh ng d n gi i thích và b sungăđ c bi u th b ng nh ngăđo năv nă

b n in nh t (Schockaert and Houyoux, 2007, trang 517)

Trong kho ng th i gian này, nh ngăISAăliênăquanăđ n KSNB g m có ISA 310

“Hi u bi t v tình hình kinh doanh”ă(03/1994),ăISAă400ă“ ánh giá r i ro và KSNB”ă (11/1993)ă vƠă ISAă 401ă “Ki m toán trong môi tr ng h th ng thông tin k toán”ă

(03/1994) Nhóm chu n m cănƠyăquyăđ nh KTV ph iăcóăđ hi u bi t v h th ng k toán và h th ng KSNB c aăđ năv đ c ki mătoánăđ l p k ho ch ki m toán t ng

th và CTKT thích h p, có hi u qu ; KTV ph i s d ng kh n ngăxétăđoánăchuyênămônăđ đánhăgiáăr i ro ki mătoánăvƠăxácăđ nh các th t c ki m toán nh m gi m các

r i ro ki m toán xu ng th p t i m c có th ch p nh năđ c Nhóm chu n m c này

đ c thay th vƠoăthángă12ăn m 2004 b iăISAă315ă“Xác đ nh và đánh giá r i ro có

sai sót tr ng y u thông qua hi u bi t v đ n v đ c ki m toán và môi tr ng c a

đ n v ”ă(10/2003)

Môiătr ng c a các DN hi năđ i thì không ng ngăthayăđ i và r t ph c t p, do b nhăh ngăđángăk b i s toàn c u hóa và k thu t công ngh , chính s thayăđ i không ng ng và ph c t pănƠyăđưătácăđ ng m t cách tr c ti păđ n ch tăl ng ki m toán Vi c chú tr ng vào r i ro ki m toán m t cách thích h p và th aăđángăch c

ch n là m t tiêu chu năđánhăgiáăquanătr ng trong vi c nâng cao ch tăl ng ki m toán Doăđó,ăvƠoăthángă10ăn mă2003ăIAASBă(chínhălƠăt ăch c yăbanăth căhƠnhă

ki mătoánăqu căt ăđ căc iăcáchătr ăthƠnh b iăH iăđ ngăqu nătr ăc aăLiênăđoƠnăcácănhƠăk ătoánăqu căt ăvƠoăthángă11ăn mă2001) đưăbanăhƠnhăhai (2) chu n m c m i là

ISAă315ăvƠăISAă330ă“Bi n pháp x lý c a KTV đ i v i r i ro đã đánh giá”,ăcùngă

v i vi c s a ch a b sungăISAă500ă“B ng ch ng ki m toán”ănh m chú tr ng m t cách toàn di n v khái ni m r i ro ki m toán

T n mă2004ăậ 2008,ăIAASBăđ m nhi m d án ban hành các chu n m c ki m toán m i M cătiêuăc aăd ăánălƠăđ ăph căv ăl iăíchăcôngăchúng,ălƠmăchoăcácăchu nă

m căd ăhi u,ărõărƠng,ăcóăth ăápăd ngănh tăquánăvƠăđ căch pănh nătrênăph măviă

toƠnăc u.ăVƠoăthángă10ăn mă2005,ăb n (4) d ăth oătr ngăc uăỦăki năđ căbanăhƠnh,ăđóălƠăd ăth oăISA 300 v ăk ăho chăki mătoánăBCTC,ăd ăth oăISA 315 v ăđánhăgiáă

r iăroăki mătoán,ăd ăth oăISAă330ăv ăgi măthi uăr iăroăki mătoánăđ năm căth pănh tăcóăth ăch pănh năđ căb ngăvi căthi tăl păcácăth ăt căki mătoánăti pătheoătrongăvi căđánhăgiáăr iăroăki mătoánă(lƠănh ngăchu năm căđ căs aăl iăt ănh ngăchu năm că

đ căphêăduy tăb iăIAASBăvƠoăthángă10ăn mă2003)ăvƠ d ăth oăISAă240ăv ătráchănhi măc aăKTVăv ăgianăl nătrongăsu tăcu căki mătoánăBCTC.ăVƠoăthángă12ăn mă

2006 IAASBă đưă bană hƠnhă chínhă th că ISAă 240,ă ISAă 300,ă ISAă 315ă vƠă ISA 330 (Schockaert and Houyoux, 2007, trang 519)

