HỢP TÁC CÔNG TƯ TRONG XỬ LÝ CHẤT THẢI RẮN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.PDF

Trân tr ng, Lê Th Qu nh Châu.

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích d n và s li u s

d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong ph m vi hi u

bi t c a tôi Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a Tr ng i h c Kinh

t thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

Thành ph H Chí Minh, ngày 17 tháng 6 n m 2013

Tác gi lu n v n

Lê Th Qu nh Châu

L I C M N

Tôi xin chân thành c m n QuỦ Th y Cô t i ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright đư

t n tình gi ng d y, truy n đ t nh ng ki n th c c ng nh chia s nh ng kinh nghi m th c t quỦ báu cho tôi đ phát tri n vi c h c t p, nghiên c u và áp d ng vào công vi c c a mình

C m n các anh ch nhân viên c a tru ng đư t o môi tr ng, đi u ki n h c t p thu n l i cho tôi trong quá trình h c t p và sinh ho t t i tr ng

c bi t, tôi xin g i l i c m n sâu s c đ n TS Nguy n H u Lam, Gi ng viên h ng d n

tr c ti p c a tôi vì s h ng d n nhi t tình c ng nh nh ng l i đ ng viên, khích l và truy n c m h ng c a Th y đư giúp tôi hoàn thành lu n v n này

C m n các b n thành viên MPP4, các anh ch đ ng nghi p t i S Tài nguyên và Môi

tr ng TPHCM, các b n bè thân và gia đình đư luôn bên c nh ng h , chia s và h tr tôi trong su t th i gian qua

Trân tr ng,

Lê Th Qu nh Châu

M C L C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

DANH M C VI T T T vi

DANH M C B NG BI U vii

DANH M C HÌNH V vii

DANH M C H P vii

TÓM T T viii

CH NG 1 D N NH P 1

1.1 B i c nh chính sách 1

1.2 Lý do ch n đ tài 3

1.3 M c tiêu và câu h i nghiên c u 4

1.4 i t ng, ph m vi nghiên c u 4

1.5 K t c u đ tài và khung phân tích 4

CH NG 2 C S LÝ THUY T 6

2.1 Khái ni m v XHH và PPP 6

2.1.1 Xã h i hóa 6

2.1.2 H p tác công – t 7

2.2 Lý do nhà n c c n s tham gia c a t nhân trong cung ng các d ch v công 8

2.3 PPP trong qu n lý CTR t i các n c 9

2.4 Ph ng pháp nghiên c u và ngu n thông tin 10

CH NG 3 H P TÁC CÔNG T TRONG X LÝ CH T TH I R N T I TPHCM 12

3.1 Khái quát v h th ng qu n lý CTR t i TPHCM 12

3.1.1 T ng quan v hi n tr ng phát sinh CTR 12

3.1.2 H th ng qu n lỦ nhà n c trong l nh v c CTR t i TPHCM 13

3.2 Nhu c u áp d ng PPP trong x lý CTR t i TPHCM 14

3.3 C s pháp lỦ liên quan đ n PPP trong x lý CTR 17

3.4 Hi n tr ng PPP trong x lý CTR t i TPHCM 19

CH NG 4 ÁNH GIÁ CHệNH SÁCH PPP TRONG X LÝ CTR T I TPHCM 22

4.1 Tiêu chí đánh giá 22

4.2 ánh giá chính sách áp d ng PPP trong x lý CTR t i TPHCM 22

4.2.1 Tiêu chí “Ph c v các m c tiêu chính sách” 22

4.2.2 Tiêu chí “N n t ng pháp lý và kinh nghi m h p lỦ” 24

4.2.3 Tiêu chí “L i ích – chi phí và phân b tác đ ng” 25

4.2.4 Tiêu chí “Gi m thi u t i đa chi phí và bi n t u th tr ng” 27

4.2.5 Tiêu chí “Khuy n khích đ i m i” 28

4.2.6 Tiêu chí “Rõ ràng, đ n gi n và th c t v i ng i s d ng” 28

4.2.7 Tiêu chí “Phù h p v i các quy đ nh và chính sách khác” 29

4.2.8 Tiêu chí “T ng thích v i các nguyên lý c nh tranh, th ng m i và thu n l i cho đ u t ” 29

4.3 Nh ng thu n l i và khó kh n c a PPP trong x lý CTR TPHCM 30

CH NG 5 K T LU N VÀ KI N NGH .32

5.1 K t lu n 32

5.2 Ki n ngh chính sách 32

5.2.1 T m ng ng kêu g i đ u t m i và nâng cao hi u qu các d án hi n h u 32

5.2.2 Rà soát và đi u ch nh các c s pháp lý liên quan 33

5.2.3 C i thi n các quá trình, th t c hành chính 33

5.2.4 ào t o, nâng cao n ng l c cho c quan qu n lý 34

5.3 Tính kh thi c a các ki n ngh chính sách 34

5.4 H n ch c a nghiên c u 35

TÀI LI U THAM KH O 36

PH L C 1 H th ng tiêu chí s d ng đ xét duy t và l a ch n d án đ u t trong l nh v c tái sinh/tái ch và x lỦ CTR đô th t i TPHCM 41

PH L C 2 Vi n tr ODA cho s nghi p b o v môi tr ng Vi t Nam 44

PH L C 3 K t qu ph ng v n 45

PH L C 4 D án bi n ch t th i r n đô th thành n ng l ng t i Wenzhou 48

PH L C 5 M t s hình nh các d án 49

DANH M C VI T T T

CDM Clean Development Mechanism C ch phát tri n s ch

CITENCO Ho Chi Minh city environmental

company

Công ty TNHH m t thành viên môi

tr ng đô th TPHCM

FDI Foreign direct investment u t tr c ti p n c ngoài

OECD Organization for economic

cooperation and development

DANH M C B NG BI U

B ng 3.1 Kinh phí qu n lỦ CTR đô th t i TPHCM 16

B ng 3.3 T ng quan v các d án x lý CTR sinh ho t đang ho t đ ng t i TPHCM 20

DANH M C HÌNH V Hình 1.1 T ng s n ph m GDP theo giá th c t và kh i l ng CTR đô th c a TPHCM t n m 2000 - 2010 1

Hình 1.2 So sánh m c thu và nhu c u ngu n v n b o v môi tr ng c a c n c 2

Hình 2.1 Ph m vi và s c m nh c a nhà n c 9

Hình 3.1 Chu trình CTR t i TPHCM 13

Hình 3.2 S đ c u trúc t ch c b máy qu n lý nhà n c v CTR t i TPHCM 14

Hình 4.1 So sánh dòng v n đ u t theo cách truy n th ng và theo PPP 25

DANH M C H P H p 2.1 M t s cách hi u v XHH 6

H p 2.2 Các khái ni m v PPP 7

H p 3.1 TPHCM n ng gánh chi phí x lý rác 16

H p 3.2 Các công trình, nhà máy x lý CTR sinh ho t đang ho t đ ng t i TPHCM 19

H p 3.3 Khó kh n hi n t i trong ho t đ ng c a công ty VWS 21

TÓM T T

Tr c đ nh h ng khuy n khích xã h i hóa công tác qu n lý ch t th i r n và nh ng khó

kh n th c t trong h th ng qu n lý ch t th i r n c a đ a ph ng, thành ph H Chí Minh

đư kêu g i s tham gia c a các doanh nghi p t nhân vào l nh v c này thông qua hình th c

h p tác công – t trong ho t đ ng x lý t n m 2006 T đó đ n nay, mô hình này đư nh n

đ c s quan tâm, bình lu n c a các ch th khác nhau trong xã h i, t khu v c t nhân cho đ n các c quan qu n lỦ và ng i dân thành ph Tuy nhiên, các ch th đ a ra nh ng

nh n xét trái chi u và theo tìm hi u c a tác gi , ch a có nghiên c u nào c th và h th ng

đ đánh giá tính c n thi t c ng nh hi u qu c a chính sách này t i thành ph

Quy ch thí đi m đ u t theo hình th c h p tác công - t ban hành theo Quy t đ nh 71/2010/Q -TTg ra đ i, trong đó danh m c các d án đ c thí đi m có nhà máy x lý ch t

th i r n Các d án t i thành ph H Chí Minh có th đ c s d ng làm mô hình thí đi m

đ các đ a ph ng khác áp d ng Do đó, vi c phân tích tính đúng đ n c a mô hình c ng

nh đánh giá ho t đ ng c a các d án h p tác, nh n di n nh ng thu n l i, khó kh n và r i

ro là h t s c c n thi t đ phân tích và ho ch đ nh chính sách tr c khi nhân r ng

Thông qua vi c phân tích c s lý thuy t v xu h ng qu n lý công m i, nhu c u c a nhà

n c v s tham gia c a t nhân trong các s m ng công, c ng nh phân tích hi n tr ng h

th ng qu n lý ch t th i r n c a thành ph , đ tài đư ch ra đ c s c n thi t và đúng đ n

c a chính sách h p tác công – t trong x lý ch t th i

tài s d ng b tiêu chí đánh giá chính sách c a OECD và trao đ i v i các chuyên gia đ đánh giá tình hình h p tác công – t trong x lý ch t th i r n t i thành ph K t qu cho

th y mô hình đư có nh ng thành công nh t đ nh trong vi c đáp ng các m c tiêu chính sách

nh gi m gánh n ng ngân sách đ u t , gi i quy t v n đ ô nhi m do rác th i v i công ngh

áp d ng tiên ti n tài c ng nh n di n nh ng t n t i ch y u v m t quy đ nh c ng nh

n ng l c th c hi n, giám sát vi c h p tác

Trên c s đó và tham kh o các mô hình h p tác công – t trong x lý ch t th i r n t i m t

s n c, đ tài đ a ra các gi i pháp khuy n ngh cho thành ph H Chí Minh trong ng n

h n, c ng nh các khuy n ngh t ng th liên quan đ n các v n b n pháp lý và nâng cao

n ng l c đ có th nhân r ng, phát tri n cho các đ a ph ng khác

tr ng mà m t trong nh ng nguyên nhân chính là l ng rác th i phát sinh ngày càng t ng

Là trung tâm kinh t và d ch v v n hóa l n nh t c n c v i h n 9 tri u dân, bên c nh

vi c s n xu t và cung ng l ng l n hàng hóa s n ph m ph c v trong n c và xu t kh u, thành ph H Chí Minh (TPHCM) c ng tiêu th kh i l ng tài nguyên kh ng l , đ ng th i

th i ra t ng ng các lo i ch t th i khác nhau trong đó có ch t th i r n (CTR) đô th ây

là ngu n gây ô nhi m môi tr ng, nh h ng đ n s c kh e c a ng i dân và m quan thành ph n u không đ c thu gom, x lý tri t đ

Hình 1.1T ng s n ph m GDP theo giá th c t và kh i l ng CTR đô th c a TPHCM

t n m 2000 - 2010

Ngu n: C c Th ng kê TPHCM, trích trong T v n đ u t và phát tri n b t đ ng s n

(2011) và S Tài nguyên và Môi tr ng TPHCM (2011)

Theo S Tài nguyên và Môi tr ng (TN&MT), c tính trung bình m i ngày TPHCM phát sinh 8.000 - 9.000 t n ch t th i r n (CTR) đô th và t l gia t ng kh i l ng 7 – 8%/n m (S TN&MT, 2013) gi i quy t tình tr ng này, TPHCM đư t ch c m t b máy qu n lý

chuyên môn, cung c p h th ng thu gom và x lý CTR Tuy nhiên th c t cho th y, h

th ng qu n lỦ Nhà n c trong l nh v c này ch a theo k p t c đ phát tri n c a thành ph

và c s h t ng x lý còn thi u là hai nguyên nhân chính khi n ch t l ng môi tr ng ngày càng b đe d a và tính ch t nguy h i ti m n ngày càng cao (S TN&MT TPHCM, 2011) Nh các d ch v công khác và không riêng t i TPHCM, vi c qu n lý CTR ph i đ i

m t v i nh ng khó kh n c a qu n lỦ đô th nh thi u v n đ u t c s h t ng và trang thi t b , công ngh hi n đ i; h n ch v ngu n nhân l c qu n lý và v n hành… (Nh Th y, 2010) c bi t v ngu n v n, t ng thu t phí n c th i và ch t th i r n g n c a c n c

nh không thay đ i qua các n m (d i 5.000 t đ ng) trong khi nhu c u v n cho x lý ch t

th i r n đang ngày càng t ng cao tr c áp l c b o v môi tr ng (n m 2010 là kho ng 35.000 t đ ng) (Hình 1.2) Nh v y, m c dù đ c b sung ngu n thu t thu , phí nh ng

t ng kinh phí hi n nay c ng ch a đ đ đ u t tr l i cho các công trình trong đó có công trình x lý CTR (Nghiêm V Kh i, 2010) Hình 1.2 cho th y

Hình 1.2 So sánh m c thu và nhu c u ngu n v n b o v môi tr ng c a c n c

Ngu n: H Công Hòa (2011), Hình 1, tr.2 Theo lý thuy t, s tham gia c a t nhân s giúp h tr gi i quy t khó kh n và nâng cao

ch t l ng d ch v c a nhà n c (Ph m Duy Ngh a, 2012) Vì v y, Vi t Nam đư có ch

tr ng th c hi n xã h i hóa (XHH) trong qu n lý CTR, t n d ng và phát huy m i ngu n

l c trong xã h i, khuy n khích t nhân tham gia cung c p các d ch v thu gom, x lý CTR

v i nhi u hình th c và chính sách khác nhau M i đây nh t, quy ch thí đi m đ u t theo hình th c h p tác công - t (PPP) ban hành theo Quy t đ nh 71/2010/Q -TTg ra đ i, trong

đó danh m c các d án đ c thí đi m có nhà máy x lý CTR cho th y ch tr ng thúc đ y

s tham gia c a t nhân trong l nh v c này Nhi u nghiên c u và kinh nghi m qu c t

c ng cho th y kh n ng gi i quy t các khó kh n trong qu n lỦ đô th thông qua PPP

Th c t , chính sách XHH qu n lý CTR và mô hình PPP trong x lỦ CTR đư đ c TPHCM tri n khai t nhi u n m qua v i s tham gia c a đ i tác t nhân Theo báo cáo c a S TN&MT (2011), đ n cu i n m 2007, công tác x lỦ CTR đô th c a TPHCM đư đ c XHH hoàn toàn b ng v n doanh nghi p trong và ngoài n c và thành ph đang ti p t c kêu g i đ u t vào l nh v c này