Trongăn mă2009,ăIAASBăđưăhoƠnăt tăd ăán ban hành các chu n m c ki m toán

m i; KTV trênăkh păth ăgi iăgi ăđơyăcóăth ăs ăd ng baăm iăsáu (36) ISA m iăvƠă

m t (1) chu năm căv ăki măsoátăch tăl ngă(ISQC)ăcóăhi uăl căt ă15ăthángă12ăn mă

2009 CácăISAăm iăđ căxơyăd ngăv iănh ngăyêuăc uăchiăti tăh năđ căcoiălƠăs ăcóă

nh ngă nhăh ngăl năt iăb năch tăvƠăph măviăcácăth ăt căki mătoán,ăghiăchépăh ăs ă

ki mătoánăvƠăchi phíăc aăcu căki mătoán.ăISAă265ă“Trao đ i v nh ng khi m khuy t

trong KSNB v i Ban Qu n tr và Ban Giám đ c đ n v đ c ki m toán”ă lƠă m tă

chu năm căđ căxơyăd ngăhoƠnătoƠnăm iănh măđ aăraăcácăyêuăc uăv ătráchănhi mă

c aăKTVătrongăvi cătraoăđ iăv iăBanăQu n tr ăvƠăBanăGiámăđ căđ năv ăđ căki mătoánăv ăcácăkhi măkhuy tătrongăKSNBăc aăđ năv

Tháng 03ăn mă2012,ăIAASBăbanăhƠnhăISAă610ă(duy tăxétăl i)ă“S d ng công

vi c c a KTV n i b ”.ăChu nă m căduy tăxétăl iănƠyăđ ăc păđ nătráchănhi măc aă

KTVăđ căl păn uăs ăd ngăcôngăvi căc aăKTVăn iăb ăđ đ tăđ căb ngăch ngăki mătoán S ăthayăđ iănƠyăđưăđ aăđ năvi căbanăhƠnhăISAă315ă(duy tăxétăl i)ă“Xác đ nh

và đánh giá r i ro có sai sót tr ng y u thông qua hi u bi t v đ n v đ c ki m toán

và môi tr ng c a đ n v ”,ăđ di n gi i công vi c c a KTV n i b lƠănh ăth nào và

vi c tìm hi u v nó có th đ aăraăb ng ch ng h u ích trong vi căđánhăgiáăr i ro c a KTVăđ c l p; ISA 610 (duy t xét l i), ISA 315 (duy t xét l i) thay th cho ISA 610, ISA 315 và có hi u l c t thángă12ăn mă2013

Hi nănayăcácăISA liên quan tìmăhi uăvƠăđánhăgiáăh ăth ng KSNBăbaoăg m:ăISA

315ă“Xác đ nh và đánh giá r i ro có sai sót tr ng y u thông qua hi u bi t v đ n v

đ c ki m toán và môi tr ng c a đ n v ”,ă ISAă 265ă “Trao đ i v nh ng khi m

khuy t trong KSNB v i Ban Qu n tr và Ban Giám đ c đ n v đ c ki m toán”ăvƠă

ISA 330 “Bi n pháp x lý c a KTV đ i v i r i ro đã đánh giá.”

1.3.4 Các chu n m c ki m toán qu c t liên quan tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh

có sai sót tr ng y u trênăcácăph ngădi n:

 Xácăđ nhăvƠăđánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y u trong BCTC;

 Thi t k và th c hi n các quy trình ki m toán;

 Cung c p m t khuôn m u tham kh o cho vi c s d ngăxétăđoánăki m toán

b Th t căđánhăgiáăr i ro và nh ng ho tăđ ng liên quan

KTV c n ph i th c hi n th t căđánhăgiáăr iăroăđ cung c păc ăs cho vi c xác

đ nhăvƠăđánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y u c păđ BCTC và c păđ c ăs d n

li u; tuy nhiên, th t căđánhăgiáăr i ro không cung c păđ các b ng ch ng ki m toán thích h păđ làm c ăs đ aăraăỦăki n ki m toán

Th t căđánhăgiáăr i ro ph i bao g măcácăb c sau:

 Ph ng v năBanăGiámăđ căvƠăcácăcáănhơnăkhácătrongăđ năv mƠătheoăxétăđoánă

c a KTV có kh n ngăcungăc p thông tin h tr cho vi căxácăđ nh r i ro có sai sót tr ng y u do gian l n ho c nh m l n;