1.2 Lý do ch n đ tài

Qua g n 7 n m th c hi n XHH qu n lý CTR t i TPHCM, trong đó có hình th c PPP, các

ch th trong xã h i đư có nh ng nh n đ nh khác nhau Báo cáo môi tr ng qu c gia 2011

v CTR (B TN&MT, 2011, tr.131) đánh giá công tác XHH c a TPHCM v i s tham gia

c a các đ n v có s qu n lỦ và đi u ph i th ng nh t đư đ t nh ng k t qu t t và là mô hình tham kh o cho các đ a ph ng khác Theo Báo Sài Gòn Gi i Phóng, vi c “ch đ ng

th c hi n XHH đ u t x lý ch t th i t i TPHCM góp ph n tái c u trúc v n đ đ u t phát tri n ngành công nghi p d ch v công theo h ng hi n đ i, đ ng th i TPHCM đư có th

đ m b o 100% rác th i đô th đ c thu gom x lý tri t đ ” (Ái Vân, 2011) Trong khi đó, nhi u ng i dân bày t b c xúc, th m chí yêu c u đóng c a nhà máy vì nh ng vi ph m c a các d án x lỦ CTR nh tr ng h p đem rác đi chôn thay vì x lý c a công ty c ph n Vietstar n m 2010 (Báo Ng i Lao đ ng, 2010) hay quan ng i c a các đ i bi u qu c h i

v tính hi u qu c a d án bãi rác a Ph c (Báo Ng i Lao đ ng, 2009) V phía t nhân, doanh nghi p cho bi t vi c ti p c n các h tr c a nhà n c cho các d án v n còn khó kh n ho c ch a đ c đ m b o ch t l ng và kh i l ng CTR đ ho t đ ng đ công

su t trong khi nhu c u x lý tri t đ ch t th i v n h t s c c p thi t (Ph l c 3)

Ngoài ra, cho đ n nay ch a có nghiên c u c th và đ y đ đ kh o sát, đánh giá hi u qu tri n khai ch tr ng XHH nói chung và PPP nói riêng trong qu n lý CTR t i TPHCM

V i s ra đ i c a quy ch thí đi m đ u t theo PPP, s tham gia c a t nhân trong cung

c p d ch v công mà c th là x lỦ CTR có c s và đ ng l c đ phát tri n m nh m h n

Do đó, vi c phân tích tính đúng đ n và c n thi t c a ch tr ng XHH qu n lý CTR thông qua mô hình PPP và đánh giá hi u qu th c hi n PPP trong x lý CTR t i TPHCM là r t

có Ủ ngh a đ đ a ra nh ng khuy n ngh phù h p nâng cao ch t l ng d ch v qu n lý CTR t i TPHCM đ ng th i là bài h c kinh nghi m cho các đ a ph ng khác trong c n c

1.3 M c tiêu và câu h i nghiên c u

Nghiên c u nh m đánh giá chính sách áp d ng PPP trong x lý CTR t i TPHCM trong b i

c nh nhà n c ch tr ng khuy n khích XHH ho t đ ng qu n lý t ng h p CTR tài

c ng xem xét tác đ ng c a mô hình đ i v i các ch th liên quan, nh n di n các thu n l i,

h n ch khi tri n khai các d án đ đ a ra khuy n ngh chính sách phù h p

Nghiên c u h ng đ n tr l i ba câu h i chính:

- H p tác công – t (PPP) trong x lý CTR có ph i là hình th c XHH ho t đ ng

qu n lý CTR đúng đ n và c n thi t?

- Ho t đ ng PPP trong x lý CTR t i TPHCM hi n nay nh th nào?; và

- Nh ng gi i pháp chính sách hay hành đ ng nào c n th c hi n đ PPP trong qu n

lý CTR ho t đ ng hi u qu ?

1.4 i t ng, ph m vi nghiên c u

tài nghiên c u ho t đ ng PPP v i s tham gia c a các ch th thu c khu v c t nhân (doanh nghi p đ u t tr c ti p n c ngoài, công ty trách nhi m h u h n…) trong x lý CTR sinh ho t (b ng hình th c khu liên h p x lý, dây chuy n ch bi n phân h u c , bãi chôn l p, h th ng thu khí phát đi n, lò đ t ) t i TPHCM t n m 2006 đ n tháng 4/2013 tài không nghiên c u s tham gia c a t nhân vào ho t đ ng nghiên c u, đào t o, nâng cao nh n th c c ng đ ng; các ho t đ ng thu gom, v n chuy n, tái ch ch t th i, x lý CTR công nghi p, CTR y t và CTR nguy h i

1.5 K t c u đ tài và khung phân tích

tài s d ng khung lý thuy t v qu n tr nhà n c và PPP Theo đó, s tham gia hi u qu

c a t nhân giúp h tr gi i quy t khó kh n và nâng cao ch t l ng d ch v c a nhà n c (Ph m Duy Ngh a, 2012) PPP có th xem là m t th ch m i s d ng n ng l c c a kh i t nhân đ h tr vi c cung ng các gi i pháp qu n lỦ đô th , trong đó x lý CTR là m t d ch

v công T đ nh ngh a v PPP, vai trò và s c n thi t ng d ng PPP, kinh nghi m th gi i

và cân nh c đi u ki n TPHCM, đ tài s d ng b tiêu chí OECD và các k t qu th c t đ đánh giá chính sách và đ a ra m t s ki n ngh

V k t c u, ngoài ph n D n nh p (Ch ng 1), đ tài g m 5 ch ng chính:

Ch ng 2 – C s lý thuy t: gi i thi u các khái ni m, lý thuy t v XHH và PPP, lý do nhà

n c c n s tham gia c a t nhân vào vi c cung ng các d ch v công, kinh nghi m th

gi i, ph ng pháp nghiên c u, ngu n thông tin

Ch ng 3 – Ho t đ ng PPP trong x lý CTR t i TPHCM: phân tích nhu c u PPP trong

x lý CTR t i TPHCM, t ng quan các quy đ nh, chính sách v PPP t i Vi t Nam và TPHCM, khái quát các d án PPP v x lý CTR t i TPHCM

Ch ng 4 – ánh giá chính sách áp d ng PPP trong x lý CTR t i TPHCM: đánh giá

tình hình th c hi n PPP, nh n di n các thu n l i, khó kh n trong quá trình tri n khai các d

án PPP c ng nh nguyên nhân c a nh ng b t c p d a trên b tiêu chí OECD, các s li u,

k t qu th c t và ý ki n c a các cá nhân, t ch c liên quan

Ch ng 5 – K t lu n và g i ý chính sách: đ a ra m t s ki n ngh chính sách và nh ng

h n ch c a đ tài

XHH các d ch v đô th Vi t Nam (d ch v v n t i hành khách công c ng, v sinh môi

tr ng, cung c p n c s ch, y t , giáo d c, v n hóa và th d c th thao…), tr c h t đ c

hi u là vi c cho phép các nhà đ u t , các doanh nghi p, h p tác xã ngoài khu v c kinh t nhà

n c đ c kinh doanh các ho t đ ng cung c p d ch v đô th , đ t các doanh nghi p và đ n v

s nghi p thu c khu v c kinh t nhà n c vào môi tr ng c nh tranh ngày càng đ y đ và

tr c ti p h n ng th i, XHH c ng đ c hi u là vi c chuy n các doanh nghi p và đ n v s nghi p nhà n c cung c p d ch v đô th công tích sang ho t đ ng theo c ch th tr ng, cùng v i vi c chuy n qu n lỦ ngân sách nhà n c h tr cho cung c p d ch v đô th t c p phát tr c ti p mang tính bao c p cho doanh nghi p nhà n c, sang c ch đ u th u cung c p

d ch v đô th theo đ n đ t hàng c a nhà n c, không phân bi t doanh nghi p nhà n c, hay ngoài nhà n c M t khác, XHH còn đ ng ngh a v i vi c ng i dân và các đ i t ng đ c

th h ng d ch v đóng góp tài chính (thu , c c phí d ch v , th m chí c m t ph n v n đ u

t ban đ u…), tham gia giám sát r ng rãi, dân ch h n đ đ c h ng các d ch v đô th đa

d ng h n, ch t l ng cao h n, thu n ti n và phù h p nhu c u c a mình h n…

Ngu n: Nguy n Minh (2006)

T i Vi t Nam, XHH đ c s d ng đ ch “s t ng c ng chú ý quan tâm, s tham gia r ng rãi c a xã h i (các cá nhân, nhóm, t ch c, c ng đ ng…) v c v t ch t và tinh th n vào

m t s ho t đ ng mà tr c đó ch đ c m t đ n v , m t b ph n hay m t ngành ch c n ng

nh t đ nh th c hi n” nh m “phát huy n i l c, huy đ ng c ng đ ng, hay huy đ ng v n xã

h i t nhân dân, theo c ch : ng lưnh đ o, Nhà n c qu n lý, nhân dân làm ch , Nhà

n c và nhân dân cùng làm” (T p chí lý lu n chính tr , 2010)

tài này s d ng cách hi u XHH là s tham gia c a các thành ph n kinh t và t ch c ngoài nhà n c trong vi c cung c p d ch v công (c th là d ch v x lý CTR)

2.1.2 H p tác công ậ t

Thu t ng “Public – Private Partnership” hay “H p tác công – t ” (PPP) bao hàm Ủ ngh a

có s tham gia c a khu v c ngoài nhà n c, do đó nó là m t trong nh ng hình th c XHH theo cách hi u trên PPP c ng đ c đ nh ngh a theo nhi u cách khác nhau

H p 2.2 Các khái ni m v PPP

Alfredo E Pascual (2008) cho r ng PPP là s c ng tác gi a khu v c công c ng và khu v c t nhân d a trên m t h p đ ng đ cung c p tài s n ho c d ch v , trong đó phân đ nh h p lý vai trò

và chia s công b ng trách nhi m, chi phí và r i ro gi a khu v c công c ng và t nhân, các r i

ro đ c chuy n cho bên nào có th qu n lý t t nh t, đ m b o chuy n giao r i ro m c t i u, không ph i là t i đa cho khu v c t nhân, và khu v c t nhân s đóng góp không ch có v n mà còn c công ngh và n ng l c qu n lý, vi c s d ng v n có hi u qu h n, mang đ n s s n có,

ch t l ng và tính hi u qu c a d ch v

ADB (2008) cho r ng “m i quan h đ i tác nhà n c - t nhân” miêu t m t lo t các m i quan

h có th có gi a các t ch c nhà n c và t ch c t nhân liên quan đ n l nh v c c s h t ng

và các l nh v c d ch v khác

Nh v y, có th hi u đ n gi n PPP không ph i là t nhân hóa, mà là công - t ph i h p th c

hi n d án, cùng chia s trách nhi m, l i ích và s r i ro, nó giúp c i thi n ch t l ng các d ch

v công V i mô h ình PPP, Nhà n c s thi t l p các tiêu chu n v cung c p d ch v và t nhân đ c khuy n khích cung c p b ng c ch thanh toán theo ch t l ng d ch v đ c th c

hi n qua h p đ ng, trên nguyên t c chuy n r i ro cho ng i qu n lý t t h n r i ro đó; t nhân

s đóng góp không ch là v n mà c công ngh và kinh nghi m qu n lý

Ngu n: H Công Hòa (2011)

Theo World Bank, không có s đ ng thu n qu c t r ng rãi v nh ng gì c u thành nên PPP “Nó đ c p đ n th a thu n, th ng là trung và dài h n, gi a khu v c công và khu v c

t , trong đó m t ph n các d ch v ho c công trình thu c trách nhi m c a khu v c công s

đ c t nhân cung c p v i th a thu n rõ ràng v m c tiêu chung là phân ph i c s h t ng và/ho c d ch v công c ng” (The PPP in Infrastructure Resource Center for Contracts, Laws and Regulation, 2013) T ch c này c ng cho r ng PPP k t h p các k n ng và ngu n l c c a khu v c công và t thông qua chia s r i ro và trách nhi m, cho phép chính

ph có th h ng l i t các chuyên gia c a t nhân, y quy n cho t nhân th c hi n v i các gi i pháp m i đ gi i quy t tình tr ng c s h t ng c k ho c khi c n các d ch v

hi u qu h n và thay vào đó, chính ph có th t p trung vào vi c l p k ho ch, đ ra chính sách và quy đ nh

Trong nghiên c u này, PPP đ c hi u theo Quy ch thí đi m đ u t theo hình th c đ i tác công – t (Ban hành kèm theo Quy t đ nh s 71/2010/Q -TTg ngày 09/11/2010 c a Th

t ng Chính ph ) là “vi c nhà n c và nhà đ u t cùng ph i h p th c hi n d án phát tri n

k t c u h t ng, cung c p d ch v công trên c s h p đ ng d án”

M t s đ c đi m quan tr ng c a PPP là th a thu n mang tính h p đ ng (th ng là dài h n)

gi a m t bên thu c khu v c nhà n c và m t bên thu c khu v c t nhân, trong đó có s chia s l i ích và c r i ro, đ ng th i t o ra nh ng khuy n khích giúp nâng cao hi u qu trong cung c p c s h t ng hay d ch v công Các m c tiêu chính c a PPP là nh m huy

đ ng v n t khu v c t nhân (cho đ u t , qu n lý v n hành…), góp ph n n đ nh ngân sách Ngoài ra, PPP còn t o s c nh tranh, t đó không ch giúp t ng hi u qu và ch t

l ng d ch v mà còn c i thi n ho t đ ng qu n tr và qu n lý thông qua vi c chuy n giao cho bên có kh n ng qu n lý t t h n, t ng tính minh b ch và trách nhi m gi i trình (V Thành T Anh, 2012)

2.2 Lý do nhà n c c n s tham gia c a t nhân trong cung ng các d ch v công

Nhà n c là m t b máy chính tr c a con ng i đ c ra đ i t lâu đ th c thi quy n l c, duy trì tr t t xã h i Quá trình l ch s các b máy nhà n c khác nhau v i nh ng ch c

n ng khác nhau cho th y vi c gi i h n ph m vi ho t đ ng c a nhà n c không nh t thi t

t ng ng v i kh n ng ban hành và thi hành lu t pháp c a nó Có s phân bi t gi a ph m

vi ho t đ ng nhà n c (ch nh ng ch c n ng và m c tiêu khác nhau c a chính ph ) và s c

m nh c a nó (ch kh n ng thi hành quy n l c m t cách minh b ch và hi u qu hay còn

g i là n ng l c nhà n c) Ch c n ng c a b máy nhà n c g m các ch c n ng t i thi u

đ n trung bình (trong đó có b o v môi tr ng) và đi u ti t tích c c V n ng l c nhà

n c, có nhi u ch s khác nhau đ xác đ nh nh ch s tham nh ng, lu t pháp và tr t t ,

ch t l ng quan ch c… (Fukuyama, 2004, tr.5-7) Khi k t h p hai ph ng di n này thì

có th xây d ng bi u đ nh sau:

Hình 2.1 Ph m vi và s c m nh c a nhƠ n c

Ngu n: Francis Fukuyama (2004), Hình 4, tr.9

Góc 1 đ c đánh giá cao và có th xem là lỦ t ng vì khi đó nhà n c dù gi m ph m vi

ho t đ ng (ngh a là không c n làm quá nhi u vi c) nh ng s c m nh qu n tr xã h i v n cao M c dù nhi u qu c gia trong quá trình gi m ph m vi c a nhà n c mình thì c ng

đ ng th i gi m s c m nh, nh ng vi c ti n đ n góc 1 là có th th c hi n đ c thông qua chuy n giao công vi c c a nhà n c ra bên ngoài Theo xu h ng qu n lý công m i, nhà

n c t nhân v t trung tâm chuy n sang vai trò đ i tác, là ng i t o đi u ki n cho s tham gia c a khu v c t và xư h i dân s ; t tách bi t th tr ng chuy n sang là ng i t o đi u

ki n, h tr th tr ng (Nguy n H u Lam, 2012) B n thân chính ph thi u ngu n l c hay

kh n ng huy đ ng ngu n l c c n đ th c hi n s m ng c a mình (ch ng h n do ng i dân không đ c yêu c u cung ng ho c không s n lòng chi tr các ngu n l c nh thu , th t c

h n ch , quy đ nh ngân sách…) và l i th v n ng su t c a khu v c bên ngoài (nh bí quy t công ngh , v n tri th c, kh n ng đ t l i th kinh t theo quy mô…) là nh ng đ ng

c ch y u đ kêu g i, khuy n khích t nhân tham gia cung ng hay th c hi n m t s s

m ng công (Donahue và Zeckhauser, 2012, tr.9-10)

Có th nói, vi c qu n lý công có s tham gia c a khu v c ngoài nhà n c nh mô hình XHH th hi n mong mu n c a chính ph nh m gi m t i gánh n ng, s c ng k nh c a b máy qu n lỦ nh ng có th đ t hi u qu cao h n trong vi c th c hi n các s m ng công

2.3 PPP trong qu n lý CTR t i các n c

N m 2000, t i n , vi c thi u kh n ng ti n hành các ho t đ ng theo quy đ nh v ch t

th i đô th c a chính quy n đ a ph ng và s khan hi m các ngu n l c đ t ra nhu c u c n

thuê ngoài (outsource) m t s d ch v và ph i vi n đ n s tham gia c a khu v c t nhân/t

ch c phi chính ph đ cung c p d ch v qu n lý CTR S tham gia c a khu v c t bao g m

vi c thu gom ch t th i t i nhà, quét d n đ ng ph , v n chuy n ch t th i, ch t th i làm phân và phát đi n và th i b sau cùng t i các bãi chôn l p đúng k thu t thông qua các hình

th c nh h p đ ng d ch v , h p đ ng qu n lý… Ho t đ ng này đư cho th y s c i thi n

ch t l ng d ch v v i chi phí hi u qu Trong vi c x lý, BOT (xây d ng – v n hành – chuy n giao) và BOOT (xây d ng – s h u – v n hành – chuy n giao) là nh ng hình th c

h p đ ng nh ng quy n ph bi n Chính quy n đ a ph ng th ng không đ c trang b đ

x lý và th i b ch t th i mà c n s v n hành k thu t cao nên t nhân đ c khuy n khích

và l a ch n tham gia vào Các thành ph Kolkata, Hyderabad, Thane, Jaipur đư s d ng các hình th c h p đ ng trên đ xây d ng các nhà máy làm phân vi sinh ho c các nhà máy

t o ra n ng l ng t ch t th i H u h t nh ng tr ng h p này, chính quy n đ a ph ng cung c p m t b ng d a trên các h p đ ng thuê đ t và cung c p mi n phí rác th i cho nhà máy Còn t i các thành ph Calicut, Kochi, Puri thì chính quy n cung c p v n, đ t và rác

th i còn khu v c t nhân ch u trách nhi m thi t k , xây d ng và v n hành nhà máy làm phân vi sinh thông qua h p đ ng DBO (thi t k - xây d ng – v n hành) (Department of Economic Affairs of India, 2009)

T i Trung Qu c, hi n tr ng v CTR đô th khá t ng đ ng v i Vi t Nam L ng ch t th i

t ng lên nhanh chóng t ng ng v i t c đ t ng dân s , đô th hóa và công nghi p hóa khi n h th ng qu n lý không theo kp, đ ng th i các ngu n thu t thu phí th p S tham gia c a t nhân đư mang l i ngu n tài chính quan tr ng, trong đó PPP đ c áp d ng t ho t

đ ng thu gom t i ngu n, v n hành các tr m trung chuy n, v n chuy n, phân lo i và tái ch

ph li u đ n x lý và tiêu h y thông qua các h p đ ng xây d ng – v n hành – chuy n giao (BOT) hay thi t k - xây d ng – tài tr - v n hành (DBFO) Tuy nhiên, t nhân ch y u tham gia vào các d án bãi chôn l p và nhà máy đ t, chính quy n đ a ph ng th c hi n

vi c thu gom (ADB, 2010) M t ví d đi n hình là d án bi n CTR đô th thành n ng

l ng t i t nh Wenzhou (Ph l c 4)

2.4 Ph ng pháp nghiên c u và ngu n thông tin

tr l i các câu h i nghiên c u, đ tài s d ng ph ng pháp phân tích đ nh tính d a trên các thông tin th c p v vai trò c a PPP đ i v i tình hình th c t t i TPHCM; các quy

đ nh, chính sách hi n hành cho phép, khuy n khích s tham gia c a t nhân trong qu n lý

CTR và các h ng d n th c hi n, đ c cung c p ch y u t S TN&MT TPHCM, B TN&MT, UBND TPHCM Tác gi c ng ph ng v n, ghi nh n ý ki n c a chuyên gia thu c

c quan qu n lý và các d án PPP hi n nay t i TPHCM v nhu c u th c hi n PPP, các v n

đ trong quá trình tri n khai d án; các u đưi, h tr theo các quy đ nh mà thành ph đang

áp d ng; vai trò c a các d án PPP trong vi c gi i quy t v n đ CTR đô th t i TPHCM… tài s d ng khung lý thuy t v PPP, nhu c u c n s tham gia c a t nhân trong cung

ng các d ch v công theo xu h ng qu n lý công m i thông qua tài li u c a World Bank, ADB, Fukuyama… đ ng th i s d ng b tiêu chí OECD và phân tích tình hình tri n khai PPP trong th c t đ đánh giá chính sách PPP trong x lý CTR t i TPHCM Bên c nh nh n

di n các t n t i, đ tài c ng tham kh o kinh nghi m mô hình t i m t s n c đ đ a ra g i

ý chính sách

CH NG 3

H P TÁC CÔNG T TRONG X LÝ CH T TH I R N T I TPHCM

3.1 Khái quát h th ng qu n lý CTR t i TPHCM

3.1.1 T ng quan hi n tr ng phát sinh CTR

Là trung tâm l n v kinh t , khoa h c công ngh , v n hóa, công nghi p, d ch v v i t c