 Th c hi n th t c phân tích;

 QuanăsátăvƠăđi u tra

c Yêu c u hi u bi t v tìnhăhìnhăkinhădoanh,ămôiătr ng ho tăđ ng c aăđ năv

bao g m h th ng KSNB

- năv đ c ki mătoánăvƠămôiătr ng ho tăđ ng c aăđ năv

KTV c n ph i có s hi u bi tăđ yăđ v : ngành ngh có liên quan, nh ng quy

đ nh pháp lý và các nhân t bênăngoƠiăkhác;ăđ căđi m c aăđ năv ; các chính sách k toánămƠăđ năv l a ch n áp d ng và cácălỦădoăthayăđ i (n u có); chi năl c, m c tiêu c aăđ năv và nh ng r i ro kinh doanh có liên quan và có th d năđ n r i ro có sai sót tr ng y u; vi căđoăl ngăvƠăđánhăgiáăk t qu ho tăđ ng c aăđ năv

- H th ng KSNB c aăđ năv đ c ki m toán và các b ph n c a h th ng KSNB KTV ph i tìm hi u các thông tin v KSNB c aăđ năv cóăliênăquanăđ n cu c ki m toán M c dù h u h t các ki m soát liên quan t i cu c ki mătoánăth ng liên quan

t iăBCTCănh ngăkhôngăph i t t c các ki m soát liên quan t iăBCTCăđ u liên quan

đ n cu c ki m toán; KTV ph i s d ngăxétăđoánăchuyênămônăđ xácăđ nh ki m soát nào, riêng l hay k t h p v i ki m soát khác, có liên quan t i cu c ki m toán

d Xácăđ nhăvƠăđánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y u

KTV ph iăxácăđ nhăvƠăđánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y u t i c păđ BCTC và

c păđ c ăs d n li u c a các nhóm giao d ch, s d ătƠiăkho n và thông tin thuy t minhăđ lƠmăc ăs cho vi c thi t k và th c hi n các th t c ki m toán ti p theo; khi đưăxácăđ nh có r iăroăđángăk , KTV ph i tìm hi u các ki m soát c aăđ năv , k c các ho tăđ ng ki măsoát,ăcóăliênăquanăđ n r iăroăđó

ánhăgiáăc a KTV v r i ro có sai sót tr ng y u c păđ c ăs d n li u có th thayăđ i trong quá trình ki m toán khi KTV thu th păđ c thêm b ng ch ng ki m toán.ăTr ng h p các b ng ch ng ki m toán thu th păđ c t vi c th c hi n th t c

ki m toán ti p theo ho c các thông tin m i thu th pă đ c không nh t quán v i

nh ng b ng ch ng ki mătoánăbanăđ uămƠăKTVăđưăd aăvƠoăđóăđ đánhăgiá r i ro thì KTV ph i xem xét l i nh ngăđánhăgiáătr căđóăvƠăt đóăs aăđ i các th t c ki m toán ti pătheoăđưăđ ra

e S d n ch ng b ng tài li u

KTV có trách nhi măđ aăvƠoăh s ăki m toán nh ng tài li u quan tr ng liên quan

đ n quá trình hi u bi t v tình hìnhăkinhădoanh,ămôiătr ng ho tăđ ngăvƠăđánhăgiáă

r i ro có sai sót tr ng y u;

Nh ngăthayăđ iăđángăk c a ISA 315 so v i ISA 400, bao g m nh ngăđi m sau:

 Làm sáng t h năv ph m vi hi u bi t c a KTV v ho tăđ ng ki m soát b ng

vi c thêm vào nh ngăh ng d n: KTV có th chú tr ng vào vi c phát hi n và tìm hi u v các ho tăđ ng ki m soát nh ng khu v căđ c nh năđ nh r ng

th ng có m că đ r i ro có sai sót tr ng y uă caoă h n.ă Khiă cóă nhi u ho t

đ ng ki măsoátăcùngăh ngăđ n m t m c tiêu, KTV không c n ph i tìm hi u

v t ng ho tăđ ng ki măsoátăliênăquanăđ n m cătiêuăđó;

 Làm sáng t v r iăroăđángăk ,ăđóălƠănh ng r i ro th ngăliênăquanăđ n các giao d ch b tăth ng ho c các v năđ c năxétăđoán.ăCácăgiaoăd chăth ng xuyên,ăđ năgi năđ c x lý m t cách có h th ngăth ng ít phát sinh r i ro đángăk ;