đ t ng dân s , đô th hóa và công nghi p hóa phát tri n m nh, TPHCM tiêu th m t l ng tài nguyên kh ng l đ ph c v nhu c u s n xu t và cung ng d ch v , đ ng th i t o ra m t

l ng t ng ng các lo i ch t th i, trong đó có CTR đô th v i t c đ phát sinh ngày càng

t ng c tính t l gia t ng kh i l ng kho ng 7 - 8 %/n m

Hình 3.1 T c đ phát sinh kh i l ng CTR đô th qua các n m

Ngu n: S TN&MT TPHCM, 2013 Các ch t th i này bao g m CTR sinh ho t, CTR công nghi p, CTR y t và xây d ng phát sinh t các khu dân c , khu th ng m i d ch v , c quan, nhà máy, b nh vi n Theo tiêu chu n phát sinh CTR sinh ho t c a B Xây d ng (0,5 – 1,2 kg/ng i/ngày), c tính hi n nay TPHCM phát sinh 8.000 – 9.000 t n CTR/ngày Trong đó, 1.300 – 1.800 t n đ c phân lo i và mua bán ngay t i h gia đình (th ng đ c bi t đ n nh ho t đ ng thu mua

“ve chai” c a khu v c phi chính th c), ph n còn l i đ c thu gom b i Công ty TNHH MTV Môi tr ng đô th (CITENCO), các công ty d ch v công ích qu n huy n và các h p tác xư, đ n v t nhân và đ c x lý thích h p (S TN&MT TPHCM, 2013)

Hình 3.1 Chu trình CTR t i TPHCM

Ngu n: S TN&MT TPHCM, 2013 Thành ph n CTR sinh ho t ch y u là ch t th i th c ph m (trên 80%); ph n có giá tr tái

ch cao nh gi y, kim lo i đư đ c phân lo i và thu mua ph li u; ph n còn l i ch y u là các ch t vô c nh bùn đ t ít có kh n ng tái ch (S TN&MT TPHCM, 2011, tr.2-6) ây

Nhi m v qu n lỦ nhà n c trong l nh v c CTR trên đ a bàn TPHCM đ c th c hi n b i

S TN&MT C quan tham m u tr c ti p cho S đ th c hi n ch c n ng này là Phòng

qu n lỦ CTR ây là b ph n ch có t i TPHCM Nhi m v c a phòng là qu n lý v m t chính sách và qu n lỦ đi u hành Công tác qu n lý chính sách bao g m xây d ng chi n

l c, đ nh h ng, quy ho ch, k ho ch qu n lý CTR; ch trì, tham m u, so n th o trình lưnh đ o thành ph ban hành các v n b n pháp lu t v qu n lý CTR trên đ a bàn; xây d ng

và th c hi n các ch ng trình v qu n lý CTR V qu n lỦ đi u hành, phòng th c hi n c p phép ch ngu n th i, v n chuy n, x lý và tiêu h y CTR nguy h i; theo dõi, giám sát, ki m tra và x lý các v n đ phát sinh liên quan đ n toàn b h th ng qu n lý, thu gom, v n chuy n, x lý, tiêu h y CTR trên đ a bàn; nghi m thu, thanh toán kh i l ng x lý CTR

c a các đ n v theo h p đ ng; th m đ nh các d án x lý ch t th i…

th c hi n các ch c n ng nhi m v trên, phòng qu n lý CTR ph i h p v i phòng qu n

lỦ môi tr ng, thanh tra s , chi c c b o v môi tr ng, ban qu n lý các khu liên h p x lý

ch t th i thành ph (MBS), ban qu n lý các khu công nghi p và khu ch xu t (HEPZA) và phòng TN&MT các qu n huy n

Hình 3.2 S đ c u trúc t ch c b máy qu n lý nhƠ n c v CTR t i TPHCM

Ngu n: S TN&MT TPHCM (2011), Hình 3.2, tr.3-4

3.2 Nhu c u áp d ng PPP trong x lý CTR t i TPHCM

V i CTR đô th ngày càng t ng, các bưi chôn l p c a thành ph nhanh chóng đ y công su t

và th m chí quá t i n u không có gi i pháp b sung ho c thay th u nh ng n m 2000, bãi chôn l p ông Th nh t i Hóc Môn đư tr thành núi rác sau nhi u n m ho t đ ng ây

th c ch t ch là h chôn rác hay bưi đ rác h , xung quanh đ c bao b c b i t ng bao bê tông Hàng ngày rác đ c ch đ n đ , s d ng xe đ nén rác, sau đó phun các hóa ch t đ

t y trùng và h n ch mùi Các k thu t nh lót đáy ch ng th m, h th ng thu khí, thu n c

r rác… ch a đ c áp d ng i u này g n nh có th xem là rác ch a đ c x lỦ, do đó

v n phát sinh các v n đ ô nhi m môi tr ng nh nguy c ô nhi m đ t và n c ng m t

n c r rác, mùi hôi, kh n ng phát sinh ru i nh ng và côn trùng gây d ch b nh, phát th i khí nhà kính… đ c bi t khi l ng rác ph i ti p nh n l n h n thông s thi t k nh bưi

ông Th nh ph i ti p nh n 6 tri u t n rác trong khi kh n ng ch ch a kho ng 4 tri u t n (Báo Sài Gòn Gi i Phóng, 2001) Nguy hi m h n, vào tháng 6 và tháng 8/2000, s c v

b bao do m a l n đư làm n c th i tràn ra ngoài gây ô nhi m nghiêm tr ng, thi t h i đ n

cu c s ng c a ng i dân (Báo Lao đ ng, 2001) Các bãi chôn l p Gò Cát, Ph c Hi p sau

đó g n nh c ng v i tình tr ng t ng t

V m t qu n lý, S TN&MT TPHCM m i đ c thành l p t n m 2003, b máy t ch c,

qu n lý, nhân s còn nhi u h n ch Trong khi đó, S ch u trách nhi m v v n đ môi

tr ng c a c thành ph , t n c th i đ n khí th i, qu n lỦ tài nguyên… nên r t khó đ

đ m đ ng h t kh i l ng công vi c Riêng l nh v c CTR h u nh do phòng qu n lý CTR

ph trách v i s l ng nhân s ít, chuyên môn k thu t và kinh nghi m còn nhi u h n ch

c ng nh các c s v t ch t máy móc thi t b ph c v công tác còn thi u Ho t đ ng x lý CTR sinh ho t vào th i đi m đó ch do doanh nghi p nhà n c là CITENCO đ m trách nên h không có áp l c đ u t phát tri n mà ch ph thu c vào ngân sách rót xu ng

V m t tài chính, vi c qu n lý CTR c a thành ph ch y u ph thu c vào ngu n ngân sách

h n h p v n ph i đ u t cho nhi u l nh v c khác nhau đ phát tri n kinh t xã h i M c dù

có các ngu n thu t phí n c th i, phí v sinh c ng nh có th vay l i t ngu n v n ODA

nh ng không đ đ bù đ p nhu c u đ u t cho các h th ng x lý mà còn t o thêm gánh

n ng n ngân sách Ngu n v n vay này c ng có xu h ng gi m trong nh ng n m g n đây (Ph l c 2) M t khác, n u áp d ng công ngh hi n đ i đ m b o k thu t thì c n ngu n v n

đ u t l n, trong khi l nh v c x lý CTR có th i gian thu h i v n dài nên vi c chi ngân sách là không d dàng C th n u áp d ng công ngh chôn l p v i su t đ u t kho ng 4 USD/t n thì t ng đ ng v n đ u t 21,9 tri u USD cho m t d án công su t 1.000 t n CTR/ngày trong 15 n m và m t 11 n m đ thu h i v n (Nguy n V n Ph c và Nguy n

Th Thùy Di m, 2011)