 Yêu c u có cu c th o lu n v kh n ngăđ năv có r i ro sai sót tr ng y u trong BCTC c a các KTV trong cùng nhóm ki m toán thì b t bu c và ph i

đ c d n ch ng chi ti t b ng tài li u theo ISA 315;

 Yêu c u t ngăc ng s hi u bi t v đ năv đ c ki mătoánăvƠămôiătr ng kinh doanh; ph i t ngă c ng s hi u bi t v KSNB và ph iă xácă đ nh các nhân t có th gây nên các sai sót ti m tàng hay có th hình thành r i ro có sai sót tr ng y u

1.3.4.2 ISAă 265ă ắTraoă đ iă v ă nh ngă khi mă khuy tă trong KSNB v iă

BanăQu nătr ăvƠăBanăGiámăđ căđ năv ăđ căki mătoán”

ISA s 265 hi nă hƠnhă (đ c hi uă đínhă vƠă cóă hi u l că ngƠyă 15ă thángă 12ă n mă2009) có tên là traoăđ iăv ănh ngăkhi măkhuy tătrongăKSNB v iăBanăQu nătr ăvƠăBanăGiámăđ căđ năv ăđ căki mătoán

N i dung ch y u c a chu n m c:

a M căđíchăc a chu n m c

Là thi t l p các th t c, nguyên t căc ăb năvƠănêuăh ng d n th th c áp d ng các th t c và nguyên t căc ăb năđóătrongăvi cătraoăđ i v i Ban Qu n tr và Ban Giámăđ c v nh ng khi m khuy t trong KSNB mƠăKTVăđưăphátăhi n ra trong quá trình ki mătoánăvƠătheoăxétăđoánăchuyênămônăc a KTV thì các v năđ này là nghiêm

tr ng và c n s l uăỦăc a Ban Qu n tr vƠăBanăGiámăđ c

b Nh ngăđi m chính c năl uăỦăc a chu n m c

KTV ph iăxácăđ nh li u d aătrênăc ăs công vi c ki mătoánăđưăth c hi n thì KTV

có th phát hi năđ c m t hay nhi u khi m khuy t trong KSNB không

N u KTV phát hi n m t hay nhi u khi m khuy t trong KSNB, KTV ph i d a trênăc ăs công vi c ki mătoánăđưăth c hi năxácăđ nh xem li u t ng khi m khuy t riêng l hay k t h p l i thì có t o nên nh ng khi m khuy t nghiêm tr ng không KTV có trách nhi m thông báo b ngăv năb n m t cách k p th i v i Ban Qu n tr , BanăGiámăđ c và c p qu n lý phù h p c aăđ năv đ c ki m toán v nh ng khi m khuy t nghiêm tr ngătrongăKSNBăđ c phát hi n trong quá trình ki m toán

1.3.4.3 ISAă 330ă ắBi n pháp x lý c a KTV đ i v i r iă roă đưă đánhă

trong vi căthi tăk ăvƠăth c hi n các bi n pháp x lỦăđ i v i các r i ro có sai sót

tr ng y u mà KTV đưăxácăđ nhăvƠăđánhăgiáăkhiăth c hi n ki m toán BCTC

b Bi n pháp x lý t ng th

KTV ph i thi t k và th c hi n các bi n pháp x lý t ng th đ i v i các r i ro có sai sót tr ng y uăđưăđ căđánhăgiáă c păđ BCTC

c Th t c ki mătoánăđ i v i r i ro có sai sót tr ng y uăđưăđ căđánhăgiáă c p

đ c ăs d n li u

KTV ph i thi t k và th c hi n các th t c ki m toán ti p theo v i n i dung, l ch trình và ph măviăd aăvƠoăk t qu đánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y uă ăc păđ ăc ăs

d n li u

Khi thi t k và th c hi n TNKS,ăKTVăcƠngătinăt ng vào tính h u hi u c a ho t

đ ng ki m soát thì càng ph i thu th p b ng ch ng ki m toán thuy t ph căh n

Dù k t qu đánhăgiáăr i ro có sai sót tr ng y uănh ăth nào thì KTV ph i thi t k

và th c hi n các th nghi măc ăb năđ i v i t ng nhóm giao d ch, s d ătƠiăkho n và các thông tin thuy t minh quan tr ng; KTV ph i xem xét có c n th c hi n các th

t c xác nh n t bênăngoƠiănh ăcácăth nghi măc ăb n hay không

d M căđ đ yăđ c a vi c trình bày và công b BCTC

KTV ph i th c hi n các th t c ki mătoánăđ đánhăgiáăli u vi c trình bày t ng th BCTC bao g m các thông tin thuy t minh liên quan, có phù h p v i khuôn kh v

l păvƠătrìnhăbƠyăBCTCăđ c áp d ng hay không

e ánhăgiáătínhăđ yăđ và thích h p c a b ng ch ng ki m toán

C năc vào các th t c ki mătoánăđưăth c hi n và b ng ch ng ki m toán thu th p

đ c,ătr căkhiăđ aăraăk t lu n v cu c ki m toán, KTV ph i xem xét vi căđánhăgiáă

v r i ro có sai sót tr ng y u c păđ c ăs d n li u có còn phù h p hay không KTV ph iăđ aăra k t lu n v tínhăđ yăđ , thích h p c a b ng ch ng ki mătoánăđưăthu th p.ăTr căkhiăđ aăraăỦăki n KTV ph i xem xét t t c b ng ch ng ki m toán liên quan dù các b ng ch ng này ch ng th c hay mâu thu n v iăcácăc ăs d n li u

c a BCTC

N uăch aăthuăth păđ căđ yăđ b ng ch ng ki m toán thích h păliênăquanăđ n

m tăc ăs d n li u tr ng y u c a BCTC, KTV ph i c g ng thu th p thêm b ng

ch ng ki m toán N u không th thu th păđ căđ yăđ b ng ch ng ki m toán thích

h p, KTV ph iăđ aăraăỦăki n ki m toán ngo i tr ho c t ch iăđ aăỦăki n v BCTC

f Tài li u, h s ăki m toán

KTV ph i trình bày trong h s ăki m toán nh ng tài li uăliênăquanăđ n bi n pháp

x lý t ng th đ i v i các r i ro có sai sót tr ng y u, m i liên h gi a các th t c

ki mătoánăđóăv i các r iăroăđư đ căđánhăgiáă c păđ c ăs d n li u và k t qu c a các th t c ki m toán, k c các k t lu n, n u các th t c này không rõ ràng

N u KTV d đ nh s d ng b ng ch ng ki m toán v tính h u hi u c a ho tăđ ng

ki m soát thu th păđ c t các cu c ki m toán tr c, KTV ph i trình bày trong h

s ăki m toán các k t lu nătrênăc ăs tin c y vào các ki măsoátăđưăđ c th nghi m trong cu c ki mătoánătr c

1.3.5 Trình t tìm hi uăvƠăđánhăgiáăh th ng KSNB trong ki m toán BCTC theo ISA 315, ISA 330 và ISA 265

1.3.5.1 ánhă giáă r i ro có sai sót tr ng y u d a trên tìm hi u v h

đ tăđ c yêu c u này KTV ph iăxácăđ nh r i ro thông qua quá trình tìm hi u

v đ năv vƠămôiătr ng c aăđ năv ,ătrongăđóăcóăKSNB,ăđ c bi t là tìm hi u các

ki m soát phù h p liênăquanăđ n r i ro KTV c n có s hi u bi tăđ yăđ v các b

ph n c a h th ng KSNB, bao g mămôiătr ng ki măsoát,ăquyătrìnhăđánhăgiáăr i ro,

h th ngăthôngătinăliênăquanăđ n vi c l p và trình bày BCTC, các ho tăđ ng ki m soát và giám sát các ho tăđ ng ki măsoátăđ ph c v cho vi c l p k ho ch ki m toán S hi u bi t c a KTV v h th ng KSNB bao g mă haiă ph ngă di n là h

th ng KSNB cóăđ c thi t k phù h p và đ căđ năv th c hi n trên th c t không

S hi u bi tănƠyăgiúpăKTVăxácăđ nh các lo i sai sót ti m tàng, các y u t nhăh ng

đ n r i ro có sai sót tr ng y uăvƠăxácăđ nh n i dung, l ch trình và ph m vi c a các

th t c ki m toán ti p theo

ng th i,ăISAă315.26ăc ngănêuărõănh ng công vi c c th mà KTV c n th c

hi năđ có th đ tăđ c yêu c u t i ISA 315.25, c th :