T nh ng áp l c trên, chính quy n thành ph nh n th y c n huy đ ng ngu n l c t các khu

v c khác trong xã h i, đ c bi t là v v n và công ngh đ gi i quy t các khó kh n c p bách

tr c m t L a ch n phù h p trong th i đi m đó là kêu g i t nhân đ u t thi t k , xây

d ng, v n hành công trình x lý CTR và thành ph s thanh toán chi phí x lý theo tình hình th c t khuy n khích đ u t , thành ph h tr chi phí xây d ng các công trình h

t ng ph tr cho d án (nh đi n, n c, giao thông…), gi i t a m t b ng… ây chính là hình th c áp d ng PPP trong x lý CTR c a thành ph

Hi n nay, t l chi cho s nghi p b o v môi tr ng ch chi m 1% t ng ngân sách nhà

n c Trong khi đó, ngu n ngân sách cho môi tr ng c a thành ph c ng nh ngu n v n tài tr qu c t còn nhi u khó kh n đ c bi t trong b i c nh kh ng ho ng, ngu n thu t thu phí v n ch a đ bù chi M c chi ngân sách cho các ho t đ ng qu n lý t ng h p CTR ngày càng t ng do l ng ch t th i t ng và tính ch t ph c t p h n, c ng thêm các chi phí nh nhiên li u, trang thi t b… t ng

B ng 3.1 Kinh phí qu n lý CTR đô th t i TPHCM

Giá tr (đ ng) 690 t 1.000 t 1.100 t 1.250 t 1.500 t (Ghi chú: n m 2011 ch có s li u 9 tháng đ u n m, t m tính cho 3 tháng cu i n m)

Ngu n: S TN&MT (2011), B ng 2.16, tr.2-29 Riêng đ i v i ho t đ ng x lý, thành ph v n đang ch u gánh n ng l n v chi phí (H p 3.1) Trong khi đó, t ng s phí v sinh và phí b o v môi tr ng thu đ c trong n m 2011

ch có 169,8 t đ ng (Chi c c b o v môi tr ng, 2012) Có th th y ngu n thu phí ch m i

bù đ p đ c m t n a chi phí x lý CTR cho thành ph ch riêng ph n v n hành mà ch a tính đ n chi phí đ u t c s h t ng công trình

H p 3.1 TPHCM n ng gánh chi phí x lý rác

Theo tính toán chi phí xây d ng, v n hành bưi rác Ph c Hi p thì giá thành x lý m i t n rác kho ng 20 USD Trong đó, chi phí xây d ng kho ng 160.000 đ ng – 180.000 đ ng/t n, chi phí x

lỦ n c r rác kho ng 140.000 đ ng/t n, chi phí giám sát ch t l ng môi tr ng kho ng 10.000

đ ng/t n, chi phí b o trì kho ng 30.000 đ ng/t n ( c t ng kinh phí là 430.000 đ ng/t n, t ng

đ ng 20 USD/t n) Nh v y, ch tính riêng Ph c Hi p, m i ngày thành ph đư ph i t n đ n 60.000 USD ti n x lý rác

Ngu n: S TN&MT TPHCM (2011), trích t B TN&MT (2011) Bên c nh đó, h th ng qu n lỦ nhà n c v CTR trên đ a bàn thành ph đ c đánh giá

m c đ y u kém, ngh a là không theo k p t c đ phát tri n c a xã h i S nhân s phòng

qu n lý CTR ch có 24 ng i và 55/110 nhân s c a c h th ng qu n lý CTR c a thành

ph có trình đ chuyên môn v môi tr ng (S TN&MT TPHCM, 2011, tr.2-6) Vi c qu n

lý ch y u d a vào ngu n nhân l c trong khi kh i l ng công vi c đ m trách r t l n Ch

riêng vi c c p phép ch ngu n th i và nh p s li u c a 12.000 c s công nghi p c a TPHCM đư c n đ n 40 cán b /n m v i t c đ nh p li u 200 phi u/ng i/ngày (S TN&MT, 2011, tr.3-11) V i ngu n l c h n ch nh v y, công tác qu n lý CTR nói chung

và x lý CTR nói riêng khó có th đ m b o hi u qu n u không có s h tr

V m t k thu t, s gia t ng CTR v c l ng và tính ch t ph c t p đòi h i các gi i pháp công ngh m i tiên ti n h n n a đ x lý tri t đ i u này đòi h i t ng ng ngu n v n

đ u t cao h n, l c l ng nhân s có chuyên môn h n, có các ch ng trình t p hu n, đào

t o, các ph ng ti n k thu t h tr v n hành và ki m tra, giám sát

Nh v y, vi c áp d ng PPP trong x lý CTR trong th i gian t i v n r t c n thi t đ gi m gánh n ng cho h th ng công, trong đó t nhân có th tham gia qu n lý v n hành còn c quan qu n lỦ nhà n c t p trung vào ch c n ng qu n lý chính sách

3.3 C s pháp lý liên quan đ n PPP trong x lý CTR

Nhà n c ch tr ng khuy n khích các thành ph n kinh t khác nhau tham gia vào ho t

đ ng qu n lý công Ngày 9/11/2010, Quy t đ nh 71/2010/Q -TTg c a Th t ng chính

ph v vi c ban hành quy ch thí đi m đ u t theo hình th c PPP (có hi u l c t ngày 15/1/2011) ra đ i Trong đó môi tr ng, c th là nhà máy x lý CTR là m t l nh v c thí

đi m đ u t theo hình th c này ( i u 4) Các h ng d n liên quan đ n thành ph n tham gia, tiêu chí l a ch n nhà th u, h p đ ng, t ch c th c hi n… đ c nêu rõ trong quy ch

ây là v n b n duy nh t h ng d n tr c ti p v PPP trong th i đi m hi n t i t i Vi t Nam

và áp d ng chung cho t t c các l nh v c đ c thí đi m

Tuy nhiên, v ch tr ng XHH qu n lỦ CTR thì đư có nhi u quy đ nh và c ch chính sách

c th khác đư đ c ban hành nh m xác nh n vai trò và khuy n khích, thúc đ y s tham gia c a t nhân trong l nh v c này:

- Quy t đ nh s 2149/Q -TTg ngày 17/12/2009 c a Th t ng Chính ph v vi c phê duy t Chi n l c qu c gia v qu n lý t ng h p CTR đ n n m 2025, t m nhìn

đ n n m 2050 nêu rõ quan đi m “Qu n lý t ng h p CTR là trách nhi m chung c a toàn xã h i, trong đó Nhà n c có vai trò ch đ o, đ y m nh XHH, huy đ ng t i đa

m i ngu n l c, t ng c ng đ u t cho công tác qu n lý t ng h p CTR” ( i u 1) Quy t đ nh c ng đ a ra các nhi m v “th c hi n qu n lý t ng h p CTR theo c ch

th tr ng”, “phát tri n th tr ng, xây d ng n n kinh t ch t th i” v i các gi i pháp

c b n nh “xây d ng c ch qu n lý CTR gi a c quan qu n lỦ Nhà n c và các doanh nghi p th c hi n các d ch v thu gom, v n chuy n, x lỦ CTR”, “huy đ ng

m i ngu n v n đ u t cho công tác qu n lý CTR: ngân sách nhà n c, qu b o v môi tr ng, các t ch c và doanh nghi p trong n c, n c ngoài…”

- Ngh đ nh s 59/2007/N -CP ngày 9/4/2007 c a Chính ph v qu n lý CTR nêu rõ

“Nhà n c khuy n khích m i đ u t cho l nh v c CTR: h p đ ng h p tác kinh doanh (BCC), xây d ng – khai thác – chuy n giao (BOT), h p đ ng xây d ng – chuy n giao – khai thác (BTO), mua l i doanh nghi p, mua trái phi u, đ u t ch ng khoán và các hình th c đ u t khác theo Lu t u t ” ( i u 12); “Nhà n c khuy n khích vi c XHH ho t đ ng đ u t cho công tác thu gom, v n chuy n, xây

d ng c s qu n lỦ CTR” trong đó có ph ng th c là t ch c, cá nhân có th đ u

t xây d ng các h ng m c c s x lỦ CTR ( i u 13)

- Thông t 121/2008/TT-BTC ngày 12/12/2008 c a B Tài chính v vi c h ng d n

c ch u đưi và h tr tài chính đ i v i ho t đ ng đ u t qu n lý CTR nêu rõ các chính sách u đưi bao g m: mi n ti n s d ng đ t, ti n thuê đ t và h tr chi phí

gi i phóng m t b ng; h tr đ u t t ngân sách nhà n c, ngu n tín d ng u đưi;

mi n thu nh p kh u trang thi t b , nguyên v t li u c a các d án đ u t c s x lý CTR, mi n gi m thu thu nh p doanh nghi p và u đưi thu su t theo quy đ nh hi n hành; h tr v c s h t ng ph tr (đ ng giao thông, đi n, c p thoát n c…);

h tr nghiên c u và phát tri n công ngh tái ch , tái s d ng và x lý CTR; h tr đào t o lao đ ng

- Ngh đ nh s 10/1998/N -CP c a Chính ph ngày 23/1/1998 v m t s bi n pháp khuy n khích và b o đ m ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam, trong đó các d án x lý ô nhi m và b o v môi tr ng, x lý ch bi n các CTR

n m trong danh m c các d án đ c bi t khuy n khích đ u t v i các c ch khuy n khích v thu nh p kh u trang thi t b máy móc, đ n bù gi i t a m t b ng… ( i u

6 – i u 18 ch ng III)

ph m vi đ a ph ng, chính quy n TPHCM c ng đư ban hành nh ng c ch đ i v i t nhân trong ho t đ ng qu n lý t ng h p CTR c a thành ph Tuy nhiên các c ch này t p trung ch y u vào l nh v c thu gom (nh Quy t đ nh s 5424/1998/Q -UB-QL T ngày 15/10/1998 c a y ban nhân dân thành ph v t ch c và ho t đ ng c a l c l ng làm

d ch v thu gom rác dân l p), còn v n b n pháp lý c th riêng cho PPP trong x lý CTR thì ch a có Hi n thành ph đang hoàn thi n Quy ho ch đ nh h ng qu n lý CTR t i TPHCM t nay đ n n m 2020, đ nh h ng 2030, trong đó chú tr ng XHH ho t đ ng thu gom, v n chuy n, tái ch , x lý và chôn l p các lo i CTR, c th nh đ u th u ch n đ n v quét d n v sinh, kêu g i các d án đ u t x lý CTR v i công ngh tiên ti n ít ô nhi m…

nh m nâng cao h n n a ch t l ng cung c p ho t đ ng qu n lý CTR c a thành ph

Nhìn chung, c n c nói chung và TPHCM nói riêng đư có đ nh h ng XHH, xác nh n vai trò và khuy n khích, thúc đ y s tham gia c a khu v c t nhân trong công tác qu n lý CTR Tuy nhiên, khung pháp lý v ng ch c riêng v mô hình PPP trong x lý CTR thì hi n v n

ch a có

3.4 Hi n tr ng PPP trong x lý CTR t i TPHCM

Hi n nay, công tác x lý CTR c a thành ph đ c th c hi n v i v n doanh nghi p trong

và ngoài n c Công ngh áp d ng ch y u là chôn l p h p v sinh và ch bi n rác thành phân bón, phù h p v i thành ph n c a CTR sinh ho t t i TPHCM ch y u là rác h u c

H p 3.2 Các công trình, nhà máy x lý CTR sinh ho t đang ho t đ ng t i TPHCM

- Bãi chôn l p a Ph c, di n tích 128 ha, công su t 2.500 – 3.000 t n/ngày do công ty TNHH

x lý CTR Vi t Nam (Hoa K ) làm ch đ u t ;

- Bãi chôn l p s 2, di n tích 19,7 ha, công su t 1.500 – 2.500 t n/ngày do công ty TNHH MTV Môi tr ng đô th làm ch đ u t ;

- Nhà máy x lý CTR sinh ho t thành phân bón, di n tích 35 ha, công su t 600 – 1.200

t n/ngày do công ty c ph n Vietstar (Hoa K ) làm ch đ u t

Ngu n: S TN&MT ( 2012)

V i l ng CTR phát sinh hi n nay là 8.000 t n/ngày, tr ph n đư đ c thu gom, trao đ i

ph li u, tái ch thì l ng CTR sinh ho t còn l i đư đ c thu gom x lý h t v i ba d án trên Theo tính toán, v i t l gia t ng CTR 8%/n m, d báo kh i l ng CTR sinh ho t t i TPHCM vào n m 2020 kho ng 14 ngàn t n/ngày (S TN&MT, 2011) và v n đ c x lý tri t đ b i các d án này n u ho t đ ng h t công su t Ngoài ra, đ x lý tri t đ CTR, thành ph còn có d án thu khí phát đi n theo c ch phát tri n s ch CDM t bãi chôn l p

Ph c Hi p do công ty KMDK làm ch đ u t

V quy trình tri n khai, các công ty t nhân đ ng kỦ đ u t theo quy đ nh c a Lu t đ u t Ngoài ra, công ty th c hi n các báo cáo nghiên c u kh thi c a d án, có ghi rõ các công ngh áp d ng, ngu n tài chính, các đánh giá tác đ ng môi tr ng… y ban nhân dân thành

ph thành l p T liên ngành bao g m đ i di n c a các S ban ngành nh S Giao thông

v n t i, S Khoa h c công ngh , S Tài chính, S TN&MT, S K ho ch đ u t … đ xét duy t và l a ch n d án/ch đ u t theo các tiêu chí đ c ban hành (Ph l c 1)

B ng 3.2 T ng quan v các d án x lý CTR sinh ho t đang ho t đ ng t i TPHCM

STT D án đ u t Nhà đ u t V n ho Th i gian t đ ng Công ngh Công su t

1 Khu liên hi p x lý CTR a Ph c

VWS (M )

107 tri u USD

11/2007

Chôn l p h p v sinh; tái ch ; ch

bi n phân vi sinh; thu khí bãi rác phát đi n

36 tri u USD 12/2009

ch bi n rác thành phân

600 – 1.200

t n /ngày

3 Bãi chôn l p s 2

Citenco (Vi t Nam)

Qu c)

30 tri u USD 3/2009

v x lỦ CTR i tác t nhân thi t k , xây d ng, v n hành, s h u các công trình x lý,

đ m b o đáp ng các yêu c u b o v môi tr ng và x lý CTR c a thành ph Thành ph cung c p CTR sinh ho t đư đ c thu gom và v n chuy n đ n khu v c d án, thanh toán chi phí x lý theo kh i l ng th c t , đ ng th i t o các đi u ki n h tr , đ m b o quy n l i

c a nhà đ u t nh cung c p m t b ng (cho thuê đ t), u đưi thu … theo các quy đ nh hi n hành