 KTV ph iă xácă đ nh r i ro thông qua quá trình tìm hi u v đ nă v và môi

tr ng c aăđ năv , bao g m tìm hi u các ki m soát phù h păliênăquanăđ n r i roăvƠăxácăđ nh r i ro thông qua xem xét các nhóm giao d ch, s d ătƠiăkho n

và thông tin thuy t minh trong BCTC;

 ánhăgiáănh ng r iăroăđưăxácăđ nhăvƠăđánhăgiáăli u chúng có nhăh ng lan

t aăđ n t ng th BCTC và nhăh ng ti mătƠngăđ n nhi uăc ăs d n li u hay không;

 Liên h nh ng r iăroăđưăxácăđ nh v i các sai sót có th x y ra c păđ c ăs

d n li u và cân nh c xem nh ng ki m soát nào KTV d đ nh ki m tra;

 Cân nh c kh n ngăx y ra sai sót, k c kh n ngăx y ra nhi u sai sót, và li u sai sót ti mătƠngăđóăcóăd năđ n sai sót tr ng y u hay không

1.3.5.2 C ăs thi t l p TNKS

KTV ph i thi t k và th c hi n các th t c ki m toán ti p theo (g m có TNKS và

th nghi măc ăb n) v i n i dung, l ch trình và ph măviăd aăvƠoăk t qu đánhăgiáăr i

ro có sai sót tr ng y uă ăc păđ ăc ăs d n li u i u này s giúp cung c p m i liên

k t rõ ràng gi a các th t c ki m toán ti p theo và vi căđánhăgiáăr i ro c a KTV ISA 330.8 yêu c u các KTV ph i thi t k và th c hi năcácăTNKSăđ thu th păđ y

đ b ng ch ng ki m toán thích h p v tính h u hi u c a ho tăđ ng ki m soát có liên quan khi:

 ánhăgiá r i ro có sai sót tr ng y u c păđ c ăs d n li u, KTV k v ng

r ng các ki m soát ho tăđ ng hi u qu ; ho c

 N u ch th c hi n các th nghi măc ăb n thì không th cung c păđ yăđ b ng

ch ng ki m toán thích h p c păđ c ăs d n li u

ng th i, khi thi t k và th c hi n các TNKS n uăKTVăcƠngătinăt ng vào tính

h u hi u c a ho tă đ ng ki m soát thì càng ph i thu th p b ng ch ng ki m toán thuy t ph căh n,ăngh aălƠăph ngăphápăki m toán ch y u s d ng c a KTV chính

th c hi n l i các th t c ki m soát và quan sát vi c áp d ng các th t c ki m soát

N i dung c a m t ki m soát c th s nhăh ngăđ n lo i th t c c n th c hi năđ thu th p b ng ch ng ki m toán v tính ho tăđ ng h u hi u c a ki măsoátăđó

KTV có th ph i m r ng ph m vi th nghi măđ i v i m t ki m soát khi c n thu

th p b ng ch ng ki m toán thuy t ph căh năv tính h u hi u c a ki măsoátăđó.ăKhiăxácăđ nh ph m vi c a TNKS, KTV c n xem xét các v năđ nh ăsau:ăđ tin c y vào các ki m soát, t n su t th c hi n c a các ki m soát, t l sai l ch c a m t ki m soát

… Riêngăđ i v i các ki m soát t đ ng, do tính nh t quán v n có c a quy trình x

lý công ngh thông tin, KTV có th không c n ph i m r ng ph m vi th nghi m

ng th i,ăISAă330.10ăc ngăyêuăc u các KTV c năxácăđ nh li u các ki m soát

đ c th nghi m có ph thu c vào các ki m soát khác không, n u có thì có c n thi t thu th p b ng ch ng ki m toán ch ng minh tính h u hi u c a các ho tăđ ng

ki m soát gián ti păđóăkhông

b L ch trình TNKS

KTV ph i th c hi n TNKS cho m t th iăđi m c th ho c cho c giaiăđo n mà KTV mu n d a vào các ki măsoátăđó đ đ aăraăc ăs thích h p cho s tin c y c a KTV vào các ki măsoátăđó

Khi s d ng b ng ch ng ki m toán thu th păđ cătrongăgiaiăđo n gi a k , ISA 330.12 yêu c u KTV ph i: